Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Агрономия

| Агрономия |
| --- |
|  |
| Өйрәнелгән тармак | яшелчә һәм авыл хуҗалыгы |
|  Агрономия Викиҗыентыкта |

**Агрономия** (грек. agros - кыр, nomos - канун) — гөмбәләр һәм үсемлекләр җитештерү һәм җитештерү поцессында барлыкка килгән күренешләрне өйрәнүче авыл хуҗалыгы фәне.

Агроном кырда мисал өчен җитен үрнәкләрен тикшерә.
## Нигезләр

Агрономия нигезен ботаника, үсемлекләр физиологиясе, генетика, биохимия, микробиология, туфракчылык кебек фәннәр тәшкил итә.

## Бүлекчәләре

* җир эшкәртү,
* агрохимия,
* агрофизика,
* үсемлекчелек,
* селекция,
* орлыкчылык,
* фитопатология һ.б.

## Танылган галимнәр

*Шулай ук карагыз: Төркем:Агрономнар, en:Category:Agronomists һәм ru:Категория:Агрономы.*
## Терминология

*Шулай ук карагыз: Төркем:Авыл хуҗалыгы терминологиясе, en:Category:Agricultural terminology һәм ar:تصنيف:مصطلحات زراعية.*
## Уку йортлары

*Шулай ук карагыз: Төркем:Агрономия өлкәсе уку йортлары, Төркем:Авыл хуҗалыгы уку йортлары, en:Category:Agronomy schools һәм en:Category:Agricultural schools.*
## Фәнни журналлар

*Шулай ук карагыз: en:Category:Food science journals.*
## Искәрмәләр

## Әдәбият

* Агрономическая помощь в России. СПб: Издание Деп. земледелия, 1914.

## Сылтамалар

*   2010 елның 9 февраль көнендә архивланган

## Шулай ук карагыз

Бу —  авыл хуҗалыгы турында мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*
# БактериологияLatinitsada uqu

| Бактериология |
| --- |
|  |
| Нинди вики-проектка керә | Портал:Микробиология |
|  Бактериология Викиҗыентыкта |

**Бактериология** (бактерия + гр. logos фән) — бактерияләр турындагы фән, киңрәк фәнни дисциплина микробиологиянең бер бүлеге.

Бактериология берничә мөстәкыйль дисциплинага бүленә. Гомуми бактериология бактерияләрнең морфологиясен, физиологиясен, биохимиясен, эволюциясен, үзгәрүчәнлеген, экологиясен, бактерияләрнең матдәләр әйләнешендәге ролен, табигатьтә таралуын һәм аларга тышкы мохит факторының йогынтысын өйрәнә.

Ветеринария бактериологиясе хайваннар өчен авыру тудыргыч бактерияләр биологиясен, аларның авыру кузгату механизмын, организмның авыру тудыргыч микроблар кертүгә саклану реакцияләрен, тышкы тирәлектә бактерияләрне диагностикалау һәм индикацияләү ысулларын, специфик профилактика һәм терапия чараларын өйрәнә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Биофизика

| Биофизика |
| --- |
|  |
| Нинди вики-проектка керә | Википедия:Проект:Биология, Википедия:Проект:Физика, Проект:Молекуляр биология[d] һәм Проект:Биофизика[d] |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 13 640 |
|  Биофизика Викиҗыентыкта |

**Биофи́зика** (бор. грек. *βiοs* — *тереклек*, бор. грек. *φύσις* — *табигать*) - физика һәм хәзерге биологиянең бер бүлеге.

Тере табигатьнең молекулалардан һәм күзәнәкләрдән алып биосферага кадәр барлык баскычларының физик аспектларын һәм биологик системалардагы физик процессларны һәм биологик объектларга төрле физик факторларның тәэсирен өйрәнүче фән.

Биофизикада тере системаларны өйрәнү өчен күп төрле техникалар кулланыла. Алар арасына традицион техникалар белән беррәттән флюоресцент сурәт төшерү, электрон микроскоплар, рентгеноструктур анализ, төш-магнит резонансы спектроскопиясе, атом-көч микроскоплары һ.б. кебек заманча техникалар да керә.

Фәнни дисциплина буларак, биофизика XX гасырда биология, физика (матдәләр һәм физик кырлар хәрәкәтенең гомуми үзлекләрен һәм законнарын өйрәнә торган фән) һәм физик химия кушылуында барлыкка килде; физиология, биохимия һәм цитология белән тыгыз бәйләнгән. Биофизика физик методларны һәм төшенчәләрне организмның тереклек эшчәнлеге процессларын өйрәнүдә куллану нигезендә үсте. Ул бүген дә формалашуын дәвам иттерә. Б.ның өйрәнү объекты — бербөтен организмнар (хайваннар, үсемлекләр, микроорганизмнар), аерым әгъзалар, тукымалар һәм күзәнәкләр. Биофизика биологик объектның механик, электрик, магнитик, оптик һ.б. физик үзенчәлекләрен, әлеге факторларның организмнарга йогынтысын тикшерә. Моннан тыш, биофизика хайваннар организмында бара торган физик-химик процесслар турындагы мәгълүматларны да колачлый. Алары аерым дисциплина булып биофизик химиягә аерылды. Биофизика тикшеренүнең физик һәм физик-химик методларын куллана, соңыннан аларга математик анализ ясый. Әлеге методларга түбәндәгеләрне кертәләр: калориметрия, колориметрия,нефелометрия,ультрацентрифугалау, электрофорез, спектраль анализ, рентгеноструктур анализ, электрометрии методлар һ.б.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Биотехнология

| Биотехнология |
| --- |
|  |
|  Биотехнология Викиҗыентыкта |

Инсулин кристаллары
**Биотехноло́гия** — технологик мәсьәләләрне чишү өчен тере организмнарны куллану мөмкинчелекләрен өйрәнүче һәм ген инженериясе ярдәмендә кирәкле үзлекләргә ия булган организмнарны китереп чыгаруны максат итеп куючы фән.

Биотехнология буларак еш кына XX–XXI гасырларда ген инженериясен куллануны саныйлар, ләкин бу төшенчә биологик организмнарны үзгәртү буенча ясалма сайланыштан алып гибридизациягә кадәрге процесслар комплексын үз эченә ала.

Биотехнология генетика, молекуляр биология, биохимия, эмбриология һәм күзәнәк биологиясе фәннәренә, шулай ук химик һәм информацион технологияләр, робототехника һ.б. кебек гамәли фәннәргә нигезләнә.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Эпидемиология

| Эпидемиология |
| --- |
|  |
| Өйрәнелгән тармак | эпидемия һәм пандемия |
|  Эпидемиология Викиҗыентыкта |

**Эпидемиология** - медицинада эпидемияләрнең килеп чыгу сәбәпләрен, аларның таралу закончалыкларын өйрәнү һәм аларга каршы көрәш чараларын эзләп табу өлкәсе.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.:В39 Ф.Г.Набиев, Г.Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань:Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# ГерпетологияLatinitsada uqu

| Герпетология |
| --- |
| Өйрәнелгән тармак | җир-су хайваннары һәм сөйрәлүчеләр |
|  |
|  Герпетология Викиҗыентыкта |

**Герпетология** (гр. herpeton сөйрәлүче + logos тәгълимат) — зоологиянең амфибияләр һәм сөйрәлүчеләр систематикасын, морфология, физиология, экология, географиясен һәм тарихи үткәнен өйрәнә торган тармагы.

Амфибияләр һәм сөйрәлүчеләр турында герпетологиянең бердәм объекты буларак күзаллау тарихи яктан К. Линней һәм аның эшен дәвам иттерүчеләр тарафыннан эшләнгән хайваннар дөньясы системасы белән бәйле. Линнейның «Табигать системасы»нда (1735) умырткалыларның һәр бу ике классы да бер класска — амфибияләргә берләштерелгән. Әмма соңрак амфибияләр белән сөйрәлүчеләр арасында җитди аерымлыклар табыла һәм амфибияләрне, ягъни җир-су хайваннарын өйрәнү зоологиянең аерым бүлеге булып аерыла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Гистология

| Гистология |
| --- |
|  |
|  Гистология Викиҗыентыкта |

 Гистология (1950)
**Гистология** (гр. histos тукыма + logos тәгълимат) — хайван организмнарының тукымалары турындагы фән; ул хайван һәм кеше гәүдәсенең микроскопик һәм субмикроскопик төзелешен, шулай ук тукымаларның филогенезда һәм онтогенезда үсешен өйрәнә. Гистологиянең өйрәнү объектлары булган тукымалар һәм күзәнәкләрне яктылык һәм электрон микроскопиясе ярдәмендә тикшерәләр. Тикшерелә торган материалны махсус эшкәртүгә дучар итәләр яки тере халәтендә, әйтик, микрокинотасмалар кулланып, тукыма культураларында өйрәнәләр. гистология өч бүлектән тора: күзәнәк турында тәгълимат, яки цитология, тукымалар (аларның төзелеше, үсеше һәм тереклек эшчәнлеге) турында тәгълимат, яисә гистологиянең үз мәгънәсендә, һәм микроскопик анатомия яки аерым органнарның микроскопик төзелешен өйрәнүче хосусый гистология Беренче ике бүлекне еш кына «гомуми гистология» дигән төшенчә астында берләштерәләр. Тере матдәнең структур төзелеше башлануын өйрәнеп, гистология яралгы үсеше, ягъни эмбриология турындагы тәгълимат белән турыдан-туры берләшә. Анатомиядән аерылып, гәрчә тикшеренүләр предметы һәм ысулы буенча нормаль һәм патологик физиологиягә һәм аеруча патологик анатомиягә (гистопатологиягә) якын торса да, гистология әлеге дисциплина белән традицион элемтәләрен саклап калды. Соңгы берничә дистә елда, микроскопиянең һәм гистохимик анализлауның яңа ысулларын кертү нәтиҗәсендә, гистология биохимия, биофизика, онкология һәм вирусология белән шактый якынайды. Тукымаларның реактивлыгын һәм регенерациясен өйрәнүче эксперименталь фән буларак, гистология хирургиянең үсүенә булыша. Тереклекнең асылын күзәнәк, субкүзәнәк һәм макромолекуляр дәрәҗәдә өйрәнү зарурлыгы вируслы авыруларга һәм яман шешләргә каршы көрәштә биологик процессларга йогынты ясауның нәтиҗәле ысулларын булдыруда цитологик тикшеренүләрнең әһәмиятен билгеләде. гистология ветеринария-санитария экспертизасында мөһим роль уйный, чөнки, хайваннарны суйганнан соң, тукымаларның патологик үзгәрешләрен һәм, табигый ки, авыруларның диагностикасын, тукымаларның төзелешен нормада белмичә, дөрес аңлау мөмкин түгел.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.:В39 Ф.гистологияНабиев, гистологияФ.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне викиләштерергә
# ИхтиологияLatinitsada uqu

| Ихтиология |
| --- |
|  |
| Өйрәнелгән тармак | балыклар |
|  Ихтиология Викиҗыентыкта |

**Ихтиология** (гр. ichthys балык + logos сүз, тәгълимат) — зоологиянең бер бүлеге, балыклар турындагы фән.

Ихтиология балыкны тере организм буларак, аның тышкы һәм эчке төзелешен, индивидуаль үсешен, органнарының һәм бербөтен организмның функциясен, нерв системасы һәм үз-үзен тотышының үзенчәлекләрен, хәзер яшәүче һәм казылма балыкларның систематикасын, таралуын һәм аерым өлкәләр балыкларының төр составын, биотик һәм абиотик тирәлек белән үзара бәйләнешен, төрләрнең һ.б. зуррак систематик төркемнәрнең үсү тарихын өйрәнә.

Фән буларак, ихтиология биологиянең күп бүлекләре, аеруча гидробиология белән тыгыз бәйләнгән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Остеология

| Остеология |
| --- |
| Өйрәнелгән тармак | сөяк |
|  Остеология Викиҗыентыкта |

**Остеология** (Osteologia; гр. osteon сөяк + logos сүз, тәгълимат) — системалы анатомиянең сөякләрне (аларның формасын, структурасын һәм функциясен) хайван скелетының состав өлеше буларак өйрәнә торган бүлеге.

Остеологиядә тасвирлау һәм үлчәү ысуллары кулланыла. Сөякләрнең чагыштырма анатомиясенә мөһим әһәмият бирелә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Орнитология

| Орнитология |
| --- |
| грек. *ὄρνιθος + λόγος* |
|  |
| Өйрәнелгән тармак | кошлар |
| Нинди вики-проектка керә | Проект:Орнитология[d], Проект:Хайваннар[d] һәм Q25580349? |
|  Орнитология Викиҗыентыкта |

**Орнитология** (гр. ornis, и.к. ornithos кош + logos сүз, тәгълимат) — зоологиянең бер бүлеге, кошлар (аларның морфологиясе, физиологиясе, систематикасы, экологиясе, биогеографиясе) турындагы фән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Паразитология

| Паразитология |
| --- |
|  |
| Өйрәнелгән тармак | паразит[d] |
|  Паразитология Викиҗыентыкта |

**Паразитология** (гр. parasitos әрәмтамак + logos тәгълимат) — биология фәненең паразитларны, кеше, хайван һәм үсемлекләрдә алар китереп чыгара торган авыруларны һәм паразитларга каршы көрәш алымнарын өйрәнә торган бүлеге.

Паразит организмнарның табигатенә бәйле рәвештә, паразитологияне фитопаразитологиягә (паразит үсемлекләр, вируслар, бактерияләр, гөмбәләр кузгаткан авыруларны өйрәнү) һәм зоопаразитологиягә (паразит ияләре — гельминтлар, иң түбән төзелешлеләр, талпаннар һәм бөҗәкләр кузгаткан авыруларны өйрәнү) аералар. Зоопаразитология (яки гадирәк әйткәндә паразитология) үзе гельминтология, протозоология, арахнология һәм энтомология бүлекләреннән тора.

Паразитология зоология фәненең бер бүлеген тәшкил итә, ә паразитлык итү объектлары буенча медицина паразитологиясе, ветеринария һәм агрономия паразитологияләренә бүленә. Паразитология паразитның анатомиясен, физиология, гистология, эмбриология, биохимиясен, тереклек циклын һәм систематикасын тикшерә. Практика өчен паразитның экологиясен өйрәнү зур әһәмияткә ия. Паразитның морфологиясен һәм систематикасын яхшы белү йогышлы һәм инвазион авыруларны диагностикалау өчен кирәк, ә биология һәм экология буенча тирән тикшеренүләр аларны профилактикалауның нигезе булып тора.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.:В39 Ф.гистологияНабиев, гистологияФ.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Патология

| Патология |
| --- |
|  |
|  Патология Викиҗыентыкта |

 Патология
**Патология** (гр. pathos интегү, авыру + logos сүз, тәгълимат) — үзгәргән яисә бозылган тереклек эшчәнлеге күренешләрен өйрәнә торган биологик фән.

Патологиянең нигезен организм белән аны чолгап алган тирәлек арасындагы нормаль нисбәтләрнең бозылуы турындагы тәгълимат тәшкил итә. Патологик тынычсызлагыч йогынтысында сыйфат ягыннан яңа, сәламәт организмга бөтенләй ят функцияләр барлыкка килми. Болар — теге яки бу әгъзага хас һәм нормадагы, әмма теге яки бу мөнәсәбәттә төрле дәрәҗәдә бозылган гадәти функцияләр генә. Әгәр физиологик реакцияләр ниндидер динамик һәм морфологик стереотиплардан гыйбарәт булса, аның патологик стереотипка әверелүе аларның функцияләрен гади бозу яисә зарарлау түгел, ә фәкать физиологик функцияләрнең әлеге яшәү шартларына үзенчәлекле җайлашуы гына булып тора. Инадекват (гадәти булмаган) тынычсызлагычларга җавап рәвешендә барлыкка килгән функцияләрне һәм структураларны өйрәнү патологиянең предметын тәшкил итә дә инде.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Фармакология

| Фармакология |
| --- |
|  |
| Өйрәнелгән тармак | показания[d], противопоказания[d], рецептор[d], биологик актив матдәләр[d] һәм эффект[d] |
| Үрнәк элементы | фармацевтик химия[d], фармакодинамика[d] һәм фармакокинетика[d] |
|  Фармакология Викиҗыентыкта |

**Фармакология** (гр. pharmakon дару + logos тәгълимат) — дару матдәләренең организмга йогынтысын өйрәнә һәм аларны куллану күрсәткечләрен, ысулларын һәм шартларын билгели торган фән.

## Тарихы

Баштарак Ф. дару матдәләре турындагы барлык мәгълүматларны да колачлаган; алга таба аннан фармацевтика фәннәре: фармакогнозия, фармация, фармацевтик химия аерылып чыккан.

Бүгенге Ф. — күпчелек дару матдәләренең тере организмнарга йогынтысын өйрәнә торган эксперименталь, биологик фән. Медицина һәм ветеринария Ф.ләре бар.

## Медицина фармакологиясе

Медицина Ф.сенең бурычы — кешедәге авыруларны кисәтү, дәвалау өчен дару матдәләренең йогынтысын өйрәнү һәм аларны эзләү.

## Ветеринария фармакологиясе

Ветеринария Ф.се дару матдәләренең хайван организмына йогынтысын (фармакодинамика), аларны терлек авыруларын профилактикалау (фармакопрофилактика) һәм дәвалау өчен куллануны өйрәнә.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Шулай ук карарга мөмкин

* Карл Эрнст Клаус турында мәкалә
* Моти Лал Дхар турында мәкалә

*Бу сәхифә медицина турында мәкалә төпчеге генә. Сез аны тулыландырып,* Википедия*гә ярдәм итә аласыз*.
**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Рәсемнәр өстәргә
* Мәкаләне викиләштерергә
# Тератология (фән)

| Тератология |
| --- |
| Өйрәнелгән тармак | врожденная аномалия[d] |

**Тератология** (гр. Ieras, и.к. teratos гарип + logos сүз, тәгълимат) — гариплек күренешен өйрәнә торган фән.

Тератология башта сурәтләү рәвешендә була. Эмбриология, үсеш механикасы һәм генетика уңышларына таянып, тератология фәнни нигезгә куелды. Шуңа бәйле рәвештә гариплекнең килеп чыгу сәбәпләре һәм шартлары, аның төрләре, үсеш механизмнары һәм патоморфогенезлары ачыкланды, эксперименталь модельләре булдырылды. Тератологиянең нигезләре патологик анатомия, акушерлык һәм гинекология курсында укытыла.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Набиев, Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз
# Токсикология

| Токсикология |
| --- |
|  |
| Өйрәнелгән тармак | токсин[d] |
|  Токсикология Викиҗыентыкта |

**Токсикология** (гр. toxikon агу + logos тәгълимат) — агулы матдәләрнең үзлекләрен һәм алар йогынтысында хайван организмында барлыкка килә торган патологик үзгәрешләрне өйрәнә торган фән.

Токсикология патогенезны, ягъни агуларның йогынтысы механизмын (токсикодинамикасын) өйрәнә, агуланган хайваннарны диагностикалау, токсикологик анализ ысулларын, беренче ярдәм һәм шуннан соңгы дәвалау чараларын, агулану шартларын һәм аларны кисәтү (агулануларны профилактикалау) чараларын өйрәнә һәм эшли.

Совет ветеринария токсикологиясенә нигез салучылар — Ф.Т. Попов һәм Н.А.Сошественский. Сошественский, аерым алганда, гомуми токсикология һәм а.х. хайваннарына хәрби агулагыч матдәләрнең токсикологиясенә караган күп кенә мәсьәләләрне эшләде. Ветеринария токсикологиясе ботаника, химия, биохимия, физиология, патологик физиология, патологик анатомия, клиник диагностика, терапия, ветеринария-санитария экспертизасы, суд экспертизасы, зоогигиена, ашату һәм азык табу һ. б. кайбер фәнни дисциплиналар белән тыгыз бәйләнгән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.:В39 Ф.гистологияНабиев, гистологияФ.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# Вирусология

| Вирусология |
| --- |
|  |
|  Вирусология Викиҗыентыкта |

**Вирусология** — кешедә, хайван һәм үсемлекләрдә күп санлы йогышлы авырулар китереп чыгаручы вируслар, субмикроскопик һәм күзәнәк эче паразитлары, бактерияләр, иң гади һәм күгәрек гөмбәләре турындагы фән.

Вирусология — микробиологиянең зур һәм мөстәкыйль бүлеге. Медицина-биология фәннәре арасында төп урыннарның берсен алып тора. Моңа өч шарт булыша:

1) вируслы авырулар кеше һәм хайваннарның инфекцион патологиясендә зур урын алып тора, бактериаль, протозой һәм гөмбәчек авыруларының кимүенә һәм бетүенә бәйле рәвештә, аларның роле үскәннән-үсә бара;

2) хәзерге вакытта күпләгән тикшеренүчеләр неопластик процессларны (яман шеш, лейкоз һ.б. яман авыруларны) вируска бәйләп аңлаталар;

3) вируслар хайваннар һәм үсемлекләр дөньясыннан аерылып тора; органик дөньяның иң гади оешкан формасы буларак, вирус модельләрендә иң мөһим биологик проблемалар өйрәнелә: нуклеин кислоталары һәм аксымнарның генетик коды, синтезлануы, метаболизмның күзәнәктәге химик мутагенезы, көйләү механизмы һ.б.

Тикшеренү объектына һәм бурычларына бәйле рәвештә, вирусологияне берничә мөстәкыйль дисциплинага аералар: гомуми вирусология, а.х. вирусологиясе (фитопатология бүлеге буларак), медицина вирусологиясе һәм ветеринария вирусологиясе. Гомуми вирусология вирусларны ясалма шартларда үрчетү, вируслы авыруларны диагностикалау ысулларын эшли, вирусларның биологиясен, физиологиясен, химик составын һәм структурасын, вируслы кисәкчекләрнең (вирионнарның), вирустагы тупланмаларның генетикасын, эволюциясен, морфологиясен, вирусларны классификацияләү принципларын, вирусларга каршы иммунитетның табигатен, кеше, хайван һәм үсемлекләрнең вируслы авыруларын специфик профилактикалау һәм дәвалау алымнарын өйрәнә.

Гомуми Вирусологиянең уңышлы үсүе биохимиянең күпләгән күренекле вәкилләре тикшеренүләре белән бәйле.

Aвыл хуҗалыгы вирусологиясе культуралы (бөртекле, яшелчә, җиләк- җимеш, техник) һәм кыргый үсемлекләрнең вируслы авырулары этнологиясен, аларның табигатьтә таралу ысулларын өйрәнә, профилактика һәм көрәш алымнарын эшли.

Ветеринария вирусологиясе имезүче йорт хайваннары, кошлар, затлы мехлы җәнлекләр, балыклар һәм кыргый хайваннарның вируслы авырулары этнологиясен, лаборатор диагностикасын, профилактикалауны өйрәнә. Этнологияне билгеләү һәм элек билгеле булмаган вируслы инфекцияләрне өйрәнүнең яңа алымнарын эшләү ветеринария вирусологиясе үсешендә аеруча мөһим этап булып тора.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* Ветеринарная медицина:Русско-татарский энциклопедический словарь / Авт.-сост.: В39 Ф.Г.Набиев, Г.Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань:Магариф, 2010.— 495 с.

## Сылтамалар

## Моны да карагыз

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне викиләштерергә
# Фәза

| Фәза |
| --- |
|  |
| Кайда өйрәнелә | социология пространства[d] |
| Эчтәлеге | область пространства[d] |
|  Фәза Викиҗыентыкта |

**Фәза**(көндәлек тормышта кайчакта *Киңлек* сүзе кулланыла, ләкин ул фәзаның өч үлчәменең бер координатасы гына булып тора) - физик объектлар бер-берсенә карата урнашкан һәм юнәлеш алган, вакыйгалар урын алган чиксез өч-үлчәмле ара. Физик фәза еш өч линиялы үлчәнеш дип уйланса да, замандаш физиклар аларга вакытны кушып, фәза-вакыт дип аталган чиксез дүрт-үлчәнешле континуумның бер өлеше буларак фәһемлиләр. Математикада, төрле сандагы үлчәнешле һәм бәйле структуралы "фәзалар" өйрәнелә. Фәза төшенчәсе физик галәмне аңлар өчен фундаменталь әһәммияткә ия булган бер төшенчә дип санала. Шулай да, фәлсәфәчеләр әлегә дә фәзаның үзе аерым бер зат, затлар арасындагы мөнәсәбәт, яки концептуаль бер системаның бер өлеше булуы турында бәхәс әлегә дә дәвам итә.

## Физика

### Классик механика

Фәза физиканың аз санлы фундаменталь үлчәмнәрнең берсе - ягъни бүгенге көндә тагын да фундаментальрәк берни беленмәгәне өчен, аны башка үлчәмнәр аркылы билгеләп булмый. Башка яктан, аны башка фундаменталь үлчәмнәр белән бәйләргә була. Шулай, вакыт һәм масса кебек башка фундаменталь үлчәмнәре белән, фәзаны дә үлчәү һәм эксперимент аркылы өйрәнергә мөмкинлек бар.

## Географик фәза

*Шулай ук карагыз: [[::en:Spatial analysis]].*
География - әйберләрнең ни сәбәпле махсус урыннарда урнашуын аңлау өчен фәза үзенчәлекләре белән таныш булу нигезендә Җирне билгеләү һәм тасвирлау белән шөгыйлләнгән фән өлкәсе. Яхшырак навигацияне мөмкин кылу өчен, визуализация сәбәпләре һәм урнашуны аңлау өчен фәзаларның хариталарны булдыру белән картография шөгыйлләнә.

## Шулай ук карагыз

* Космология
* Шәхси фәза
* Визуаль фәза

## Искәрмәләр