Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Geografik koordinatalar

Geografik koordinatalar sferası
**Geografik koordinatalar** - cir öslegendä noqtanıñ urnaşu urının bilgelilär.

Geografik koordinatlar sferik koordinatalar kebek tözelä. Başqa planetalarda häm kük sferasında oxşaş koordinatalar qullanıla.

## Kiñlek

**Kiñlek** - zenit häm ekvator yünäleşläre arasında φ poçmağı, ekvatordan 0° dan 90° ga qädär sanala.

**Tönyaq yarımşar**da geografik kiñlek - **uñay**, **Könyaq yarımşar**da - **tiskäre**.

**Qotıpqa yaqın** kiñleklär - **yuğarı**, **ekvatorga yaqın** - **tübän** dip yörtelä.

**Kön ozınlığı urın kiñlegenä häm yıl zamanına bäyle.**

## Ozınlıq

**Ozınlıq** - şuşı noqtanıñ meridian yassılığı häm nul' meridian yassılığı arasında λ poçmağı.

Nul' meridiannan könçığışta yatqan ozınlıqlar (0° - 180°) - **könçığış ozınlıqları**, könbatışta yatqan - **könbatış ozınlıqları** dip yörtelä.

**Könçığış ozınlıqları - uñay**, **könbatış ozınlıqları - tiskäre.**

Xalıqara kileşü buyınça Nul' meridian Grinviç aşa bara.

## Bieklek

**Diñgez östendä bieklek** yä **absolüt bieklek** - diñgezneñ raslanğan nul' tigezlege östendä bieklek, öç poçmaqlı fäzanıñ ülçäneşe.

Bieklek artqanda hawa basımı töşä.

## Ädäbiät

* Широта // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Геоцентрические координаты // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* 1 2 Salychev. O.S. Applied Inertial Navigation: problems and solutions. — Moscow:: BMSTU Press, 2004. — 304 с. — ISBN 5-7038-2395-1
# Португал теле

**Португал теле** (порт. língua portuguesa) — Индоауруп телләр гаиләсенең роман төркеменә кергән тел. Урта гасырлардагы галисий-португаль теленнән килеп чыккан. Язу латин әлифбасына нигезләнгән. Сөйләшүчеләр саны буенча Испан теленнән соң икенче роман теле, дөньяда күп таралган телләрнең берсе (6-8 урын). Португаль телендә сөйләшүчеләр гомумиләштереп лузофон (Лузитан рим провинциясе исеменнән) дип аталалар.

Португалия, Бразилия, Ангола, Мозамбик, Кабо-Верде, Гвинея-Бисау, Сан-Томе һәм Принсипи, Көнчыгыш Тимор һәм Макао илләрендә рәсми тел булып тора. Португал теле көньяк ярымшарда иң күп сөйләшелә торган тел булып тора, мәсәлән, Анголада, Мозамбикта, Көнчыгыш Тиморда һәм 212 миллион халкы булган Бразилиядә.

## Шулай ук карагыз

* Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге
* Телләрнең Интернета кулланылышы
* Киң таралган телләр исемлеге