# 1 августLatinitsada uqu

**1 август** — Милади тәкъвимендә сигезенче айның беренче көне. Ел ахырына кадәр 152 көн кала.

|  |
| --- |
| ← **август** → |
| Дш | Сш | Чш | Пҗ | Җм | Шм | Як |
|   |   |   |   |   | 1 | 2 |
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |
| 31 |   |   |   |   |   |   |
| 2026 ел |

 **Дөнья тарихында бу көн:**

## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар

### Халыкара

* Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы — Бөтендөнья күкрәк сөте белән имезүне популярлаштыруга багышланган атналыгының беренче көне (фр. Première journée internationale de la **Semaine mondiale de l’allaitement maternel**).

### Милли

* Ангилья,  Барбадос,  Бермуд утраулары,  Гайана,  Колумбияның  Сан Андрес, Провиденсия һәм Санта Каталина архипелагы *(es)*,  Сент-Винсент һәм Гренадиннар,  Сент-Люсия,  Тёркс һәм Кайкос,  Тринидад һәм Тобаго,  Ямайка — эмансипация көне (ингл. *Emancipation Day*, исп. Día de la Emancipación) һәм бәйле котлаулар.
* Азәрбайҗан — азәрбайҗан теле һәм әлифбасы көне (азәрб. Azərbaycan Dili və Əlifbası Günü).
* Бенин — бәйсезлек көне (фр. Fête Nationale/Journée de l'Indépendance).
* Польша — Варшава күтәрелешендә һәлак булганнарны искә алу көне (пол. Narodowy Dzień Pamięci Powstania Warszawskiego, рус. *День памяти жертв Варшавского восстания*).
* Россия — Беренче бөтендөнья сугышында һәлак булганнарны искә алу көне (рус. *День памяти жертв Первой мировой войны*).
* Швейцария — Милли бәйрәм көне (алман. *Bundesfeiertag*, фр. Fête nationale suisse, итал. Festa nazionale svizzera, романш. Di da la festa naziunala Svizra).

### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* Бөтендөнья скаут яулыгы көне (ингл. *World Scout Scarf Day*).
* Бөтендөнья шатлык көне (исп. Día Mundial de la Alegría).
* АКШ/ Колорадо штаты — Дәүләтчелек көне (ингл. *Statehood Day*).
* Бөекбритания /  Йоркшир *(en)* — Йоркшир көне (ингл. *Yorkshire Day*).
* Бразилия:
	+ Кордель әдәбияты шагырьләре көне (порт. Dia do Poeta de Literatura de Cordel).
	+ Милли почта маркасы көне (порт. Dia Nacional do Selo).
* Конго Демократик Җөмһүрияте — Әти-әниләр һәм элекке буыннарны искә алу көне (фр. fête des parents / anciens).
* Кытай Халык Җөмһүрияте — Милли бәйрәм көне (кыт. 中国人民解放军建军纪念日, рус. *День рождения Народно-Освободительной Армии Китая*).
* Лөбнан — Хәрби көчләр көне (гарәп. عيد الجيش/‘Īd al-Jaysh‎, фр. Fête de l'armée/Jour des forces armées libanaises, ингл. *Lebanese Armed Forces Day*).
* Перу һәм  Эквадор — Ана Җир көне (исп. Pachamama Raymi).
* Россия Федерациясе:
	+ Адыгея Республикасы — Бабалар җиренә кайтканнар көне (рус. *День репатриантов*, төр. *Anavatanına dönenler günü*).
	+ Инкассатор көне (рус. *День инкассатора*).
	+ Россия Федерациясе Кораллы Көчләренең тылы көне (рус. *День тыла вооружённых сил Российской Федерации*).

## Вакыйгалар

* 1774 — Джозеф Пристли кислородны ача.
* 1876 —  Колорадо штаты  АКШна 38 нче штат буларак керә.
* 1914 — - Алман империясе   Россия империясенә сугыш игълан итә.
* 1936 —  Берлинда  Җәйге Олимпия уеннары ачыла.
* 1943 —  Япония  Мьянмага бәйсезлек бирә.
* 1960 — Дагомея (хәзерге  Бенин) бәйсезлеге игълан ителә.
* 1994 — Уфада «Тулпар» журналының беренче саны чыга.
* 1997 — «Күңел радиосы» эшли башлый.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1 август көнне туганнар*

* 1818 — Илья Березин,
* 1819 — Иван Холмогоров,
* 1851 — Николай Загоскин,
* 1856 — Павел Хомутов,
* 1863 — Константин Котелов,
* 1863 — Мозаффар Мөштәри,
* 1873 — Христиан Раковский, совет дәүләт эшлеклесе, дипломат.
* 1880 — Мәҗит Гафури, татар язучысы.
* 1885 — Җөрҗ де Һөвеши,
* 1885 — Нури Сакаев, актер һәм режиссер.
* 1888 — Петр Войков,
* 1897 — Борис Гагаев,
* 1904 — Александр Жданов,
* 1908 — Николай Калабухов,
* 1909 — Мирза Таһиров, Татарстан АССР атказанган укытучысы.
* 1913 — Михаил Симонов, очучы,  Советлар Берлеге каһарманы.
* 1914 — Григол Абашидзе,
* 1924 — Жорж Шарпак,
* 1925 — Олег Васильев,
* 1929 — Лейла Абашидзе,
* 1930 — Лоуренс Иглбөргер,
* 1930 — Фуат Ганиев, күренекле тел галиме, Татарстанның һәм  Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе.
* 1931 — Илья Галайда,
* 1931 — Эра Байбәкова,
* 1932 — Еркегали Рәхмәдиев, казакъ композиторы.
* 1934 — Мөнәвир Галиев,
* 1938 — Хәдичә Фәхретдинова,
* 1939 — Владимир Захаров,
* 1941 — Румил Азнабаев,
* 1944 — Әхәт Вилданов,
* 1945 — Дуглас Ошерофф,
* 1945 — Флүр Яхин,
* 1946 — Рөстәм Аипов,
* 1947 — Шамил Шәйдуллин, рәссам.
* 1948 — Геннадий Климанов,
* 1948 — Ринат Закиров, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты җитәкчесе.
* 1948 — Роберт Миңнуллин, татар шагыйре, сәясәтче.
* 1949 — Корманбәк Бакиев,  Кыргызстан президенты.
* 1951 — Фаяз Хуҗин, археолог, тарих фәннәре докторы,
* 1956 — Нәфыйк Мәдияров,
* 1957 — Владимир Вафин, язучы, драматург, кино артисты.
* 1960 — Борис Чиндыков,
* 1961 — Илшат Гафуров,
* 1962 — Вәсилә Янбаева,
* 1963 — Евгений Коблик,
* 1970 — Айрат Хәйруллин,
* 1970 — Гамил Гыйбадуллин,
* 1972 — Вадим Милов,
* 1973 — Рамил Вәлиев,
* 1973 — Сергей Макаров,
* 1975 — Айрат Сафин,
* 1976 — Иван Дуке Маркес,
* 1981 — Михаил Сорокин,
* 1984 — Евгений Лапенков,

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1 август көнне вафатлар*

* 30 (б. э. к.) — Марк Антоний, Борынгы Рим сәясәтчесе, гаскәр башлыгы.
* 1823 — Иван Миллер, тарихчы, географ.
* 1913 — Леся Украинка,
* 1926 — Ян Каспрович, поляк шагыйре, драматург.
* 1937 — Мьеда Ндре,
* 1942 — Фәтхи Бурнаш, татар шагыйре, драматург, тәрҗемәче.
* 1943 — Лидия Литвяк,
* 1946 — Андрей Власов, совет гаскәр башлыгы.
* 1965 — Виталий Эделштейн,
* 1965 — Кәрим Җаманаклы, татар шагыйре.
* 1966 — Латыйф Җәләй, татар тел галиме.
* 1970 — Отто Һайнрих Варбург,
* 1973 — Вальтер Ульбрихт, АДҖ дәүләт эшлеклесе.
* 1975 — Борис Гагаев,
* 1976 — Евгений Боруцкий,
* 1982 — Гайфулла Вәлиев, башкорт язучысы.
* 1987 — Ян Винецкий, язучы.
* 1988 — Марк Седов,
* 1993 — Илмирә Гафарова, азәри һәм совет дәүләт эшлеклесе.
* 2002 — Анатолий Кукубаев,
* 2002 — Габдулла Гарифуллин, Советлар Берлеге Каһарманы.
* 2003 — Наум Орлов,
* 2011 — Милада Шубертова,
* 2015 — Анатолий Белозерцев,
* 2019 — Леван Алексидзе,
* 2021 — Марат Садыйков,

## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар

#### Исем бәйрәмнәре

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

| **Милади тәкъвим буенча ел көннәре(проект)* |
| --- |
| Гыйнвар | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Февраль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |  |  |
| Март | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Апрель | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Май | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Июнь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Июль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Август | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Сентябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Октябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Ноябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Декабрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |