Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Бөекбритания (утрау)

Бөекбритания|  |
| ...хөрмәтенә аталган | FETCH\_WIKIDATA |
| Халык саны | 65 121 000 (2021)  |
| Җәгърафия |
| Моның өлеше | Британия утраулары  |
| Ил | Бөекбритания |
| Мәйдан | 228,938 км² |
| Сулык | Төньяк диңгез, Ирланд диңгезе |
| Координатлар | 53.83°N 2.42°W  |
| 0°0′0″N 0°0′0″E |

**Бөекбритания** (ингл. *Great Britain* вал. *Prydain Fawr*, гэльча *Breatainn Mhòr*, корн. *Breten Veur*, шотл. *Great Breetain*) — 218 595 км² мәйданлы Бөекбритания утрауларының иң зур утравы. Утрауда Берләшкән Патшалыкның иң зур өлеше урнашкан: Англия, Шотландия һәм Велс.

Утрауның озынлыгы 900 км (төньяктан көньякка). Төньякта һәм көнбатышта Атлантик океаны сулары белән, көнчыгышта Төньяк диңгезе сулары белән юыла. Көньякта Аурупадан Ла-Манш белән аерылган.
# 1639 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1635 · 1636 · 1637 · 1638 —  **1639**  — 1640 · 1641 · 1642 · 1643
 |
| Унъеллык
 |
| 1610-еллар · 1620-еллар — **1630-еллар** — 1640-еллар · 1650-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVI гасыр — **XVII гасыр** — XVIII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XV гасыр — XVI гасыр — **XVII гасыр** — XVIII гасыр — XIX гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1590-еллар
 |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-еллар
 |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |
| 1610-еллар
 |  1610
 |  1611
 |  1612
 |  1613
 |  1614
 |  1615
 |  1616
 |  1617
 |  1618
 |  1619
 |
| 1620-еллар
 |  1620
 |  1621
 |  1622
 |  1623
 |  1624
 |  1625
 |  1626
 |  1627
 |  1628
 |  1629
 |
| 1630-еллар
 |  1630
 |  1631
 |  1632
 |  1633
 |  1634
 |  1635
 |  1636
 |  1637
 |  1638
 |  1639
 |
| 1640-еллар
 |  1640
 |  1641
 |  1642
 |  1643
 |  1644
 |  1645
 |  1646
 |  1647
 |  1648
 |  1649
 |
| 1650-еллар
 |  1650
 |  1651
 |  1652
 |  1653
 |  1654
 |  1655
 |  1656
 |  1657
 |  1658
 |  1659
 |
| 1660-еллар
 |  1660
 |  1661
 |  1662
 |  1663
 |  1664
 |  1665
 |  1666
 |  1667
 |  1668
 |  1669
 |
| 1670-еллар
 |  1670
 |  1671
 |  1672
 |  1673
 |  1674
 |  1675
 |  1676
 |  1677
 |  1678
 |  1679
 |
| 1680-еллар
 |  1680
 |  1681
 |  1682
 |  1683
 |  1684
 |  1685
 |  1686
 |  1687
 |  1688
 |  1689
 |
| 1690-еллар
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-еллар
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1639 ел башка тәкъвимнәрдә**| Милади тәкъвим | 1639  *MDCXXXIX*  |
| Юлиан тәкъвим | 1638—1639 (11 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7147—7148 (11 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2391—2392 (1 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме  | 5399—5400
ה'שצ"ט — ה'ת' |
| Һиҗри тәкъвим | 1048—1049 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4131—4132 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1088 *ԹՎ ՌՁԸ*
 |
| Кытай тәкъвиме | 4335—4336 戊寅 — 己卯 сары юлбарыс — сары йорт куяны |
| Хәбәш тәкъвим | 1631 — 1632 |
| Борынгы һинд тәкъвиме |  |
| - *Викрам-самват* | 1695—1696 |
| - *Шака самват* | 1561—1562 |
| Шәмси тәкъвим | 1017—1018 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2182 |

**1639 (бер мең алты йөз утыз тугызынчы) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча шимбә көнне башлана. Бу безнең эраның 1639 елы, II меңьеллыкның 639 елы, XVII гасырның 39 елы, XVII гасырның 4 унъеллыгының 9 елы, 1630 елларның 10 елы. 1639 елдан бирле **387** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1639 елда туганнар*

* 20 март — Иван Мазепа, һетман.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1639 елда вафатлар*

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).
# Британия империясе

Британия империясе|  Британ империясе анахроник харитасы |
| Башкала | Лондон |
| Иң зур шәһәрләр | Лондон, Дели, Сидней, Монреаль |
| Тел | Инглиз теле |
| Акча берәмлеге | Стерлинглар фунты |
| Мәйдан | 33 000 000 км² |
| Халык саны | 458 000 000 |
| Идарә итү формасы | Конституцион монархия |
| v • d • e |

**Британия империясе** (ингл. *British Empire*) — кешелек тарихында иң зур дәүләт. Иң зур мәйданы XX гасырның 30нчы елларда булды (мәйданы 37 млн км², ягъни Җир шарының чиреге).

## Моны да карагыз

* Милләтләр дуслыгы
* Колониализм
* Империализм
# Böyekbritaniäneñ Lordlar pulatıКириллицада уку

|  |
| --- |
| Böyekbritaniäneñ Lordlar pulatı *The House of Lords of the United Kingdom* Böyekbritaniäneñ parlamentı yuğarı pulatı |
|  |
| Lord-spiker (süzçe) |
lord Fauler
 |
| Wazifalarına kerü |
2016 yıldan
 |
| Nigezlängän |
1801
 |
| Säyäsi firqälär |
Konservativ firqä (234), Leyboristlar firqäse (179) h.b.
 |
| Deputatlar sanı |
775
 |
| Baş yortı |
Westminster sarayı
 |
| Үрнәк: Карау • Бәхәс • Үзгәртү |

Westminster sarayı - Lordlar pulatı utırışlar urını, London
**Lordlar pulatı** (inglizçä *The House of Lords of the United Kingdom*) - Böyekbritaniäneñ parlamentı yuğarı pulatı.

## Tarix

XIV ğasırda Lordlar pulatı nigez salına, baştaraq ere feodallar - perlardan torğan, läkin iseme 1544 yılda ğına alına.

Baştaraq Lordlar pulatı Cämğiät pulatına qarağanda küberäk xoquqlarına iä bulğan.

1649 yılda İngliz watandaşlıq suğışı näticäsendä xakimiätkä kilgän inqıylabi xökümät Lordlar pulatın yuq itä.

1660 yılda yañadan torğızıla, XIX ğasırdan anıñ xoquqları çiklänä.

1911, 1958, 1963, 1999, 2005 yıllarda törle qanunnar Lordlar pulatı wäqälätlären kimetä.

2005 yıldan soñ lord-spiker saylanıp başlıy, mäxkämä wäqälätläre alına.

Xäzer pulatta 775 äğza (san daimi bulmıy), alar arasında 92 miras itep qaldırılğan, 26 ruxani lord kerä.

Ğämäldäge lord-spiker - lord Fauler (2016 yıldan).

## Sıltamalar

* The Parliament of the United Kingdom. Official website.
* The Parliament of the United Kingdom. Parliament Live TV.
* «A-Z of Parliament.». —
* «Special Report: House of Lords.» //
# 1880 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1876 · 1877 · 1878 · 1879 —  **1880**  — 1881 · 1882 · 1883 · 1884
 |
| Унъеллык
 |
| 1860-еллар · 1870-еллар — **1880-еллар** — 1890-еллар · 1900-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XVII гасыр — XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр — XXI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790-еллар
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-еллар
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810-еллар
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820-еллар
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830-еллар
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840-еллар
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850-еллар
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860-еллар
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870-еллар
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880-еллар
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890-еллар
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-еллар
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1880 (бер мең сигез йөз сиксәненче) ел** — кәбисә ел, милади тәкъвим буенча пәнҗешәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1880 елы, II меңьеллыкның 880 елы, XIX гасырның 80 елы, XIX гасырның 8 унъеллыгының 10 елы, 1880 елларның 1 елы. 1880 елдан бирле **146** ел үтте.

## Вакыйгалар

* 6 июль — Бастилия алу көнен (*14 июль*) Франциядә милли бәйрәм дип игълан ителде.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1880 елда туганнар*

* 28 гыйнвар — Сергей Малов, шәркыятьче-галим.
* 24 февраль — Сәгыйть Рәмиев, шагыйрь.
* 20 март — Рәшит Яруллин, ислам дин әһеле, җәдитче мөгаллим, Әлмәт авылының икенче мәхәлләсе имамы.
* 9 май — Ибраһим Әхтәмов, хокук белгече, татар меньшевиклары җитәкчеләренең берсе.
* 1 август — Мәҗит Гафури, татар язучысы.
* 31 август — Вилһелмина,  Нидерландлар патшабикәсе (*1890-1948 елларда*).
* 26 октябрь — Дмитрий Карбышев, хәрби эшлекле, профессор, Советлар Берлеге каһарманы.
* 8 декабрь — Габделбари Баттал (1880—1969) — күренекле татар әдибе, тарихчы.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1880 елда вафатлар*

* 29 гыйнвар — Гордий Саблуков, Коръәнне тәрҗемә итүче.
* 18 февраль — Николай Зинин, химик-галим.
* 28 март — Модест Киттары, КДУ профессоры, химик-технолог.
* 4 октябрь — Жак Оффенбах, француз композиторы.
# Микки МаусLatinitsada uqu

| Микки Маус |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | ингл. *Mickey Mouse* |
| Туган | 18 ноябрь 1928(1928-11-18) (97 яшь) |
| Өйдәш | Минни Маус[d] |
| Кардәшләр | Кролик Освальд[d] һәм Felicity Fieldmouse[d] |
|  **Микки Маус**  Викиҗыентыкта |

**Микки Маус** яки *Тычкан Микки* (ингл. *Mickey Mouse*) — Уолт Дисней тарафыннан уйлап чыгарылган мультипликацион фильмнар персонажы. Микки һәм дусты Минни Маусның рәсми туган көннәре буларак *Вилли исемле параходы* (en) киң күрсәтелүгә чыгарылган көн - 1928 елның 18 ноябрь санала. Бу персонажның уңышы белән Уолт Диснейның  анимацион фильмнар ширкәтенең барлыкка килүе бәйле.

1978 елда, Микки Маусның 50-нче туган көнендә Голливудның *Дан аллеясында* (en) беренче анимацион персонажы йолдызы урнаштырылды.

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)

Микки Маус - ул Уолт Дисней компаниясе символы булган мультфильм персонажы. “Микки Маус” - Митчел Маус кыскартылуы. Ул 1928 елда Уолт Дисней һәм Аб Айверкс тарафыннан оештырыла, һәм Уолт Дисней ягыннан яңгыратыла. Микки Маус беренче тапкыр 1928 елның 15 маенда "Акылсыз самолет" мультфильмында пәйда була. Ләкин Уолт Дисней компаниясе Микки Маусның тууын "Пароходик Уилли" чыгарылганнан соң 1928 елның 18 ноябрендә бәйрәм итә,чөнки бу Микки Маус белән беренче тавышлы мультфильм иде. Бу кешегә охшаш тычкан күп еллар дәвамында үсеш алган. Төсле булып ул беренче тапкыр 1935 елда пәйда була. Диснейның беренче төсле фильмы 1932 елда чыгарылган "Чәчәкләр һәм агачлар" була. Ул (Микки Маус) гади мультфильмнар һәм комикслар персонажыннан дөньяда иң танылган символларның берсенә кадәр үсеш алды. Миккиның популярлыгы бөтен дөньяда үскән. Бу аның яхшы,әйбәт холкы аркасында булды. Микки беркайчан да амораль бернәрсә дә эшләми.

(  2021 елның 9 июль көнендә архивланган сайтындагы "Mickey Mouse" статьясының тәрҗемәсе.)
# Мария БакаловаLatinitsada uqu

|  |
| --- |
| болг. *Мария Вълчева Бакалова* |
|  |
| Ватандашлык |  Болгария |
| Тугандагы исем | ингл. *Maria Valcheva Bakalova* кат. Maria Vàltxeva Bakàlova |
| Туу датасы | 4 июнь 1996(1996-06-04) (30 яшь) |
| Туу урыны | Бургас[d], Болгария |
| Туган тел | инглиз теле һәм болгар теле |
| Язма әсәрләр теле | инглиз теле һәм болгар теле |
| Һөнәр төре | актёр |
| Әлма-матер | Национальная академия театрального и киноискусства[d] |
| Активлык чорының башы | 2017 |
| Әгъзалык | Европейская киноакадемия[d] |
| Нинди веб-биттә тасвирланган | nytimes.com/2020/11/11/movies/maria-bakalova-borat.html |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 27 674 |
|  Мария Бакалова Викиҗыентыкта |

**Бакалова Мария** (болг. *Мария Бакалова*, 4 июнь 1996(19960604)) — болгар актрисасы. «Борат 2» псевдодокументаль көлке фильмында уйдырма казах репортеры Борат Сәгдиевның кызы Тутар Сагдиева ролен башкаручы буларак билгеле. Бу фильм аркасында Мария «Оскар», «Алтын глобус», *«BAFTA»*, киноактерларның Америка Гильдиясе бүләкләренә һәм Critics' Choice Movie Award «Икенче пландагы иң яхшы актриса» номинациясендә премиягә лаек булган беренче болгар актрисасы булып тора.

## Башлангыч еллары һәм белем алуы

Мария Бакалова алты яшендә җыр һәм сыбызгыда уйнау дәресләрен ала башлый.

Бургаста Милли сәнгать мәктәбен «драма» һөнәре буенча тәмамлый. Соңыннан Крастьо Сарафов исемендәге театр һәм кино сәнгатенең Милли академиясында драма сәнгате курсын тәмамлый.

## Актерлык карьерасы

Болгар фильмнарында төшеп, актерлык карьерасын башлый, *«Трансгрессия»* (2018) һәм «Соңгы *кыңгырау»* (2020) фильмнарында төшә. Билгелелекне «*Борат 2*» фильмында Тутар Сагдиева ролен башкарып ала. Җөмһүрият сәяси эшмәкәре Руди Джулианига интим шартларда ул интервью алырга тәкъдим иткән эпизод аңа бөтен дөньяга танылу китерә. Бакалованың уены тәнкыйтчеләр тарафыннан югары бәяләнә: IGN журналы фильмда актрисаның күренүен «фантастик табыш» дип исәпли, ә LA Times аның башкаруын «искиткеч» дип бәяли. Мария «Оскар», «Алтын глобус», *«BAFTA»*, киноактерларның Америка Гильдиясе бүләкләренә һәм Critics' Choice Movie Award «Икенче пландагы иң яхшы актриса» номинациясендә премиягә лаек булган беренче болгар актрисасы булып тора.

2020 елның ноябрендә Бакалова Creative Artists Agency белән контракт төзи.

## Фильмографиясе

| Ел | Фильмның исеме | Рольләр | Режиссер |
| --- | --- | --- | --- |
| 2017 | *XIIa* | Милена | Магдалина Ралчева |
| 2018 | *Ангел* | Анжела | Лечезар Петров |
| 2018 | *Трансгрессия* | Яна | Вал Тодор |
| 2019 | *Көтелмәгән хәл аркасында* | Таксидагы кыз | Петр Чивийский |
| 2019 | *Хыял кызы* | Хыял кызы | Петр Чивийский |
| 2019 | *Әти* | Валентина | Кристина Грозева
Петр Вальчанов  |
| 2020 | *Соңгы кыңгырау* | Александра | Ивайло Пенчева |
| 2020 | *Борат 2* | Тутар Сагдиева | Джейсон Волинер |

## Искәрмәләр
# XIV гасыр

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XII гасыр — XIII гасыр — **XIV гасыр** — XV гасыр — XVI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1290-еллар
 |  1290
 |  1291
 |  1292
 |  1293
 |  1294
 |  1295
 |  1296
 |  1297
 |  1298
 |  1299
 |
|  |
| 1300-еллар
 |  1300
 |  1301
 |  1302
 |  1303
 |  1304
 |  1305
 |  1306
 |  1307
 |  1308
 |  1309
 |
| 1310-еллар
 |  1310
 |  1311
 |  1312
 |  1313
 |  1314
 |  1315
 |  1316
 |  1317
 |  1318
 |  1319
 |
| 1320-еллар
 |  1320
 |  1321
 |  1322
 |  1323
 |  1324
 |  1325
 |  1326
 |  1327
 |  1328
 |  1329
 |
| 1330-еллар
 |  1330
 |  1331
 |  1332
 |  1333
 |  1334
 |  1335
 |  1336
 |  1337
 |  1338
 |  1339
 |
| 1340-еллар
 |  1340
 |  1341
 |  1342
 |  1343
 |  1344
 |  1345
 |  1346
 |  1347
 |  1348
 |  1349
 |
| 1350-еллар
 |  1350
 |  1351
 |  1352
 |  1353
 |  1354
 |  1355
 |  1356
 |  1357
 |  1358
 |  1359
 |
| 1360-еллар
 |  1360
 |  1361
 |  1362
 |  1363
 |  1364
 |  1365
 |  1366
 |  1367
 |  1368
 |  1369
 |
| 1370-еллар
 |  1370
 |  1371
 |  1372
 |  1373
 |  1374
 |  1375
 |  1376
 |  1377
 |  1378
 |  1379
 |
| 1380-еллар
 |  1380
 |  1381
 |  1382
 |  1383
 |  1384
 |  1385
 |  1386
 |  1387
 |  1388
 |  1389
 |
| 1390-еллар
 |  1390
 |  1391
 |  1392
 |  1393
 |  1394
 |  1395
 |  1396
 |  1397
 |  1398
 |  1399
 |
|  |
| 1400-еллар
 |  1400
 |  1401
 |  1402
 |  1403
 |  1404
 |  1405
 |  1406
 |  1407
 |  1408
 |  1409
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

## Мөһим вакыйгалар

* 1302 — Византия белән Госманлы дәүләте арасындагы Бафеус сугышы.
* 1306 — Роберт Брюс Шотландия патшасы буларак игълан ителә.
* 1315 — 1317 — Төньяк Европада миллионлаган кешенең гомерен өзгән бөек ачлык.
* 1324 — Марко Полоның үлеме.
* 1325 — Ацтек империясенең башкаласы Теночтитланга нигез салына.
* 1336 — Харихара Виджаянагар дәүләтенә нигез сала.
* 1337 — 1453 — Йөз еллык сугыш.
* 1347 — 1351 — Бөек ваба эпидемиясе Европа халкының өчтән берен алып китә.
* 1359 — Молдавия кенәзлегенең нигезләнүе.
* 1368 — Юань династиясе идарәсенең тәмамлануы һәм Мин династиясенең башы.
* 1389 — Косово кырында сугыш.
* 1393 — Әмир Тимер көнбатыш Фарсыны һәм Багдадның яулап ала.
* 1399 — Ворскла елгасындагы сугыш. Алтын Урда гаскәрләренең берләшкән поляк, немец һәм кенәз Витовт ягында сугышучы татарларны тармар итүе.

Төгәл датасы булмаган вакыйгалар:

* XIV гасыр — Швецияның Финляндияны яулап алуы тәмамлау.
* XIV гасыр — Тверь, Мәскәү, Литва кенәзлекләре бәйсез Новгород җөмһүриятен басып алырга тырышканнар.
# 1735 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1731 · 1732 · 1733 · 1734 —  **1735**  — 1736 · 1737 · 1738 · 1739
 |
| Унъеллык
 |
| 1710-еллар · 1720-еллар — **1730-еллар** — 1740-еллар · 1750-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVII гасыр — **XVIII гасыр** — XIX гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XVI гасыр — XVII гасыр — **XVIII гасыр** — XIX гасыр — XX гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1690-еллар
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-еллар
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |
| 1710-еллар
 |  1710
 |  1711
 |  1712
 |  1713
 |  1714
 |  1715
 |  1716
 |  1717
 |  1718
 |  1719
 |
| 1720-еллар
 |  1720
 |  1721
 |  1722
 |  1723
 |  1724
 |  1725
 |  1726
 |  1727
 |  1728
 |  1729
 |
| 1730-еллар
 |  1730
 |  1731
 |  1732
 |  1733
 |  1734
 |  1735
 |  1736
 |  1737
 |  1738
 |  1739
 |
| 1740-еллар
 |  1740
 |  1741
 |  1742
 |  1743
 |  1744
 |  1745
 |  1746
 |  1747
 |  1748
 |  1749
 |
| 1750-еллар
 |  1750
 |  1751
 |  1752
 |  1753
 |  1754
 |  1755
 |  1756
 |  1757
 |  1758
 |  1759
 |
| 1760-еллар
 |  1760
 |  1761
 |  1762
 |  1763
 |  1764
 |  1765
 |  1766
 |  1767
 |  1768
 |  1769
 |
| 1770-еллар
 |  1770
 |  1771
 |  1772
 |  1773
 |  1774
 |  1775
 |  1776
 |  1777
 |  1778
 |  1779
 |
| 1780-еллар
 |  1780
 |  1781
 |  1782
 |  1783
 |  1784
 |  1785
 |  1786
 |  1787
 |  1788
 |  1789
 |
| 1790-еллар
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-еллар
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1735 ел башка тәкъвимнәрдә**| Милади тәкъвим | 1735  *MDCCXXXV*  |
| Юлиан тәкъвим | 1734—1735 (12 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7243—7244 (12 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2487—2488 (2 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме  | 5495—5496
ה'תצ"ה — ה'תצ"ו |
| Һиҗри тәкъвим | 1147—1148 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4227—4228 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1184 *ԹՎ ՌՃՁԴ*
 |
| Кытай тәкъвиме | 4431—4432 甲寅 — 乙卯 яшел юлбарыс — яшел йорт куяны |
| Хәбәш тәкъвим | 1727 — 1728 |
| Борынгы һинд тәкъвиме |  |
| - *Викрам-самват* | 1791—1792 |
| - *Шака самват* | 1657—1658 |
| Шәмси тәкъвим | 1113—1114 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2278 |

**1735 (бер мең җиде йөз утыз бишенче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча шимбә көнне башлана. Бу безнең эраның 1735 елы, II меңьеллыкның 735 елы, XVIII гасырның 35 елы, XVIII гасырның 4 унъеллыгының 5 елы, 1730 елларның 6 елы. 1735 елдан бирле **291** ел үтте.

## Вакыйгалар

* Россия империясе Төркиягә каршы сугыш башлый.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1735 елда туганнар*

* 29 март — Иоганн Музеус, алман язучысы, әдәби тәнкыйтьче.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1735 елда вафатлар*

* Филиппо Ювара, итальян архитекторы.

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?:**Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска).
# 1648 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1644 · 1645 · 1646 · 1647 —  **1648**  — 1649 · 1650 · 1651 · 1652
 |
| Унъеллык
 |
| 1620-еллар · 1630-еллар — **1640-еллар** — 1650-еллар · 1660-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVI гасыр — **XVII гасыр** — XVIII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XV гасыр — XVI гасыр — **XVII гасыр** — XVIII гасыр — XIX гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1590-еллар
 |  1590
 |  1591
 |  1592
 |  1593
 |  1594
 |  1595
 |  1596
 |  1597
 |  1598
 |  1599
 |
|  |
| 1600-еллар
 |  1600
 |  1601
 |  1602
 |  1603
 |  1604
 |  1605
 |  1606
 |  1607
 |  1608
 |  1609
 |
| 1610-еллар
 |  1610
 |  1611
 |  1612
 |  1613
 |  1614
 |  1615
 |  1616
 |  1617
 |  1618
 |  1619
 |
| 1620-еллар
 |  1620
 |  1621
 |  1622
 |  1623
 |  1624
 |  1625
 |  1626
 |  1627
 |  1628
 |  1629
 |
| 1630-еллар
 |  1630
 |  1631
 |  1632
 |  1633
 |  1634
 |  1635
 |  1636
 |  1637
 |  1638
 |  1639
 |
| 1640-еллар
 |  1640
 |  1641
 |  1642
 |  1643
 |  1644
 |  1645
 |  1646
 |  1647
 |  1648
 |  1649
 |
| 1650-еллар
 |  1650
 |  1651
 |  1652
 |  1653
 |  1654
 |  1655
 |  1656
 |  1657
 |  1658
 |  1659
 |
| 1660-еллар
 |  1660
 |  1661
 |  1662
 |  1663
 |  1664
 |  1665
 |  1666
 |  1667
 |  1668
 |  1669
 |
| 1670-еллар
 |  1670
 |  1671
 |  1672
 |  1673
 |  1674
 |  1675
 |  1676
 |  1677
 |  1678
 |  1679
 |
| 1680-еллар
 |  1680
 |  1681
 |  1682
 |  1683
 |  1684
 |  1685
 |  1686
 |  1687
 |  1688
 |  1689
 |
| 1690-еллар
 |  1690
 |  1691
 |  1692
 |  1693
 |  1694
 |  1695
 |  1696
 |  1697
 |  1698
 |  1699
 |
|  |
| 1700-еллар
 |  1700
 |  1701
 |  1702
 |  1703
 |  1704
 |  1705
 |  1706
 |  1707
 |  1708
 |  1709
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1648 ел башка тәкъвимнәрдә**| Милади тәкъвим | 1648  *MDCXLVIII*  |
| Юлиан тәкъвим | 1647—1648 (11 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7156—7157 (11 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2400—2401 (1 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме  | 5408—5409
ה'ת"ח — ה'ת"ט |
| Һиҗри тәкъвим | 1058—1059 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4140—4141 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1097 *ԹՎ ՌՂԷ*
 |
| Кытай тәкъвиме | 4344—4345 丁亥 — 戊子 кызыл дуңгыз — сары күсе |
| Хәбәш тәкъвим | 1640 — 1641 |
| Борынгы һинд тәкъвиме |  |
| - *Викрам-самват* | 1704—1705 |
| - *Шака самват* | 1570—1571 |
| Шәмси тәкъвим | 1026—1027 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2191 |

**1648 (бер мең алты йөз кырык сигезенче) ел** — кәбисә ел, милади тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1648 елы, II меңьеллыкның 648 елы, XVII гасырның 48 елы, XVII гасырның 5 унъеллыгының 8 елы, 1640 елларның 9 елы. 1648 елдан бирле **378** ел үтте.

## Вакыйгалар

* 24 октябрь — Вестфаль тынычлык килешүе Утызъеллык сугышны тәмамлый.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1648 елда туганнар*

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1648 елда вафатлар*

* 1 сентябрь — Марен Мерсен, француз математигы.