Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Косово сугышы

|  |
| --- |
| Косово сугышы |
| Төп низаг: Югославия сугышлары |
|  |
| Дата |
1998, 28 февраль - 1999, 10 июнь
 |
| Нәтиҗә |
НАТО һөҗүме нәтиҗәсендә Косово һәм Метохия басып алына һәм Югославиядән аерыла
 |
| Көндәшләр |
|

|  |  |
| --- | --- |
| * НАТО
* АКШ
* Бөекбритания
* Бельгия
* Канада
* Дания
* Франция
* Алмания
* Италия
* Нидерландлар
* Норвегия
* Португалия
* Испания
* Төркия
 | * Югославия
 |

 |
| Сәргаскәрләр |
|

|  |  |
| --- | --- |
| * Уэсли Кларк
* Хавьер Соланас
* Ибраһим Ругова
 | Слободан Милошевич
* Драголюб Ойданич
 |

 |
| Яклар көчләре |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *билгесез* | *билгесез* |

 |
| Югалтулар |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *билгесез* | *билгесез* |

 |
|  |

**Косово сугышы** - 1998 елның февралендә башланган албаннар сепаратистлары һәм Югославия Берлеге Җөмһүрияте арасындагы низаг.

     Косово Җөмһүрияте

     Косово бәйсезлеген таныган илләр

     Косово бәйсезлеген танымаган илләр

Косово албаннары Косово һәм Метохия бәйсезлеген ирешер өчен сугышны башлый.

1999 елның мартында НАТО көчләре тарафыннан Югославияне бомбага тоту башлана. НАТО операциясе алдыннан Косово сугышындагы корбаннар саны - 1000 үтергән дип бәяләнгән, качаклар саны - 400 мең.

1999 елның мартыннан алып июньгә кадәр Косово сугышындагы корбаннар саны - 10 мең кеше дип бәя бирелә, күпчелек - Косово албаннары.

1999 елның мартыннан алып июньгә кадәр НАТО көчләре тарафыннан Югославияне бомбага тоту нәтиҗәсендәге һәлак булган ватандашлар саны - 1700 артык кеше, шул исәптән 400 артык бала, 10 мең каты яраланган, хәбәрсез югалганнар саны - 821 кеше, күпчелек - серблар.

Операция нәтиҗәсендә НАТО көчләре Югославиянең бер төбәге Косовоны басып ала, һәм җирле хакимият Косово албаннарына тапшыра.

1999 елның мартында Югославия гаскәре һәм НАТО вәкилләре Хәрби-техник килешүне имзалыйлар һәм Косово өстеннән контроль *KFOR* көчләренә тапшырыла. Нәтиҗәдә албан булмаган кешеләр - серблар, каратаулылар, чегәннәр Косоводан качарга мәҗбүр булдылар, калганнарга каршы күп җинаятьләр кылана.

2008 елның 17 февралендә Косово албаннары Косово һәм Метохия берьяклы бәйсезлеген игълан итте. Россия, Кытай, Һиндстан, Бразилия, Испания, Аргентина һәм күп башка дәүләтләр Косово бәйсезлеген танымый.

## Сылтамалар

* Барабанов М.С., Коновалов И.П., Куделев В.В., Целуйко В.А. Чужие войны. — Москва: Центр анализа стратегий и технологий, 2012. — 272 с. — ISBN 978-5-9902620-4-1.
* Гуськова Е.Ю,. Агрессия НАТО 1999 года против Югославии и процесс мирного урегулирования.. — Москва: Индрик, 2013. — 304 с. — ISBN 978-5-91674-270-1.
* Гуськова Е.Ю. История югославского кризиса (1990-2000). — М.: Русское право/Русский Национальный Фонд, 2001. — 720 с. — ISBN 5941910037.
* Сербия о себе / М. Йованович. — М.: Европа, 2005. — 520 с. — ISBN 5-9739-0032-0.
* Югославия в XX веке: очерки политической истории / К. В. Никифоров (отв. ред.), А. И. Филимонова, А. Л. Шемякин и др. — М.: Индрик, 2011. — 888 с. — ISBN 9785916741216.
# BitTorrent (протокол)

**BitTórrent** (инглиз теленнән **бит агымы**) — Интернет аша файллар белән кооператив алышу өчен махсус пиринг (P2P) челтәр протоколы.

Файллар өлешләп җибәрелә, клиент (программа) һәр кисәкне үзенә ала һәм башка клиентларга да тарата. Шуның хисабына йөкләнеш киметелә: һәр аерым алган клиент чыганакка йөкләнешне һәм аннан бәйлелекне киметә.

Протоко Брэм Коэн тарафыннан ясалган, элек ул беренче «BitTorrent» клиентын Python телендә язган.. Беренче версия 2001 елның 2 июлендә җибәрелә.

Бүгенгесе көндә, файллар белән BitTorrent протоколы аша алышу өчен күп төрле башка клиент-программалар бар.
# Леди Гага

**Сте́фани Джоа́нн Анджели́на Джермано́тта** (ингл. *Stefani Joanne Angelina Germanotta*, *28 март 1986(1986-03-28)[…] (40 яшь),* *Манхэттэн, Нью-Йорк, Нью-Йорк, Америка Кушма Штатлары*), **Ле́ди Га́га** буларак киңерәк билгеле (инг*. Lady Gaga*) — Америка җырчысы, биючесе, диджее һәм композиторы.

Биш Гремми премясын, 30 MTV премиясен, Эмми премиясен яулаучы, глэм-рок, диско, электро, R&B, Мадонна, Майкл Джексонның тәэсире белән кушылган бию поп-музыкасын башкаручы.

Аның The Fame (2008) дебютант альбомы халыкара хитка әйләнгән.

2011 елның октябренә Леди Гаганың синглларын һәм альбомнарын сату 100 миллионнан артып китә.

Леди Гага (Стефани Джерманотта) исеме вафат булчы түтәе Джоанны Стефани Джерманотта истәлегенә аталган.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт

**Ошибка Lua в Модуль:External\_links на строке 666: attempt to call field 'getRefHtml' (a nil value).Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# Одноклассники.ru

| Одноклассники.ru |
| --- |
| Нигезләнү датасы | 4 март 2006 һәм 26 март 2006 |
|  |
| Нигезләүче | Альберт Попков[d] |
| Дәүләт |  Россия |
| Урын | Россия һәм Санкт-Петербург |
| Саф керем | 16 300 000 000 ₽ |
| Хуҗасы | VK[d] һәм җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять |
| Штаб-фатирының урнашуы | Мәскәү, Россия |
| Автор | Альберт Попков[d] |
| Әсәр яки аның атамасы теле | әрмән теле, азәрбайҗан теле, инглиз теле, гөрҗи теле, румын теле, рус теле, казакъ теле, төрек теле, украин теле, үзбәк теле, беларус теле, татар теле, кыргыз теле, алман теле һәм таҗик теле[d] |
| Җитештерә | социаль челтәр[d] |
| Программалау теле | PHP[d], JavaScript һәм Java |
| Керүчеләрнең еллык саны | 42 000 000 |
| Рәсми веб-сайт | ok.ru һәм odnoklassniki.ru |
| Alexa урыны | 53, 49, 48 һәм 49 |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 42 311 һәм 93 900 ± 99 |
|  Одноклассники.ru Викиҗыентыкта |

**Однокла́ссники** — социаль пәрәвез, *Classmates.com* сәхифәсенең рус аналогы; сыйныфташларны, беренче курс укучыларын берләштерү өчен кулланыла. Бу проект 2006 елның 4 мартында барлыкка килә. Проектның авторы — Альберт Попков.

Одноклассники.Ru сайтының иске логотибы
Әлеге сәхифә Россия интернетының иң популяр урыннарын алып тора, 14—55 яшьлек кулланучылар арасында ул шулай ук алдынгылар рәтендә тора (әлеге мәгълүмат 2009 елның июль ае өчен бирелә ). Сәхифә тарафыннан үткәрелгән исәпләүләр нәтиҗәсендә, 2010 елның февраленә 45 миллион сайтта теркәлгән кулланучы була, сәхифәне тәүлектә карап чыгучылар саны — 10 млн тәшкил итә.

## Искәрмәләр
# Артур Шопенһауэр

| Артур Шопенһауэр Arthur Schopenhauer |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | алман. *Arthur Schopenhauer* |
| Туган | 22 февраль 1788(1788-02-22) Данциг, Пруссия |
| Үлгән | 21 сентябрь 1860(1860-09-21) (72 яшь) Майнадагы Франкфурт, Алмания Берлеге |
| Үлем сәбәбе | сулыш алу җитлексезлеге[d] |
| Күмү урыны | Франкфуртның баш зираты[d] |
| Яшәгән урын | Гданьск Һамбург Франкфурт |
| Ватандашлыгы |  Пруссия кыйраллыгы[d] |
| Әлма-матер | Гөттинген университеты[d], HU Berlin һәм Эрнестинум[d] |
| Һөнәре | фәлсәфәче |
| Эш бирүче | Берлин университеты һәм HU Berlin |
| Ата-ана | * Генрих Флорис Шопенгауэр[d] (әти)
* Иоганна Шопенгауэр[d] (әни)
 |
| Кардәшләр | Адель Шопенгауэр[d] |
| Гыйльми дәрәҗә: | фәлсәфә докторы[d] |
|  |
|  |
|  **Артур Шопенһауэр Arthur Schopenhauer**  Викиҗыентыкта |

**Арту́р Шопенһа́уэр** (алман. *Arthur Schopenhauer*) — алман фәлсәфәчесе, волюнтаризмга нигез салучы.

## Фәлсәфи карашлар

Шопенһауэр фәлсәфәсендә төп мәсьәләне кешенең ихтыяры алып торы. Ул аны биологияләштерелгән хәлдә аңлатырга тырыша. Шопенһауэрның төп принцибы — волюнтаризм. Шопенһауэр карашынча, танып белүдә интеллектның роле бик кечкенә. Интеллект әйберләрнең үзләрен түгел, бәлки аларның ихтыяри зарулыгы өчен кирәк булган мөнәсәбәтләрен генә таный ала. Чын танып белү интеллектка түгел, ә күзәтүгә генә хас. Күзәтү әйберләрнең асылына, Әфләтүн мәгънәсендәге «идеягә» юнәлдерелгән. Күзәтү үзе фәнгә түгел, эстетик, сәнгати аңга хас, ягъни күзәтү, интеллектка түгел, фәкать сизеп белүгә генә бирелгән. Сизеп белү галәми ихтыярны танып белүгә сәләтле.

Шопенһауэр үзенең «Ихтыяр һәм күзаллау буларак дөнья» исемендәге хезмәтендә ихтыярны табигать һәм җәмгыять кануннарыннан өстен бер күренеш дип карый. Аныңча, ихтыяр һичкемгә буйсынмый торган стихияле, сукыр көч сыйфатында дөнья белән идарә итә. Дөньяны һәм ихтыярны, аларның мөнәсәбәтен шушы яссылыкта аңлау волюнтаризм дип аталган. Шопенһауэрга иярүче галимнәр Һартман, Ницше һ. б. ихтыярны җәмгыять үсешенә яраклаштырып карарга тырышканнар. Аларча, кешеләрнең властька, хакимлеккә омтылуларындагы ихтыярлары җәмгыятьнең үсеш чыганагы ролен үтәп килә.

## Чыганаклар

* Гыйззәтов К.Т., Философия: 2 китап. 1 нче китап: Кыскача философия тарихы. Философиянең нигез проблемалары: Югары уку йорты өчен дәреслек.
# Җәйге Олимпия уеннары 1996Latinitsada uqu

|  XXVI Олимпиада уеннары |
| --- |
| Уеннар эмблемасыУеннар эмблемасы |
| **Оештыручы-шәһәр**  | Атланта,  АКШ |
| **Шигарь** | Гасыр бәйрәме (ингл. *The Celebration of the Century*) |
| **Милли олимпия комитетлар**  | 197 |
| **Атлетлар**  | 10 320 (6 797 ир-ат, 3 523 хатын-кыз) |
| **Спорт төрләре** | 26 (271 ярыш) |
| **Ачу тантанасы**  | 19 нчы июль 1996 нче ел |
| **Ябу тантанасы** | 4 нче август 1996 нче ел |
| **Уеннарны ачучы**  | Билл Клинтон |
| **Олимпия анты** | Тереза Эдвардс (спортчы), Хоби Биллиңсли (хөкемдар) |
| **Олимпия уты**  | Мөхәммәд Али |

|  |
| --- |
| **Медальләр** |
| Урын | Дәүләт | А | К | Б | Барлыгы |
| 1 |  АКШ | 44 | 32 | 25 | 101 |
| 2 |  Россия | 26 | 21 | 16 | 63 |
| 3 |  Алмания | 20 | 18 | 27 | 65 |
| 4 |  Кытай | 16 | 22 | 12 | 50 |
| 5 |  Франция | 15 | 7 | 15 | 37 |
| 6 |  Италия | 13 | 10 | 12 | 35 |
| 7 |  Австралия | 9 | 9 | 23 | 41 |
| 8 |  Куба | 9 | 8 | 8 | 25 |
| 9 |  Украина | 9 | 2 | 12 | 23 |
| 10 |  Корея | 7 | 15 | 5 | 27 |

**Атланта 1996** (*1996 Summer Olympics, Jeux olympiques d'été de 1996*) — 1996 елның 19 июленнән 4 августына кадәр АКШнең Атланта шәһәрендә узган халыкара спорт чарасы.

## Сылтамалар

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |
# Маргарет Тэтчер

| Маргарет Тэтчер |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | Margaret Hilda Thatcher |
| Туган | 13 октябрь 1925(1925-10-13) Грантем, Линкольншир, Англия, Бөекбритания |
| Үлгән | 8 апрель 2013(2013-04-08) (87 яшь) Лондон, Бөекбритания |
| Үлем сәбәбе | инсульт |
| Күмү урыны | Челсидагы хәрби һоспиталь[d] |
| Ватандашлыгы |  Бөекбритания  Бөекбритания һәм Ирландиянең берләшкән корольлеге[d] |
| Әлма-матер | Лондон шәһәр университетының юридик факультеты[d], Kesteven and Grantham Girls' School[d] һәм Соммервилл көллияте[d] |
| Һөнәре | сәясәтче, юрист |
| Сәяси фирка | Konservativ firqä |
| Җефет | Дэнис Тэтчер[d] |
| Балалар | **улы:** Марк **кызы:** Кэрол |
| Ата-ана | * Альфред Робертс (әти)
* Беатрис Стеферсон (әни)
 |
| Катнашкан сугышлар/алышлар | Фолкленд сугышы |
|  |
|  **Маргарет Тэтчер**  Викиҗыентыкта |

**Ма́ргарет Һи́льда Тэ́тчер** (ингл. *Margaret Hilda Thatcher*) — Бөекбритания премьер-министры (1979—1990), Консерватив фиркасе әгъзасы, баронесса (1992). Бөекбританиянең премьер-министр вазифасында булган бердәнбер хатын-кыз. «Тимер леди» буларак танылган.

## Тормыш юлы

1950 елда Оксфорд университетын тәмамлый. 1959 елда парламентка сайлана. 1970—1974 елларда Эдвард Хит җитәкчелегендәге хөкүмәттә фән һәм мәгариф министры вазифаларын үти. 1975 елдан башлап — Консерватив фиркасе җитәкчесе. 1979 елның 3 маенда Парламент сайлауларында консерваторлар җиңү яулый, 4 майда Маргарет Тэтчер премьер-министр кәнәфиен ала.

Тэтчерның идарә итү вакыты ил өчен катлаулы булган. Шуңа карамастан, күп кенә икътисади, социаль-иҗтимагый реформалар үткәреп, Тэтчерның Консерватив фиркасе популяр була. Аның премьерлыгы XX гасырда иң озын була. 1990 елда вазифасыннан китә.

Хөкүмәт башлыгы буларак, Тэтчер илнең начар хәлдән коткару өчен күпсанлы сәяси һәм икътисади реформалар үткәрә. Аның фәлсәфи һәм икътисади сәясәте дерегуляциягә (аеруча, финанс системасында), хәрәкәтчән хезмәт базарын тәэмин итүдә, дәүләт ширкәтләрен хосусыйлаштыруга, профсоюзлар тәэсирен киметүгә юнәлгән булган. Беренче елларда аның югары рейтингы рецессия һәм эшсезлекнең югары дәрәҗәсе сәбәпле кими, ләкин 1982 елгы Фолкленд сугышыннан һәм илнең икътисади үсешеннән соң янә югары күтәрелә.

1992 елда аңа баронесса исеме һәм тугра бирелә.

2002 елда сәламәтлеге какшау сәбәпле, публик чараларда катнашмый башлады. Гомернең соңгы елларында деменциядән зарар күрә.

«Тимер леди» дип танылган Маргарет Тэтчер 2013 елның 8 апрелендә иртәсендә инсульттан вафат була. По словам её пресс-секретаря Лорда Белла, смерть наступила ранним утром 8 апреля. Моңа кадәр берничә ай дәвамында Тэтчер хәле начар булган иде.

## Фотосурәтләр

* Маргарет Тэтчер 1975 елда
* Маргарет Тэтчер һәм Рональд Рейган, 1986 ел
* АКШның Азатлык Президент медален тапшыру, 1991 ел
* Маргарет Тэтчер Брайан Малруни һәм Михаил Горбачев белән, 2004 ел

## Искәрмәләр

## Моны да карагыз

* Фолкленд сугышы

## Сылтамалар

* Британиянең элекке премьеры Маргарет Тэтчер вафат
* Margaret Thatcher Foundation (ингл.)
* Маргарет Тэтчерның ССРБда биргән интервьюсы, 1987 ел (рус.)
# Катнаш икътисад

| Катнаш икътисад |
| --- |
|  |

**Катнаш икътисад** (**гибрид икътисад**) — шәхси һәм корпоратив, шулай ук иҗтимагый яки дәүләт милкен үз эченә алган икътисади система. Ул шәхси эшмәкәрләргә һәм физик затларга мөстәкыйль финанс карарларын кабул итәргә мөмкинлек бирә, әмма аларның автономиясе дәүләт яки җәмгыять аларның финанс мәсьәләләрендә өстенлек бирүенә бәйле.

Хәзерге милли икътисадларның күпчелеге катнаш, чөнки алар шәхси һәм дәүләт товар һәм хезмәтләр җитештерүен үз эченә ала. Икенче бөтендөнья сугышыннан соң көнбатыш илләренең күпчелек икътисадларында дәүләт роле көчәя, әмма 80нче елларда кире тенденция күзәтелә.

Мондый икътисади системаның нигезен икътисади ресурсларга хосусый милек тәшкил итә, гәрчә кайбер илләрдә (Франция, Германия, Бөекбритания һ.б.) шактый эре дәүләт секторы да бар. Аңа капиталлары өлешчә яки тулысынча дәүләткә караган предприятиеләр керә.

Әмма алар дәүләттән план алмый; базар законнары буенча эшли; хосусый фирмалар белән бертигез дәрәҗәдә көндәшлек итә.

Бу илләрдә төп икътисади мәсьәләләр, нигездә, базарлар тарафыннан хәл ителә. Икътисади ресурсларның шактый өлешен дә алар бүлеп бирә. Шулай да ресурсларның бер өлеше дәүләт тарафыннан, кайбер йомшак базар механизмнарын компенсацияләү максатында, командачыл механизмнар ярдәмендә үзләштерелә һәм бүлеп бирелә (2-2 рәсем). Мондый катнашуның төп идеясе шәхси уңышның һәрвакытта да бернинди тоткарлыксыз бәяләнергә тиешлеге, ә базар механизмнары тудырган гаделсезлекнең мөмкин кадәр киметелү зарурлыгыннан гыйбарәт.

## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Блюмин И. Г. Критика теорий «планового капитализма» и «смешанной экономики» // Критика буржуазной политической экономии: В 3 томах. — М.: Изд-во АН СССР, 1962. — Т. II. Критика современной английской и американской политической экономии. — С. 415—417. — 519 с. — 3200 экз.
# Хасталык кәгазе

26.04.2011 көнне *Россия Федерациясе Сәламәтлек һәм иҗтимагый үсеш министрлыгы* әмере белән расланган хасталык кәгазе бланкы**Хасталык кәгазе**, хезмәткә сәләтсезлек кәгазе — эшче яки хезмәтче вакытлыча хезмәткә сәләтсез булганда эшләми торып нәфака (пособие) алу хокукын бирүче вәсика (документ).

Табибият хезмәткәре хасталык кәгазен 15 көннән азрак мөддәткә бирә ала. Әгәр вакытлыча хезмәткә сәләтсезлек 15 көннән артык була, хезмәткә сәләтсезлек кәгазе табиблар комиссиясе тарафыннан бирелә.
# Премия

| Премия |
| --- |

**Премия** — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна.  провинциясе составына керә.

## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән  биеклектә урнашкан.  коммуналары белән чиктәш.

## Халкы

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Cтатистика милли институты(италь.)
* Cтатистика милли институты  2009 елның 7 декабрь көнендә архивланган(ингл.)

Бу —  Италия географиясе буенча мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*
# Рембрандт

| Рембрандт |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | Рембрандт Харменс ван Рейн |
| Әйтелеш |  |
| Туган | 15 июль 1606(1606-07-15) Лейден, Нидерландлар |
| Үлгән | 4 октябрь 1669(1669-10-04) (63 яшь) Амстердам, Нидерландлар |
| Күмү урыны | Вестеркерк[d] |
| Яшәгән урын | Дом-музей Рембрандта[d] |
| Ватандашлыгы |  Җиде берләшкән провинция җөмһүрияте[d] |
| Әлма-матер | Лейден университеты[d] һәм городская гимназия Лейдена[d] |
| Һөнәре | рәссам |
| Җефет | Саския ван Эйленбюрх[d] |
| Өйдәш | Geertje Dircx[d] һәм Хендрикье Стоффелс[d] |
| Балалар | Титус ван Рейн[d] һәм Cornelia van Rijn[d] |
| Ата-ана | * Harmen Gerritszoon van Rijn[d] (әти)
* Neeltje Willemsdr. Zuytbrouck[d] (әни)
 |
|  |
|  **Рембрандт**  Викиҗыентыкта |

**Ре́мбрандт Ха́рменс ван Рейн** (нид. Rembrandt Harmenszoon van Rijn [ˈrɛmbrɑnt ˈɦɑrmə(n)soːn vɑn ˈrɛin], 1606 елның 15 июле — 1669 елның 4 октябре) — күренекле нидерланд рәссамы, гравюралар ясаучы. Европа рәсем сәнгатенең иң күренекле вәкилләренең берсе.

1606 елның 15 июлендә күп балалы гаиләдә дөньяга килә. Латин мәктәбендә белем ала, аннары соң рәсем сәнгатен өйрәнә башлый. Бөтен гомеренә буе рәсемнәр иҗат итә. 1669 елның 4 октябрендә Амстердамда вафат була.

Рембрандтның «Гомер бюсты белән Аристотель», «Гөнаһлы улның кайтуы», «Яһүд кәләше», «Төнге дозор», «Таш күпер» кебек рәсемнәре бөтен дөнья рәсем сәнгатенең җәүһәр җимешләрдән санала.

Танылу исә рәссамга ике йөз елдан соң, XIX гасырда гына килә. Амстердамның бер мәйданына Рембрандт исеме бирелә, аңа һәйкәл куела. Амстердамның Дәүләт музеенда аның күп эшләре тупланган.

## Сылтамалар

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |

* Рембрандт турында рустелле сайт (рус.)

**Башка телле бүлектә тулырак мәкалә бар: Rembrandt (ингл.)**Сез тәрҗемә ярдәме белән бу мәкаләне язып бетереп проектка ярдәм итә аласыз.
**Башка телле бүлектә тулырак мәкалә бар: Рембрандт (рус.)**Сез тәрҗемә ярдәме белән бу мәкаләне язып бетереп проектка ярдәм итә аласыз.
# Gang

|  |
| --- |
| Gang hindi *गङ्गा* |
|  |
| Ozınlığı |
2700 km
 |
| Basseyn mäydanı |
1 060 000 km²
 |
| Su çığımı |
12 000 m³/s
 |
| Çığanaq, bieklege |
Könbatış Gimalayları, 449 m
 |
| Yılğa tamağı, bieklege |
Padma, 0 m
 |
| Urnaşu urını |
İndiä, Bangladeş
 |
| Үрнәк: Карау • Бәхәс • Үзгәртү |

Gang häm Brahmaputra yılğası basseynı
**Gang** (hindi *गङ्गा*) - İndiä yılğası, dönyanıñ iñ sulı yılğalarınıñ berse (Amazonkadan häm Kongodan soñ).

Yılğa ozınlığı - 2700 km.

Yılğa başı - Könbatış Gimalaylarında urnaşa, Hind-Gang tigezlegendä ağa, Bengal qultığına quşa. Gang häm Brahmaputra yılğaları zur deltasın formalaşa.

Yılğa basseynı mäydanı - 1 060 000 km².

Hinduist riwäyätlärendä: Ganga - kük yılğası cirgä töşkän häm Gang yılğasına äwerelgän.

İnduistlar Gang yılğasına xacğa baralar. Gang yarlarında mäyetlärne yandıru induist yolası ütkärelä.

Yılğa suğaru öçen aktiv qullanıla.

Gang basseynı - Cirneñ iñ küp xalıqlı töbäklärenneñ berse.

Gang - Bengaliäneñ töp su yulı bulıp tora.

Gang yılğası buylarında 2001 yılda 500 mln tiräsendä keşe yaşi.

### Izgelekneñ çаğılışı

Xromolitografiyä, "Gangada lampalar yözderüçe Hind xatını", William Simpson yasağan, 1867.
Böten ozınlığı buyınçа Ganga Xind dine tarafdarları öçen izge yılğa bulıp tora. Xind dine tarafdarları anıñ sularında qojınalar, alar näsel babalarına häm Xodaylarğa qullarına su alıp häm kire qoyıp ixtiram kürsätälär; alar çäçäklärne häm roza tac yafraqların täqdim itälär häm may belän tutırılğan häm fitillär (diyas) yandırılğan say balçıq sawıtlarnı yözderälär. Kire Gangadan qaytqanda, alar rituallarda qullanır öçen keçkenä miqdar su alıp baralar (Ganga dcal - turıdan turı mäğnädä Ganga suı).

Ganga Xind mifologiyäsendä izge sularnıñ çаğılışı. Cirle yılğalar Gangağa "oxşaş" häm qaycaq cirle Ganga dip atalalar. Könyaq Xindstanda Karnataka häm Tamil Naduda Kaveri yılğası Könyaqnıñ Gangası dip atala; Godavari Yılğasın xäkim Gautama Maxarişi üzäk Hindstanğa ağar öcen alıp barğan. Ganga Xind dinendä qayda bulsa da su qullanğanda qullanıla, häm böten izge sularda bar. Şuña da qaramastan Xind dine tarafdarı öcen çın yılğağa cumudan da därtländergec närsä yuqtır, bu böten gönaxlardan arındıra, bigräk tä Gangotri, Xaridvar, Prayag yäki Varanasi kebek Tirtha häm Kşetrada. Ganganıñ simvolik häm dini ähämiyätendä xättä skeptiklar kileşä. Cawaharlar Neru, üzeneñ köleneñ uçın Gangaga taşlarğa sorağan. Ul yazğança "Ganga ul Hindstan keşeläre yaratqan yılğa". Ul Xindstannıñ mädäniyäte simvolı häm şul uq Ganga.

## Sıltamalar

* Ганг(үле сылтама) — Словарь современных географических названий.

Бу —  география буенча мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*
# Үлем җәзасы

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)

| Үлем җәзасы |
| --- |
|  |
|  |
|  Үлем җәзасы Викиҗыентыкта |

**Үлем җәзасы** — дәүләт керткән кануннарга һәм тиешле хөкем үз көченә кергән хәлдә яки (тарихи) башка дәүләт яки хәрби органнарының карары буенча җәза рәвешендә, кешенең гомерен бетерү.

Хәзерге цивилизация җәмгыятендә үлем җәзасы күп кенә юрисдикцияләр законсыз санала.

Россия һәм совет юридик практикасында, төрле вакытта төрлечә аталып, үлем язасын билгеләү өчен эвфемизм кулланыла: "социаль яклауның югары чарасы ", "югары җәза чарасы", ә аннан соңгы вакыт, "гадәттән тыш җәза", чөнки рәсми дип саналды, үлем язасы ССРБ-да кулланылмый дип исәпләнсә дә, тик, үтә җинаять кылган эш өчен, аерым очракта кулланыла.

## Чыганаклар

* Крысин Л. П. Эвфемизмы в современной русской речи // Русистика. 1994. № 1-2. С. 28-49.
# Полиомиелит

**Полиомиелит** – ул арка мие параличы китереп чыгаручы, нерв системасын зарарлаучы инфекцион авыру. Бу авыруны полиомиелит вирусы китереп чыгара. Ул кешенең нерв системасын зарарлый, бит, аяк-кул мускулларының параличына, сөякләренең деформациясенә китерергә ихтимал, һәм азагы үлем белән төгәлләнә. Балаларда бу авыру мәңгелек инвалидлыкка китерә.

## Эпидемиология

Авыру кешедән кешегә пычрак әйберләр, ризык аша йогарга ихтимал. Авыру чыганагы — авыру кешеләр. Инфекциянең зарары югары булу сәбәпле, ул бик тиз тарала.

Полиомиелит «хәерче илләр» авыруы санала – теркәлгән очракларның күпчелеге Африка илләренә һәм Әфганстанга туры килә. 2010 елда бу авыру Таҗикстанга үтеп керә һәм, иммунизация аз булу сәбәпле, нык тарала. «Медпортал» сайты 2012 елда Русиядә 700 паралич очрагы, 456 рәсми теркәлгән чир һәм дистәләгән үлем очрагы булды дип яза.

## Профилактика һәм дәвалау

Иммунизация перораль вакцина куллану юлы белән башкарыла, ягъни, бу шприц белән канга кертелә торган препарат түгел, авызга тамызыла торган кызгылт сыекча. 2011 елның ноябрендә «Полиомиелит профилактикасы» программасы кабул ителә. Русиянең баш санитар табибы Г.Онищенко кабул иткән карар нигезендә, бар балаларга да иммунизация уздырылырга тиеш була.

Вакцинация — ул полиомиелит авыруын кисәтүче бердәнбер чарасы. Тик вакциналы була торып та, балага инфекция эләгергә мөмкин. Иммунитетның түбәнәюе, нәселдән килүгә яки башка сәбәпләргә дә бәйле. Әмма прививкалы балалар әлеге инфекцияләрне җиңелрәк һәм тизрәк кичерә. Мәсәлән, вакцина алган балага полиомиелит эләксә дә, бала үлми, инвалид та булып калмый.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар
# Этика

| Этика |
| --- |
|  |
| Төп тема | тотыш |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Философия/Этика[d], Проект:Фәлсәфә[d] һәм Проект:Академик булмаган тикшеренүләр[d] |
| WordLift сылтамасы | data.thenextweb.com/tnw/entity/ethics |
|  Этика Викиҗыентыкта |

**Э́тика** (грек. *ἠθικόν*,бор. грек. *ἦθος* — иҗтимагый аңның бер формасы булган әхлак, үз-үзеңне тоту кагыйдәләре. Яки берәр сыйныфның, профессиянең тәртип нормалары, әхлагы булып та тора.

## Этика тармакалары

* Агафология
* Биоэтика
* Санак этикасы
* Медицина этикасы
* Һөнәри этика
* Социаль этика
* Сәяси этика
* Экология этикасы
* Эш мөнәсәбәтләре этикасы
* Юридик этика

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Чүл

Дөнья харитасында чүлләр
Валле дэ ла Луна, Атакама
**Чүл** — тигез өстлекле, үсемлекләрсез һәм махсус фауналы ландшафт төре.

Чүлләр комлы, ташлы, балчыклы була ала. Аерым карлы чүлләрне дә аералар (Антарктида һәм Арктикада — арктик чүлләр). Иң зур һәм мәшһүр чүл — Сахара, ул Африканың төньяк өлешендә ята.

Барлыгы чүлләр 16,5 млн км² мәйданны алалар (Антарктида саналмый), бу коры җирнең 11 %-ы.