# Баш бит

# Википедиягә рәхим итегез!

Ирекле эчтәлекле энциклопедияне һәркем яза ала.

---

 **Тулы исемлекЭчтәлекПорталларLatin imläsı**

708 905 мәкалә арасында эзләү

Википедиянең **татарча бүлегендә708 905 мәкалә һәм
 105 актив катнашучы бар.

* Мәкалә булдыру

 **волонтёрлар ярдәмләшүе**

Бүген 2026 елның 11 июнь көне (Пәнҗешәмбе) – Вакыт 01:35 UTC *(Битне яңартырга)* – Күренеш: мобиль /
санак

## Көн рәсеме

## Бу көнне ... (11 июнь)

 Аргентинада *Күршеләр көне*,  Гавайлар штатында ( АКШ) *Камехамеха көне*,  Яңа Шотландия провинциясендә ( Канада) — *Хәлак булган күмерчеләрне искә алу көне*, һ.б.

Рәшит Мостафин
### Вакыйгалар

* 1969 — Греция Конституциясен кабул итә.
* 1975 — Төньяк диңгездән беренче нефть алына башлый.
* 1992 — Татарстанда Корбан бәйрәме беренче тапкыр ял көне була.

### Туулар

* 1864 — Рихард Штраусс, алман композиторы, дирижер.
* 1925 — Әнәс Кари, шагыйрь, язучы.
* 1930 — Мәрзия Фәйзуллина, язучы, шагыйрә.
* 1977 — Рәмис Латыйпов, тележурналист.

### Вафатлар

* 1926 — Иван Палантай, мари совет композиторы.
* 1970 — Александр Керенский, Русия республикасының Вакытлы хөкүмәте рәисе.
* 2023 — **Рәшит Мостафин**, баянчы-аккомпаниатор.

*Башка вакыйгалар • Үзгәртү • Проект • Яңартырга*

## Сайланган мәкалә

Мурудешварда Шива сыны. Шива Һинд дине Ходае.
**Шива** (әйтелеше: - ˈ|ʃ|iː|v|ə|,\_|ˈ|ʃ|ɪ|-); санскрит телендә: शिव, IAST: Śiva, турыдан-туры мәгънәдә: *алкышлы берәү*) — ул Һинд диненең төп ходайларының берсе. Ул Шайвизмда иң олы ходай, бу хәзерге заман Һинд динендә иң төп традицияләрнең берсе.

Шива "явызлыкны бетерүче һәм трансформацияләүче" Тримуртиның берсе, бу Һинду өчлеге, аңа шулай ук Брахма һәм Вишну керә. Шайвизм традициясендә, Шива Галәмне барлыкка китерүче, саклаучы һәм трансформацияләүчесе. Һинд диненең Шактизм традициясендә Алиһә, яки Дэви иң олы дип таныла, шулай да Шивага, Вишну һәм Брахма белән табыналар. Алиһә һәрберсенең энергиясе һәм барлыкка китерүче көче (Шактисы) дип раслана, монда Парвати (Сати) Шиваның көчен тулыландыручы хатыны. Ул Һинд диненең Смарта традициясенең Панчаятана пуджасында биш эквивалент Ходайның берсе. Шайвизм сектасы буенча, Шиваның иң олы формасы формасыз, чиксез, трансцедент һәм үзгәрмәүче абсолют Брахман, һәм Галәмнең беренчел Атманы (җаны, үзе).

*↪ Дәвамы*

*Архив • Кандидатлар • Төзәтү*

## Сез беләсезме?

«Чукча гаиләсе», Хорис рәсеме
Моаи Хоа-Хака-Нана-Иа
* Соңгы тапкыр XVI гасырда ясалган **Моаи** сыннарын ясау серен «озынколаклар» кабиләсе безнең заманнарга хәтле саклаган.
* Формаль яктан Рус дәүләтенә буйсынулы Чукча халкының империя белән **үзара кайбер каршылыклары булу** сәбәпле аңарга ясак түләргә вакыты калмый.
* Стандарт япон **иенасы** һәм Кытай **юане** XIX гасырда, британнар йогынтысында әйләнешкә кергәннәр.
* Исемен Менделеевскидагы химия заводы йөрткән **элекке директор** яшь чагында террорчылар өчен шартлаткыч ясау лабораториясен тота.
* 1956 елда шәһәр шурасы япкан **Сембер чуаш мәктәбенә** 1922 елда Бөтенрусия Үзәк Башкарма комитеты карары белән үзенә караган барлык мәдәният йортлары, җир кишәрлекләре, ферма белән бергә, чуаш халкына мәңгелек файдалануга тапшырылган булган.
* Яңалиф заманында аның нигезендә ясалган татарча **Морзе әлифбасы** да кулланышта булган.
* 1990-нчы елларда  Татарстан яшьләренең иң популяр сәхифәсен **Рина Зарипова** алып барган.
* 1912 елда чыга башлаган **«Хокук вә хәят»** журналы татарлар арасында хокукый белемнәр тарату максатын куйган.
* Мәскәүдә язучыларга белем бирә торган А.М. Горький исемендәге **Әдәбият институты** һәм филологлар әзерләүче Максим Горький исемендәге **Дөнья әдәбияты институты** бар.
* Һиндстанның рәсми **Сыер яклаучылар** оешмасы бар. Аның тарафдарлары **Изге сыерларны** «кыерсыткан» мөселман кешеләрен эзәрлекли.

*Архив • Яңа чыгарылыш әзерләү • Төзәтү*

## Яхшы мәкалә

Кытай Буддачылык гыйбадәтханәсендә Дазизайтиан сыны.
Индуизм дине Кытайда азчылык тарафыннан тотыла. Дин үзе хәзерге кыйтга Кытайда бик чикләнгән таралышлы, ләкин археологик дәлилләр Индуизмның урта гасыр Кытайда барлыгын тәкъдим итә. Һинду тәэсирләре шулай ук илгә тарихы дәвамында Буддизм таралышы буенча сеңгән. Ведик традицияләрдән килеп чыккан йога һәм медитация кебек гамәлләр шулай ук Кытайда киң таралган. Һинду җәмәгате, бигрәк тә Айяволе һәм Маниграмам Көньяк Һиндстанның сәүдә гильдияләре аша көньяк Кытайда чәчәк аткан. Һинду мотивлары һәм гыйбадәтханәләре дәлилләре, мәсәлән Кайюан гыйбадәтханәсе Цюанджоу, көньяк-көнчыгыш Кытайның Фуцзян провинциясендә табылырга дәвам итә. Һоң Конгта кечкенә Һинду иммигрант эшчеләре җәмәгате бар. Борынгы Кытай диненә Индуизмның тәэсиренең кайбер мисалларына "алты мәктәп" яки "алты доктрина" керә һәм шулай ук Йога, ступаларның кулланышы (соңрак алар Көнчыгыш Азиядә пагода булган). Шулай да, Кытайда, Буддизм һәм Конфуцианизмнан аермалы буларак Индуизм беркайчан да зур популярлык казанмаган. Кытайда кечкенә Һинду җәмәгате булган, күбесенчә көньяк-көнчыгыш Кытайда урнашкан. *↪ Дәвамы*

*Архив • Кандидатлар • Төзәтү*

## Сайланган исемлек һәм портал

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Сайланган cоңгы портал:* |  | **Авыл хуҗалыгы** |
| *Сайланган cоңгы исемлек:* | ॐ ☸ 卐 | **Якшалар исемлеге** |

*Архив • Кандидатлар*

## Сайланган мультимедиа

## Таныш булыйк

Википедия — Бөтендөнья пәрәвезе киңлекләрендә Вики механизмы ярдәмендә универсаль энциклопедия үстерү проекты.

Дөньяның 300 телендә бүлекләре булган Википедиянең максаты — теләсә нинди кеше үзгәртүләр кертеп яхшырта алган, ирекле килеш кулланыла алырлык объектив һәм тикшеренә алырлык эчтәлек тәкъдим итү. Тел-ара координацияләү эшендә лингва-франка буларак инглиз теле кулланыла.

Проект табигате нигез принциплар белән билгеләнә. Эчтәлеге Creative Commons CC BY-SA хокуки лицензиясе буенча булдырыла һәм кулланыла.

## Җаваплылыктан баш тарту

**Википедия үз эчтәлегенең "дөрес булуы турында гарантия бирми"**

Википедиянең Интернетта яшәвенә ярдәм итүче  *Викимедиа фонды*, проект чикләрендә тупланган мәгълүматлар арасында хаталарның булуы өчен җаваплы түгел. Шәхси кертемнәре өчен җаваплылык катнашучыларда кала.

## Катнашу

* **Катнашырга:Нигез тәртипләр* һәм башка кагыйдә-киңәшләр белән танышып алыгыз, һәм вики-этикетны хөрмәт итегез; теркәлү *киңәш ителә*, әмма мәҗбүри түгел.
* **Ярдәм кирәк:** Ярдәм битләрне карап чыгыгыз, анда хәл ителмәгән сорауларны исә булышу үзәгебездә сорагыз; теркәлгән катнашучылар *ярдәм күрсәтергә әзерлеген* белдергәннәре арасыннан актив волонтёрларга мөрәҗәгать итеп, остаз булулары турында сорый алалар.
* **Көчләрегезне тикшерергә:** Өйрәнү урынында үзгәртүләр кертеп карагыз яки мәкаләләрне язу / төзәтү киңәшләре белән танышыгыз.

## Җәмгыять

Җәмгыятебез мәкаләләргә үз өлешен тематик проектлар кысаларында һәм бит эчтәлеге турында аралашу урыннары ярдәмендә уртак хезмәттәшлеген башкарган катнашучылардан оеша.
Уртак идеалыбыз — *"һәрбер кеше бар булган гыйлемгә ирекле килеш ирешә алган бер дөньяны барлыкка китерү"*.

Википедиянең татар телле бүлеге җәмгыяте 60 791 теркәлгән катнашучыдан тора, алардан 105 соңгы ай дәвамында кимендә бер үзгәртү кертте. Проектыбызның тотрыклы үсүе өчен 7 катнашучыбыз хезмәт функцияләрен башкаруга сайланган.

Проектыбыз кече, автохтон, Россия һәм Төрки халыклар телләрендәге Википедияләр төркемнәренә керә һәм дөньяның төрле илләрдәге күптеллелекнең әһәмиятен аңлаганнарның ярдәмен күреп яши.

## Вики-кырларыбыз

* Хәзерге вакыйгалар
* Көн тәртибендәге мәсьәләләр
* Соңгы яңалыклар
* Статистика
* Вазыйфалар
* Стратегия
* Эшчәнлек планы
* Алдынгыларыбыз
* Тиешле мәкаләләр исемлекләре:
	+ 1 000  • 10 000  • 50 000
	+ Татар теле: мәкалә - портал - татВП проекты (ВМРУ проекты) - тематик агач
	+ Татарнамә: мәкалә - портал - проект (бүлекләре) - тематик агач - күптелле исемлек -
	+ Татарстан: мәкалә - портал - проект - тематик агач - күптелле исемлек
* Ай хезмәттәшлеге темасы
* Сайланган эчтәлек
* Соңгы үзгәртүләр
* Яңа битләр

## Тугандаш проектлар

Википедия проектының үсешен кайгыручы коммерциячел булмаган Викимедиа Фонды шулай ук башка ирекле эчтәлекле күптелле wiki-проектларның тормышын тәэмин итә:
 **Викиверситет** — *белем бирү аланы*

 **Викиҗыентык** — *медиафайллар саклагычы*

 **Викикитап** — *дәреслекләр һәм белешмәлекләр*

 **Викимәгълүмат** — *фактик мәгълүмат-белем базасы*

 **Викиөзек** — *өземтәләр җыентыгы*

 **Викисәфәр** — *юл күрсәткече*

 **Викисүзлек** — *сүзлек һәм тезаурус*

 **Викитөрләр** — *биологик төрләр*

 **Викиханә** — *оригиналь текстлар*

 **Викихәбәрләр** — *хәбәрләр агентлыгы*

 **Мета-Вики** — *проектара хезмәттәшлек аланы*

 **Викимедиа инкубаторы** — *яңа тел бүлекләре*

 **MediaWiki** — *«MediaWiki» буенча белешмә*

 **Phabricator** — *технологик платформаны үстерү*

## Википедия телләре

Deutsch (Алманча) –
English (Инглизчә) –
Español (Испанча) –
Français (Франсузча) –
日本語 (Японча) –
Português (Португалча) –
Русский (Русча) –
Türkçe (Төрекчә) –
**Тулы телләр исемлеге**

---

Азәрбайҗанча –
Көньяк азәрбайҗанча –
Башкортча –
Кырым татарча –
Чуашча –
Гагаузча –
Каракалпакча –
Карачай-Балкарча –
Казакъча –
Кыргызча –
Төрекмәнчә –
Төрекчә –
**Татарча** –
Тывача –
Уйгырча –
Үзбәкчә –
Якутча -
Көньяк алтайча

## Тышкы дөнья белән мөнәсәбәтләр

Безнең турында матбугатта · Контактлар · FAQ · Авторлык хокуклары · Эзләү баннеры · Өземтә китерү