# Юпитер иярченнәреLatinitsada uqu

Юпитерның Галилей иярченнәре. Юпитердан ераклашу тәртибендә сулдан уңга: Ио, Европа, Ганимед, Каллисто
Юпитер һәм аның иң зур дүрт иярчене телескоп аша (25 см)
**Юпитер иярченнәре** — Юпитер планетасының табигый иярченнәре. Бүгенгесе көнгә галимнәргә планетаның 63 иярчене мәгълүм; Кояш системасы планеталары арасында бу иң зур күрсәткеч. Моннан тыш, Юпитерның боҗралар системасы да бар.

Басылып чыккан хезмәтләрдә иярченнәрне шулай ук Юпитер айлары дип тә атыйлар.

1610 елда Галилео Галилей, Юпитерны телескоп аша күзәткән вакытта, иң зур дүрт иярченне — Ио, Европа, Ганимед һәм Каллистоны ача. Аларны хәзер «Галилей иярченнәре» дип атыйлар. Алар якты һәм планетадан шактый ерак орбиталар буенча әйләнәләр, шуңа күрә аларны кыр бинокле аша да күрергә була. Ачышта беренчелекне шулай ук соңрак иярченнәргә грек мифларындагы исемнәрене бирүче алман астрономы Симон Мариус та дәгъвалаган.

Юпитер системасын җир өстеннән күзәтүләр сәбәпле, 1970 еллар ахырында 13 иярчен мәгълүм була. 1979 елда «Вояҗер-1» галәми аппараты, Юпитер тирәсендә очып үтү вакытында, тагын өч иярченне таба.

1999 елдан башлап, яңа буын җир өсте телескоплары аша Юпитерның тагын 47 иярчене ачыла, аларның күпчелеге 2–4 км диаметрлы.

| Номер | Исем  | Сурәт | Зурлык (км) | Масса (кг) | Зур ярымкүчәр (км)(3) | Йолдыз елы (көн)(3)(4) | Авышлык (°)(5) | Эксцентриситет | Ачу елы | Төркем |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | XVI | Метида |  | 60×40×34 | ~3,6×1016 | 127 690(1) | +7h 4m 29s(2) | 0,06° | 0,00002 | 1980 | Амальтея |
| 2 | XV | Адрастея |  | 20×16×14 | ~2×1015 | 128 690(1) | +7h 9m 30s(2) | 0,03° | 0,0015 | 1979 |
| 3 | V | Амальтея |  | 250×146×128 | 2,08×1018 | 181 366(1) | +11h 57m 22,67s(2) | 0,374° | 0,0032 | 1892 |
| 4 | XIV | Фива |  | 116×98×84 | ~4,3E×1017 | 221 889(1) | +16h 11m 17s(2) | 1,076° | 0,0175 | 1980 |
| 5 | I | **Ио** |  | 3660,0×3637,4×3630,6 | 8,9×1022 | 421 700(1) | +1,769137786(2) | 0,050° | 0,0041 | 1610 | Галилей иярченнәре |
| 6 | II | **Европа** |  | 3121,6 | 4,8×1022 | 671 034(1) | +3,551181041(2) | 0,471° | 0,0094 | 1610 |
| 7 | III | **Ганимед** |  | 5262,4 | 1,5E×1023 | 1 070 412(1) | +7,15455296(2) | 0,204° | 0,0011 | 1610 |
| 8 | IV | **Каллисто** |  | 4820,6 | 1,1×1023 | 1 882 709(1) | +16,6890184(2) | 0,205° | 0,0074 | 1610 |
| 9 | XVIII | Фемисто |  | 8 | 6,9×1014 | 7 393 216 | +129,87 | 45,762° | 0,2115 | 1975/2000 | Фемисто |
| 10 | XIII | Леда |  | 10 | 1,1×1016 | 11 187 781 | +241,75 | 27,562° | 0,1673 | 1974 | Гималия |
| 11 | VI | Гималия |  | 170 | 6,7×1018 | 11 451 971 | +250,37 | 30,486° | 0,1513 | 1904 |
| 12 | X | Лиситея |  | 36 | 6,3×1016 | 11 740 560 | +259,89 | 27,006° | 0,1322 | 1938 |
| 13 | VII | Элара |  | 86 | 8,7×1017 | 11 778 034 | +261,14 | 29,691° | 0,1948 | 1905 |
| 14 |  | S/2000 J 11 | 4 | 9,0×1013 | 12 570 424 | +287,93 | 27,584° | 0,2058 | 2001 |
| 15 | XLVI | Карпо |  | 3 | 4,5×1013 | 17 144 873 | +458,62 | 56,001° | 0,2735 | 2003 | Карпо |
| 16 |  | S/2003 J 12 | 1 | 1,5×1012 | 17 739 539 | −482,69 | 142,680° | 0,4449 | 2003 | ? |
| 17 | XXXIV | Эвпорие |  | 2 | 1,5×1013 | 19 088 434 | −538,78 | 144,694° | 0,0960 | 2002 | Ананке |
| 18 |  | S/2003 J 3 | 2 | 1,5×1013 | 19 621 780 | −561,52 | 146,363° | 0,2507 | 2003 |
| 19 |  | S/2003 J 18 | 2 | 1,5×1013 | 19 812 577 | −569,73 | 147,401° | 0,1569 | 2003 |
| 20 | XLII | Тельксиное |  | 2 | 1,5×1013 | 20 453 753 | −597,61 | 151,292° | 0,2684 | 2004 |
| 21 | XXXIII | Эванте |  | 3 | 4,5×1013 | 20 464 854 | −598,09 | 143,409° | 0,2000 | 2002 |
| 22 | XLV | Гелике |  | 4 | 9,0×1013 | 20 540 266 | −601,40 | 154,586° | 0,1374 | 2003 |
| 23 | XXXV | Ортозие |  | 2 | 1,5×1013 | 20 567 971 | −602,62 | 142,366° | 0,2433 | 2002 |
| 24 | XXIV | Иокасте |  | 5 | 1,9×1014 | 20 722 566 | −609,43 | 147,248° | 0,2874 | 2001 |
| 25 |  | S/2003 J 16 | 2 | 1,5×1013 | 20 743 779 | −610,36 | 150,769° | 0,3184 | 2003 |
| 26 | XXVII | Праксидике |  | 7 | 4,3×1014 | 20 823 948 | −613,90 | 144,205° | 0,1840 | 2001 |
| 27 | XXII | Гарпалике |  | 4 | 1,2×1014 | 21 063 814 | −624,54 | 147,223° | 0,2440 | 2001 |
| 28 | XL | Мнеме |  | 2 | 1,5×1013 | 21 129 786 | −627,48 | 149,732° | 0,3169 | 2003 |
| 29 | XXX | Гермиппе |  | 4 | 9,0×1013 | 21 182 086 | −629,81 | 151,242° | 0,2290 | 2002 | Ананке? |
| 30 | XXIX | Тионе |  | 4 | 9,0×1013 | 21 405 570 | −639,80 | 147,276° | 0,2525 | 2002 | Ананке |
| 31 | XII | Ананке |  | 28 | 3,0×1016 | 21 454 952 | −642,02 | 151,564° | 0,3445 | 1951 |
| 32 |  | S/2003 J 17 | 2 | 1,5×1013 | 22 134 306 | −672,75 | 162,490° | 0,2379 | 2003 | Карме |
| 33 | XXXI | Этне |  | 3 | 4,5×1013 | 22 285 161 | −679,64 | 165,562° | 0,3927 | 2002 |
| 34 | XXXVII | Кале |  | 2 | 1,5×1013 | 22 409 207 | −685,32 | 165,378° | 0,2011 | 2002 |
| 35 | XX | Тайгете |  | 5 | 1,6×1014 | 22 438 648 | −686,67 | 164,890° | 0,3678 | 2001 |
| 36 |  | S/2003 J 19 | 2 | 1,5×1013 | 22 709 061 | −699,12 | 164,727° | 0,1961 | 2003 |
| 37 | XXI | Халдене |  | 4 | 7,5×1013 | 22 713 444 | −699,33 | 167,070° | 0,2916 | 2001 |
| 38 |  | S/2003 J 15 | 2 | 1,5×1013 | 22 720 999 | −699,68 | 141,812° | 0,0932 | 2003 | Ананке? |
| 39 |  | S/2003 J 10 | 2 | 1,5×1013 | 22 730 813 | −700,13 | 163,813° | 0,3438 | 2003 | Карме? |
| 40 |  | S/2003 J 23 | 2 | 1,5×1013 | 22 739 654 | −700,54 | 148,849° | 0,3930 | 2004 | Пасифе |
| 41 | XXV | Эриноме |  | 3 | 4,5×1013 | 22 986 266 | −711,96 | 163,737° | 0,2552 | 2001 | Карме |
| 42 | XLI | Аойде |  | 4 | 9,0×1013 | 23 044 175 | −714,66 | 160,482° | 0,6011 | 2003 | Пасифе |
| 43 | XLIV | Каллихоре |  | 2 | 1,5×1013 | 23 111 823 | −717,81 | 164,605° | 0,2041 | 2003 | Карме? |
| 44 | XXIII | Калике |  | 5 | 1,9×1014 | 23 180 773 | −721,02 | 165,505° | 0,2139 | 2001 | Карме |
| 45 | XI | Карме |  | 46 | 1,3×1017 | 23 197 992 | −721,82 | 165,047° | 0,2342 | 1938 |
| 46 | XVII | Каллирое |  | 9 | 8,7×1014 | 23 214 986 | −722,62 | 139,849° | 0,2582 | 2000 | Пасифе |
| 47 | XXXII | Эвридоме |  | 3 | 4,5×1013 | 23 230 858 | −723,36 | 149,324° | 0,3769 | 2002 | Пасифе? |
| 48 | XXXVIII | Пазите |  | 2 | 1,5×1013 | 23 307 318 | −726,93 | 165,759° | 0,3288 | 2002 | Карме |
| 49 | XLVIII | Киллене |  | 2 | 1,5×1013 | 23 396 269 | −731,10 | 140,148° | 0,4115 | 2003 | Пасифе |
| 50 | XLVII | Эвкеладе |  | 4 | 9,0×1013 | 23 483 694 | −735,20 | 163,996° | 0,2828 | 2003 | Карме |
| 51 |  | S/2003 J 4 | 2 | 1,5×1013 | 23 570 790 | −739,29 | 147,175° | 0,3003 | 2003 | Пасифе |
| 52 | VIII | Пасифе |  | 60 | 3,0×1017 | 23 609 042 | −741,09 | 141,803° | 0,3743 | 1908 |
| 53 | XXXIX | Гегемоне |  | 3 | 4,5×1013 | 23 702 511 | −745,50 | 152,506° | 0,4077 | 2003 |
| 54 | XLIII | Архе |  | 3 | 4,5×1013 | 23 717 051 | −746,19 | 164,587° | 0,1492 | 2002 | Карме |
| 55 | XXVI | Исоное |  | 4 | 7,5×1013 | 23 800 647 | −750,13 | 165,127° | 0,1775 | 2001 |
| 56 |  | S/2003 J 9 | 1 | 1,5×1012 | 23 857 808 | −752,84 | 164,980° | 0,2761 | 2003 |
| 57 |  | S/2003 J 5 | 4 | 9,0×1013 | 23 973 926 | −758,34 | 165,549° | 0,3070 | 2003 |
| 58 | IX | Синопе |  | 38 | 7,5×1016 | 24 057 865 | −762,33 | 153,778° | 0,2750 | 1914 | Пасифе |
| 59 | XXXVI | Спонде |  | 2 | 1,5×1013 | 24 252 627 | −771,60 | 154,372° | 0,4431 | 2002 |
| 60 | XXVIII | Автоное |  | 4 | 9,0×1013 | 24 264 445 | −772,17 | 151,058° | 0,3690 | 2002 |
| 61 | XLIX | Коре |  | 2 | 1,5×1013 | 23 345 093 | −776,02 | 137,371° | 0,1951 | 2003 |
| 62 | XIX | Мегаклите |  | 5 | 2,1×1014 | 24 687 239 | −792,44 | 150,398° | 0,3077 | 2001 |
| 63 |  | S/2003 J 2 | 2 | 1,5×1013 | 30 290 846 | −1077,02 | 153,521° | 0,1882 | 2003 | ? |