# Баш битLatinitsada uqu

# Википедиягә рәхим итегез!

Ирекле эчтәлекле энциклопедияне һәркем яза ала.

---

 **Тулы исемлекЭчтәлекПорталларLatin imläsı**

708 872 мәкалә арасында эзләү

Википедиянең **татарча бүлегендә708 872 мәкалә һәм
 101 актив катнашучы бар.

* Мәкалә булдыру

 **волонтёрлар ярдәмләшүе**

Бүген 2026 елның 19 июнь көне (Җомга) – Вакыт 02:58 UTC *(Битне яңартырга)* – Күренеш: мобиль /
санак

## Көн рәсеме

## Бу көнне ... (19 июнь)

 БМОда — *Низаглар барышында җенси җинаятьләргә каршы халыкара көрәш көне*,  Әлҗәзаирда — *Инкыйлаб көне*,  Уругвайда — *Әби-бабайлар көне*, *Бөтендөнья ашыкмыйча йөрү көне*, һ.б.

Джеймс Барри
* 240 ел (б. э. к.) — грек галиме Эратосфен беренче булып Җир меридианы озынлыгын санап чыга.
* 1623 — француз математигы Блез Паскаль туа.
* 1846 — Нью-Джерси штатында беренче бейсбол матчы уза.
* 1917 — британ король нәселе исеме *Виндзор*га үзгәртелә.
* 1937 — инглиз драматургы һәм язучы **Джеймс Барри** вафат була.
* 1950 — драма актеры Илдус Әхмәтҗанов дөньяга килә.
* 1982 — совет язучысы Җәүдәт Ильясов вафат була.
* 1991 — Маҗарстаннан совет гаскәрләре чыгуы тәмамлана.
* 2024 — Әхтәм Зарипов, актер һәм телережиссер вафат.

*Башка вакыйгалар • Үзгәртү • Проект • Яңартырга*

## Сайланган мәкалә

**Кызыл мәгарәләре** (традицион Кытай иероглифлары белән: 克孜爾千佛洞, гадиләштерелгән Кытай иероглифлары белән:克孜尔千佛洞; Уйгур телендә: قىزىل مىڭ ئۆي ) — Кытайда, Шеңҗанда, Аксу Префектурасында, Байченг Даирәсендә Кызыл шәһәре янында (克孜尔乡, *Kèzī'ěr Xiāng*), таш кыялардан киселгән Буддачылык мәгарәләр тупланмасы. Урын Музат елгасының төньяк ярында Кучадан 65 километрда (юл буйлап 75 км да) урнашкан. Бу даирә Ефәк Юлында коммерция хабы булган. Мәгарәләр Үзәк Азия сәнгатендә һәм Ефәк Юлы Буддачылык тапшырылуында әһәмиятле рольгә ия һәм Кытайда үсеше 3-енче һәм 8-енче гасырлар арасында булган иң иртә төп Буддачылык мәгарә комплексы дип әйтелә. Кызыл мәгарәләре үз типларында иң иртәләре һәм аларның моделе көнчгышрак Буддачылык мәгарәләре төзелешендә кабул ителгән булган. Урын өчен башка исем Миң-ой (明屋, "Мең Йорт") булган, гәрчә бу төшенчә хәзер күбесенчә көнчыгышта Шорчук өчен кулланыла. Кызыл Мәгарәләре 2014 елда UNESCO Дөнья Мирасы исемлегендә Ефәк Юллары:Чанг'ан-Тяншан коридорының юллар челтәренең дөнья мирасы урыны өлеше буларак язылган булган.

*↪ Дәвамы*

*Архив • Кандидатлар • Төзәтү*

## Сез беләсезме?

Хәй Мушинский
Бөтендөнья мирасы билгесе
* Җир йөзендәге меңнән артык мәдәният һәм табигать объекты **Бөтендөнья мирасы** статусына ия.
* **Речь посполита** атамасы — ул лат. *Res publica* төшенчәсенең полякчага тәрҗемәсе.
* Борын заманнарда һәр мари кешесе **Кугу-Юмога** бер сыер яки бер ат корбан китерергә тиеш була.
* Президент Дж. Буш башлаган, 2020 елга **Айда** беренче базалар төзүгә юнәлтелгән программасын аның дәвамчысы 2009 елда кире какты.
* **Шакирҗан Таһири** — татарлардан иң беренче дипломлы рәссам.
* **Хәй Мушинский** — ТАССРның беренче һөнәри фокусчы артисты.
* Гади **пальма мае** башка үсемлек майлары арасында үзенең югары эрү температурасы белән аерылып тора.
* **Әстерхан чикләвегенең** ватаны — Әстерхан да, Греция дә түгел.
* Мәскәү таксистлары **Uber** хезмәтен «иң зур канунсыз пассажирлар ташучы» дип атый.
* **«Рухнамә»дә** башка төрки халыкларның казанышларын һәм тарихын төрекмәннәр файдасына «хосусыйлаштыру» омтылышы аермачык күренеп тора.

*Архив • Яңа чыгарылыш әзерләү • Төзәтү*

## Яхшы мәкалә

Концерт плакаты
**Mantra-Rock Dance** (тат. *Мантра-Рок биюе*) ― 1967 елның 29 гыйнварында Сан-Францискода «Авалон» бию залында булган музыка концерты. Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте, АКШ һәм көнбатышында урнашкан Калифорния штатының мәдәни күптөрлелек тарихының әһәмиятле вакыйгасы.

Концертның кульминациясе Аллен Гинзберг һәм Свами Прабхупада җитәкләгән *киртан* йоласы дәвамында «меңнәрчә кеше „Харе Кришна“» җырлаган.

2007 елның 18 августында Берклида концертның элеккеге катнашучылары Mantra-Rock Dance-ның 40 еллыгы уңаеннан бәйрәм оештырганнар.

*↪ Дәвамы*

*Архив • Кандидатлар • Төзәтү*

## Сайланган исемлек һәм портал

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Соңгы сайланган портал:* |  | Татарлар тарихы |
| *Соңгы сайланган исемлек:* |  | Дөнья АЭСлары исемлеге |

*Архив • Кандидатлар*

## Сайланган мультимедиа

## Таныш булыйк

Википедия — Бөтендөнья пәрәвезе киңлекләрендә Вики механизмы ярдәмендә универсаль энциклопедия үстерү проекты.

Дөньяның 300 телендә бүлекләре булган Википедиянең максаты — теләсә нинди кеше үзгәртүләр кертеп яхшырта алган, ирекле килеш кулланыла алырлык объектив һәм тикшеренә алырлык эчтәлек тәкъдим итү. Тел-ара координацияләү эшендә лингва-франка буларак инглиз теле кулланыла.

Проект табигате нигез принциплар белән билгеләнә. Эчтәлеге Creative Commons CC BY-SA хокуки лицензиясе буенча булдырыла һәм кулланыла.

## Җаваплылыктан баш тарту

**Википедия үз эчтәлегенең "дөрес булуы турында гарантия бирми"**

Википедиянең Интернетта яшәвенә ярдәм итүче  *Викимедиа фонды*, проект чикләрендә тупланган мәгълүматлар арасында хаталарның булуы өчен җаваплы түгел. Шәхси кертемнәре өчен җаваплылык катнашучыларда кала.

## Катнашу

* **Катнашырга:Нигез тәртипләр* һәм башка кагыйдә-киңәшләр белән танышып алыгыз, һәм вики-этикетны хөрмәт итегез; теркәлү *киңәш ителә*, әмма мәҗбүри түгел.
* **Ярдәм кирәк:** Ярдәм битләрне карап чыгыгыз, анда хәл ителмәгән сорауларны исә булышу үзәгебездә сорагыз; теркәлгән катнашучылар *ярдәм күрсәтергә әзерлеген* белдергәннәре арасыннан актив волонтёрларга мөрәҗәгать итеп, остаз булулары турында сорый алалар.
* **Көчләрегезне тикшерергә:** Өйрәнү урынында үзгәртүләр кертеп карагыз яки мәкаләләрне язу / төзәтү киңәшләре белән танышыгыз.

## Җәмгыять

Җәмгыятебез мәкаләләргә үз өлешен тематик проектлар кысаларында һәм бит эчтәлеге турында аралашу урыннары ярдәмендә уртак хезмәттәшлеген башкарган катнашучылардан оеша.
Уртак идеалыбыз — *"һәрбер кеше бар булган гыйлемгә ирекле килеш ирешә алган бер дөньяны барлыкка китерү"*.

Википедиянең татар телле бүлеге җәмгыяте 60 891 теркәлгән катнашучыдан тора, алардан 101 соңгы ай дәвамында кимендә бер үзгәртү кертте. Проектыбызның тотрыклы үсүе өчен 7 катнашучыбыз хезмәт функцияләрен башкаруга сайланган.

Проектыбыз кече, автохтон, Россия һәм Төрки халыклар телләрендәге Википедияләр төркемнәренә керә һәм дөньяның төрле илләрдәге күптеллелекнең әһәмиятен аңлаганнарның ярдәмен күреп яши.

## Вики-кырларыбыз

* Хәзерге вакыйгалар
* Көн тәртибендәге мәсьәләләр
* Соңгы яңалыклар
* Статистика
* Вазыйфалар
* Стратегия
* Эшчәнлек планы
* Алдынгыларыбыз
* Тиешле мәкаләләр исемлекләре:
	+ 1 000  • 10 000  • 50 000
	+ Татар теле: мәкалә - портал - татВП проекты (ВМРУ проекты) - тематик агач
	+ Татарнамә: мәкалә - портал - проект (бүлекләре) - тематик агач - күптелле исемлек -
	+ Татарстан: мәкалә - портал - проект - тематик агач - күптелле исемлек
* Ай хезмәттәшлеге темасы
* Сайланган эчтәлек
* Соңгы үзгәртүләр
* Яңа битләр

## Тугандаш проектлар

Википедия проектының үсешен кайгыручы коммерциячел булмаган Викимедиа Фонды шулай ук башка ирекле эчтәлекле күптелле wiki-проектларның тормышын тәэмин итә:
 **Викиверситет** — *белем бирү аланы*

 **Викиҗыентык** — *медиафайллар саклагычы*

 **Викикитап** — *дәреслекләр һәм белешмәлекләр*

 **Викимәгълүмат** — *фактик мәгълүмат-белем базасы*

 **Викиөзек** — *өземтәләр җыентыгы*

 **Викисәфәр** — *юл күрсәткече*

 **Викисүзлек** — *сүзлек һәм тезаурус*

 **Викитөрләр** — *биологик төрләр*

 **Викиханә** — *оригиналь текстлар*

 **Викихәбәрләр** — *хәбәрләр агентлыгы*

 **Мета-Вики** — *проектара хезмәттәшлек аланы*

 **Викимедиа инкубаторы** — *яңа тел бүлекләре*

 **MediaWiki** — *«MediaWiki» буенча белешмә*

 **Phabricator** — *технологик платформаны үстерү*

## Википедия телләре

Deutsch (Алманча) –
English (Инглизчә) –
Español (Испанча) –
Français (Франсузча) –
日本語 (Японча) –
Português (Португалча) –
Русский (Русча) –
Türkçe (Төрекчә) –
**Тулы телләр исемлеге**

---

Азәрбайҗанча –
Көньяк азәрбайҗанча –
Башкортча –
Кырым татарча –
Чуашча –
Гагаузча –
Каракалпакча –
Карачай-Балкарча –
Казакъча –
Кыргызча –
Төрекмәнчә –
Төрекчә –
**Татарча** –
Тывача –
Уйгырча –
Үзбәкчә –
Якутча -
Көньяк алтайча

## Тышкы дөнья белән мөнәсәбәтләр

Безнең турында матбугатта · Контактлар · FAQ · Авторлык хокуклары · Эзләү баннеры · Өземтә китерү