Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Тереклек

| Тереклек |
| --- |
|  |
| Дәвамлыгы: 5 минут и 47 секунд5:47 |
| Нәрсәнең сәбәбе | әлегә билгеле түгел[d] |
| Кайда өйрәнелә | тереклек турында фәннәр[d] һәм биология |
| Нинди веб-биттә тасвирланган | baike.sogou.com/v101896393.htm |
| Һәштәге | life |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Фән, Википедия:Проект:Биология, Проект:Табигать[d], Википедия:Проект:Мәдәният, Проект:Философия/Этика[d], Проект:Фәлсәфә[d], Проект:Палеонтология[d], Проект:Таксономия[d], Проект:Хайваннар[d], Портал:Микробиология, Проект:Ботаника[d], Проект:Микология[d], Проект:Суүсемнәр[d] һәм Проект:Диңгез биологиясе[d] |
| Моңа өлешчә туры килә | реальная жизнь[d] |
|  Тереклек Викиҗыентыкта |

Биологик классификацияның төп сигез таксономик рангы.
**Тереклек** (шулай ук Биота) - биологик процесслары булган һәм булмаган объектларны аеручы үзенчәлек, биология фәне тарафыннан өйрәнелә.

## Төркемнәре

Тереклекне гадәттә астагы зур төркемнәргә бүләләр:

* тереклекнең күзәнәксез формасы (вируслар)
* Күзәнәкле организмнар:
	+ Бактерияләр
	+ Архебактерияләр
	+ Эукариотлар
	+ Протистлар
	+ Гөмбәләр
	+ Үсемлекләр
	+ Хайваннар

## Шулай ук карагыз

* Биотөрлелек
* Тормыш
* Гомер
* Яшәү

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Kauffman, Stuart. The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman
* Walker, Martin G. *LIFE! Why We Exist...And What We Must Do to Survive*  2011 елның 24 июль көнендә архивланган Dog Ear Publishing, 2006, ISBN 1-59858-243-7

## Сылтамалар

* Wikispecies – a free directory of life
* "The Adjacent Possible: A Talk with Stuart Kauffman"
* Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
* Life under extreme conditions  2007 елның 4 октябрь көнендә архивланган An in depth look at how life can form under the most extreme conditions and circumstaces.
# Океан

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
* Мәкаләне викиләштерергә

| Океан |
| --- |
|  |
|  |
| Кайда өйрәнелә | океанология[d] һәм океанография[d] |
| Нинди веб-биттә тасвирланган | whosonfirst.org/docs/placetypes/#ocean |
| Һәштәге | ocean |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Океанология[d], WikiProject Limnology and Oceanography[d], Проект:Вода[d], Википедия:Проект:География[d], Проект:Табигать[d], Проект:Рыбы[d] һәм Проект:Диңгез биологиясе[d] |
|  |
| Саны | 5 |
| Моның каршысы | кыйтга |
| Эпонимик төркемнәр төркеме | [d] |
|  Океан Викиҗыентыкта |

**Океан** (бор. грек. *Ὠκεανός*, борынгы-грек тәңресе *Океан* исеменнән) — дөнья океаны өлеше булган, кыйтгалар арасында урнашкан, су әйләнеше һәм башка специфик системаларның хуҗасы булган иң зур су объектын билгеләгән термин. Үз эченә океаннарны һәм диңгезләрне керткән Дөнья океанының мәйданы бөтен җирнең якынча 71 %-тын тәшкил итә (361 миллион квадрат километр).

2000 елда Халыкара гидрографик оешма тарафыннан кабул ителгән дөнья океанның бүленүенә күрә бөтен океаннар 5-кә бүленә:

* Атлантик океан
* Һинд океаны
* Төньяк-Боз океаны
* Тын океан
* Көньяк океан

| Океан | Мәйдан, млн км² | Күләм, млн км³ | Урта тирәнлек, м | Иң зур тирәнлек, м | Диңгезләр |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Атлантик | 91,6 | 329,7 | 3 600 | 8 742 (Пуэрто-Рико) | Балтыйк, Төньяк, Урта, Карá, Саргасс, Кариб, Әдрән, Азак, Балеар, Ионик, Ирланд, Мәрмәр, Тиррен, Эгей; Бискай култыгы, Гвинея култыгы, Мексика култыгы, Гудзон култыгы |
| Һинд океаны | 73,556 | 292,1 | 3 890 | 7 725 (Зонд иңкүлеге) | Андаман, Гарәп, Арафур, Кызыл, Лаккадив, Тимор; Бәңгәл култыгы, Фарсы култыгы |
| Төньяк-Боз океаны | 14,75 | 18,1 | 1 225 | 5 527 ( Гренланд диңгезендә) | Норвег, Баренц, Ак, Кáра, Лаптевлар, Көнчыгыш-Себер, Чукотка, Гренланд, Бофорт, Баффин |
| Тын океан | 169,2 | 710 | 4 280 | 11 022 (Мариан иңкүлеге) | Беринг, Охота, Япон, Көнчыгыш-Кытай, Сары, Көньяк-Кытай , Ява, Сулавеси, Сулу, Филипин, Мәрҗән, Фиджи, Тасман |
| Көньяк океан | 20,327 | 90 | 4 500 | 7 235 (Көньяк-Сандвич иңкүлеге) | Уэдделла, Скош, Беллинсгаузен, Росс, Амундсен, Дейвис, Лазарев, Рисер-Ларсен, Космонавтлар, Бердәмлек, Моусон, Дюрвил, Сомов |