Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Мәктәп

| Мәктәп |
| --- |
|  |
| Төс (уналтылы триплет) | 8B4513 |
|  |
| Предназначено для | яшүсмер[d] һәм бала |
| Үрнәк элементы | Школа раннего детства Франклина[d] һәм колледж Помона[d] |
| Нинди вики-проектка керә | ВикиПроект Мәктәпләр[d] |
|  |
| Берләшмәләре | исемлекне карагыз[d] |
| Бу объекттан ясалган медиасурәтләр төркеме | Төркем:Мәктәпләрдән күренешләр[d] |
|  Мәктәп Викиҗыентыкта |

Сыктывкардагы 18 нче урта мәктәп (Коми Республикасы). Типлаштырылган проект буенча төзелгән бина.
**Мәктәп** (гарәп. مكتب‎ — гар. «яза торган урын») — гомуми белем бирүче уку йорты. Киң мәгънәдә сүз теләсә кайсы белем бирү учреждениясенә карата (музыка мәктәбе, сәнгать мәктәбе, спорт мәктәбе — балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе, көрәш сәнгате мәктәбе һ. б.) кулланылырга мөмкин..

## Атаманың килеп чыгышы

Татар теленә «мәктәп» сүзе гарәп теленнән кергән һәм «яза торган урын» дигәнне аңлата.

## Россиядә мәктәп төрләре

* Башлангыч белем бирү (башлангыч мәктәп) (беренче сыйныйфтан 4 кадәр).
* төп гомуми белем бирү мәктәбе (урта мәктәп) бишенче сыйныфтан 9 сыйныфка кадәр).
* урта гомуми белем бирү мәктәбе (урта мәктәп) (11 сыйныфка кадәр)
* һөнәри белем бирү (һөнәри училище, техникумнар, училищелар һ. б.)

## Укыту процессы

### Мәктәп вакытын бүлү

Мәктәп вакыты, тулаем алганда, өч этапка бүленә: дәрес, тәнәфес һәм «озынайтылган көн».

* Дәрес - укучыларның фәннәр буенча шөгыльләнүе.
* Тәнәфес — дәресләр арасында ял.

## Дәүләт күзәтчелеге

Россия Федерациясендә мәктәп территориясен карап тору һәм биналарның торышын дәүләт санитар күзәтү Роспотребнадзорга йөкләнелгән.

## Искәрмәләр

 *«Мәктәп» сүзе белән*
## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Дәреслек
* Югары уку йорты
# Җәйничелек

| Җәйничелек |
| --- |
| Байрак |
|  |
| Нигезләнү датасы | БЭК V гасыр |
|  |
|  |
| ... хөрмәтенә аталган | Arihant[d] |
| Нигезләүче | Махавира[d] |
| Әүвәлгесе | Һинд дине һәм Ведачылык[d] |
| Йогынтысын кичергән | Шрамана[d] һәм брахманизм[d] |
|  |
|  |
|  |
| Беренче язма телгә алу | БЭК III гасыр |
|  Җәйничелек Викиҗыентыкта |

1974 елда килешү буенча кабул ителгән җәйничелек символы
**Җәйничелек** яки **Джайнизм** (санскр. जैनजैन, jaina IAST санскр. जिनजिन, jina IAST, *"җиңүче"*) — Б.Э.К IX—VI гасырларда Һиндстанда барлыкка килгән дин; үз тәгълимәте буенча җәйничелек һәр вакыт булган.
Нигез төзеүче, кайсы бер фаразлар буенча борынгы гореф-гадәтне саклаучы) булып кшатрий Вардхамана яки Джина  Махавира исәпләнә.

Җәйничелектә дөньядагы тереклек ияләренә зыян итмәскә дип нәсыйхәт әйтелә. Җәйничелек фәлсәфәсе һәм гамәле иң беренче чиратта зур ләззәтлек кичерүгә китерүче үз-үзеңне камилләштерүгә нигезләнә. Нирванага ирешүче, гәүдәне калдырып китүче җан джинна дип атала. Борынгы кулъязмаларда җәйничелек *джайн дхарме* һәм *шраман дхарме* белән беррәттән кулланыла. Хәзерге вакытта җәйничелек, Һиндстанда 5-6 миллион кешене берләштергән, иң зур һәм көчле дини җәмгыять булып санала. Җәмгыять Төньяк Америка, Көнчыгыш Европа, Ерак Көнчыгыш, Австралия дәүләтләреннән һәм башка тарафлардан килгән иммигрантлар хисабына тулылана.
Җәйниче китапханалары Һиндстанда иң борынгы китапханалар.

Җәйничелек һәркайсы мәхлүк индивидуаль һәм мәңгелек җан булып тора дип исәпли. Җан сансарадан аерылгач мокшага әверелә. Тик аның өчен дәрвиш булырга кирәк, шуның өчен аскетизмга зур игътибар бирелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Костюченко В.С. Диалектические идеи в философии джайнизма. // Философские науки. — 1975. — № 6. — С. 90-98.
* Бонгард-Левин. Г.М. Древнеиндийская цивилизация. Философия, наука, религия. М., Главная редакция восточной литературы издательства «Наука», 1980.
* Терентьев А.А. Джайнские представления о сущности человека. — Новосибирск, 1983.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Шудра

Шудра ул Һиндстанда Һинд дине иҗтимагый тәртибенең дүрт *варна*сының берсе. Төрле чыганакларда ул каста дип, яки альтернатив рәвештә иҗтимагый сыйныф дип тәрҗем ителә. Ул дүрт варнаның иң түбән дәрәҗәсе.
*Риг Веда*да "Шудра" сүзе бары тик бер мәртәбә генә очрый, ләкин башка Һинд дине текстларында да очрый, мәсьәлән, *Манусмрити*, *Артхашастра* һәм *Дхармашастралар*да очрый. Теоретик рәвештә Шудралар башкаларга хезмәт итә торган варис хезмәт итүче сыйныфтан гыйбарәт булганнар. Кайбер очракларда, алар патшаларга таҗ кию церемонияләрендә катнашканнар.

### Манусмрти (Ману законнары)

*Манусмрити* күбесенчә Браминнар (каһиннәр сыйныфы) һәм Кшатрияләр (патша, хөкүмәт һәм сугышчылар сыйныфы) өчен үз-үзенңе тотыш кодексы турында сүз алып бара. Текстта Шудралар, һәм шулай ук Вайшьялар искә алына, әмма бу өлеш иң кыска бүлек булып тора. *Манусмрити*ның 9.326 – 9.335 секцияләрендә Вайшьялар өчен сигез кагыйдә һәм Шудралар өчен ике кагыйдә раслана.

10.43 - 10.44 секцияләрендә Ману каһиннәрне һәм ритуалларны санга сукмыйча Шудралар халәтенә төшкән Кшатрияләр кабиләләре исемлеген китерә. Болар: Пундракалар, Кодалар, Дравидалар, Камбоджалар, Яваналар (Юнан халкы?), Сакалар, Парадалар, Паһлавалар, Чиналар, Кираталар һәм Дарадалар.

Гуркха халкы вәкиле, Брамин һәм Шудра.
### Урта гасыр Упанишадалары

Урта гасыр чоры текстларында, мәсьәлән, *Ваджрасучи Упанишада*да варна турында сүз алып барыла һәм Шудра төшенчәсе кертелгән. Уилфрид Лорье Университеты фәләсәф профессоры Ашвани Питыш фикеренчә, the *Ваджрасучи Упанишада* әһәмиятле текст булып тора, чөнки анда теләсә-нинди иҗтимагый килеп чыгышы булган кеше булуның иң олы рухи халәтенә ия булырга мөмкин дип фараз ителә.

## Шулай ук карарга мөмкин

* Вальмики

## Искәрмәләр
# Yaña taş ğasırКириллицада уку

**Yaña taş ğasır** (yäki **neolit**) - bezneñ erağa qädär IV häm III meñyıllıqlarnı eçenä alğan çor.

Neolit çorında taş qoral yasaw eşe kamilläşkän - keşelär balta, pıçaq häm başqa qorallarnıñ yözen şomartu, ütkenläw ısulların uylap tapqannar. Qorallarnı şundıy nıq häm ütken itep eşlägännär ki, pıçaqlar belän xätta qırınırlıq bulğan. Taş baltalarnı häm çükeçlärne elekkeçä tayaqqa bäyläp berketü belän genä qänäğätlänmiçä, alarnı tişep ağaç sapqa utırtqannar.

Neolitnı başqaça neolit revolütsiäse dip tä atıylar. Barınnan da elek ul xucalıq itüdä äzerne üzläşterü alımınnan (awçılıq, balıqçılıq belän şöğellänüdän) citeşterü alımına, ikençe törle äytkändä, cir eşkärtügä häm xaywan asrawğa küçüne añlata. Şul räweşçä, keşelek tarixında berençe tapqır bularaq utraq yäşäw räweşe tua: igen üsterü häm terlek asraw barlıqqa kilä, awçılıq kamilläşä, balıq totu ciñeläyä. Keşelär köymä yasarğa öyränälär. Tuquçılıq häm balçıq sawıt yasaw uylap tabıla.

Çülmäk yasaw, äytik, igen üsterü yäki terlek asraw şöğele belän çağıştırğanda älläni zur qazanış ta tügel sıman. Läkin ul berençe qaraşqa ğına şulay. Töptänräk fiker yörtep qarasañ, bötenläy başqa näticä çığa. İñ elek, älege balçıq çülmäk, qul belän genä äwälängän buluına qaramastan - borınğı qäbilälär tormışında häm könküreşendä utqa quyıp bula torğan berençe sawıt ul.

Neolit çorında cämğiät tormışında, ruxi mädäniättä zur üzgäreşlär tuğan. Irular qäbilälär bulıp berläşkännär, etnik törkemnär oyışa başlağan . Näq şuşı çorda xäzerge hind-yevropa häm fin-uğır xalıqlarınıñ borınğı babaları formalaşqan, ayırım arxeologik kul'turalar tuğan.
# XVII гасыр

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XV гасыр — XVI гасыр — **XVII гасыр** — XVIII гасыр — XIX гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1590-еллар
 |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-еллар
 |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |
| 1610-еллар
 |  1610
 |  1611
 |  1612
 |  1613
 |  1614
 |  1615
 |  1616
 |  1617
 |  1618
 |  1619
 |
| 1620-еллар
 |  1620
 |  1621
 |  1622
 |  1623
 |  1624
 |  1625
 |  1626
 |  1627
 |  1628
 |  1629
 |
| 1630-еллар
 |  1630
 |  1631
 |  1632
 |  1633
 |  1634
 |  1635
 |  1636
 |  1637
 |  1638
 |  1639
 |
| 1640-еллар
 |  1640
 |  1641
 |  1642
 |  1643
 |  1644
 |  1645
 |  1646
 |  1647
 |  1648
 |  1649
 |
| 1650-еллар
 |  1650
 |  1651
 |  1652
 |  1653
 |  1654
 |  1655
 |  1656
 |  1657
 |  1658
 |  1659
 |
| 1660-еллар
 |  1660
 |  1661
 |  1662
 |  1663
 |  1664
 |  1665
 |  1666
 |  1667
 |  1668
 |  1669
 |
| 1670-еллар
 |  1670
 |  1671
 |  1672
 |  1673
 |  1674
 |  1675
 |  1676
 |  1677
 |  1678
 |  1679
 |
| 1680-еллар
 |  1680
 |  1681
 |  1682
 |  1683
 |  1684
 |  1685
 |  1686
 |  1687
 |  1688
 |  1689
 |
| 1690-еллар
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-еллар
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**XVII (унҗиденче) гасыр** — 1601 елдан 1700 елга кадәр дәвам иткән гасыр.

## Вакыйгалар

* 1618−48 — Утызъеллык сугыш.

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Сигизмунд III

**Бу мәкаләдә хаталар һәм/яки ялгышлыклар бар.**Мәкалә эчтәлегенең татар теле грамматик нормаларына туры килүен тикшерергә кирәк.

| Сигизмунд III |
| --- |
|  |
|  |
| Польша короле һәм Бөек Литва кенәзе |
| **Вазыйфада** август 1587 – 19 апрель 1632 |
| Аңа кадәр | Стефан Баторий |
| Дәвамчысы | Владислав IV |
| Шведлар, Готлар һәм Вендлар короле |
| **Вазыйфада** 17 ноябрь 1592 – 24 июль 1599 |
| Аңа кадәр | Юхан III |
| Дәвамчысы | Карл IX |
| Туган | 20 июнь 1566(1566-06-20) Замок Грипсхольм[d], Стренгнес[d], Сёдерманланд[d], Швеция |
| Үлгән | 30 апрель 1632(1632-04-30) (65 яшь) Варшава, Польша |
| Җефет | Анна Австрийская[d] һәм Констанция Австрийская[d] |
| Әни | Екатерина Ягеллонка |
| Әти | Юхан III Ваза |

Сигизмунд III Васа
**Сигизму́нд III** (швед. *Sigismund I*, пол. Zygmunt III, белар. Жыгімонт III Ваза , литв. Zigmantas III 20 июнь 1566 — 30 апрель 1632) — 1587 елның 27 декабреннән Польша короле һәм Бөек Литва кенәзе, 1592 елның 27 ноябреннән 1599 елның июленә хәтле Швеция короле, Густав Ваза һәм Сигизмунд Карт оныгы, швед короле Юхана III һәм Катерина Ягеллонка улы.

* Тулы король титулы полякча: *Z Bożej łaski król Polski, wielki książę litewski, ruski, pruski, mazowiecki, żmudzki, inflancki, a także dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wenedów.*
* Тулы король титулы урысча: *Божьей милостью король Польский, Великий князь Литовский, Русский, Прусский, Мазовецкий, Жмудский, Ливонский, а также наследный король Шведов, Готов и Венедов.*.

Сигизмунд үз хакимият астында Речь Посполитаны Швеция белән берләштерергә омтылган.

## Идарә итү башлангычы

1566 елның 20 июнендә Грипсхольм кирмәнендә туа.

1569 елда Польша белән Бөек Литва кенәзлеге берләшүе нәтиҗәсендә Речь Посполитая дәүләте пәйда булган.

1587 елны 21-яшьлек принц Сигизмунд поляклар короле итеп сайланган булган.

Сигизмунд III атлы сурәте
## Швеция өчен көрәш

Польша-швед униясе 1592—1599
Владислав әтисе, Сигизмунд III Ваза, 1592 елны швед тәхетен мирас итеп алган.

## Россия белән сугышлар

1609—1612 елларда Польша Россиягә һөҗүм ясады.

1609 елның сентябрендә Россия чикләренә поляк-литва короле Сигизмунд III бәреп кергән, Смоленскны камап алган.

1611 елда, ике ел дәвамында камалыштан соң, шәһәрне поляк гаскәрләре басып ала. Руслар тарафыннан кайтару омтылышлары (1615—1617, 1634) уңышсыз тәмамлана.

## Әдәбият

* Ср. Niemczewicz, «Dzieje panowania Zygmunta III» (Варш., 1829)
* Siarczyński, «Obraz wieku panowania Zygmunta III, zawieràjący opis osòb żyjących pod jego panowaniem» (Варш., 1828)
* Siarczyński, «Obraz panowania Zygmunta III, obejmujący obyczaje, religije, oświecenie i t. d.» (Познань, 1843 —58).

## Сылтамалар

Бу мәкаләне язганда Брокгауз һәм Ефрон энциклопедик сүзлегеннән (1890—1907) материал использовался.

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Пьер Бомарше

| Пьер Бомарше |
| --- |
|   |
| Туу датасы: | 24 гыйнвар 1732(1732-01-24) |
| Туу урыны: | Париж |
| Үлем датасы: | 18 май 1799(1799-05-18) (67 яшь) |
| Үлем урыны: | Париж |
| Ватандашлык: |  Франция |
| Эшчәнлек төре: | музыкачы, шагыйрь, эшмәкәр, нәшир, драматург, дипломат, финансист, публицист, торговец оружием, разведчик, сәгатьче, язучы, сәясәтче |
| Иҗат итү теле: | француз теле |
| Имза: |  |
| Яшәү җире | Hôtel de Beaumarchais[d] |

 **Пьер-Огюстен Карон де Бомарше** (фр. Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais; 24 гыйнвар 1732, Париж — 18 май 1799) — мәшһүр француз драматургы. Беренче пьесаларында (*«Евгения»* (1767), *«Ике дус»* (1770)) иҗтимагый тигезсезлек тасвирланыла. «Хатирәләр» памфлетында (1773—74) Бомаршеның демократик карашлары үз гәүдәләнешен тапкан. *«Севилья чәчтарашы»* (1775), *«Фигароның өйләнүе»* (1784) пьесалары Бомаршега дөньякүләм мәшһүрлек китергән.

«Фигароның өйләнүе»ндә язучы гади халык вәкиле — Фигароның эрудициясен олылап, асылзадә Альмавиваның наданлыгыннан көлә. Бомарше кәмитләре дөнья театр сәхнәләрендә үзенә лаек урын алган.

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# XII гасыр

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| X гасыр — XI гасыр — **XII гасыр** — XIII гасыр — XIV гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1090-еллар
 |  1090
 |  1091
 |  1092
 |  1093
 |  1094
 |  1095
 |  1096
 |  1097
 |  1098
 |  1099
 |
|  |
| 1100-еллар
 |  1100
 |  1101
 |  1102
 |  1103
 |  1104
 |  1105
 |  1106
 |  1107
 |  1108
 |  1109
 |
| 1110-еллар
 |  1110
 |  1111
 |  1112
 |  1113
 |  1114
 |  1115
 |  1116
 |  1117
 |  1118
 |  1119
 |
| 1120-еллар
 |  1120
 |  1121
 |  1122
 |  1123
 |  1124
 |  1125
 |  1126
 |  1127
 |  1128
 |  1129
 |
| 1130-еллар
 |  1130
 |  1131
 |  1132
 |  1133
 |  1134
 |  1135
 |  1136
 |  1137
 |  1138
 |  1139
 |
| 1140-еллар
 |  1140
 |  1141
 |  1142
 |  1143
 |  1144
 |  1145
 |  1146
 |  1147
 |  1148
 |  1149
 |
| 1150-еллар
 |  1150
 |  1151
 |  1152
 |  1153
 |  1154
 |  1155
 |  1156
 |  1157
 |  1158
 |  1159
 |
| 1160-еллар
 |  1160
 |  1161
 |  1162
 |  1163
 |  1164
 |  1165
 |  1166
 |  1167
 |  1168
 |  1169
 |
| 1170-еллар
 |  1170
 |  1171
 |  1172
 |  1173
 |  1174
 |  1175
 |  1176
 |  1177
 |  1178
 |  1179
 |
| 1180-еллар
 |  1180
 |  1181
 |  1182
 |  1183
 |  1184
 |  1185
 |  1186
 |  1187
 |  1188
 |  1189
 |
| 1190-еллар
 |  1190
 |  1191
 |  1192
 |  1193
 |  1194
 |  1195
 |  1196
 |  1197
 |  1198
 |  1199
 |
|  |
| 1200-еллар
 |  1200
 |  1201
 |  1202
 |  1203
 |  1204
 |  1205
 |  1206
 |  1207
 |  1208
 |  1209
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**XII (уникенче) гасыр** — 1101 елдан 1200 елга кадәр дәвам иткән гасыр.

## Вакыйгалар

### Русь

* 1103 — Владимир белән Святополк Кыпчакларга каршы күп походлар оештыралар (1103—1120 елларда).
* 1107 — Идел болгарлары Сүздәлне басып алганнар.
* 1132 елда, Мстислав - Владимир кенәзе үлгәннән соң, Русь берничә кенәзлегенә таркала: Новгород кенәзлеге, Владимир-Сүздәл кенәзлеге, Галич-Волын кенәзлеге, Чернигов кенәзлеге, Рязань кенәзлеге, Полоцк кенәзлеге, Смоленск кенәзлеге, һ.б.

#### XII гасыр

* Төньяк-көнбатыш Русьтә **XII гасырдан** Владимир-Сүздәл кенәзлеге күтәрелә, аның хакимнәре (Андрей Боголюбский, Всеволод Зур Оя), Киев өчен көрәшеп, үз төп резиденцияне Владимирда калдыралар; нәтиҗәсендә, Владимир яңа гомум Русь үзәге була. Иң куәтле кенәзлекләр шулай ук Чернигов, Смоленск һәм Галич-Волын кенәзлекләре булганнар.
* **XII гасырдан** Смоленск - кенәзлек үзәге булып торган.
* **XII гасырда** Новгород җирләре алпар-тәречеләр һәм шведлар белән берничә кораллы низагларда катнашканнар.

## Туулар

## Шулай ук кара

  XII гасыр  1100-еллар  1110-еллар  1120-еллар  1130-еллар  1140-еллар  1150-еллар  1160-еллар  1170-еллар  1180-еллар  1190-еллар  XII гасыр шәхесләре
# Госман империясеLatinitsada uqu

|  |
| --- |
| **(Г)Осман империясеЮгары Госман Дәүләте دولت عالیه عثمانیه Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye**  |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ←  | 1299 ел — 1922 ел

  |  →    →    →    → |

 |
|

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |
|  | Госман империясе байрагы | Госман империясе гербы |  |

 |
|  |
| **Башкала** | Сөгүт (1299—1329),
Бурса (1329—1361),
Диметока (1361—1363)
Әдирнә (1363—1453),
Истанбул (1453—1922) |
| **Тел(ләр)** | госман, гарәп һәм фарсы телләре |
| **Дин** | Ислам (Сөнничелек) |
| **Акча берәмлеге** | акча, куруш (төрек пиастры), лира |
| **Мәйдан** | 5 200 000 км² |
| **Халык** | 35 350 000 |
| **Идарә итү төре** | Абсолют монархия:
* 1908 тиклем (офиц.һәм факт.)
* 1913 башлап (факт.)

Конституцион монархия:
* 1908 башлап (офиц.)
* 1908-1913 (офиц. һәм факт.)
 |
|  |

**Госман Империясе**, рәсми исеме **Югары Госман Дәүләте** (госм. دولت عالیه عثمانیه‎ — Devlet-i Âliyye-i Osmâniyye) - күпмилләтле, госман солтаннары идарәсе астындагы куәтле дәүләт-империя. 1299 елдан 1922 елга кадәр яшәгән.

Бөтендөнья мәйданына чыгуы Константинополь каласын яулау белән башлана дип әйтергә була. Соңыннан бу шәһәргә Истамбул исеме бирелә һәм ул империянең башкаласына әверелә. Иң зур куәткә ирешкән чакта дәүләтнең биләмәләре Европа, Азия һәм Африканың шактый өлешен били. Хәрби, икътисади һәм сәяси куәте ягыннан күп кенә алдынгы Европа илләрен артта калдырган.

## Тарих

### Госман империясенен барлыкка килүе (1299—1453)

Никополь янында сугыш, 1396
* 1691 ел 23 июнь — Госман империясе солтаны Сөләйман II вафат була.

### Кырым ханлыгын Рус дәүләтенә кушу

Кырым ханлыгын 1783 елда рус дәүләтенә көчләп кушуның сәбәбе Кырымның хәрби көчсезлегенә түгел, ә Россия империясе белән Төркия арасындагы сугышына бәйләнгән. Шул сугыш нәтиҗәсендә ханлык рус йогынтысына астына кертелде. Кечек-Кайнарҗа солыхы буенча Кырым Россия империясенә кушылырга тиеш булмады, ләкин рус гаскәрләре 1783 елда, аннексия үткәреп, аның территориясенә искәртмәсез керәләр.

1791 елда Ясск солыхы буенча Госман империясе Кырымның Россия империясенә ия булуын хөрмәтләгәннәр. 29 декабрьнә – Кырым Россия империясенә керә.

* 1913 елның 5 ноябрендә — Бөекбритания белән Франция Госман империясенә сугыш игълан итә.

## Моны да карагыз

* Госман империясе солтаннары
# 604 елLatinitsada uqu

*Бу мәкалә ел турында, шулай ук 604 саны турында да мәкаләне карагыз.*

| Еллар
 |
| --- |
|  600 · 601 · 602 · 603 —  **604**  — 605 · 606 · 607 · 608
 |
| Унъеллык
 |
| 580-еллар · 590-еллар — **600-еллар** — 610-еллар · 620-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| VI гасыр — **VII гасыр** — VIII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык
 |
| V гасыр — VI гасыр — **VII гасыр** — VIII гасыр — IX гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 590-еллар
 |  590
 |  591
 |  592
 |  593
 |  594
 |  595
 |  596
 |  597
 |  598
 |  599
 |
|  |
| 600-еллар
 |  600
 |  601
 |  602
 |  603
 |  604
 |  605
 |  606
 |  607
 |  608
 |  609
 |
| 610-еллар
 |  610
 |  611
 |  612
 |  613
 |  614
 |  615
 |  616
 |  617
 |  618
 |  619
 |
| 620-еллар
 |  620
 |  621
 |  622
 |  623
 |  624
 |  625
 |  626
 |  627
 |  628
 |  629
 |
| 630-еллар
 |  630
 |  631
 |  632
 |  633
 |  634
 |  635
 |  636
 |  637
 |  638
 |  639
 |
| 640-еллар
 |  640
 |  641
 |  642
 |  643
 |  644
 |  645
 |  646
 |  647
 |  648
 |  649
 |
| 650-еллар
 |  650
 |  651
 |  652
 |  653
 |  654
 |  655
 |  656
 |  657
 |  658
 |  659
 |
| 660-еллар
 |  660
 |  661
 |  662
 |  663
 |  664
 |  665
 |  666
 |  667
 |  668
 |  669
 |
| 670-еллар
 |  670
 |  671
 |  672
 |  673
 |  674
 |  675
 |  676
 |  677
 |  678
 |  679
 |
| 680-еллар
 |  680
 |  681
 |  682
 |  683
 |  684
 |  685
 |  686
 |  687
 |  688
 |  689
 |
| 690-еллар
 |  690
 |  691
 |  692
 |  693
 |  694
 |  695
 |  696
 |  697
 |  698
 |  699
 |
|  |
| 700-еллар
 |  700
 |  701
 |  702
 |  703
 |  704
 |  705
 |  706
 |  707
 |  708
 |  709
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**604 (алты йөз дүртенче) ел** — кәбисә ел, юлиан тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 604 елы, I меңьеллыкның 604 елы, VII гасырның 4 елы, VII гасырның 1 унъеллыгының 4 елы, 600 елларның 5 елы. 604 елдан бирле **1422** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:604 елда туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:604 елда вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.