Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Вигабатрин

| Вигабатрин |
| --- |
|  |
|  |
| Химик фурмула | C₆H₁₁NO₂ |
| SMILES фурмуласы | C=CC(CCC(=O)O)N |
| Билгеләнгән көндәлек доза | 2 грамм |
| Является активным ингредиентом в | Sabril[d] |
| Международное непатентованное название ВОЗ | vigabatrin |
| Дәвалау өчен кулланыла | височная эпилепсия[d], өянәк авыруы, tuberous sclerosis 1[d] һәм өянәк авыруы |
| Категория безопасности при беременности | Australian pregnancy category D[d] һәм US pregnancy category D[d] |
| LiverTox likelihood score | LiverTox toxicity likelihood category D[d] |
| Масса | 129,078979 м.а.б. |
|  Вигабатрин Викиҗыентыкта |

**Вигабатрин** контрольсез гомуми өлешчә өянәкләрне дәвалау өчен икенче чираттагы антиэпилептик препарат буларак һәм сабыйлар тартышуында беренче чираттагы монотерапия буларак кулланыла (Вест синдромы). Кайбер авыруларда терапия башланганнан берничә ай яки елдан соң ике яклы концентрик яки биназаль күрү кыры кимчелекләре үсеш ала. Даруны туктатканда кимчелекләр саклана, ләкин дәвалауны дәвам иткәндә алар көчәйми. Димәк, токсик йогынты сайланма холыклы һәм дозага бәйле түгел. Офтальмоскопиядә, кагыйдә буларак, гадәти күренешне күзәтәләр, тик аз санлы авыруларда төрле үзгәрешләр була ала, мәсәлән, КНД борын ягы (кайтма) атрофиясе, артериолларның тараюы, аномаль макуляр рефлекслар һәм җыерчыклык. Беренчел тикшерү дәвалау башланганчы тәкъдим ителә. Кабат караулар 6 ай саен 3 ел дәвамында, ә аннары ел саен башкарырга кирәк (патология булмаганда).

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* *Джек Кански.* Клиник офтальмология. Системалаштырылган караш. / редакторлар: Еричева В.П.. — 2009. — Б. 944. — ISBN 83-7609-034-8.
# Перси Вильямс Бриҗман

| Перси Вильямс Бриҗман |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | ингл. *Percy Williams Bridgman* |
| Туган | 21 апрель 1882(1882-04-21)[…] Кембриҗ, Массачусетс, Америка Кушма Штатлары |
| Үлгән | 20 август 1961(1961-08-20)[…] (79 яшь) Рендолф, Коос (округ, Нью-Гэмпшир), Нью-Һәмпшир, Америка Кушма Штатлары |
| Күмү урыны | Bridgman Cemetery[d] |
| Ватандашлыгы | Америка Кушма Штатлары |
| Әлма-матер | Гарвард университеты һәм Средняя школа Ньютон Норт[d] |
| Һөнәре | физик, университет профессоры |
| Эш бирүче | Гарвард университеты |
| Җефет | Olive Ware[d] |
|  **Перси Вильямс Бриҗман**  Викиҗыентыкта |

**Перси Вильямс Бриҗман** (ингл. *Percy Williams Bridgman*, 21 апрель 1882(1882-04-21)[…], Кембриҗ, Массачусетс, Америка Кушма Штатлары — 20 август 1961(1961-08-20)[…] (79 яшь), Рендолф, Коос (округ, Нью-Гэмпшир), Нью-Һәмпшир, Америка Кушма Штатлары) — физик, университет профессоры (Америка Кушма Штатлары). Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1946).

## Белем

Гарвард университеты дигән уку йортында белем алган.

## Оешмаларда әгъзалык

Лондон патша җәмгыяте, АКШ милли фәннәр академиясе, Америка сынлы сәнгать һәм фәннәр академиясе, Америка фәлсәфә җәмгыяте, Американ фән үсешенә теләктәшлек ассоциациясе, Америка физика җәмгыяте дигән оешмаларда әгъза булган.

## Бүләкләр, мактаулы исемнәр

**Ошибка Lua в Модуль:Wd2 на строке 1845: attempt to index field 'cite' (a nil value).**

## Искәрмәләр
# Пьер-Жил де Жен

| Пьер-Жил де Жен |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | фр. Pierre-Gilles de Gennes |
| Туган | 24 октябрь 1932(1932-10-24)[…] XVI округ Парижа[d], Париж |
| Үлгән | 18 май 2007(2007-05-18)[…] (74 яшь) Орсе |
| Үлем сәбәбе | яман шеш |
| Күмү урыны | де Моңруж зираты[d] |
| Яшәгән урын | Париж |
| Ватандашлыгы |  Франция |
| Әлма-матер | лицей Клода-Бернара[d], Югары нормаль мәктәбе[d], Сент-Луи лицее[d] һәм Школа физики в Лез-Уше[d] |
| Һөнәре | физик |
| Эш бирүче | Коллеж де Франс, Берклидәге Калифорния университеты[d], Лейден университеты[d], Париж XI университеты[d], Лейден университеты[d], Институт Кюри[d] һәм Парижның сәнәгый физика һәм химия югары мәктәбе[d] |
| Өйдәш | Françoise Brochard-Wyart[d] |
| Балалар | Клер Вияр[d], Matthieu Wyart[d], Marc de Gennes[d], Christian de Gennes[d] һәм Marie-Christine Picard de Gennes[d] |
|  |
|  **Пьер-Жил де Жен**  Викиҗыентыкта |

**Пьер-Жил де Жен** (фр. Pierre-Gilles de Gennes, 24 октябрь 1932(1932-10-24)[…], XVI округ Парижа[d], Париж — 18 май 2007(2007-05-18)[…] (74 яшь), Орсе) — физик (Франция). Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1991).

## Белем

Югары нормаль мәктәбе, Сент-Луи лицее дигән уку йортларында белем алган.

## Оешмаларда әгъзалык

Лондон патша җәмгыяте, Франция фәннәр академиясе, АКШ милли фәннәр академиясе, Украина милли фәннәр академиясе, Америка сынлы сәнгать һәм фәннәр академиясе, Россия фәннәр академиясе, Австралия фәннәр академиясе, Брәзил фәннәр академиясе, Нидерланд патша сәнгатьләр һәм фәннәр академиясе дигән оешмаларда әгъза булган.

## Бүләкләр, мактаулы исемнәр

**Ошибка Lua в Модуль:Wd2 на строке 1845: attempt to index field 'cite' (a nil value).**

## Искәрмәләр
# Норман Фостер Рәмзи

| Норман Фостер Рәмзи |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | ингл. *Norman Foster Ramsey, Jr.* |
| Туган | 27 август 1915(1915-08-27)[…] Вашингтон, Америка Кушма Штатлары[…] |
| Үлгән | 4 ноябрь 2011(2011-11-04)[…] (96 яшь) Вейленд, Мидлсекс (округ, Массачусетс), Массачусетс, Америка Кушма Штатлары |
| Яшәгән урын | Бостон |
| Ватандашлыгы |  Америка Кушма Штатлары |
| Әлма-матер | Кембриҗ университеты, Ливенворт югары мәктәбе[d] һәм Колумбия университеты |
| Һөнәре | физик, университет профессоры, төшче галим |
| Эш бирүче | Гарвард университеты, Мичиган университеты, Колумбия университеты, Карнеги институты[d] һәм Урбана-Шампейндагы Иллинойс университеты[d] |
| Сәяси фирка | АКШ Демократик фиркасе |
| Ата-ана | * Норман Фостер Рамзей-старший[d] (әти)
 |
| Гыйльми дәрәҗә: | сәнгать бакалавры[d] (1937) һәм сәнгать бакалавры[d] (1935) |
|  **Норман Фостер Рәмзи**  Викиҗыентыкта |

**Норман Фостер Рәмзи** (ингл. *Norman Foster Ramsey, Jr.*, 27 август 1915(1915-08-27)[…], Вашингтон, Америка Кушма Штатлары[…] — 4 ноябрь 2011(2011-11-04)[…] (96 яшь), Вейленд, Мидлсекс (округ, Массачусетс), Массачусетс, Америка Кушма Штатлары) — физик, университет профессоры, төшче галим (Америка Кушма Штатлары). Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1989).

## Белем

Кембриҗ университеты, Ливенворт югары мәктәбе, Колумбия университеты дигән уку йортларында белем алган.

## Оешмаларда әгъзалык

АКШ милли фәннәр академиясе, Франция фәннәр академиясе, Америка сынлы сәнгать һәм фәннәр академиясе, Америка фәлсәфә җәмгыяте, Американ фән үсешенә теләктәшлек ассоциациясе, Америка физика җәмгыяте дигән оешмаларда әгъза булган.

## Бүләкләр, мактаулы исемнәр

**Ошибка Lua в Модуль:Wd2 на строке 1845: attempt to index field 'cite' (a nil value).**

## Искәрмәләр
# Böyek yefäk yulıКириллицада уку

Böyek yefäk yulı
Böyek yefäk yulı I ğasırda
**Böyek yefäk yulı** (qıtayça *絲綢之路*, qazaqça *Жібек жолы*, qırğızça *Улуу жибек жолу*, üzbäkçä *Buyuk Ipak Yo'li / Буюк Ипак йўли*, farsı *جاده ابریشم‎*, ğäräpçä *طريق الحرير*, hindi  *रेशम मार्ग*) - borınğı zamanda häm urta ğasırlarda Könçığış Aziä häm Urta diñgez buyı illären totaştırğan kärwan yulı.

Xan' dinastiäde yefäk ürnäkläre
Berençe çiratta Qıtaydan yefäk çığaru maqsatı belän qullanılğan.

II ğasırda b.e.q. yul ütkärelgän, Sian töbägennän, Lançjou aşa Dünxuan' qädär, soñraq ayırıla: tönyaq yulı - Turfan, Pamir tawları, Färğana häm qazaqlar dalaları aşa, könyaq yulı - Taqla-Maqan çüle, Yarkend, Pamir, Baktriä, Parfiä, Hindstan, Yaqın Könçığış aşa Urta diñgezgä qädär barğan.

İstilax alman geografı Pixthofen tarafınnan 1977 yılda kertelgän.

VIII-X ğasırda Şäreq belän säwdä yaña säwdä-xärbi üzäklären buldırğan: İdel buyı Bolğarı, Xäzär Qağanlığı, Urıs Qağanlığı.

Tatar-mongol buysındıruları näticäsendä qüät Altın Urda däwläte barlıqqa kilgännän soñ tatar xannarı säwdä yulların yaqlıylar häm üsterälär.

Altın Urda bulğan çorda Könçığış belän säwdä çäçäk ata, zur säwdä tatar şähärläre tiz üsälär: **Saray-Bärkä, Ükäk, Gölstan, Bolğar, Qazan, Xacitarxan, İske-Seber, Alabuğa, Baqçasaray, Qafa, Sarısu, Çallı, Solxat, Tömän (Çınğı Tura), Altın Urda könyaq öleşendä: Ürgäneç, Säwran, Utrar, Cänd, Sığnaq**.

Böyek yefäk yulı zur ähämiätenä iä bulğan: yul aşa yaña texnologiälär taralğan.

## Ädäbiät

* Становление Великого шёлкового пути в системе трансцивилизационного взаимодействия народов Евразии
* Экономическая история: хрестоматия под редакцией А. Д. Кузьмичева и С. К. Никитиной
* *Мамлева Л. А.* Становление Великого шёлкового пути в системе трансцивилизационного взаимодействия народов Евразии // Vita Antiqua. 1999. № 2. С. 53—61.
# L

| **L хәрефе** |
| --- |
|  |
| **Татар латин әлифбасы** |
| A | Ä | B | C | Ç | D | E |
| F | G | Ğ | H | I | İ | J |
| K | Q | L | M | N | Ñ | O |
| Ö | P | R | S | Ş | T | U |
| Ü | V | W | X | Y | Z |
| **Латин әлифбасы** |
| A | B | C | D | E | F | G |
| H | I | J | K | L | M | N |
| O | P | Q | R | S | T | U |
| V | W | X | Y | Z |
| Өстәмә хәрефләр |
| À | Á | Â | Ã | Ä | Å | Æ |
| Ā | Ă | Ȃ | Ą | Ȧ | Ả | Ɐ |
| Ɑ | Ɓ | Ƀ | Ç | Ć | Ĉ | Ċ |
| Č | Ȼ | Ƈ | Ð,ð | Ď,ď | Đ,đ | Ɗ |
| ᶑ | È | É | Ê | Ë | Ē | Ė |
| Ę | Ě | Ɇ | Ə | Ƒ | Ĝ | Ğ |
| Ġ | Ģ | Ǧ | Ǥ | Ɠ | Gʻ | Ƣ |
| Ĥ | Ħ | Ì | Í | Î | Ï | Ī |
| Į | İ,i | I,ı | Ĳ | Ĵ | Ɉ | Ķ |
| Ḱ | Ǩ | Ƙ | Ⱪ | Ĺ | Ļ | Ľ |
| Ŀ | Ł | Ɱ | Ñ | Ń | Ņ | Ň |
| N̈ | Ɲ | Ƞ | Ꞑ | Ŋ | Ò | Ó |
| Ô | Õ | Ö | Ø | Ő | Oʻ | Œ |
| Ơ | Ᵽ | Ƥ | P̃ | Ɋ | ʠ | Ŕ |
| Ř | Ɍ | Ɽ | ß | ſ | Ś | Ŝ |
| Ş | Š | Ꞩ | Þ | Ţ | Ť | Ŧ |
| Ⱦ | Ƭ | Ʈ | ẗ | Ù | Ú | Û |
| Ü | Ū | Ŭ | Ů | Ű | Ų | Ư |
| Ʉ | Ʋ | Ŵ | Ⱳ | Ẋ | Ý | Ŷ |
| Ÿ | Ɏ | Ƴ | Ź | Ẑ | Ẕ | Ż |
| Ž | Ƶ | Ȥ | Ⱬ |

**L** (*l*) (tat. lat. L xärefe(үле сылтама)) — латин әлифбасының хәрефе, татар латин әлифбасында ун җиденче. **"L"** хәрефе кирилл әлифбасының "Л" хәрефенә туры килә.

Татар теле Кирил, Латин, Гарәп әлифбасы кануны буенча расланган. Интертат, Татар-Информ  2015 елның 26 июнь көнендә архивланган, Безнең гәҗит  2013 елның 6 август көнендә архивланган, TRT-Tatar  2012 елның 16 декабрь көнендә архивланган гәҗитләренең сәхифәсендә кулланыла.

## Бүтән телләрдә

L, l бөтен Америка, Австралия, Көнбатыш Европа дәүләте әлифбасында кулланыла.

## Кодлар

Стандарт латин клавиатурасына керә.

## Моны да карагыз

* Татар теле Кирил, Латин, Гарәп әлифбасы кануны
* Татар теле
* Татар әлифбасы
* Иналиф
* Л
# Әйләнә

| Әйләнә |
| --- |
|  |
| Кайда өйрәнелә | метрическая геометрия[d], Planimetriä һәм Евклидча геометрия |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Математика[d] |
| Эйлерова характеристика | 0 |
|  Әйләнә Викиҗыентыкта |

Әйләнә һәм аның үзәге
**Әйләнә** — берәр өслектә әйләнә үзәге дип аталган ноктадан бер үк ераклыкта урнашкан нокталар күплеге. Ераклык нульгә тигез булмаган метрикалы булырга тиеш, ул әйләнә радиусы дип атала.

## Бәйле төшенчәләр

* **Радиус** — ераклык зурлыгы гына түгел, ә әйләнә үзәген аның нокталары белән тоташтыручы кисемтә дә.
* Әйләнәнең ике ноктасын берләштерүче кисемтә хорда дип атала. Әйләнә үзәге аша узучы хорда **диаметр** дип атала.
* Озынлыгы радиуска тигез булган әйләнә дугасы 1 **радианга** тигез булган почмак хасил итә.
* Әйләнә үзәгенә кадәрге ераклыгы радиустан ким булган өслек өстендәге нокталар урыны **түгәрәк** дип атала.
* Әйләнә белән бердәнбер уртак ноктага ия булган туры әйләнәгә **орынучы** туры дип атала. Аларның уртак ноктасы исә орыну ноктасы дип атала.
* Гомуми үзәккә ия ике әйләнә **концентрик** әйләнәләр дип атала.
* Туры почмак астында кисешүче ике әйләнә **ортогональ** әйләнәләр дип атала.

## Үзлекләр

* Изопериметрик тигезсезлек: бирелгән озынлыкка ия булган барлык йомык кәкреләрдән әйләнә максималь мәйданлы өлкәне үз эченә ала.
* Әйләнәгә орынучы туры орыну ноктасында тәмамланучы диаметрга һәрвакыт перпендикуляр.
* Бер турыда ятмаучы өч нокта аркылы бердәнбер әйләнә үткәрергә була.
* Ике әйләнәнең орыну ноктасы аларның үзәкләрен берләштерүче турыда ята.
* Радианнарда бирелгән WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 үзәк почмагы тарафыннан барлыкка китерелгән WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 радиуслы әйләнә дугасының озынлыгын WIKINIUM\_MATH\_PH\_4 формуласы буенча исәпләргә була.

## Искәрмәләр
# 1801 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1797 · 1798 · 1799 · 1800 —  **1801**  — 1802 · 1803 · 1804 · 1805
 |
| Унъеллык
 |
| 1780-еллар · 1790-еллар — **1800-еллар** — 1810-еллар · 1820-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XVII гасыр — XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр — XXI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790-еллар
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-еллар
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810-еллар
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820-еллар
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830-еллар
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840-еллар
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850-еллар
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860-еллар
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870-еллар
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880-еллар
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890-еллар
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-еллар
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1801 ел башка тәкъвимнәрдә**| Милади тәкъвим | 1801  *MDCCCI*  |
| Юлиан тәкъвим | 1800—1801 (13 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7309—7310 (13 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2553—2554 (3 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме  | 5561—5562
ה'תקס"א — ה'תקס"ב |
| Һиҗри тәкъвим | 1215—1216 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4293—4294 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1250 *ԹՎ ՌՄԾ*
 |
| Кытай тәкъвиме | 4497—4498 庚申 — 辛酉 ак маймыл — ак әтәч |
| Хәбәш тәкъвим | 1793 — 1794 |
| Борынгы һинд тәкъвиме |  |
| - *Викрам-самват* | 1857—1858 |
| - *Шака самват* | 1723—1724 |
| Шәмси тәкъвим | 1179—1180 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2344 |
| Япон ел исәбе | 1 ел Кёва |

**1801 (бер мең сигез йөз беренче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча пәнҗешәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1801 елы, II меңьеллыкның 801 елы, XIX гасырның 1 елы, XIX гасырның 1 унъеллыгының 1 елы, 1800 елларның 2 елы. 1801 елдан бирле **225** ел үтте.

## Вакыйгалар

* Казанда Галиев мәчете төзелеше тәмамлана.
* 21 март — Испания белән килешү нәтиҗәсендә Луизиана Франциягә күчә.
* 2 апрель — адмирал Нельсон Дания флотын тар-мар итә.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1801 елда туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1801 елда вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).