Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Конго Демократик Республикасы

Конго Демократик Республикасы|

Байрак

Илтамга
 |
| Шигарь | Justice – Peace – Work  |
| Башкала | Kinşasa |
| Халык саны | 105 789 731 (эзләү, 2023)  |
| Нигезләнгән | 30 июнь 1960  |
| Сәгать кушагы | UTC+01:00, UTC+02:00 |
| Рәсми тел | француз теле |
| География |
| Мәйдан | 2,344,858 км² |
| Координатлар | 2.9°S 23.7°E  |
| Сәясәт |
| Башкарма орган | Конго Демократик Республикасы хөкүмәте |
| Канун чыгару органы | Конго Демократик Республикасы парламенты |
| Дәүләт башлыгы исеме | Конго Демократик Республикасы президенты |
| Башлык исеме | Конго Демократик Республикасы премьер-министры |
| 0°0′0″N 0°0′0″E |
|  |
| Икътисад |
| ТЭП | $55 351 million (2021), $58 066 million (2022)  |
| Акча берәмлеге | Конго франкы |
| Туу күрсәткече | 6.006 (2014) |
| КПҮИ | 0.479 (2021) |
| Яшәү озынлыгы | 59.621 ел (2016) |
| Джини коэффициенты | 42.1 (2012) |
|  |
| Башка мәгълүмат |
| Ярдәм телефоннары |  |
| Электр аергычы төре | D төре |
| Автомобил хәрәкәте ягы | уң |
| Челтәр көчәнеше | 220 вольт |
| Телефон коды | +243 |
| ISO 3166-1 коды | CD |
| ХОК коды | COD |
| Интернет домены | .cd |

**Конго Демократик Җөмһүрияте** (фр. République Démocratique du Congo ) 1971—1997 елларда — **Заир Җөмһүрияте** , 1960—1964 елларда — **Ко́нго Респу́бликасы** – үзәк Африкада урнашкан дәүләт.

## Тарихы

XV-XVI гасырларда хәзерге Конго җирләрендә Теке һәм Лаонго дәүләтләре булган. 1875 елда французлар бу җирләрне колониягә әйләндерә башлый. 1891 елда Француз Конгосы барлыкка килә. 1910 елда, Француз Экваториаль Африкасы төзелгән вакытта, колония икегә бүленә: Габон (көнбатыш ягы) һәм Конго (көнчыгыш ягы). Конго 1960 елда мөстәкыйльлеккә ирешә.

## Дин

Кинду шәһәре христиан гыйбадәтханәсе
1960 елның 30 июнендә Бельгиядән бәйсезлек алгач, илдә дин тоту иреге игълан ителә.

Ил халкының күпчелек өлеше (90 – 96 % ы) төрле христиан конфессияләренә карый (55 % ы католиклар), 1,5 – 10 % ы башка диннәр тарафдары (ислам, Бәһаи, яһүд дине һ.б.)

* Конго Демократик Республикасында ислам

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Колониаль дәвердә булган конголезлар геноциды(үле сылтама)
* Конго файдалы казылмалары «Горная энциклопедия» сайтында

## Моны да карагыз
# 3 меңьеллык

| 3 меңьеллык |
| --- |
| Әүвәлгесе | 2-нче меңьеллык |
| Киләсе | 4-е тысячелетие[d] |
| Вакыт мизгеле | III тысячелетие |
| Башлану вакыты | 1 гыйнвар 2001 |
| Тәмамла(н)у вакыты | 31 декабрь 3000 |
| Категория для рождений в этот период времени | Төркем:3 меңъеллыкта туганнар |
| Категория смертей за этот период времени | Төркем:3 меңъеллыкта вафатлар |
|  3 меңьеллык Викиҗыентыкта |

|  |
| --- |
| 1  меңьеллык — 2  меңьеллык — **3  меңьеллык** — 4  меңьеллык — 5  меңьеллык
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| XX гасыр
 | 1900-еллар
 | 1910-еллар
 | 1920-еллар
 | 1930-еллар
 | 1940-еллар
 | 1950-еллар
 | 1960-еллар
 | 1970-еллар
 | 1980-еллар
 | 1990-еллар
 |
|  |
| XXI гасыр
 | 2000-еллар
 | 2010-еллар
 | 2020-еллар
 | 2030-еллар
 | 2040-еллар
 | 2050-еллар
 | 2060-еллар
 | 2070-еллар
 | 2080-еллар
 | 2090-еллар
 |
| XXII гасыр
 | 2100-еллар
 | 2110-еллар
 | 2120-еллар
 | 2130-еллар
 | 2140-еллар
 | 2150-еллар
 | 2160-еллар
 | 2170-еллар
 | 2180-еллар
 | 2190-еллар
 |
| XXIII гасыр
 | 2200-еллар
 | 2210-еллар
 | 2220-еллар
 | 2230-еллар
 | 2240-еллар
 | 2250-еллар
 | 2260-еллар
 | 2270-еллар
 | 2280-еллар
 | 2290-еллар
 |
| XXIV гасыр
 | 2300-еллар
 | 2310-еллар
 | 2320-еллар
 | 2330-еллар
 | 2340-еллар
 | 2350-еллар
 | 2360-еллар
 | 2370-еллар
 | 2380-еллар
 | 2390-еллар
 |
| XXV гасыр
 | 2400-еллар
 | 2410-еллар
 | 2420-еллар
 | 2430-еллар
 | 2440-еллар
 | 2450-еллар
 | 2460-еллар
 | 2470-еллар
 | 2480-еллар
 | 2490-еллар
 |
| XXVI гасыр
 | 2500-еллар
 | 2510-еллар
 | 2520-еллар
 | 2530-еллар
 | 2540-еллар
 | 2550-еллар
 | 2560-еллар
 | 2570-еллар
 | 2580-еллар
 | 2590-еллар
 |
| XXVII гасыр
 | 2600-еллар
 | 2610-еллар
 | 2620-еллар
 | 2630-еллар
 | 2640-еллар
 | 2650-еллар
 | 2660-еллар
 | 2670-еллар
 | 2680-еллар
 | 2690-еллар
 |
| XXVIII гасыр
 | 2700-еллар
 | 2710-еллар
 | 2720-еллар
 | 2730-еллар
 | 2740-еллар
 | 2750-еллар
 | 2760-еллар
 | 2770-еллар
 | 2780-еллар
 | 2790-еллар
 |
| XXIX гасыр
 | 2800-еллар
 | 2810-еллар
 | 2820-еллар
 | 2830-еллар
 | 2840-еллар
 | 2850-еллар
 | 2860-еллар
 | 2870-еллар
 | 2880-еллар
 | 2890-еллар
 |
| XXX гасыр
 | 2900-еллар
 | 2910-еллар
 | 2920-еллар
 | 2930-еллар
 | 2940-еллар
 | 2950-еллар
 | 2960-еллар
 | 2970-еллар
 | 2980-еллар
 | 2990-еллар
 |
|  |
| XXXI гасыр
 | 3000-еллар
 | 3010-еллар
 | 3020-еллар
 | 3030-еллар
 | 3040-еллар
 | 3050-еллар
 | 3060-еллар
 | 3070-еллар
 | 3080-еллар
 | 3090-еллар
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

Григориан календаре буенча **3-нче (өченче) меңьеллык** — 2001 елның 1 гыйнварыннан 3000 елның 31 декабренә кадәрге меңьеллык. Бу хәзерге меңьеллык.
# Полисарио

Сәгият-әл-Хәмра һәм Рио-де-Ороны азат итү өчен Халык фронты|  |
| Лидер | Мөхәммәд Габделгазиз |
| Нигезләү датасы | 1973 елның 10 мае |
| Штаб-фатиры | Көнбатыш Сахра |
| Идеология | демократик социализм, сул милләтчелек |
| Сайт | Sahara Libre |
| v • d • e |

**Сәгият-әл-Хәмра һәм Рио-де-Ороны азат итү өчен Халык фронты** (исп. Frente Popular de Liberacion de Sagual el Hamra y Rio de Oro; *кыскача.* - **Polisario**) – Көнбатыш Сахрада эшләүче хәрби-сәяси оешма. 1970-1980 елларда ул территорияне оккупацияләгән Марокко һәм Мавритания гаскәрләренә каршы кораллы көрәш алып барган.

## Тарих

Полисарио фронты 1973 елның маенда Көнбатыш Сахра студентлары тарафыннан оештырыла. Бу вакытта Көнбатыш Сахра җирләре Испанияга буйсына; фронт территорияга бәйсезлек бирүне таләп итә һәм шунда ук кораллы көрәшкә игътибарын юнәлтә. 1973-1975 елларда Көнбатыш Сахра партизаннар сугышы алып барыла. 1975 елга Испания колониясын калдырырга була, ләкин Мадрид килешүләре нигезендә күрше илләр – Марокко һәм Мавритания арасында бүлә. Моңа җавап итеп, Полисарио бәйсез Сахра Гарәп Демократик Җөмһүриятен игълан итә (1976 елның 27 феврале) һәм партизаннар сугышын инде монда килгән мароккалы һәм мавританлы гаскәрләргә каршы башлый. Сугыш вакытында Полисарио хәрби ярдәмне Әл-Җәзаирдән, Кубадан, дөньяның төрле милли-азатлык хәрәкәтләреннән һәм 1983 елга кадәр Ливиядән ала.

Сугышның беренче елларында сахралы партизаннар мавритан гаскәрен күпмедер күләмдә җиңә дә. Мавританиядә 1979 елда булган эчке хәрби фетнә нәтиҗәсендә, ул сугыштан чыга һәм СГДҖның бәйсезлеген таный. Марокко исә Көнбатыш Сахрага карата амбицияларыннан баш тартмый. 1980-еллар дәвамында озакка сузылган сугыш хәрәкәтләре бара, ләкин зур тырышлыклар куюга карамастан, Марокко уңышка ирешми. 1991 елда солых килешүенә кул куела, аның шартлары буенча Марокко Көнбатыш Сахрада бәйсезлек мәсьәләсе буенча референдум оештырырга вәгъдә бирә. Бүгенге көнгәчә ул референдум төрле сәбәпләр аркасында үткәрелмәде, ә Марокко исә биргән вәгъдәсенә карамыйча, референдум турында идеядан гомумән баш тарта.

СГДҖ гаскәрләре ПОЛИСАРИО-ның 32 еллыгында
Полисарионың үз кораллы көчләре бар, алар Сахраны азат итү Халык гаскәре дип йөртелә. 2002 елга бу гаскәрдә 3 мең кеше, 100гә якын танк, 50 пехота хәрби машинасы, 60 якын артиллерия системасы булган

## Шулай ук карагыз

* Көнбатыш Сахрада сугыш

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Сайт  2019 елның 20 май көнендә архивланган (исп.)
* Фирсов М. Западная Сахара: забытый форпост миротворчества  2007 елның 27 сентябрь көнендә архивланган (2005) (рус.)
* Куделев В. О некоторых итогах XI-го съезда фронта Полисарио (2003) (рус.)
* Economist magazine (2007): Stalemate in Western Sahara  2007 елның 3 май көнендә архивланган (ингл.)