# 2018 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  2014 · 2015 · 2016 · 2017 —  **2018**  — 2019 · 2020 · 2021 · 2022
 |
| Унъеллык
 |
| 1990-еллар · 2000-еллар — **2010-еллар** — 2020-еллар · 2030-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XX гасыр — **XXI гасыр** — XXII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 3 меңьеллык
 |
| XIX гасыр — XX гасыр — **XXI гасыр** — XXII гасыр — XXIII гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1990-еллар
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-еллар
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |
| 2010-еллар
 |  2010
 |  2011
 |  2012
 |  2013
 |  2014
 |  2015
 |  2016
 |  2017
 |  2018
 |  2019
 |
| 2020-еллар
 |  2020
 |  2021
 |  2022
 |  2023
 |  2024
 |  2025
 |  2026
 |  2027
 |  2028
 |  2029
 |
| 2030-еллар
 |  2030
 |  2031
 |  2032
 |  2033
 |  2034
 |  2035
 |  2036
 |  2037
 |  2038
 |  2039
 |
| 2040-еллар
 |  2040
 |  2041
 |  2042
 |  2043
 |  2044
 |  2045
 |  2046
 |  2047
 |  2048
 |  2049
 |
| 2050-еллар
 |  2050
 |  2051
 |  2052
 |  2053
 |  2054
 |  2055
 |  2056
 |  2057
 |  2058
 |  2059
 |
| 2060-еллар
 |  2060
 |  2061
 |  2062
 |  2063
 |  2064
 |  2065
 |  2066
 |  2067
 |  2068
 |  2069
 |
| 2070-еллар
 |  2070
 |  2071
 |  2072
 |  2073
 |  2074
 |  2075
 |  2076
 |  2077
 |  2078
 |  2079
 |
| 2080-еллар
 |  2080
 |  2081
 |  2082
 |  2083
 |  2084
 |  2085
 |  2086
 |  2087
 |  2088
 |  2089
 |
| 2090-еллар
 |  2090
 |  2091
 |  2092
 |  2093
 |  2094
 |  2095
 |  2096
 |  2097
 |  2098
 |  2099
 |
|  |
| 2100-еллар
 |  2100
 |  2101
 |  2102
 |  2103
 |  2104
 |  2105
 |  2106
 |  2107
 |  2108
 |  2109
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**2018 ел башка тәкъвимнәрдә**| Милади тәкъвим | 2018  *MMXVIII*  |
| Юлиан тәкъвим | 2017—2018 (14 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7526—7527 (14 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2770—2771 (4 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме  | 5778—5779
ה'תשע"ח — ה'תשע"ט |
| Һиҗри тәкъвим | 1439—1440 (12 сентябрьдан) |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4510—4511 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1467 *ԹՎ ՌՆԿԷ*
 |
| Кытай тәкъвиме | 4714—4715 (16 февральдан) 丁酉 — 戊戌 кызыл әтәч — сары эт |
| Хәбәш тәкъвим | 2010 — 2011 |
| Борынгы һинд тәкъвиме |  |
| - *Викрам-самват* | 2074—2075 |
| - *Шака самват* | 1940—1941 |
| Шәмси тәкъвим | 1396—1397 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2561 |
| Япон ел исәбе | 30 ел Хэйсэй |

**2018 (ике мең унсигезенче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча дүшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 2018 елы, III меңьеллыкның 18 елы, XXI гасырның 18 елы, XXI гасырның 2 унъеллыгының 8 елы, 2010 елларның 9 елы. 2018 елдан бирле **8** ел үтте.

Россиядә ирекле ярдәмче (волонтер) елы.

Беларусиядә Кече Ватан елы.

## Вакыйгалар

Чыңгыз Айтматов
* XXIII Кышкы Олимпия уеннары.
* Футбол буенча дөнья чемпионаты 2018 узачак.
* ТҮРКСОЙ 2018 елны «**Чыңгыз Айтматов елы**» итеп игълан итте.

### Гыйнвар

* 1 гыйнвар
	+ Швейцария Президенты вазифасына Ален Берсе керде.
	+ Россия Ауразия Икътисади Берлегендә рәислек итә башлый.
	+ Болгария Евросоюзда рәислек итә башлый.
	+ Казакъстанда хатын-кызлар өчен пенсия яшен арттыру башлана.
* 2 гыйнвар — Молдавия Конституция суды Министрлар кандидатураларын һәм вице-премьерларны раслау турындагы указга кул куйган вакытта Президент Игорь Додонның вәкаләтләрен вакытлыча туктатып тору турында Карар кабул итте.
* 5 гыйнвар — Молдавия Конституция суды Россия массакүләм мәгълүмат чаралары трансляциясен тыю турындагы канунга кул куйган вакытта Президент Игорь Додонның вәкаләтләрен вакытлыча туктатып тору турында Карар кабул итте.
* 8 гыйнвар — Барбадосның генерал-губернаторы Сандра Мэйсон вазифасына керде.
* 9 — 13 гыйнвар — Чэндэдә (КХР) хатын-кызлар арасында туплы хоккей буенча дөнья чемпионаты. Җиңүне Швеция җыелма командасы яулады.
* 2 гыйнвар — Сент-Люсиянең генерал-губернаторы Невилл Сенак вазифасына керде.
* 12 — 13 гыйнвар — Чехиядә Президент сайлауларының беренче туры. Икенче турга Милош Земан һәм Иржи Драгош чыкты.
* 16 гыйнвар — Косово сербларының лидерларыннан берсе, «Азатлык, демократия, дөреслек» хәрәкәте башлыгы Оливер Иванович Косовск-Митровица (Төньяк Косово) шәһәрендә үтерелә.
* 22 гыйнвар — вазифасына Либерия президенты Җорҗ Веа керә.
* 26 — 28 гыйнвар — Чехиядә Президент сайлауларының икенче туры. Җиңүне Милош Земан яулады.
* 28 гыйнвар
	+ Финляндиядә президент сайлаулары.
	+ оппозицияче Алексей Навальный җинаять җаваплылыгына тартылмау сәбәпле, президент сайлауларында кандидат итеп теркәлүгә җибәрмәү сәбәбе буенча Бөтенроссия «сайлаучылар эш ташлавы» узды .
* 28 гыйнвар — 4 гыйнвар — Хабарау шәһәрендә (Россия) һәм Харбин шәһәрендә (Кытай) туплы хоккей буенча дөнья чемпионаты.

### Февраль

* 1 февраль
	+ Кувейт, Катар һәм Гарәп Әмирлекләре артыннан Иордания Төньяк Корея белән дипломатик мөнәсәбәтләрен өзә.
	+ Россия Федераль куркынычсызлык хезмәте Нижгарда президент сайлаулары көнендә теракт әзерләгән «Ислам дәүләте» террорчысын бетергән.
* 2 февраль — АКШ яңа атом-төш доктринасын Салкын сугыш чорыннан тәкъдим итте, анда атом-төш куркынычы булган төп Илләр билгеләп үтелде: Россия, Кытай, Иран һәм Төньяк Корея.
* 3 февраль — Сүрия провинциясе Идлиб алмаш зенит-ракета комплексыннан Су-25 очкычы (очучы Роман Филипов) Россия террорчылары тарафыннан бәреп төшерелә.
* 6 февраль — Falcon Heavy авыр сыйныфлы Америка ракетасының беренче тест очышы булды.
* 9 — 25 февраль — 2018 елгы Кышкы Олимпия уеннары (Корея Республикасы).
* 9 — Ан-148 Мәскәү янында һәлакәте
* 23 февраль — Алинә Заһитова тимераякта хатын-кызлар арасында ялгыз фигуралы шуу буенча Олимпия чемпионы исемен яулый.

### Март

* 4 март — Бөекбританиянең Солсбери каласында элекке Россия шымчысы Сергей Скрипальне һәм кызын «новичек» белән агулыйлар.
* 18 март — Россиядә Владимир Путинны 4нче срокка сайлау көне
* 25 март — Кемерово шәһәрендә «Кышкы чия» сәүдә үзәгендә 60 кеше, шул исәптә 41 бала янып үләләр.

### Июнь

* 15 июнь — Казанда, Саранскида Футбол буенча дөнья чемпионаты 2018 беренче уеннары уза.
* 15 июнь — Ураза бәйрәме.

### Июль

* Зонд Һаябуса-2 астероидтан грунт үрнәкләрен алу өчен 1999 JU3 астероиды белән якыная.
* 13 июль — Австралиядә һәм Антарктидада өлешчә кояш тотылу күзәтелде.
* 16 июль — Финляндиянең башкаласы Һельсинкидә Россия президенты Владимир Путин һәм АКШ президенты Дональд Трамп арасында беренче тулы форматлы очрашу узды.
* 25 — 27 июль — Йоһаннесбургта (Көньяк Африка Җөмһүрияте) BRICS-ның X-нчы саммиты узды.
* 30 июль — Үзәк Африка республикасында берьюлы өч россияле журналист үтерелде (Орхан Джемаль, К. Радченко һәм А. Расторгуев). Алар Россиянең "Вагнер" хосусый хәрби ширкәте эшчәнлеге турында документаль фильм төшерү өчен килгәннәр.
* 31 июль — Кояш өйрәнү өчен билгеләнгән Solar Probe Plus космик аппаратына старт бирү планлаштырыла.

### Август

* 3 август — Россия Президенты Владимир Путин 2019 елның 1 гыйнварыннан башлап ӨКС-ны 18 %-тан 20 %-ка кадәр арттыру турында канунга кул куйды.
* 11 август — өлешчә кояш тотылу көне.
* 12 август — NASA кояшның тышкы таҗын һәм кояш җилен өйрәнү өчен «Паркер» кояшлы зондын җибәргән.
* 14 август — Генуя шәһәрендә (Италия) Понте-Моранди күпере җимерелде.
* 21 август — Корбан бәйрәме.
* «Казан» милли-мәдәни үзәге урамга куып чыгарлыган.

### Сентябрь

* 2—8 сентябрь — Бөтендөнья күчмәләр уеннары.
* 5 сентябрь — инглиз полициясе Скрипальләргә һөҗүм итүчеләрнең исемнәрен игълан иткән.
* 9 сентябрь
	+ Россиядә гомуми сайлау көне.
	+ Швециядә парламент сайлаулары.
* 23 сентябрь — 6 октябрь — Бөтендөнья шахмат олимпиадасы (Батум, (Гөрҗистан)..
* 29 сентябрь — Баймак районы, Темәс авылында җирле халык белән килмешәк чеченнар арасында канлы бәрелеш.
* 30 сентябрь — Македониядә Республика исемен үзгәртү турында референдум, сайлаучылар килмәү сәбәпле, узмаган дип танылган.

### Октябрь

* 3 октябрь
	+ Аркадий Дворкович Халыкара шахмат федерациясе (ФИДЕ) президенты итеп сайланды.
	+ Россия президенты Владимир Путин пенсия яшен ир-атлар өчен — 65 яшькә, хатын-кызлар өчен — 60 яшькә кадәр күтәрде..
* 7 октябрь — Бразилиядә гомуми сайлаулар; сайлауларның икенче турына Бразилия президентларына кандидатлар Жаир Болсонау һәм Фернанду Аддад чыкты.
* 12 октябрь — вазифасыннан киткән Рөстәм Хәмитов урынына Башкортстан президенты вазифасын вакытлыча башкаручы итеп Радий Хәбиров тәгаенләнгән.
* 17 октябрь — Киреч политехник көллиятендә массакүләм үтереш; 21 кеше (үтерүчене дә кертеп) үтерелгән, 50-дән артык яраланган.

### Ноябрь

* 12 ноябрь — Шаян-ТВ телеканалы тапшыруларын башлады.
* 20 ноябрь — Мәүлид бәйрәме.
* 25 ноябрь — Керич бугазында инцидент, Россия хәрби кораблары Украинаның сәүдә корабларын үткәрми, хәрби катерларга һөҗүм итә, диңгезчеләрне әсирлеккә ала.

### Декабрь

* 1 декабрь — Казанда Радик Юлъякшин концерты 9 мең тамашачы җыйды.
* 27 декабрь — Татар энциклопедиясенең интернет сайты дөнья күрде .

## Вафатлар

### Гыйнвар

* 1 гыйнвар — Сәгыйть Садри (100), Австралия татар җәмгыятенә нигез салучы.  2018 елның 4 гыйнвар көнендә архивланган
* 12 гыйнвар — Асия Галиева (89), Татарстанның халык әртисе.
* 14 гыйнвар — Владимир Быков (68), хоккей тренеры.
* 19 гыйнвар — Павел Казанков, җиңел атлетикачы.

### Февраль

* 10 февраль — Равил Сәйфетдинов, ТР атказанган укытучысы.
* 11 февраль — Мөхәммәт Миначев(79), татар милли хәрәкәте эшлеклесе (Мәскәү).

### Март

* 18 март — Георгий Мосолов, СССР Каһарманы.
* 19 март — Сәгыйдә Мөхәммәтдинова, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* 20 март — Дилбәр Габдерхманова, Үзбәкстан дирижеры.
* 20 март — Виктор Ерин, РФ эчке эшләр министры.
* 28 март — Олег Анофриев, РФ кино һәм театр актеры, РФ халык артисты.

### Апрель

* 5 апрель — Каюм Ихин, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* 5 апрель — Исао Такахата, режиссер, сценарист һәм продюсер.
* 8 апрель — Айдар Хисаметдинов, балет биючесе.
* 14 апрель — Фәния Чанышева, татар шагыйрәсе һәм прозаигы.
* 21 апрель — Нина Дорошина, РФ кино һәм театр актрисасы.
* 23 апрель — Җәвит Акчурин, фотохәбәрче, КФУ доценты.
* 23 апрель — Виктор Абалакин, астроном.
* 25 апрель — Әзһәр Мөхәммәдиев (85), тарихчы галим, КФУ профессоры.
* 25 апрель — Шөһрәт Габбасов, үзбәк кино режиссеры.
* 26 апрель — Тайфур Сәгыйтов, язучы.

### Май

* 2 май — Тимур Акулов, ТР президенты киңәшчесе, РФ Дәүләт думасы депутаты.
* 4 май — Ринат Баттал, язучы.
* 8 май — Сания Заһирова, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
* 13 май — Марго Киддер, Канада-АКШ кино актрисасы.
* 21 май — Нурхәтим Бикколов, рәссам.

### Июнь

* 6 июнь — Кира Моратова, совет һәм украин кино режиссеры.
* 11 июнь — Наил Алан, татар журналисты.
* 12 июнь — Рәис Баһаветдинов, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* 14 июнь — Станислав Говорухин, режиссер.
* 14 июнь — Евгений Никольский, РФА академигы.
* 15 июнь — Мәсгуть Миңнекәев, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* 18 июнь — Илдус Әмирхан (77), татар мәгърифәтчесе.

### Июль

* 10 июль — Николай Дементей, БССР югары шурасы президиумы рәисе.
* 12 июль — Зоя Коршунова, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* 27 июль — Гафур Каюмов, драматург, режиссер.
* 29 июль — Аркадий Алексеев, океанолог.
* 31 июль — Флёра Тарханова, шагыйрә, тәрҗемәче, журналист.

### Август

* 18 август — Кофи Аннан, БМО Генераль сәркатибе (1997—2007).
* 31 август — Александр Захарченко,  Донецк Халык Җөмһүрияте Башлыгы.
* 31 август — Сабир Шәрипов, башкорт язучысы.

### Сентябрь

* 3 сентябрь — Тәүзыйха Зарипова, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* 13 сентябрь — Рим Һидиятуллин (78), шагыйрь, журналист, БР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* 18 сентябрь — Фәһимә Хисамова, профессор, тел галиме.
* 18 сентябрь — Лилия Нәҗметдинова, спортчы, тренер (*нәфис гимнастика*)

### Октябрь

* 4 октябрь — Мәхмүт Рәфыйков, кино операторы.
* 11 октябрь — Рифгать Әхмәтҗанов (85), тел белгече.
* 13 октябрь — Тәслимә Фәйзуллина, Тинчурин театры артисты, ТР халык артисты.
* 15 октябрь — Пол Аллен, Америка эшкуары, Microsoft корпорациясен гамәлгә куючыларның берсе.
* 15 октябрь — Өлфәт Мәганов, Татарстан АССРның атказанган нефтьчесе.
* 16 октябрь — Исмәгыйль Әхмәт, КХҖ дәүләт эшлеклесе.
* 26 октябрь — Николай Караченцов, театрның һәм киноның Совет һәм Россия актеры; РСФСР-ның халык артисты (1989).
* 27 октябрь — Шәфәгать Салихов (60), музыкант.

### Ноябрь

* 5 ноябрь — Касыйм Тәхау (93), татар язучысы, фронтовик, журналист.
* 8 ноябрь — Әгъдәс Борһанов (98), тарих фәннәре докторы, профессор.
* 8 ноябрь — Әсхәл Әхмәт-Хуҗа, шагыйрь, тәрҗемәче.
* 15 ноябрь — Рауза Хәйретдинова, Камал театры актрисасы.
* 23 ноябрь — Фәнис Фәтхи (57), журналист.
* 30 ноябрь ― Джордж Буш, АКШның 41нче президенты (1989—1993).

### Декабрь

* 2 декабрь — Рөстәм Зәкуан (61), язучы, *Тукай премиясе (2018).*
* 25 декабрь — Фәрит Аги (*Иделле*, 75), күренекле татар журналисты, «Азатлык» радиосы журналисты (1969-2006), мөдире (1989-2006).
* 27 декабрь — Зәкия Туишева (98), Әлмәт татар драма театрының режиссёры һәм баш режиссёры.
* 28 декабрь — Илгизәр Вәлиев, ТРның атказанган табибы.

## Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары

* Камил Кәримов
* Михаил Кузнецов
* Лотфулла Шәфыйгуллин
* Рөстәм Зәкуанов

## Нобель премиясе лауреатлары

1. Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе (*2018*) — Ольга Токарчук (*Польша*). 2019 елда гына алган.

## Искәрмәләр