# 25 мартLatinitsada uqu

**25 март** – Милади тәкъвимендә өченче айның егерме бишенче көне. Ел ахырына кадәр 281 көн кала.

|  |
| --- |
| ← **март** → |
| Дш | Сш | Чш | Пҗ | Җм | Шм | Як |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |   |   |   |   |   |
| 2026 ел |

 **Дөнья тарихында бу көн:**

## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар

 Грециянең бәйсезлеге өчен / Госманлы империясенә каршы баш күтәрү, *1821*.
*Hviezdoslavovo námestie* мәйданы (sk) - 1988 елгы *Шәмнәр демонстрациясе* урыны,  Братислава,  Словакия.
*Толкин әсәрләрен уку көне*-2011,  Таллин,  Эстония.
1634 елда  Мэриленд штаты җирләренә The Ark һәм The Dove корабларның килеп җитүенә 300 еллыгында бастырылган почта маркасы.

 Белорусия *ирек көне* йөреше, 2007 ел,  Минск.
 Украинаның иминлек хезмәте эмблемасы.
Бакча җиләге белән *вафли*,  Швеция.
### Халыкара

* БМО – Халыкара трансатлантик кол сәүдәсен һәм коллык корбаннарын искә алу көне (ингл. *International Day of Remembrance of the Victims of Slavery and the Transatlantic Slave Trade*, исп. es:Día Internacional de Rememoración de las Víctimas de la Esclavitud y la Trata Transatlántica de Esclavos).
* БМО – Хәбәрсез югалган һәм кулга алынган БМО хезмәткәрләренә халыкара теләктәшлек көне (ингл. *International Day of Solidarity with Detained and Missing Staff Members*, исп. Día Internacional de Solidaridad con los miembros del personal detenidos o desaparecidos).

### Милли

* Греция – Бәйсезлек көне (грек. *Εικοστή Πέμπτη Μαρτιου*), 1821 елда / Госманлы империясе хөкүмәте астыннан чыгу өчен көрәшнең символик башлануы көне.
* Сан-Марино – Аренгоны искә алу һәм хәрби көчләр бәйрәме көне (итал. Anniversario dell’Arengo e Festa delle Milizie).
* Словения – Аналар көне (словен. Materinski dan).
* Словакия – Кеше хокуклары өчен көрәш көне (словак. Deň zápasu za ľudské práva), *1988 елгы Шәмнәр демонстрациясе* (sk) хәтеренә..

### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* Толкин әсәрләрен уку көне (ингл. *Tolkien Reading Day*).
* Халыкара тумаган бала көне (ингл. *International Day of the Unborn Child*).
* Халыкара "эшләрне иртәгәгә калдыру" көне (фр. Journée mondiale de la procrastination, ингл. *International Procrastination Day*).
* АКШ,  Мэриленд – Мэриленд көне (ингл. *Maryland Day*).
* Калып:Байрак/Беларус Беларус – Ирек көне (белар. Дзень Волі), 1918 елда / *Беларус халык җөмһүрияте* (be) игълан ителүе көне.
* Бразилия – Милли гарәп җәмгыяте көне (порт. Dia Nacional da Comunidade Árabe).
* Италия /  Тоскана төбәге /  Флоренция провинциясе /  Флоренция – Флорентин яңа елы (итал. Capodanno fiorentino).
* Россия – Мәдәният һәм сәнгать өлкәсе хезмәткәрләре көне (рус. *День работника культуры*).
* Украина – Украинаның иминлек хезмәте көне (укр. День Служби безпеки України).
* Швеция – Вафли ашау көне (швед. *Vårfrudagen*).

#### Киң вакытлы халыкара чаралар

* 21-27 март Расачылыкка һәм расачыл дискриминациясенә каршы көрәшүчеләр белән теләктәшлек атналыгы (БМОның A/RES/34/24 резолюциясе нигезендә).

## Вакыйгалар

* 1941 – Югославия өч мәмләкәт пактына кушыла.
* 1964 – Минзәлә елгасы буендагы нефтьчеләр бистәсенә Җәлил исеме кушыла.
* 2010 – Рөстәм Миңнеханов ант китергәннән соң Татарстан президенты вазыйфаларын үтәүгә кереште.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:25 март көнне туганнар*

* 1479 — Василий III, / Бөек Мәскәү кенәзлеге государе.
* 1611 — Әвлия Чәләби,
* 1767 — Иоахим Мюрат, француз хәрбие.
* 1833 — Зәйнулла Рәсүлев, ишан.
* 1867 — Михаил Богословский,
* 1870 — Пётр Изергин,
* 1871 — Владимир Соколов,
* 1871 — Һерман Аберт,
* 1883 — Һади Сәгъди, татар язучысы, укытучы.
* 1886 — Юрий Рабинович,
* 1892 — Александр Понятов,
* 1901 — Гөлсем Камская, артист.
* 1903 — Юныс Нигамәтев,
* 1905 — Абдулла Әхмәт, язучы.
* 1907 — Николай Борушко,
* 1909 — Фатыйма Ганиева,
* 1916 — Гозәер Абдураманов, Советлар Берлеге Каһарманы.
* 1921 — Алексей Калганов,
* 1921 — Илдар Мәннанов, Икенче Бөтендөнья сугышында 6 танкны яндырган каһарман, милли хәрәкәт әгъзасы.
* 1923 — Марк Седов,
* 1927 — Александр Тимченко,
* 1930 — Павел Салмасов,
* 1935 — Рузалия Гарифуллина, татар җырчысы.
* 1936 — Әхмәт Рәшит, татар шагыйре, журналист.
* 1940 — Валентин Андреев,
* 1949 — Мөнир Якупов, опера җырчысы, Татарстанның халык артисты.
* 1951 — Әлфия Исмәгыйлева,
* 1951 — Рафаил Исмәгыйлев,
* 1953 — Весна Пусич,
* 1955 — Наилә Бәширева,
* 1956 — Ирек Биккинин, татар журналисты (Саранск).
* 1957 — Мөдәрис Мөсифуллин,
* 1957 — Тамара Акулова,
* 1965 — Стефка Костадинова,
* 1966 — Дмитрий Квартальнов,
* 1975 — Альберт Бәхтизин,
* 1975 — Светлана Носкова,
* 1977 — Дмитрий Васильев,
* 1978 — Наталья Ащеулова,
* 1981 — Демна Гвасалия,
* 1987 — Антон Крысанов,
* 1991 — Динә Гарипова, татар җырчысы.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:25 март көнне вафатлар*

* 1914 — Фредрек Мистраль,
* 1918 — Клод Дебюсси,
* 1922 — Вильма Хугоннаи,
* 1944 — Борис Матюшенко,
* 1945 — Нәҗип Хаҗипов, Советлар Берлеге каһарманы, 1-нче Украин фронты 4-нче танк армиясе лейтенанты.
* 1958 — Валерий Крюгер,
* 1959 — Карл Боль,
* 1969 — Яков Абрамов,
* 1977 — Борис Марков,
* 1978 — Анатолий Колыбанов,
* 1991 — Флориан Коцюбинский,
* 1993 — Габбас Галимов,
* 1998 — Рауза Бакыева,
* 2002 — Хәбиб Миначев,
* 2002 — Хильда Циммерман,
* 2007 — Тамара Носова, РФ кино актрисасы, РФ халык артисты.
* 2008 — Каба Атабеков, кыргыз «манасчысы».
* 2008 — Мирза Мәхмүтов, татар галиме, педагог һәм шәркыятьче.
* 2011 — Мария Исакова,
* 2011 — Юрий Казанцев,
* 2016 — Иван Поникаров,
* 2017 — Рафаэль Салихов,

## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар

#### Исем бәйрәмнәре

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

| **Милади тәкъвим буенча ел көннәре(проект)* |
| --- |
| Гыйнвар | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Февраль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |  |  |
| Март | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Апрель | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Май | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Июнь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Июль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Август | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Сентябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Октябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Ноябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Декабрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |