Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Идарә итү формасы

| Идарә итү формасы |
| --- |
|  |
| Является характеристикой | хөкүмәт |
| ... өчен үзсыйныф | хөкүмәт |
|  Идарә итү формасы Викиҗыентыкта |

| Идарә итү формалары  |
| --- |
| * Анархия
* Аристократия
* Бюрократия
* Геронтократия
* Демократия
* + Ялгыш демократия
	+ Либераль демократия
	+ Вәкилле демократия
	+ Туры демократия
	+ Буржуаз демократия
* Деспотизм
* Джамахирия
* Диархия
* Диктаторлык
* + Хәрби диктатура
	+ Фашистлар диктатурасы
* Клептократия
* Коммунизм
* Корпоратократия
* Марионетик дәүләт
* Матриархат
* Меритократия
* Милитократия
* Монархия
* + Абсолют монархия
	+ Конституцион монархия
		- Дуалистик монархия
		- Парламентар монархия
	+ Аерма вәкилле монархия
* Ноократия
* Бер фиркале система
* Олигархия
* Охлократия
* Патриархат
* Кавемлек
* + Юлбашчылык
* Плутократия
* Республика
* + Парламент республикасы
	+ Президент республикасы
	+ Кушма республика
* Социализм
* Талассократия
* Теократия
* Технократия
* Тимократия
* Тирания
* Хунта
* Этнократия
 |
| **Портал:Сәясәт** ·  |

**Идарә итү формасы** — дәүләт хөкүмәтенең нинди төрдә идарә итүен билгеләүче форма, югары дәүләтләр ситемасы органы.

Идарә итү формасы белән дәүләт төзелешен һәм дәүләтнең сәяси режимы белән бутарга кирәкми. Боларның һәрберсе бер-берсен тулыландыра һәм идарә формасын билгели.

## Идарә итү фомасы буенча дөнья дәүләтләре харитасы

Идарә итү фомасы буенча дөнья дәүләтләре:

**Зәңгәр** — президент республикасы, барлык хәкүмәт президент кулында, ул шулай ук хәкүмәт башлыгы вазифаларын да үти.

**Яшел** — президентские республикалары, ләкин аның вазифалары парламент кулында.

**Сары** — кушма республикалары хәкүмәт парламентка һәм президентка бәйле, парламент хөкүмәтнең яңа президент сайлауларын тәэмин итә

**Кызгылт-сары** — парламент республикалары, парламент хөкүмәтне формалаштыра

**Кызыл** — парламентлы конституцион монархияләр, парламент хөкүмәтне формалаштыра, ә монарх чын хакимияткә ия түгел

**Аксыл шәмәха** — конституцион монархияләр, монарх чын хакимият ия һәм бу илләрдә парламент көче азрак

**Шәмәхә**  — абсолют монархияләр

**Коңгырт сары** — республикалар, боларда төп рольне бер фирка алып бара һәм ул Конституция белән бөркетелгән

**Саргылт яшел** — хөкүмәт турында төп кануны булмаган дәүләт

**Соры** — бирелгән аңлатмаларның берсенә дә туры килмәгән дәүләт

\*Әлеге харита идарә итү формаларны күрсәтә *de jure*, ә *de facto* түгел

\*Кайбер дәүләтләр Конституция буенча күпфикале, демократик процедуралы булсалар да авторитар,билгеле бер домининат хакимияткә ия дип саналырга мөмкиннәр.
# Бром

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Se◄ | Бром / Bromum (Br) | ►Kr |

 |
| Атом номеры | 35
 |
| Матдәнең тышкы күренеше | Начар исле кызгылт сыеклык
  |
| Атомның үзлекләре
  |
| Атом массасы (моляр масса) | 79,904 а. м. б. (г/моль)
  |
| Атом радиусы | n/a пм
 |
| Ионлаштыру энергиясе (беренче электрон) | 1142,0 (11,84) кДж/моль (эВ)
  |
| Электрон конфигурациясе | [Ar] 3d10 4s2 4p5 |
| Химик үзлекләре
  |
| Ковалент радиусы | 114 пм
 |
| Ион радиусы | (+5e)47 (-1e)196 пм
 |
| Электр тискәрелеге (Полинг буенча) | 2,96
  |
| Электрод потенциалы | 0
  |
| Оксидлашу дәрәҗәсе | 7, 5, 3, 1, -1
  |
| Матдәнең термодинамик үзлекләре
  |
| Тыгызлык | 3,12 г/см³
  |
| Моляр җылы сыешлыгы | 75,69 Дж/(K·моль)
  |
| Җылы үткәрүчелек | 0,005 Вт/(м·K)
  |
| Эрү температурасы | 265,9 K
 |
| Эрү җылылыгы | (Br—Br) 10,57 кДж/моль
 |
| Кайнау температурасы | 331,9 K
 |
| Парга әйләнү җылылыгы | (Br—Br) 29,56 кДж/моль
 |
| Моляр күләм | 23,5 см³/моль
 |
| Матдәнең кристаллик рәшәткәсе
  |
| Рәшәткә төзелеше | орторомбик
  |
| Рәшәткә параметрлары | a=6,67 b=4,48 c=8,72 Å
 |
| Дебай температурасы | n/a K
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Br | 35 |
| **79,904** |
| **[Ar]3d104s24p5** |
| **Бром** |

**Бром** (лат. Bromum ) – Менделеевның периодик таблицасының VII төркемендә, 35нче санында урнашкан химик элемент. Бром тоз тудыргычлар гаиләсенә керә, аның атом массасы 79,904. Бромны 1826 елда, урта диңгез тоз табу урыннарыннан алынган тозлы суны тикшергән вакытта, француз химигы Антуан Жером Балар ача. Бром исеме грек сүзе bromos – тәмсез истән алынган.

## Табигатьтә таралышы

Бром җир кабыгының 1,6×10−4%ын (масса буенча) алып тора, 1015-1016 т. тирәсе. Бром – хлорның даими юлдашы. Хлор тозлары ятмаларында бром тозлары (NaBr, KBr, MgBr2) була. Бром диңгез суында эрегән хәлдә була.

## Физик һәм химик үзлекләре

-7,2 °С-та, кызыл-коңгырт сары кристаллга әйләнеп, бром ката башлый. Кайнау температурасы 58,78 °С, бром парлары кызгылт-сары төстә була. Сыек бромның тыгызлыгы (20 °С та) 3,1 г/см3. Бром суда аз эри, әмма башка тоз тудыргычларга караганда күбрәк (20 °С-та 100 г суда 3,58 г бром). Органик эреткечләрдә бром бик яхшы эри. Бром каты, сыек һәм газсыман халәттә ике атомлы молекулалардан тора. 800 °С та сизелерлек диссоциация башлана; шулай ук яктылык тәэсирендә дә диссоциация күзәтелә.

Бром атомының тышкы электрон конфигурациясе 4s24p5.

Химик яктан бром бик актив. Бром күкерт, селен, теллур, фосфор, мышаяк һәм сөрмә белән тәэсирләшкәндә, бик күп җылылык бүленә, кайвакыт ялкын да чыгырга мөмкин.
Шулай ук бром кайсыбер металлар белән дә (мәсәлән калий һәм әлүмин) кызу тәсирләшә. Металлардан, зур температура һәм дым булганда да, көмеш, кургаш, платина һәм тантал аның белән тәэсирләшмиләр. Бром әче тудыргыч, азот һәм күмер тудыргыч белән зур температурларда да кушылмый. Бу кушылмаларны турытын алып булмый.

## Кулланылышы

Бромның күп микъдары бромлы этил һәм дибромэтан (бензиннарның детонацияле тотрыклыгын арттыра торган этил сыеклыгына керүче матдәләр) җитештерү өчен кулланыла. Бром кушылмаларын төрле химик анализларда, медицинада кулланалар.
# 700 ел

*Бу мәкалә ел турында, шулай ук 700 саны турында да мәкаләне карагыз.*

| Еллар
 |
| --- |
|  696 · 697 · 698 · 699 —  **700**  — 701 · 702 · 703 · 704
 |
| Унъеллык
 |
| 680-еллар · 690-еллар — **700-еллар** — 710-еллар · 720-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| VI гасыр — **VII гасыр** — VIII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 1 меңьеллык
 |
| V гасыр — VI гасыр — **VII гасыр** — VIII гасыр — IX гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 590-еллар
 |  590
 |  591
 |  592
 |  593
 |  594
 |  595
 |  596
 |  597
 |  598
 |  599
 |
|  |
| 600-еллар
 |  600
 |  601
 |  602
 |  603
 |  604
 |  605
 |  606
 |  607
 |  608
 |  609
 |
| 610-еллар
 |  610
 |  611
 |  612
 |  613
 |  614
 |  615
 |  616
 |  617
 |  618
 |  619
 |
| 620-еллар
 |  620
 |  621
 |  622
 |  623
 |  624
 |  625
 |  626
 |  627
 |  628
 |  629
 |
| 630-еллар
 |  630
 |  631
 |  632
 |  633
 |  634
 |  635
 |  636
 |  637
 |  638
 |  639
 |
| 640-еллар
 |  640
 |  641
 |  642
 |  643
 |  644
 |  645
 |  646
 |  647
 |  648
 |  649
 |
| 650-еллар
 |  650
 |  651
 |  652
 |  653
 |  654
 |  655
 |  656
 |  657
 |  658
 |  659
 |
| 660-еллар
 |  660
 |  661
 |  662
 |  663
 |  664
 |  665
 |  666
 |  667
 |  668
 |  669
 |
| 670-еллар
 |  670
 |  671
 |  672
 |  673
 |  674
 |  675
 |  676
 |  677
 |  678
 |  679
 |
| 680-еллар
 |  680
 |  681
 |  682
 |  683
 |  684
 |  685
 |  686
 |  687
 |  688
 |  689
 |
| 690-еллар
 |  690
 |  691
 |  692
 |  693
 |  694
 |  695
 |  696
 |  697
 |  698
 |  699
 |
|  |
| 700-еллар
 |  700
 |  701
 |  702
 |  703
 |  704
 |  705
 |  706
 |  707
 |  708
 |  709
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**700 (җиде йөзенче) ел** — кәбисә ел, юлиан тәкъвим буенча пәнҗешәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 700 елы, I меңьеллыкның 700 елы, VII гасырның 100 елы, VII гасырның 10 унъеллыгының 10 елы, 700 елларның 1 елы. 700 елдан бирле **1326** ел үтте.

## Вакыйгалар

* Гарәп-хәзәр сугышларының башлануы.
* Бөек Эд Аквитания һәм Васкония тәхетенә утыра.
* Тервел Беренче Болгар патшалыгының ханы була.
* Муса ибне Нусайр Әл-Җәзаирда бәрбәр гаскәрләрен тармар итә һәм гарәпләргә каршылык күрсәтү сүрелә.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:700 елда туганнар*

* Виллибальд

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:700 елда вафатлар*

* Годеберта
* Куниперт
* Рейнельда
* Аспарух

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).
# Энтомология

| Энтомология |
| --- |
|  |
| Исем | entomology |
| Өйрәнелгән тармак | бөҗәкләр |
| Сурәтләнә | Bollettino della Società entomologica italiana[d], Bollettino della Società entomologica italiana (1886)[d], Bollettino della Società entomologica italiana (1888)[d], Bollettino della Società entomologica italiana (1891)[d], Bollettino della Società entomologica italiana (1899)[d] һәм Bollettino della Società entomologica italiana (1902)[d] |
|  Энтомология Викиҗыентыкта |

**Энтомология** (гр. entoma бөҗәк + logos сүз, тәгълимат) — зоологиянең бөҗәкләрне һәм аларның табигатьтәге ролен өйрәнә торган бүлеге.

Энтомологиянең фән буларак колачы бик киң, чөнки аның өйрәнү объекты булып 1 млн нан күбрәк төр бөҗәк исәпләнә. Алар арасында үсемлекләргә, хайваннарга һәм кешегә зарар китерә торган төрләр дә бар. Әмма шулай да бөҗәкләрнең табигатьтәге файдасы урман һәм а.х.на китергән зыяныннан күбрәк дип әйтергә тулы нигез бар. Бөҗәкләр—чәчәкле үсемлекләрне бердәнбер диярлек серкәләндерүчеләр. Зарарлы (корткыч) һәм файдалы бөҗәкләрнең күпчелек төрләре — күпләгән умырткалы хайваннарның мөһим туклану чыганагы. Туфрак ясалу процессларында, үлгән организмнарны файдалануда (санитария функциясе) бөҗәкләрнең әһәмияте бик тә зур.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз