Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Парджи теле

**Дһурва** (Одиа язмасы белән: ପରଜି, Дэванагари: दुरुवा) яки **Парджи** ул Һиндстанның рәсми кабиләсе Дһурва кабиләсе тарафыннан сөйләшелә торган Үзәк Дравид теле, Ориссаның Корапут районында һәм Чһаттисгархның Бастар районында. Тел Оллари теленә һәм Колами теленә якын, анда шулай ук күрше кабиләләр сөйләшә.

## Төркемләү

Дһурва Үзәк Дравид телләре әгъзасы. Дурува сөйләм теле булып тора һәм гомумән алганда язылмый. Язылган очракларда Бастар районында ул Дэванагари язмасы белән һәм Корапут районында Одиа язмасы белән языла.

## Фонология

Тартыклар|  | Лабиаль | Денталь | Ретрофлекс | Палаталь | Веляр | Глотталь |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Плозив | шыпырт | p | t | ʈ | c | k |  |
| тавыш белән әйтелеш | b | d | ɖ | ɟ | ɡ |  |
| Фрикатив |  | (s) |  |  |  | (h) |
| Назаль | m | n | ɳ | ɲ | ŋ |  |
| Аппроксимант | үзәк | ʋ |  |  | j |  |  |
| латераль |  | l |  |  |  |  |
| Бер бәрелешле |  | ɾ | ɽ |  |  |  |

## Диалектлар

Дүрт диалект бар: Тирийя, Нетһанар, Дһарба һәм Куканар. Алар үзара аңлаешлы.

## Искәрмәләр
# Минангкабау теле

**Минангкабау** (үз атама: *Baso Minang(kabau)*; индон. *Bahasa Minangkabau*) — Көнбатыш Суматрада Риауның көнбатыш өлешендә һәм шулай ук Индонезиянең төрле шәһәрләренең Минагкабау халкының берничә җәмәгатьләрендә таралган австронезия теле. Шулай ук Малайзиянең берничә төбәкләрендә Суматрадан Минанг төбәгеннән мигрантлар арасында һәм Ачех провинциясендә таралган, анда ул *Aneuk jamee* дип атала. Төньяк Суматраның көнбатыш яр буе төбәгендә ул lingua franca теле булып тора.

## Диалектлары

Минангкабау теле берничә диалекттан тора, алар хәттә күрше авыллар, әмма бер-берсеннән аерылган, мәсьәлән, елга белән аерылган өчен төрле булган берничә диалекттан тора. Төрле төбәкләр арасында әңгәмәдә еш паданг диалекты кулланыла.

## Мисаллар

|  |  |
| --- | --- |
| Минангкабау: | **Sarang kayu di rimbo tak samo tinggi, kok kunun manusia** |
| Индонезия теле: | *Pohon di rimba tidak sama tinggi, apalagi manusia* |
| Русский: | Деревья в джунглях не все одинаковой высоты, а тем более люди. |
|  |
| Минангкабау: | **Co a koncek baranang co itu inyo** |
| Индонезия теле: | *Dia berenang seperti katak* |
| Русский: | Он плавает как лягушка (= делает что-то бесцельно) |
|  |
| Минангкабау: | **Indak buliah mambuang sarok disiko!** |
| Индонезия теле: | *Tidak boleh membuang sampah di sini!* |
| Русский: | Выбрасывать здесь мусор запрещается! |

## Әдәбият

* *Tata Bahasa Minangkabau*, Gerard Moussay (original title *La Langue Minangkabau*, translated from French by Rahayu S. Hidayat), ISBN 979-9023-16-5.
* Зарбалиев Х. М. Язык минангкабау. — М.: Наука, 1987. — 78 с. — (Языки народов Азии и Африки).
* Sabariah Hj. Md. Rashid, Media Sandra Kasih. «The Minangkabau Terms of Address for Children, Teenagers and Adults: A Sociolinguistic Perspective». — «Jurnal Bahasa Jendela Alam». Kuala Lumpur: Persatuan Bahasa Moden Malaysia, 2006, Jilid/Volume 4, 590—601.
# Минь теле

| Минь теле |
| --- |
|  |
| Алыштырган | борынгы кытай теле[d] һәм Minyue[d] |
| Язу | кытай язуы |
|  |
|  Минь теле Викиҗыентыкта |

**Минь теле** - Сино-Тибет телләр гаиләсенә кергән тел. Язуы Кытай иероглифларына нигезләнгән. Минь теле юрамалары сөйләшүдә үзара һәм башка Кытай теле юрамалары белән үзара аңлаешлы тел булып тормыйлар. Минь телләрендә төбәктә кытайлар килгәнче яшәүчеләрнең телләрнең әһәмияткә ия зур лингвистик катламы бар дип ышаныла.

## Искәрмәләр

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Хит-парад

Roxette[en] төркеме (Мари Фредрикссон һәм Пер гессле) Billboard Hot 100[en] чартында 1 урынны алган The Look синглының 25 еллыгын билгеләп үтә.
**Хит-парад** (ингл. *hit parade*), яки **чарт** (ингл. *chart*) — билгеле бер чорда иң популяр медиапродуктларның бастырылган Исемлеге (музыка, китаблар, кино, уен). Кагыйдә буларак, хит-парадлар Исемлеге күрсәткечләр кими барган саен урнашкан 10-20 пункттан артык түгел. Хит-парад параметрлары сатулар турында мәгълүмат белән билгеләнә; шулай ук радиода музыкаль композицияләрне (музыкаль хит-парадларда), видео — һәм кинопрокат буенча мәгълүматларны (киноиндустриядә) уйнату критерийлары бар.

«Хит-парад» терминының танылуына популяр Your Hit Parade[en] радиопрограммасы ярдәм итә, 1935 елдан 1953 елга кадәр эфирга чыккан (1950 елдан 1959 елга кадәр телевизион версиядә) һәм узган атнада тамашачының иң зур игътибарын җәлеп иткән поп-шлягерлар җыентыгы булып тора.

## Кино хит-парадлары

Кинофильмнарның хит-парадлары кинотеатрларда кинопрокаттан атналык керем турында мәгълүмат нигезендә төзелә (АКШда аларны boxofficemojo сайтында бастыралар). Соңгы вакытта шулай ук видеопрокат һәм видеопродажлар буенча хит-парадлар барлыкка килде (төп видео ташучы булып DVD[en] тора). Шулай ук теге яки бу тапшыруның рейтингы[en] буенча төзелгән телевизион хит-парадлар да бар.

## Китабларның хит-парадлары

Нәшрият индустриясендә китаблар хит-парадын бестселлерлар исемлеге дип атыйлар, ул еш кына нәфис (романнар һ. б.) һәм нәфис булмаган әдәбиятка (биографияләр, тарихи очерклар һ. б.) бүленә.

## Искәрмәләр
# Мохини

Амрита белән кулында Мохини
**Мо́хини** (санскр. मोहिनी, турыдан-туры тәрҗемә иткәндә. «ялгышлыкка китерүче») — Һинд динендә Вишну аватарларының 25-сенең берсе.
Бер миф буенча Сөт Океанын Язудан соң асур шәйтаннар Дэваларны җиңеп - үлемсезлек нектары амритага ия булганнар. Ходайларны коткарыр өчен һәм нектарны кайтарыр өчен, Вишну бик гүзәл хатын кыяфәтен алган - Мохини. Асуралар гүзәлнең сихеренә бирешеп амританы үзләре Ходайларга кайтарганнар. Я башка хикәядә Мохини амританы Ходайларга өләшеп, Асураларга бирмичә юкка чыккан.. Башка юрама буенча амрита пәйда булгач ук Мохини тарафыннан алынып асуралардан ераграк алып кителгән булган..

## Искәрмәләр
# Аяппа

Айяппаның комнан ясалган поты.
**Айяппа** (ингл. *Ayyappa*) — Һинд дине локаль Ходае, хатын-кыз кыяфәте алган Вишнуның Шива Ходаеннан улы. Пураналар буенча Вишну хатын-кыз мәхлукаты Мохини кыяфәтен алган, аңа Шива Ходае гашыйк булган.. Кешеләр тарафыннан тәрбияләнгән булган, маһир сунарчы буларак ат казанган, вәхши хайваннарны тыючы һәм усал шәйтаннарны җиңүче.

Айяппа табынучылары өчен универсаль Илаһ (Параматма) булып тора, ул берлекнең һәм гармониянең символы булып тора.. Шулай ук ул Харихаран, Айянар һәм Маниканта исемнәре астында мәгълүм; соңгы исемне аңа риваять буенча аны тәрбияләгән Керала патшасы биргән.. Кагыйдә буларак ул муенында асыл таш белән йог позасында утыручы яшүсмер буларак сурәтләнә. Риваять буенча ул целибат кабул иткән. Амара-кошаның кайбер аңлатулары буенча, Айяппа Будда дип саналырга мөмкин..

Айяппа культы беренче чиратта илнең көньягында, Керала штатында таралган.. XX гасырда бу Илаһка табынучылар саны шактый үскән, бу Һиндстанның көньягында транспорт сферасы халәте яхшыруына этәргән.. Айяппаның иң эре гыйбадәтханәсе Сабарималада, Кералада урнашкан,, аңа ел саен 30 миллионнан артык дини сәфәр кылучылар килә, бу аны дөньяда иң зур дини сәфәр кылу урыны итә.. Гыйбадәтханәгә баручы дини сәфәр кылучылар кагыйдә буларак кара һәм зәңгәр төстәге махсус зәгъферан дхотиларга киенгән.. Турыдан-туры Айяппага багышланган гыйбадәтханә Патанамтитта шәһәрендә 1937 елда (биредәге династиясенең идарәсенең 377 елында) төзелгән булган.. Бу гыйбадәтханәгә зиярәт кылганда каста аермаларын исәпкә алмаска кабул ителгән. Айяппага табыну шулай ук Тамилнад штатында таралган..

## Шулай ук карарга мөмкин

* Сабаримала

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Викиҗыентыкта **[[Commons:Category: Category:Ayyappan Викиҗыентыкта|Айяппа]]** темасына медиафайллар бар
* Господь Айяппан — история, фотографии, музыка, маршруты, календарь (ингл.)
# Harvard universitetı

Harward universitetı**Harvard universitetı** - AQŞnıñ Kembric şähärendä (Massaçusetts ştatı) urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası. 1636 yılda eşen başlap cibärgän, häm AQŞnıñ iñ qart universitetı bularaq sanala. Yäş din ähele Harvard iseme universitetqa 1639 yılnıñ 13 martında birelä.

Harvard kitapxanäsendä 15 millionnan artıq kitap saqlana. Zurlığı buyınça ul dönyanıñ Böyekbritaniä (*British Library*), Kongress (*Library of Congress*) häm Fransiä Milli kitapxanälärennän (*Bibliothèque Nationale*) genä qalışa.

Harvard kitapxanäsendä tatar telendä yazılğan kitaplar da şaqtıy zur urın alıp tora. Monıñ belän berrättän tatar xalqınıñ tarixına bağışlanğan kitaplar da bar.

Harvard dönya universitetları arasında iñ zur "endowment" waqfına (fondına) iä. 2006 yılda anıñ küläme 29.2 milliard dollar täşkil itte.

Harvardta 2400 yaqın prafisır-uqıtuçı xezmät quya, 6,700 bakalavr häm 12,400 magistr belem ala. Universitetnıñ räsmi töse – qızğılt şämäxä.

Harvard universitetıniñ räsmi bite
# Парслар

Мумбаи парсларының Традицион киемнәрдә Мумбаи парслары гаиләсе.
**Парслар** (манихейча, авестийча, Гөҗәрат телендә: પાર્સી [pa:rsi:]) — Көньяк Азиядә Иран килеп чыгышлы Зәрдөштлек тарафдарларының этноконфессиональ төркеме. Халык саны — 100 мең кешедән артык. Традицион яшәү урыннары — Һиндстанда, Гөҗаратта, хәзерге көндә парсларның күпчелек өлеше Мумбаида яши.

## Тарихы

Парсилар Фарсы иленнән 720 еллар тирәсендә, Сәсәнидләр дәүләте династиясе төшкәннән соң үзләренең мәдәни һәм дини асылын саклау максатында китә. Алар Гуджарат ярымутравына килеп сыена, алга таба көньякка таба тарала. Тора-бара күрше Махараштрага күчәләр һәм күпчелеге Бомбейны Ватаннары итә.

Парсилар Һиндстанның беренче сәяси фиркасен, беренче фонд биржасын, беренче корыч эретү заводын, беренсе университетын, беренсе җәмәгать дәваханәсен, гәзитен, басма машинасын, киностудиясен ача.

Парсилар арасынан милли-азатлык хәрәкәтенең күренекле эшмәкәрләре (Дадабхай Наороджи, Бхайкаджи Кама һәм Ферозшах Мехта), эре сәүдә-сәнәгать концернлары хуҗалары (Tata Group, Godrej Group) чыккан. Мәшһүр атом-төш физик Хоми Джехангир Баба, Һиндстан армиясенә җитәкчелек иткән маршал Сэм Манекшоу, җырчы Фредди Меркьюри парси булган.

## Хәзерге заманда

1971 ел халыҡ иҫәбен алганда парсилар саны 91 226 кеше була. 1981 елга аларның саны — 71 630, ә 1991 елга 60 мең кеше кала.
Парсилар общинасы хәлле булып тора. Парсилар — Һиндстанның грамоталы общинасы (грамоталылык дәрәҗәсе — 98 %).
Парсилар күпләп яшәгән урындарда анджумандарга берләшә. Анджуманнар хәйриялек белән шөгыльләнә, община әгъзаларына төрле мәсьәләләрдә ярдәм итешә, аралашыуны оештыра. Мумбайда парсиларның төп оешмасы— Мумбай панчаяты эшли. Ул биш елга бер тапкыр парси җыенын җыя.

## Теле

Хәзерге парсилар элекке туган теле булган Фарсы телен югалткан булырга мөмкин һәм хәзер Гуджарати телендә сөйләшергә мөмкин. Кануни әдәбиятләре — Авеста һәм пәһләви телендә.

«Бомбей парсилары», ксилография, якынса 1878 ел
## Мәшһүр парсилар

* Фредди Меркьюри (Фаррух Булсара) — музыкант, Британияның «Queen» рок-төркеме вокалчысы
* Зубин Мета — дирижёр.
* Фероз Ганди — һинд сәясәтчесе, Индира Гандиның ире.
* Джамсетджи Тата — «Тата» индустриаль династиясенә нигез салыучы, Һиндостанның иң эре автомобиль компаниясе Tata Motors хуҗасы.
* Рохинтон Мистри — Канада язучысы.
* Кайхосру Сорабджи — британ композиторы.

## Искәрмәләр
# Тамил Яңа Елы

**Тамил Яңа Елы** яки **Путанды** (Тамил телендә: புத்தாண்டு) — Тамиллар тарафыннан Һиндстанның Тамилнад штатында, Шри-Ланкада, һәм шулай ук күпсанлы Тамил җәмәгатьләре булган башка штатларда бәйрәм ителә: Малайзиядә, Сингапурда һәм Маврикийда. Тамил Яңа елының датасы традицион Тамил календаренда нигезләнгән һәм *нираянам*нан, яки Көн белән төн тигезлегеннән соң була, һәм Григориан календаре буенча 14 апрельдә була. Бу бәйрәм Шри-Ланкада һәм Тамилнадта дәүләт статусына ия.

Тамил Яңа Елын бәйрәм итүләрне искә алу һәм Тамил календаре тасвирламалары иртә Тамил әдәбиятында бар, хосусан, Наккирар әсәрләрендә. VIII гасыр белән даталанган «Шилаппадикарам» поэмасында унике зодиак йолдызлыгының тасвирламасын табарга була, ә хәзер мәгълүм булганча Һинд дине Кояш календаре «Манимехалей» эпосында тасвирлана.

Тамил Яңа Елы килүе шулай ук Манго җимешләрен җыю һәм Ним агачларының чәчәк атуы белән туры килә. Ним агачларын Тамиллар өйләрен бизәү өчен кулланалар. Тамил Яңа Ел көнендә Кумбаконам, Тиручирапалли һәм Канчипурам кебек Һинд дине гыйбадәтханәләре шәһәрләрендә купшы арба фестивальләре уза. Иң киң итеп бәйрәм мәшһүр Мадурайда Минакши Гыйбадәтханәсендә уза.

Шри-Ланка Тамиллары Яңа Ел бәйрәм итү вакытында *кай-вишешам* йоласын уздыралар, аның вакытында гаиләнең өлкәннәре кияүгә чыкмаган һәм өйләнмәгән балаларына һәм башка яшьрәк туганнарына акча бирәләр. Шулай ук бу вакытта *арпуду* йоласы уздырыла — бу җирне яңа чәчү өчен беренче сөрү. Яңа Ел көнендә Кояш Балыклар йолдызлыгыннан Кучкар йолдызлыгына күчә, бу нинди дә булса башлаулар өчен бик алкышлы вакыт булып санала. Шри-Ланка Тамиллары шул көнне шулай ук дару үләннәреннән ваннада коеналар, ә Тамил авылларында яшь кешеләр һәм балалар *пор-тенкай* уенын, яки «кокос сугышулары»н уйныйлар. Бәйрәмнең бер максаты булып гаилә бәйләнешләрен ныгыту тора. Шуңа күрә бу көндә балалар әти-әниләренә киләләр, гаиләләр бергә җыелалар һәм бәйрәм итәләр.

Путхандуда традицион бәйрәм ризыкларын тәкъдим итү.
## Искәрмәләр
# Дөнья

| Дөнья |
| --- |
|  |
| Моңа өлешчә туры килә | Җир йөзендәге тормыш[d] |
|  Дөнья Викиҗыентыкта |

Дөнья картасы
**Дөнья** (бор. тк. *yertinč(ü)* *(~җиртеч),* сергач сөйләшендә *йертец* «элекке туган як» төсендә сакланган) дип кечкенә мәгънәдә (галәмнән аермалы буларак) кешеләр җәмгыяте буларак билгеләнгән Җирне әйтәләр (дөнья харитасы, дөнья океаны һ.б.). Дөнья сүзе кеше тарихын сурәтләгәндә кулланылса, «Җир» сүзе, ешрак, планета мәгънәсендә кулланыла.

Дөнья сүзе метафора буларак Җирдән арырак булган системаларга карата да әйтелә, аеруча бу фәнни-фантастик контекстларда кулланыла, мәсәлән тереклеккә ия дөньялар.

Татар теленә бу сүз гарәп теленнән кергән.

Икенче мәгънәдә, татар телендә, шулай ук, **бик күп** дигәнне дә аңлата.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

* Җир
* Галәм
* Фәлсәфи төшенчәләр
# Facebook

| Facebook |
| --- |
| Нигезләнү датасы | 4 февраль 2004 |
|  |
|  |
| Исем | Facebook |
| Кыскача исем | FB |
| ... хөрмәтенә аталган | face book[d] |
| Нигезләүче | Марк Цукерберг, Эдуардо Саверин[d], Дастин Московитс[d] һәм Крис Һьюз[d] |
| Әгъзалар саны | 9 |
| Гомуми керем | 122 € |
| Хуҗасы | Meta Platforms[d] |
| Хезмәткәрләр саны | 0 (2015) |
| Булдыручы | Марк Цукерберг |
| Автор | Марк Цукерберг, Эдуардо Саверин[d], Дастин Московитс[d] һәм Крис Һьюз[d] |
| Платформа | iOS[d] һәм Android |
| Чыгыш иле |  Америка Кушма Штатлары |
| Әсәр яки аның атамасы теле | инглиз теле, традицион кытай язуы[d], гадиләштерелгән кытай язуы[d] һәм япон теле |
| Бүләкләр | Ябык үстричә[d] (2016) |
| Хезмәтләндерүче | Meta Platforms[d] |
| Җитештерү урыны | Гарвард университеты |
| Программалау теле | PHP[d] |
| Рәсми кушымта | Facebook app[d] |
| Рәсми веб-сайт | facebook.com |
| Рәсми блог | about.facebook.com/news​(ингл.) |
| Куллану шартларына сылтама | facebook.com/terms.php​(ингл.) |
| Яшеренлек сәясәте URL-ы | facebook.com/policy.php​(ингл.) һәм facebook.com/privacy/policy/ |
| Нинди веб-биттә тасвирланган | techcrunch.com/2019/04/03/facebook-records-exposed-server/​(ингл.), newstatesman.com/science-tech/big-tech/2021/10/how-do-you-solve-a-problem-like-facebook​(ингл.) һәм facebook.com/facebookapp/info​(ингл.) |
| Һәштәге | Facebook һәм FacebookDown |
| Инвестор | Founders Fund[d] |
| Теркәлгән катнашучылар саны | 2 940 000 000 |
| Alexa урыны | 3, 3, 5, 3 һәм 3 |
| Волонтёрлар саны | 9 |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 367 549 һәм 1 970 000 ± 9999 |
| Эзләү калыбы |  |
|  Facebook Викиҗыентыкта |

Facebook ([ˈfeɪsˌbʊk]) — Марк Цукерберг тарафыннан 2004 елда нигезләнгән социаль челтәр. Шушы сайт ярдәмендә, 23 яшендәге Марк Цукерберг - дөньяның беренче миллиардерлары рәтенә керә.

Беренче вакытларда сайтка бары Гарвард университеты студентларына гына керергә мөмкин була, аннан соң башка Бостон университет студентларына да бу мөмкинлек ачыла. 2006 елның сентябрененнән башлап сайт электрон почталары булган барлык кулланучылар өчен дә ачыла. 2010 елның 21 июленә карата Facebook сәхифәсендә якынча 500 миллион кулланучы теркәлгән була . Шуның өстенә 2010 елның апрель аена сайтның уникаль кулланучылар саны 540 млн, каралган битләр саны — 570 млрд җитә.
2009 елда Facebook сәхифәсенең кереме 700 млн АКШ доллары тәшкил итә.

## Facebook сәнгатьтә

### Кинода

* «Социа́ль челтәр» (ингл. *The Social Network*) — Facebook социаль челтәрен уйлап чыгару тарихы турында Дэвид Финчерның нәфис фильмы.

### Музыкада

* İsmail YK (төр.)  2020 елның 12 ноябрь көнендә архивланган - Çilgin(Facebook) (аль. Haydi Bastir)

## Шулай ук карагыз

## Сылтамалар

* **Facebook.com Tom Hodgkinson. With friends like this…. The Guardian.
* Facebook Google Friend Connect'ка бәйләнә. Социаль трендлар. әлеге чыганактан 2012-03-02 архивланган.
* Facebook Developers Wiki  2009 елның 1 июль көнендә архивланган

### Искәрмәләр
# Стерлиң фунты

| Стерлиң фунты |
| --- |
| ингл. *Pound Sterling* |
|  |
| Кыскача исем | GBP (£) |
| ... хөрмәтенә аталган | фунт һәм стерлинг көмеше[d] |
| Дәүләт |  Бөекбритания |
| Юрисдикциягә карый | Бөекбритания |
| Вәлүт симвылы тасвирламасы | £[d] |
| Эмитент | Англия банкы[d] |
| Алмаштырылган | Австралия фунты[d] |
| Алыштырган | англосаксон фунты[d], Көнчыгыш Африка рупиясе[d] һәм Şotlandiä funtı |
| Башлану вакыты | 27 июль 1694 |
| Берәмлек символы | £ |
| Башка үлчәү берәмлекләренә | 1,434720229555 халыкара дуллыр |
| Җитештерү урыны | патша акча сугу басмаханәсе[d] |
| Сурәтләнә | £[d] |
| Түбәнрәк үлчәм берәмлекләре | британ шиллингы[d] һәм британ пенни[d] |
| Бәя | 1,180998 € һәм 1,246643 $ |
|  Стерлиң фунты Викиҗыентыкта |

**Стерлиң фунты, Фунт сте́рлинглар, фунт, Британия фунты** (ингл. *Pound sterling, Pound, British pound*) — акча берәмлеге:

* Бөекбрита́ния һәм Төнья́к Ирла́ндия (Бөекбрита́ния) Берләшкә́н Патшалыгы́, эчендәге Англиянең, Шотландиянең, Уэльснең һәм Төньяк Ирландиянең милли валютасы;
* Гернси, Джерси һәм Мэн утравы төп җирләренең параллель валютасы булып тора;
* Фолкленд утраулары, Гибралтар, Изге Елена, Күккә ашу һәм Тристан-да-Кунья утраулары өчен канунлы түләү чарасы булып тора.

Халыкара валюталарда сакланган гомуми байлык| Валюталар | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| USD | 59,0 % | 62,1 % | 65,2 % | 69,3 % | 70,9 % | 70,5 % | 70,7 % | 66,5 % | 65,8 % | 65,9 % | 66,4 % | 65,7 % | 64,1 % | 64,1 % | 62,1 % | 61,8 % | 62,3 % | 61,1 % | 61,0 % | 63,1 % |
| EUR |  |  |  |  | 17,9 % | 18,8 % | 19,8 % | 24,2 % | 25,3 % | 24,9 % | 24,3 % | 25,2 % | 26,3 % | 26,4 % | 27,6 % | 26,0 % | 24,7 % | 24,3 % | 24,4 % | 22,1 % |
| DEM | 15,8 % | 14,7 % | 14,5 % | 13,8 % |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| GBP | 2,1 % | 2,7 % | 2,6 % | 2,7 % | 2,9 % | 2,8 % | 2,7 % | 2,9 % | 2,6 % | 3,3 % | 3,6 % | 4,2 % | 4,7 % | 4,0 % | 4,3 % | 3,9 % | 3,8 % | 4,0 % | 4,0 % | 3,8 % |
| JPY | 6,8 % | 6,7 % | 5,8 % | 6,2 % | 6,4 % | 6,3 % | 5,2 % | 4,5 % | 4,1 % | 3,9 % | 3,7 % | 3,2 % | 2,9 % | 3,1 % | 2,9 % | 3,7 % | 3,6 % | 4,1 % | 3,8 % | 3,9 % |
| FRF | 2,4 % | 1,8 % | 1,4 % | 1,6 % |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| **CHF** | 0,3 % | 0,2 % | 0,4 % | 0,3 % | 0,2 % | 0,3 % | 0,3 % | 0,4 % | 0,2 % | 0,2 % | 0,1 % | 0,2 % | 0,2 % | 0,1 % | 0,1 % | 0,1 % | 0,1 % | 0,3 % | 0,3 % | 0,3 % |
| Башкалар | 13,6 % | 11,7 % | 10,2 % | 6,1 % | 1,6 % | 1,4 % | 1,2 % | 1,4 % | 1,9 % | 1,8 % | 1,9 % | 1,5 % | 1,8 % | 2,2 % | 3,1 % | 4,4 % | 5,1 % | 6,3 % | 6,5 % | 6,9 % |
| Чыганаклар:
* 1995—2009 — ХВФ: Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves;
* 1999—2005 — АҮБ: The Accumulation of Foreign Reserves
 |

## Искәрмәләр
# АтеизмLatinitsada uqu

| Атеизм |
| --- |
|  |
| Дәвамлыгы: 45 минут и 59 секунд45:59 |
| Һәштәге | atheism |
|  |
| Моңа өлешчә туры килә | ышанмау[d] |
| Моның каршысы | теизм[d] |
| Викимәгълүмат күрсәтмәсе | не подкласс агностицизма, так как существуют теисты-агностики, а значит и атеисты, которые не агностики, is not subclass of agnosticism as there are theists-agnostics hence are atheists which are not agnostics, 不是不可知论的子类，因为存在有神论不可知论者，因此存在并非不可知论的无神论者 һәм n'est pas la sous-classe de l'agnosticisme comme il y a les théistes-agnostiques sont donc des athées qui ne sont pas agnostiques |
|  Атеизм Викиҗыентыкта |

Атеизм символы
**Атеи́зм** (бор. грек. *ἄθεος* — «алланы юк дип әйтү» - аллага, дингә ышанмаучылык, алласызлык..

## Барлыкка килү

Атеизм бик борынгы заманда ук иҗтимаги-сәяси мөнәсәбәтләрнең үсеше, фән һәм материалистик философияның уңышлары нәтиҗәсендә барлыкка килгән.

## Атеистлар

Үз-үзен атеист тип санаган кешеләр илаһи затлар барлыгына шикчел карый – аларның чынбарлыкта бар булуы тәжрибә, сизем йә сынау аша исбатлана алмый дип раслана. Атеизм яклы кешеләр үз карашын шулай ук фәлсәфә, социология йә тарихка таянып яклый; аларның күбесе дөнъяви (дини булмаган) фәлсәфә юнәлешләренә иярсә дә, барлык атеистларга хас булган гомуми фикер-карашлар системасын яки тәртип калыбын аерым билгеләп булмый.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Ана зат

| Ана зат |
| --- |
|  |
|  |
| Кыскача исем | ♀ |
| Эченә керми | Y-хромосома[d] |
| Моның каршысы | ата зат |
|  Ана зат Викиҗыентыкта |

**Ана зат** (♀) - мобиль булмаган күкәй күзәнәкләрен булдырган организм яки организмның өлеше җенесе. Күпчелек ана зат имезүчеләре, шул исәптән кешеләрнең ана затлары да, ике Х-хромосомага ия.

## Барлыкка килүе

Ана җенесен билгеләү өчен еш Венера исемле римлылар алиһәсе туграсын кулланалар.
Аерым биологик төрләрдәге җенес аермаларының барлыкка килүен билгеләүче уртак биологик механизм табылмаган, эволюция процессында ике җенесле җенси үрчү системасы күп тапкыр бәйсез килеш барлыкка килгәне уйланыла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ayers, Donald M. **English Words from Latin and Greek Elements**. Second Edition. 1986. University of Arizona Press. United States.

## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз

* Кыз
* Ата зат
* Хатын-кыз

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)