Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бейсбол

*Һөҗүмче такымның сугучы уенчысы.*
**Бейсбо́л** (ингл. *baseball*, *base* — нигез һәм *ball* — туп сүзләреннән) — бейсбол тубы һәм бита ярдәмендә уйналучы такымлы спорт уены. Ярышларда һәр такымнан тугызар (кайвакыт унар) кеше катнаша.

Бейсбол, аеруча, Кубада, АКШда, Японияда, Кытайда һәм Көньяк Кореяда популяр.
АКШ, Япония, Чехия һәм башка кайбер илләрдә бейсболның кечерәк, җайлырак, кечкенә спорт залларында уйнарлык төре - софтбол да таралган. Хәзерге заманда бейсбол 120дән артык илдә таралган.

Бейсболга якын уеннар булып крикет, Италиядә песаполо, Румынияда ойна, Россияда лапта тора.

## Тышкы сылтамалар

* Международная Федерация Бейсбола(ингл.)
* Конфедерация Европейского Бейсбола  2004 елның 31 август көнендә архивланган(ингл.)
* Российская Федерация Бейсбола(рус.)
* Федерация бейсбола Москвы  2008 елның 3 октябрь көнендә архивланган(рус.)
* Федерация бейсбола Санкт-Петербурга  2012 елның 21 июнь көнендә архивланган(рус.)
* Федерация бейсбола Украины(рус.)
* Бейсбол и MLB 24 часа в сутки!(рус.)
* Клуб любителей бейсбола(үле сылтама)(рус.)

## Шулай ук карарга мөмкин

* Murakami Munetaka
# Сулык бассейны

Елга бассейнының схематик сурәте. Зәңгәр юллар белән су агымы, как пунктир белән - бассейн чикләре күрсәтелгән.
**Сулык бассейны** (шулай ук *суҗыяр*) — бер сулыкка коючы өслек (кушылдыкларны да исәпләп) һәм туфрак сулары территориясе. Гадәттә елгаларның бассейннары турында сүз алып барыла.

Су асты суҗыярының мәйданын билгеләү практик яктан бик катлаулы мәсьәлә булганга күрә, гадәттә, бассейн буларак, су өсте бассейнын гына кабул итәләр. Аерым сулыкларның бассейннары арасында чик субүләр буенча уза.

Бассейннар агымлы һәм агымсыз бассейннарга бүленәләр.

## Дөньяның төп суҗыяр бассейннары

### Дөнья океанының суҗыяр бассейннары картасы

| Шартлы билгеләр |
| --- |
|      Атлантик океан бассейны

     Тын океан бассейны

     Һинд океаны бассейны
 |      Төньяк Боз океаны бассейны

     Көньяк океан бассейны
 |      Урта диңгез бассейны

     Кариб диңгезе бассейны

     Агымсыз өлкә
 |
# Санак уеныLatinitsada uqu

| Санак уены |
| --- |
|  |
| Кайда өйрәнелә | исследование игр[d] |
| Һәштәге | videogame һәм videogames |
| Үрнәк элементы | Super Mario Bros.[d], Pac-Man[d], Half-Life[d], Тетрис[d], Doom[d], Sid Meier’s Civilization, Spacewar![d] һәм Pong[d] |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Компьютерные игры[d] |
| Stack Exchange'да | gaming.stackexchange.com |
| Моңа өлешчә туры килә | PC-игра[d] һәм видеоигра[d] |
| ... өчен үзсыйныф | тауар |
| Эпонимик төркемнәр төркеме | [d] |
|  Санак уены Викиҗыентыкта |

**Санак уены** — уен процессын (геймплейны) оештыру өчен компьютер программасы, уен буенча партнерлар белән элемтә өчен, яки үзе партнеры сыйфатында чыгыш ясаучы.

## Тарих

Калып:Санак уеннары тарихы

## 1940—1950

Икенче бөтендөнья сугышыннан соң, АКШта беренче интерактив электрон җайланмалар өчен махсус уеннар, һәм беренче уен программалары өчен компьютерлар эшләнде.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Костюмдар, Бернард (1967). "Оюн деген эмне?". Илим философиясы. 34 (2): 148–156.

## Сылтамалар

**Ошибка Lua в Модуль:External\_links на строке 666: attempt to call field 'getRefHtml' (a nil value).**

## Шулай ук карагыз
# Җәйге Олимпия уеннары 2004

|  XXVIII Җәйге Олимпия уеннары |
| --- |
| Уеннар эмблемасыУеннар эмблемасы |
| **Оештыручы-шәһәр** | Афиналар,  Греция |
| **Шигарь** | (ингл. *Welcome Home*) |
| **Милли олимпия комитетлар** | 202 |
| **Атлетлар** | 10 625 (6 296 ир-ат, 4 329 хатын-кыз) |
| **Спорт төрләре** | 28 (301 ярыш) |
| **Ачу тантанасы** | 13 нче август 2004 нче ел |
| **Ябу тантанасы** | 29 нче август 2004 нче ел |
| **Уеннарны ачучы** | Греция президенты Константинос Стефанопулос |
| **Олимпия анты** | Зое Димосхаки (спортчы), Лазарос Вореадис (хөкемдар) |
| **Олимпия уты** | Николас Какламанакис |

|  |
| --- |
| **Медальләр** |
| Урын | Дәүләт | А | К | Б | Барлыгы |
| 1 |  АКШ | 36 | 39 | 27 | 102 |
| 2 |  Кытай | 32 | 17 | 14 | 63 |
| 3 |  Россия | 27 | 27 | 38 | 92 |
| 4 |  Австралия | 17 | 16 | 16 | 49 |
| 5 |  Япония | 16 | 9 | 12 | 37 |
| 6 |  Алмания | 13 | 16 | 20 | 49 |
| 7 |  Франция | 11 | 9 | 13 | 33 |
| 8 |  Италия | 10 | 11 | 11 | 32 |
| 9 |  Корея | 9 | 12 | 9 | 30 |
| 10 |  Бөек Британия | 9 | 9 | 12 | 30 |

**Афиннар 2004** (2004 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 2004) – 2004 елның 13 августыннан 29 августына кадәр Грециянең Афиннар шәһәрендә узган халыкара спорт чарасы.

## Урын сайлау

Афиналар Халыкара Олимпия Комитеты тарафыннан 1997 елның 5 сентябрендә Лозаннада узган сессиядә сайланган. Сайлауда Афиннардан башка Рум, Кейптаун, Стокһолм һәм Буйныс-Айрыс катнашкан.

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Шәһәр** | **Ил** | **1 раунд** | **2 раунд** | **3 раунд** | **4 раунд** | **5 раунд** |
| Афиннар | Греция | **32** | — | **38** | **52** | **66** |
| Рум | Италия | 23 | — | 28 | 35 | 41 |
| Кейптаун | КАҖ | 16 | **62** | 22 | 20 | — |
| Стокһолм | Швеция | 20 | — | 19 | — | — |
| Буйныс-Айрыс | Аргентина | 16 | 44 | — | — | — |

## Сылтамалар

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |

## Моны да карагыз

* Олимпия уеннары
* Сидней 2000 **<<>>** Пекин 2008
# Maurya imperiäse

|  |
| --- |
|  Maurya imperiäse sanskrit मौर्यसाम्राज्यम् **317-180 b.e.q.** |
|
Aşoka idärä itkän çorda Maurya imperiäse, 265 b.e.q. |
| Başqala |
Pataliputra
 |
| Räsmi tel |
Hind-Ariy telläre
 |
| **Din** |
Hinduizm, Buddizm, Caynizm, Aciwika
 |
| Mäydan |
5 000 000 km²
 |
| Xalıq sanı |
40 mln. keşe
 |
| Padişahlar |
Xakimnär
* 320–298 b.e.q. Çandrağupta Maurya
* 298-272 b.e.q. Bindusara
* 268-232 b.e.q. Aşoka
* 232-224 b.e.q. Daşaratha
* 224–215 b.e.q. Samprati
* 215–202 b.e.q. Salişuka
* 202–195 b.e.q. Devawarman
* 195–187 b.e.q. Satadhanwan
* 187–185 b.e.q. Brixadratha
 |
| Үрнәк: Карау • Бәхәс • Үзгәртү |

Maurya imperiäseneñ çäçäk atqan çorındağı territoriäläre zäñgär belän, imperiä belän ittifakta toruçı däwlätlär açıq zäñgär belän kürsätelgän.
**Maurya imperiäse** (sanskrit *मौर्यसाम्राज्यम्*, hindi *मौर्यसाम्राज्य*) - 317-180 b.e.q. yıllarda borınğı Hindstanda bulğan däwlät. Başqalası - **Pataliputra**.

İskändär Zölqärnäyn yawlarınnan soñ Çandragupta Nand imperiäse patşalarına qarşı suğışlar näticäsendä barlıqqa kilgän imperiä.

Çandragupta buldırğan Maurya imperiäse **Selevkidlar** häm Yunan-Baktriä patşalıqları belän bäyläneştä bulğan.

Aşoka idärä itkän çorda Maurya imperiäse iñ yuğarı däräcägä citkän, xalıq sanı 40 000 000 keşe (dönyanıñ 20% ı) bulğan. Aşoka buddizm taratqan.

Aşoka wafatınnan 50 yıldan soñ Şunga tüntaäreleşe näticäsendä imperiä tarqala, başqa dinastiä urnaştırıla.

## Xakimnär

* 320–298 b.e.q. Çandrağupta Maurya
* 298-272 b.e.q. Bindusara
* 268-232 b.e.q. Aşoka
* 232-224 b.e.q. Daşaratha
* 224–215 b.e.q. Samprati
* 215–202 b.e.q. Salişuka
* 202–195 b.e.q. Devawarman
* 195–187 b.e.q. Satadhanwan
* 187–185 b.e.q. Brixadratha

## Ädäbiät

* Империя Маурьев — История Индии (Антонова К. А., Бонгард-Левин Г. М., Котовский Г. Г.)
* Лелюхин Д.Н.Структура державы Маурьев по сведениям эдиктов Ашоки // Вестник древней истории. 1998, № 2.
# Британия Һиндстаны

| Британия Һиндстаны |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
|  |  |

 |
| Location of   |
| Телләр | инглиз теле |

**Британия Һиндстаны** (ингл. *British Raj*) — Ост-Һиндстанда булган Бөекбритания колонияләре өчен гомум исем.

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# ЗәкятLatinitsada uqu

| Зәкят |
| --- |
|  |
| Төп тема | Poverty in Islam[d] |
| Кем истәлегенә | Әл-Гани |
| Тасвирланган феномен | Нисаб[d] |
| URL буенча карарга була | corpus.quran.com/qurandictionary.jsp?q=zkw һәм qurananalysis.com/?q=زكاة |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Ислам[d] |
|  Зәкят Викиҗыентыкта |

**Зәкәт**, яки **зәкят** (гарәп. زكاة‎, искер. гарәп. زكوة‎) - Исламда шәригать буенча билгеләнгән бер дәрәҗәдә байлыгы булган кешедән фәкыйрьләр, ятимнәр һәм исламны җәелдерү өчен җыелучы салым. Зәкәт сүзенең тәрҗемәсе *чистарыну, арту* мәгънәсенә туры килә. Исламның биш баганасының берсе.

## Зәкят маллары

[*чыганагы?*]

1. Акча
2. Хайван
3. Сәүдә малы

Шушы өч төрле малдан башка йорт-жирләр, кием-салым, китаплар, савытлар һәм башка мәгыйшәт кораллары кебек нәрсәләр бирелергә мөмкин.

## Нисаб

[*чыганагы?*]

* Алтынның нисабы 20 мискаль.
* Көмешнең нисабы 140 мискаль.
* Сарык һәм кәжәнең нисабы 40 баш.
* Сыерның нисабы 30 баш.
* Атның нисабы, бересе байтал булмак шарты белән, 2 баш.
* Дөянең нисабы 5 баш.
* Сәүдә малының нисабы көмеш кадәр.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Дарулар

| Дарулар |
| --- |
|  |
|  |
| Чыгаручы | фармацевтическая компания[d] |
| Моңа өлешчә туры килә | фармацевтический продукт[d] |
|  Дарулар Викиҗыентыкта |

Дарулар
**Дарулар** (фар. дару - дару, им сүзеннән) - авыруны искәртү, диагностикалау, дәвалау һәм авыру булдырмау өчен кулланылган матдәләр.

Химик синтез ысуллары белән яки биотехнологияләр ярдәмендә кеше яки хайван канынан, әгъзаларынан һәм тукымаларынан, микроорганизмнардан,үсемлекләрнең һәм минераллардан алына.

Русиядә дарулар дәүләт реестрына кертелгән, теркәлү саны һәм сыйфат сертификаты булган чаралар карый. Медицинада 3000 гә якын дару препараты (куллануга әзер дозалы дару) кулланыла. Дару периферик һәм үзәк нерв системалары, башкару әгъзалары һәм системалары (тын алу, кан әйләнеше, аш сеңдерү һ.б.) функцияләрен, матдәләр алмашыну процессларын көйләүгә, микробка (бактерия, вирус, протозой һ.б.) каршы, иммунобиологик (иммунологик искәртү һәм терапия өчен), наркотик һәм психотроп (махсус исемлекләргә кертелгән), агулы (А исемлеге), көчле тәэсир иткән һ.б., шулай ук яңа (сәнәгать масштабында 1нче тапкыр эшләп чыгарлганнан соң 3 ел үтмәгән), стандарт (өйрәнелгән дарулар тәэсире алар белән чагыштырыла) һ.б. төрләре аерыла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Башкорт энциклопедиясе  2016 елның 4 март көнендә архивланган (башк.)
# КытайларLatinitsada uqu

|  |
| --- |
| Кытайлар |
| Үз аталышы | **Хань(漢族 яки 汉族)* |
| яшәү җире |  Кытай: 1 207 541 842
-- Гонконг: 7 593 410
-- Макао: 933 641
Тайвань: 24 575 365
Сингапур: 2 684 936
Индонезия: 14 566 200
Таиланд: 13 999 240
Малайзия: 11 590 500
АКШ: 3 900 000
Канада: 1150000
Вьетнам: 2 263 570
Филипин: 2 146 250
Мьянма: 2 101 314
Россия: 109 000
Япония: 991 561
Бөекбритания: 200 000
Камбоджа: 889 855
Франция: 176 000
Һиндстан: 689 470
Лаос: 585 765
Бразилия: 551 649
Италия: 545 000
Нидерландлар: 94 000
Көньяк Корея: 337 790
Яңа Зеландия: 90 000
Панама: 135 000
Сербия: 100 000 — 175 000
Коста-Рика: 40 000
Ирландия: 14 000
 |
| Теле |
кытай теле
 |
| Дине |
нигездә буддизм һәм даосизм. Чагыштырмача аз санда христианнар бар. Шулай ук конфуций тәгълиматы һәм җирле кытай ышанулары таралган.
 |
|  Кытайлар Викиҗыентыкта |

**Хань** (кыт. трад. 漢族 яки 漢人, гади. 汉族 яки 汉人, пиньинь *hànzú яки hànrén*) яки **кытайлар** (**чинлылар**) — Җирдәге халыкларның иң күпсанлысы (барлык кешелекнең 19%). Кытай Халык Республикасының иң эре этник төркеме (якынча 92%).

## Атаманың килеп чыгуы

Халыкның **хань** атамасы Кытайны берләштергән Хань династиясенең атамасыннан килеп чыга.

## Тарих

## Сылтамалар
# Ğälämi apparatКириллицада уку

Ğälämi apparat
Pilotlı ğälämi apparat Soyuz
Habble avtomatik observatoriäse
"Kassini-Güygens" avtomatik ğälämi apparatı Saturn orbitında
"Discovery" şatlı
**Ğälämi apparat** - ğälämi fäzada törle mäs'älälär başqaru öçen texnik caylanmalar ğomum ataması. Şulay uq törle kük cisemnäre öslegendä tikşerenü häm bütän törlär eşlären başqara.

Orbitağa yörtüçe-raketalar yäki oçqıç yärdämendä kiterelä.

Yaqın ğälämgä keşelär häm yök kitersen öçen kosmik apparat ğälämi qorab yäki ğälämi oçu apparatı dip yörtelä.

Kosmik oçu apparatı törle ölkälärdä qullanıla:

* suborbital'
* Cir yanındağı orbital'
* planetalar ara
* planetalar östendäge

Cirneñ yasalma iärçennäre häm pilotlı kosmik apparat ayırılıp toralar.

Avtomatik qaytarıluçan häm planetaara ğälämi apparat yasaw texnologiälär tik SSRB-Rusiädä, AQŞ, Qıtay, Yapunstan, Hindstan häm Awrupada bar.

Rusiä, AQŞ, Qıtay ğına Cirneñ yasalma iärçennärne totıp ala alalar.

## Törlär

Eş tärtibe buyınça tübändäge ğälämi apparatlar bar:

* Cirneñ yasalma iärçennäre
* Avtomatik planetaara stantsiälär
* Ğälämi qorablar
* Orbital' stantsiälär
* Töşerelä torğan apparat
* Planetada yörüçe

Qaytaru mömkinlege buyınça:

* Qaytarıluçan
* Qaytarılmawçan

## Oçu üzlekläre

Ğälämi apparat oçışı cibärelü çorı, orbital' oçış häm cirgä töşüdän tora. Ğälämgä cibärelsen öçen apparat kiräkle kosmik tizlekne alırğa tieş.

Ğälämi apparat küpçelek sistemaları qoyaş batareyälärennän yäki ximik akkumulätordan tä'min itelä.

Yörtkeç caylanması yärdämendä apparat üz tizlege häm yünäleşen üzgärtä ala. Ğädättä ximik raketa yörtkeçe qullanıla.

Ğälämi apparatta tereklek tä'min itü, elemtä, idärä itü, temperatura tärtiben tä'min itü, yünälderü, häläkättä qotqaru sistemaları bar.

## Sıltamalar

* Гущин В. Н. Основы устройства космических аппаратов: Учебник для вузов. — М.: Машиностроение, 2003. — 272 с. — 1000 экз. — ISBN 5-217-01301-X.
* Описание космических аппаратов в ежегодниках БСЭ (1957—1990)  2006 елның 27 июнь көнендә архивланган
* Описание орбит космических аппаратов и их использование
* Оптико-электронные приборы космических аппаратов (1972)
* Космические двигатели третьего тысячелетия
* Зарубежные космические аппараты  2013 елның 17 июнь көнендә архивланган
# Çellencer şattlınıñ häläkäteКириллицада уку

Çellencer şartlawı
Çellencer 1983 yılda, utırtu
**Çellencer şattlınıñ häläkäte** - 1986 yılnıñ 28 ğinwarında 16:39 UTC säğättä AQŞ ğälami apparatınıñ oçışı 73 sekundında tışqı yağulıq bağı şartlawı näticäsendä korab cimerelgän.

Häläkät STS-51L missiäseneñ iñ başlanğıç çorında Atlantik okean östennän, Florida yarımutrawı yanında bulğan.

Ekipajnıñ bar **7 äğzası häläk bulğan.**

## Tikşerü

Tikşerü buyınça start alğanda qatı yağulıq tizlätkeçneñ tığızlağıç bocrası bozılğanğa kürä tışqı yağulıq bağı cimerelgän, näticädä yağulıq komponentları yana başlağan, aerodinamik ütä yökläneş böten apparatnı betergän.

Şattlnıñ kabinası Atlantik okeanda töşkän, anıñ degermetizatsiäse bik ixtimal, ul 333 km/säğ tizlege belän su öslegenä bärelgän.

Häläkättän soñ şattl-programması 32 ayğa tuqtatılğan.

## Ekipaj

Häläk bulğan ekipaj.
Suldan uñğa:

* Şeron Makolif
* Carvis
* Reznik
* Skobi
* MakNeyr
* Smit
* Onidzuka

## Sıltamalar

* NASA History Office. Challenger STS 51-L Accident (англ.). NASA. Архивировано 5 апреля 2012 года.
* NasA Kennedy Space Center. Sequence of Major Events of the Challenger Accident. NASA. Архивировано 5 апреля 2012 года.
* Rogers Commission. Report of the Presidential Commission on the Space Shuttle Challenger Accident (1986). Архивировано 5 апреля 2012 года.
* Harwood, William; Rob Navias. Challenger timeline (англ.). Spaceflight Now. Архивировано 5 апреля 2012 года.
# Инглизләр

|  |
| --- |
| Инглизләр |
| Үз аталышы |
Englishmen, English people
 |
| яшәү җире | Бөекбритания, АКШ |
| Теле |
инглиз теле
 |
| Дине |
Христианлык (англиканнар агымы)
 |
|  Инглизләр Викиҗыентыкта |

**Инглизләр** (ингл. *Englishmen, English people*) — бер арада милләт һәм этнос дип саналган инглиз телендә сөйләшүче халык, Бөекбритания иле халыкның төп өлешен тәшкил итә. Бөекбритания утравы территориясендә Урта Гасырларда англлар, сакслар, фризлар, ютлар һәм кельтлар халыкларының кушылуы нәтиҗәсендә оешкан.