Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ионик диңгез

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|

**Ионик диңгез**|

|  |
| --- |
|  |

 |
| Урнашу | Аппенин ярымутравы белән Балкан ярымутравы, Крит һәм Сицилия утраулары арасында |

 |

**Әдрән диңгез** – Урта диңгезнең бер өлеше, Апеннин һәм Балкан ярымутраулары, Крит һәм Сицилия утраулары арасында урнашкан.

Отранто бугазы аркылы Әдрән диңгезе белән бәйле.
# 11 (сан)Latinitsada uqu

|  |
| --- |
| 11 |
| унбер |
| ← 9 · 10 · **11** · 12 · 13 → |
| Факторизация |
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
 |
| Римча |
C
 |
| Икешәрле |
1011
 |
| Сигезәрле |
13
 |
| Уналтышарлы |
B
 |
| Натураль саннар |

**11(унбер)** - **10** белән **12** арасындагы натураль сан.

11 саны математика төшенчәләрендә гади сан булып тора.

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Серблар

|  |
| --- |
| Серблар |
| Үз аталышы |
Срби
 |
| гомуми сан | 10 000 000 |
| яшәү җире |  Сербия 7,080,914
 Босния һәм Герцоговина 1,484,530
 Алмания 507,328
 Монтенегро 226,092
 Хорватия 201,637
 Швейцария 191,500
 Австрия 177,300
 АКШ як. 170,000
 Канада 100,000-125,000
 Нидерландлар 100,000-180,500
 Швеция 100,000
 Австралия 95,000
 Бөекбритания 90,000
 Франция 80,000
 Италия 78,174
 Словения 38,000
 Македония 35,939
 Румыния 22,518
 Норвегия 12,500
 Греция 10,000
 Маҗарстан 7,350
 Россия 4,156
 |
| Теле |
Серб теле
 |
| Дине |
Христианлык (православие)
 |
|  Серблар Викиҗыентыкта |

**Серблар** яки **Сырблар** (серб. *Срби*) — нигездә Көньяк Аурупада яшәүче халык. Гомуми саннары 12-13 млн кеше. Яшәү илләре — Сербия, Монтенегро, Хорватия, Босния һәм Герцеговина. Диннәре — православие. Телләре — серб теле.

## Искәрмәләр

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# Варваризм

**Варваризм(гр. barbaros - чит, ят)* — чыганак телдәге бөтен үзенчәлекләрен саклаган чит тел сүзе.

Варваризм кабул итә торган телнең закончалыкларына тулысынча яисә бөтенләй буйсынмаган хәлдә телдә яшиләр: мадам, дэнди, хобби.

Еш кына чыганак тел хәрефләре белән дә биреләләр: baby, alma mater һ.б.

## Чыганаклар

* Лексикология фәненә караган терминнарның кыскача сүзлекчәсе  2012 елның 17 апрель көнендә архивланган

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# Күпмилләтле дәүләт

Илләрнең халык санында иң эре этник төркемнең өлеше харитасы.
\* Куе сары: 85 % һәм югарырак.
\* Сары: 65—84 %.
\* Ачык сары: 64 % һәм түбәнрәк.
\* Зәңгәр: традицион этник билгеләмәләр кулланыла алмый. Этник төркемләү урынына тән тиресе төсе кулланыла.
**Күпмилләтле дәүләт** - халкы ике яки күбрәк этник төркемнән торган дәүләт. Бүгенге көндәге барлык милли дәүләтләр диярлек күпмилләтле булып торалар.

Нинди дәүләтне күпмилләтле санау өлкәсендәге бәхәсләр, берәр "милләт" дип билгеләнгән төркемнең күп вәкилләре үзләрен берьюлы ике милләт белән бәйли алуларына бәйле. Илан Пелег белдергәненчә,

>  Бөекбританиядә берәү берьюлы шотланд һәм британ була ала, АКШта - яһүд and американ, Нигериядә - игбо һәм нигериялы... Икенче яктан, берьюлы словак һәм маҗар, гарәп һәм израилле, бретон һәм француз була алу авыр.
>
>
>

## Күпмилләтле дәүләтләр чоры

1993 елда в Принстон университетында бастырылган «Этник низаглар һәм халыкара иминлек» («Ethnic Conflict and International Security») хезмәтенә кергән «Эчке сәясәт һәм этник низаглар» («Domestic politics and ethnic conflict», Brown, Michael E.) мәкаләсендә Дэвид Уилш (David Welsh) исемле галим 180 суверен дәүләтләрдән 20 азрагы очрагында гына этник яки милли яктан гомоген булулары турында сүз йөртергә мөмкин турында сөйли; тик бу да аларда яшәүче милли азчылыклар ил халкының 5%-тан кимрәк булганда гына. Бу карашка нигезләнеп, Саджит Чудри (Sujit Choudhry  2012 елның 27 апрель көнендә архивланган) «*качан булса этномәдәни яктан гомоген дәүләтләрнең үсеш чоры күзәтелгән булса да, бүгенгә килгәндә ул бетте*» дип белдерде.

## Россия мәгариф системасындагы стандарт билгеләмәсе

В Россияда урта (тулы) гомуми мәгариф өчен белем бирү стандартының «география» дисциплинасына кергән билгеләмә буенча «күпмилләтле» дип *дәүләт чикләре эчендә берничә этнос яшәгән* дәүләтләр атала. Шулай ук алар түбәндәге төркемнәргә бүленә:

* милли азчылыклар күләме төрле дәрәҗәдә булуга карамастан, аерым бер милләт вәкилләренең аеруча зур өстенлеклеләр (Великобритания, Франция, Испания, Китай, Монголия, Турция, Алжир, Марокко, США, Австралия)
* ике милләтле (Канада, Бельгия);
* ил халкы төзелеше комплекслы, ләкин этник яктан гомоген булганнары (Иран, Афганистан, Пакистан, Лаос);
* ил халкы төзелеше этник ягыннан комплекслы һәм күптөрле булганнары (Индия, Швейцария, Индонезия, Россия)

## Күпмилләтле дәүләтләр үрнәкләре

* Бразилия
* Индия
* Индонезия
* Иран
* Канада
* Китай
* Россия
* США
* Казахстан
* Африканың күп дәүләтләре

Күп мигрантлар килүләре аркасында, Европа Берлеге илләре әкренләп күпмилләтле дәүләтләргә әверелә бара.

## Тарихи күпмилләтле дәүләтләр

* Австро-Венгрия империясе
* Византия империясе
* Госман империясе
* Рим империясе
* Россия империясе
* Советлар Берлеге
* Чехословакия
* Югославия

## Шулай ук карагыз

* Мәдәни күптөрлелек
* Моноэтник дәүләт

## Искәрмәләр
# Милли көрәш

**Көрәш**, **милли көрәш** (баш. Көрәш, чуаш. *Кӗрешӳ*, төр. *Güreş*, үзб. Kurash) — төрки халыкларның милли спорт төре. Татар-башкортларда, чуашларда Сабан туе, Җыен һәм Акатуй бәйрәмнәренең мөһим элементы булып тора.

Көрәш — иң борынгы спорт төрләреннән берсе. Ул бигрәк тә төрки дәүләтләрдә киң таралган. Үзбәкстан, Кыргызстан, Монголия милли көрәше татар көрәшенә охшаш. Ләкин аларда аяк чалырга рөхсәт ителә, ә татар көрәшендә — тыела. Татар көрәшендәгечә кул көчен кулланып, көндәшне әйләндереп аркасына салу исә аларда юк.

Көрәш Россиядә милли спорт төрләре исемлегенә кертелгән. Бөтенроссия ярышларында җиңүчеләргә спорт мастеры исеме бирелә.

*
* Сембер сабан туенда, 2012 ел

## Татарча көрәш Дөнья чемпионаты. Казан, 2011

Казан тарихында беренче тапкыр милли көрәш буенча дөнья чемпионаты узды. «Ак Барс» көрәш сараена Корея, Иран, Таҗикстан, Беларус, Молдова, Казакъстан, Кыргызстан, Үзбәкстан һәм башка илләрдән (барысы — 27 ил) 120 спортчы килде.

Көрәш биш авырлык категориясендә барды: 65, 75, 85, 100 һәм 100 кг-нан артык. 65 кг-га кадәрге категориядә Татарстан егете Руслан Нургалиев җиңде. Икенче урынны Кыргызстан спортчысы Мурзабәк Кочкоров алды, ә өченче урынга Таҗикстаннан Сухробчан Ериев лаек булды.

Тагын бер Татарстан егете — Казан спортчысы Лениз Абдуллин 85 кг кадәрге категориядә тагын бер алтын медаль алды, «көмеш» Молдова республикасыннан Юрий Малаяга эләкте, ә «бронза» Төркмәнстанга, Шохрад Мамедов белән бергә китте.

Россия җыелма командасы спортчысы Руслан Юсупов 75 кг-га кадәрге категориядә иң көчлеләрдән булды. Икенче һәм өченче урыннар Беларустан Ринат Гафиятуллин һәм Молдова егете Игорь Бешляга эләкте.

Башкортстанның Федоровка районы батыры Рәдиф Акчурин 100 кг авырлыкта дөнья чемпионы булды. Көмеш медаль Монголия спортчысы Адиябәт Надианга тапшырылды, ә «бронза» Беларус батыры Дмитрий Смольскийга эләкте. 100 кг-нан артык булган категориядә чемпион исеменә Ижаудан Таһир Хуҗигалиев лаек булды. Икенче урынны Таҗикстаннан Мурадҗан Туйгиев яулады, өченче урын Молдова спортчысы Сергей Радуканныкы булды.

Команда зачетында Россия җыелма командасы 250 очко җыйды, икенче урында — Беларус җыелма командасы (208 очко), өченче урында — Молдова җыелма командасы (177 очко).

## Сылтамалар

*  — Ренат Ибраһимов башкаруында көрәшчеләр җыры.

## Чыганак

* «Сабантуй» газетасы  2016 елның 4 март көнендә архивланган

## Моны да карагыз

* Чуаш көрәше
# Кышкы Олимпия уеннары 1952Latinitsada uqu

|  VI Кышкы Олимпия уеннары |
| --- |
| Уеннар эмблемасы |
| **Оештыручы-шәһәр**  | Осло,  Норвегия |
| **Милли олимпия комитетлар**  | 30 |
| **Атлетлар**  | 694 (585 ир-ат, 109 хатын-кыз) |
| **Спорт төрләре** | 8 (22 ярыш) |
| **Ачу тантанасы**  | 14 нче февраль 1952 нче ел |
| **Ябу тантанасы** | 25 нче февраль 1952 нче ел |
| **Уеннарны ачучы**  | Принцесса Рангхилд |
| **Олимпия анты** | Торбьорн Фалькангер (спортчы) |
| **Олимпия уты**  | Эйгил Нансен |

|  |
| --- |
| **Медальләр** |
| Урын | Дәүләт | А | К | Б | Барлыгы |
| 1 |  Норвегия | 7 | 3 | 6 | 16 |
| 2 |  АКШ | 4 | 6 | 1 | 11 |
| 3 |  Финляндия | 3 | 4 | 2 | 9 |
| 4 |  Алмания | 3 | 2 | 2 | 7 |
| 5 |  Австрия | 2 | 4 | 2 | 8 |
| 6 |  Италия | 1 | - | 1 | 2 |
| 6 |  Канада | 1 | - | 1 | 2 |
| 8 |  Бөек Британия | 1 | - | - | 1 |
| 9 |  Нидерландлар | - | 3 | - | 3 |
| 10 |  Швеция | - | - | 4 | 4 |

**Кышкы олимпия уеннары 1952** (1952 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1952) — 1952 елның 14 февраленнән 25 февраленә кадәр Норвегияның Осло шәһәрендә узган халыкара спорт чарасы.

## Сылтамалар

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# YouTubeLatinitsada uqu

| YouTube |
| --- |
| Тармак | интернет тармагы[d] һәм видеохостинг[d] |
| Нигезләнү датасы | 14 февраль 2005 |
|  |
|  |
| Исеменең стильле графикасы | YouTube |
| Кыскача исем | YT |
| ХФӘ билгесе | ˈju.tub |
| Нигезләүче | Стив Чен, Җәвит Кәрим һәм Чад Һөрли[d] |
| Шигарь тексты | Broadcast Yourself |
| Дәүләт |  Америка Кушма Штатлары |
| Урын | Сан-Бруно һәм Калифорния |
| Гомуми керем | 31 500 000 000 $ |
| Хуҗасы | YouTube LLC[d] һәм Google |
| Штаб-фатирының урнашуы | Сан-Бруно, Америка Кушма Штатлары |
| Автор | Стив Чен, Чад Һөрли[d] һәм Җәвит Кәрим |
| Платформа | бөтендөнья пәрәвезе һәм Wii U[d] |
| Әсәр яки аның атамасы теле | берничә тел[d] |
| Дәвамлыгы: 29 минут и 13 секунд29:13 |
| Тәнкыйтьчеләр бәясе | 1.6/5 (Bad) һәм 4.0/5 |
| Бүләкләр | Пибоди мөкәфәте (2008) |
| Җитештерә | видеохостинг[d], мультимедиа агымы[d], YouTube Детям[d], YouTube Music[d], YouTube Premium[d], YouTube Shorts[d] һәм YouTube TV[d] |
| Укылучы файл фарматы | формат QuickTime[d], MPEG-4 Part 14[d], AVI[d], Windows Media Video[d], MPEG-1 program stream[d], MPEG-2 program stream[d], FLV[d], 3GPP[d], 3GPP2[d] һәм WebM[d] |
| Программалау теле | Python һәм Go[d] |
| Рәсми кушымта | YouTube ның кушымтасы[d] һәм YouTube for Android TV[d] |
| Рәсми веб-сайт | youtube.com​(ингл.) |
| Рәсми блог | blog.youtube​(ингл.)​(алм.)​(исп.)​(порт.) |
| Куллану шартларына сылтама | youtube.com/t/terms​(ингл.) |
| Яшеренлек сәясәте URL-ы | policies.google.com/privacy |
| Каналның URL-лы | feeds.feedburner.com/youtube/PKJx​(ингл.) |
| Элемтәгә керү бите | youtube.com/t/contact\_us​(ингл.) |
| Сайт картасына сылтама | youtube.com/sitemaps/sitemap.xml |
| Һәштәге | youtube һәм yt |
| Лицензия | кулланучы килешүе[d] |
| Авторлык хокуклары статусы | авторлык хокуклары белән якланган[d] |
| Хезмәт күрсәтү зонасы | бөтен дөнья[d] |
| Авторлык хокуклары вәкиле | контентны ирекле лицензия буенча урнаштыру мөмкинлеген бирүче веб-сайт[d] |
|  |
| Alexa урыны | 2, 2, 2 һәм 2 |
| Карау-тыңлаулар саны | 1 350 000 000, 1 470 000 000, 1 580 000 000, 1 680 000 000, 1 780 000 000 һәм 1 860 000 000 |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 78 543 236, 789 407 һәм 39 100 000 ± 99 999 |
| API ирешү ноктасы | youtube.googleapis.com/youtube/v3 |
| Пресса өчен URL | blog.youtube/press/​(ингл.) |
| DMCA takedown policy URL | support.google.com/youtube/answer/2807622​(ингл.) |
| Эзләү калыбы |          һәм  |
|  YouTube Викиҗыентыкта |

**YouTube** — АКШның видеохостинг.

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

## Моны да карагыз

* Татнет сәхифәләре исемлеге

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# СкрипкаLatinitsada uqu

| Скрипка |
| --- |
|  |
| Иң түбән нота | соль малой октавы[d] |
| Дәвамлыгы: 59 секунд0:59 |
| Дәвамлыгы: 10 минут и 53 секунды10:53 |
| Бүләкләр | Ел коралы[d] (2020) |
| Нәрсәгә тоташа | violin bow[d] |
|  |
|  |
| Һорнбостель-Закс классификациясе | 321.322-71 |
|  Скрипка Викиҗыентыкта |

Скрипка һәм кәманча футляр эчендә
**Скрипка** — кәманча (сызгыч) белән уйнала торган кыллы инструмент. Дүрт кылы бар. Алар гадәттә G, D, A һәм E ноталарына көйләнгән була.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

**Әлеге мәкаләдә мәгълүмат чыганаклары күрсәтелмәгән.**Мәгълүматны тикшерү җиңел булырга тиеш, башка очракта ул, шик астына куелып, бетерелергә мөмкин.
Сез, мәкаләне төзәтеп, абруйлы чыганакларга сылтамалар куя аласыз.
## Сылтамалар

## Шулай ук карагыз
# Армспорт

**Армспорт** (шулай ук **армрестлинг**) — спорт төре, бер кул белән өстәл өстендә махсус кагыйдәләр буенча көрәш.

“*Армрестлинг*” сүзе ике инглиз сүзләре кушылып барлыкка килгән: *arm* — кул, *wrestling* — көрәш.

1997 елдан башлап армрестлинг *армспорт* дип атала, ә армрестлерларны армкөрәшчеләр, кул кәрәшчеләре дип атыйлар.

Армспорт — дөньяда һәм шул исәптән Татарстанда да популяр спорт төре. Армспорт буенча дөнья чемпионатлары, халыкара һәм илкүләм ярышлар уздырыла.

## Кыскача кагыйдәләр

Көрәшчеләр спорт киеменнән кара-каршы махсус өстәл артына басалар (элек армрестлерлар утырып көрәшкәннәр). Аларның өске киемнәре терсәктән кулларын капламаска тиеш, балдаклар, йөзекләр кию, терсәкләргә бинтлар бәйләү тыела.

Рефери кушкач көрәшчеләр терсәкләрен өстәл өстендәге махсус урынга куялар һәм ачык учларын тоташтырып һәм зур бармакларын кысып “йозак” урнаштыралар икенче куллары белән штырьны тоталар. Кулларны тоташтыру зур әһәмияткә ия һәм гадәттә озак дәвамлы.

Спортчылар үзләренә уңайлырак позиция алырга тырышылар.

Рефери шул вакытта көрәшчеләрнең зур бармакларының беренче фалангаларын күренүен һәм спортчыларның берсендә дә өстенлек булмавын тикшерергә тиеш. Катнашучыларның иңнәре өстәл кырыена параллель булырга тиеш һәм контроль сызымнан чыкмаска тиеш.

Шуларның барсына инангач, рефери "Ready?" ("Әзерме?), "Set" ("Селкенмәскә"), "Go!" ("Көрәш!") бойрыкларын бирә. Көрәшчеләр көндәшләренең кулларын авыштырып “йозак” белән өстәлгә тидерергә тырыша башлыйлар. Гадәттә спортчыларның берсе кинәт ыргылыш ясап җиңә, ләкин озакка сузылган көрәшүләрне карау кызыграк.

Көрәшчеләрнең куллары очкынып китәргә дә мөмкин, мондый очракта хөкемдар спортчыларның кулларын махсус каеш белән бәйли һәм ярышларны дәвам иттерә.

Кагыйдәләрне бозган өчен катнашучыга фол языла. Ике фол алган, яисә отылу хәле алдыннан кагыйдәләрне бозган спортчы көрәшне җиңелү белән тәмамлый.

Җиңүче булып бармаклар, беләкләр белән өстәлдәге валикка тидерә алган, яки алар арасындагы шартлы горизонтальне узган спортчы билгеләнә.

Кәрәш реферинең “Стоп!” бойрыгы белән тәмамлана.

## Кагыйдәләрне бозу очраклары

* Рефери бойрыкларын үтәмәү;
* Вакытсыз старт;
* Терсәкнең өстәлдән аерылуы, яки аның таюы;
* Икенче кулдан штырьне очкындыру;
* Ике аяк белән дә идәннән аерылу (бер аяк белән генә булса да көрәшче идәндә басып торырга тиеш);
* Өстәл уртасындагы сызымны баш яисә җилкә белән узу, кисешү;
* Баш яисә җилкә белән “йозакка” яки беләккә тию;
* Спортчының үзенә, яисә көндәшенә җәрәхәт ясау куркынычын тудыру.

## Армспорт буенча ярышлар

Армспорт буенча ярышлар шәхси, командалы, шәхси-командалы булырга мөмкин.

Шәхси ярышларда катнашучыларның урыны билгеләнә, командалы ярышларда — команда урыннары, шәхси-командалы ярышларда — катнашучыларның да камандаларның да урыннары.

Командалы ярышларда урыннар билгеләгәндә катнашучыларның урыннарына карыйлар:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * 1 нче урын — 10 очко
* 2 нче урын — 7 очко
* 3 нче урын — 5 очко
* 4 нче урын — 4 очко
 | * 5 нче урын — 3 очко
* 6 нчы урын — 2 очко
* 7 нче урын — 1 очко
 |  |

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |