# 9 апрель

**9 апрель** — Милади тәкъвимендә дүртенче айның тугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 266 көн кала.

|  |
| --- |
| ← **апрель** → |
| Дш | Сш | Чш | Пҗ | Җм | Шм | Як |
|   |   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
| 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
| 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
| 27 | 28 | 29 | 30 |   |   |   |
| 2026 ел |

 **Дөнья тарихында бу көн:**

## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар

Уинстон Черчилль'ның  АКШ ихтирамлы ватандашы *(en)* статусын раслаган документы.
1989 елгы  Тбилиси митингында вафат булганнарына һәйкәл,  Гөрҗистан.
1940 елгы  Дания оккупацияләү көнендә / Өченче рейх хәрби һава көчләре очкычларыннан яудырылган листовкалары *(en)*.
*Вими Ридж өрәкләре* һәйкале.
 Тунис башкаласындагы 1938 елгы демонстрациясе.
 Батаан *(en)* провинциясенең / Япон империясе гаскәрләре кулына төшүен искә алучы такта,  Филипин.
1543 елда *Микаэль Агрикола* (fi, ~1510-1557ның 9 апрель) тарафыннан бастырылган беренче фин теле әлифбасы *(fi)*.
### Халыкара

### Милли

* АКШ:
	+ Аппотомакс көне (ингл. *Appomattox Day*), АКШ ватандашлар сугышы заманындагы Аппоматокс бәрелеше көне (en) (1865 елдан бирле).
	+ Уинстон Черчилль көне (ингл. *Winston Churchill Day*), 1963 елда беренче АКШ ихтирамлы ватандашы *(en)* буларак кабул ителә.
* Боливия — Конституция көне.
* Грузия — Милли бердәмлек көне (гөрҗ. ეროვნული ერთიანობის დღე, ингл. *Day of National Unity*).
* Дания — Оккупация көне (дан. *Danmarks besættelse*, ингл. *Occupation of Denmark*).

Икенче Бөтендөнья сугышы 1940 елда илнең / Өченче рейх хәрби көчләре тарафыннан оккупацияләнүе *(da) искә алына.*
* Канада — Вими Ридж көне (ингл. *Vimy Ridge Day*).

1917 елда Беренче бөтендөнья сугышы дәвамында  Франциянең Па-дэ-Кале регионындагы Вими торак пункты тирәсендәге бәрелеше *(en)* истәлеге, рәсми ял көне түгел.
* Тунис — Корбан булганнарны искә алу көне (гарәп. عيد الشهداء‎, фр. Journée des Martyrs).

1938 елда  Француз колониаль империясе хәрби көчләре тарафыннан җирле халыкның демонстрациясенең изелүе *(fr) искә алына, рәсми ял көне.*
* Филипин — Гайрәт көне (тагал. *Araw ng Kagitingan*, ингл. *Bataan Day*).

Икенче Бөтендөнья сугышы дәвамында  Батаан *(en)* провинциясенең / Япон империясе гаскәрләре кулына төшүен искә алу.
* Финляндия — фин теле көне (фин. Mikael Agricolan päivä).

### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* Бөтендөнья Конкани теле көне (ингл. *World Konkani Day*, Viswa Konknni Dis).

 Һиндстанның Гоа штатында рәсми бәйрәм. Тел исеменең башка төрле имләларда язылышы - Konknni, ಕೊಂಕಣಿ, കൊങ്കണി.
* Бразилия:
	+ Бразилия гәҗите көне (порт. Aniversário do Jornal do Brasil).
	+ Китапханәләр көне (порт. Dia da Biblioteca).
	+ Милли тимер көне (порт. Dia Nacional do Aço).
	+ Рио-де-Жанейро штаты көне (порт. Aniversário do estado do Rio de Janeiro).
	+ Пиауи штаты — Алагоинья-ду-Пиауи муниципалитеты көне (порт. Aniversário da cidade de Alagoinha do Piauí).
	+ Сан-Паулу штаты —  Коншал муниципалитеты көне (порт. Aniversário da cidade de Conchal).
	+ Сан-Паулу штаты —  Кубатан муниципалитеты көне (порт. Aniversário da cidade de Cubatão).
	+ Сан-Паулу штаты —  Можи-Гуасу муниципалитеты көне (порт. Aniversário da cidade de Mogi Guaçu).
	+ Сан-Паулу штаты —  Пирапозинью муниципалитеты көне (порт. Aniversário da cidade de Pirapozinho).

#### Киң вакытлы халыкара чаралар

## Вакыйгалар

* 1667 —  Француз колониаль империясе башкаласы  Парижда дөньяның беренче публик сәнгать җимешләре күргәзмәсе узган.
* 1866 —  АКШның ватандашлары турында кануны индеецлардан тыш илнең барлык халкына тигез хокуклар бирә.
* 1940 — / Өченче рейх үз гаскәрләрен  Норвегия һәм  Даниягә кертә.
* 1945 — Кёнигсберг шәһәре капитуляциясе.
* 1989 —  ССРБ гаскәрләре  Тбилиси шәһәрендәге митингны куа, 16 кеше вафат.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:9 апрель көнне туганнар*

* 1336 — Тамерлан, мәшһүр дөнья яулаучысы.
* 1784 — Рафаэль дель Риего,
* 1833 — Нил Попов,
* 1868 — Николай Собольщиков-Самарин,
* 1870 — Владимир Карпов,
* 1883 — Гомәр Терегулов, сәясәтче, Милли Идарә әгъзасы.
* 1888 — Григорий Ардаров,
* 1897 — Залман Малкин,
* 1898 — Давид Эпштейн,
* 1899 — Лев Литвинов,
* 1900 — Баһадур Эдулҗи Кападиа,
* 1917 — Алексей Леонтьев,
* 1921 — Матрена Шинкова,
* 1921 — Хәниф Фәйзуллин, Бөек Ватан сугышы чорында Кызыл Гаскәр укчылар ротасы командиры, Советлар Берлеге каһарманы.
* 1925 — Алексей Трошин,
* 1925 — Эрнст Неизвестный,
* 1928 — Александр Барабанов,
* 1936 — Галим Дәүләтов, башкорт шагыйре, тәрҗемәчесе.
* 1938 — Виктор Черномырдин, СССР һәм Россия дәүләт эшлеклесе, Россия Министрлар Кабинеты рәисе (1992—1993), Россия хөкүмәте рәисе (1993—1998), Россия президенты киңәшчесе (2009—2010).
* 1940 — Валентина Сорокина,
* 1949 — Борис Иванов,
* 1961 — Азат Ягъфәров,
* 1961 — Тамара Беручашвили,
* 1967 — Айрат Арсланов, Галиәсгар Камал театры актеры.
* 1974 — Кримади Моника,
* 1985 — Кристиан Нобоа,
* 1988 — Никита Давыдов,
* 1993 — Владислав Евстафьев,
* 1998 — Ләйсән Большова, Габдулла Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры артисты (2018 елдан), «Тантана» премиясе лауреаты (2019).

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:9 апрель көнне вафатлар*

* 1626 — Фрэнсис Бэкон, инглиз фәлсәфәчесе, тарихчы, сәясәт эшлеклесе.
* 1804 — Жак Неккер,
* 1882 — Данте Габриел Россетти (*Dante Gabriel Rossetti*), инглиз рәссамы һәм шагыйре.
* 1886 — Андрей Ракович,
* 1912 — Иоасаф,
* 1923 — Исисин,
* 1937 — Константин Олешкевич,
* 1945 — Петр Иванов,
* 1955 — Алексей Абрикосов,
* 1959 — Фрәңк Ллойд Райт, архитектор.
* 1961 — Әхмәт Зогу,  Албания короле (1928-1939).
* 1972 — Җеймс Фрәнсис Бөрнс,
* 1972 — Юзеф Твардҗицки,
* 1973 — Алексей Изюмов,
* 1987 — Мәсгуть Латыйпов, композитор.
* 1987 — Мөдәрис Мостафин,
* 1990 — Маргарита Рудомино,
* 1993 — Нина Зобова,
* 1998 — Михаил Греку,
* 2002 — Александр Галкин,
* 2012 — Нәүфәл Ризванов,
* 2013 — Еркегали Рәхмәдиев, казакъ композиторы.
* 2015 — Рогволд Суховерко,
* 2020 — Зоя Семендуева,

## Искәрмәләр

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)

| **Милади тәкъвим буенча ел көннәре(проект)* |
| --- |
| Гыйнвар | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Февраль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |  |  |
| Март | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Апрель | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Май | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Июнь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Июль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Август | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Сентябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Октябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Ноябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Декабрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |