Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Латин Америкасы

Латин Америкасы картада
**Латин Америкасы** буларак АКШдан көньякта урнашкан барлык Америка җирләре һәм илләре санала. Латин Америкасының мәйданы якынча 21,069,501 км², ягъни Җир өслегенең 3.9% һәм коры җирнең 14.1% тәшкил итә. 2009 елдагы халык саны 568 млннан артыграк буларак бәяләнә.

## Сәяси бүленеше

| Дәүләтләр |  Франциягә бәйле территорияләр |  АКШка бәйле территорияләр |
| --- | --- | --- |
|  Аргентина
 Белиз
 Боливия
 Бразилия
 Венесуэла
 Гватемала
 Гаити
 Һондурас
 Доминикан Җөмһүрияте
 Колумбия
 Коста-Рика
 Куба |  Мексика
 Никарагуа
 Панама
 Парагвай
 Перу
 Сальвадор
 Тринидад һәм Тобаго
 Уругвай
 Чили
 Эквадор
 Ямайка | Гваделупа
 Мартиника
 Француз Гвианасы |  Пуэрто-Рико |
# Халык (демография)

| Халык |
| --- |
|  |
| Кайда өйрәнелә | демография, демографик статистика[d] һәм sociodemography[d] |
| Тематик география | география населения[d] |
|  Халык Викиҗыентыкта |

**Халык** (демографиядә) — Җирнең билгеле бер территориясендә (илдә, континентта, төбәктә һ.б.) яшәүче кешеләр күплеге.

## Халык саны төрләре

* Даими халык — билгеле бер вакытта бер җирдә даими яшәүче кешеләр күплеге.
* Стабиль халык — үлем-китем, туу, яшь үзенчәлекләре үзгәрмәүче кешеләр күплеге.
* Стационар халык — стабиль халык санының аерым бер төре, халык саны үсеше бу очрак нольга тигез.

## Халыкны сыйфатлаучы күрсәткечләр

* халык саны һәм динамикасы
* демографик процесслар интенсивлыгы : туу, үлем-китем, табигый үсеш, никах
* халык саны таралышы, урбанизация, миграция
* җенес-яшь составы
* белем дәрәҗәсе
* раса, тел, этнос һәм дин составы
* социально-икътисади үсеш, яшәү дәрәҗәсе.

## Моны да карагыз

* Җирдәге халык саны
* Шәһәр халкы
* Халык саны
* Халык саны буенча дөнья тарихындагы иң зур шәһәрләр

## Искәрмәләр

## Тышкы сылтамалар

* Большая Советская Энциклопедия
* РБК Рейтинг Самые населенные страны к 2050 году  2013 елның 7 июнь көнендә архивланган 27.07.07
# СпортLatinitsada uqu

| Спорт |
| --- |
|  |
| Кайда өйрәнелә | спорт социологиясе[d], спорт фәне[d], sports technology[d] һәм спортивная наука[d] |
| Һәштәге | sport, спорт һәм sports |
| Нинди вики-проектка керә | Википедия:Проект:Спорт |
| Фэндом | болельщик[d] |
| Социаль медиаларда күзәтүчеләре | 74 700 000 ± 99 999 |
| Диапазон в Юникоде | U+200D,U+2640,U+2642,U+26BD,U+26BE,U+26F3,U+26F7-26F9,U+FE0F,U+1F396,U+1F3A3,U+1F3B1,U+1F3BD-1F3C0,U+1F3C2,U+1F3C4-1F3CC,U+1F3CF-1F3D3,U+1F3F8,U+1F3F9,U+1F6A3,U+1F6B4,U+1F6B5,U+1F938,U+1F93A,U+1F93C-1F93E,U+1F945,U+1F947-1F94B |
| Stack Exchange'да | sports.stackexchange.com |
|  Спорт Викиҗыентыкта |

Спорт
**Спорт** – ярышлар вакытындагы, ярышларга махсус әзерләнү вакытындагы эшчәнлек һәм шул өлкәдәге мөнәсәбәтләр. Спорт сүзен ярыш сүзенә синоним буларак та кулланалар.Шулай ук хобби була ала.

Инглиз сүзе *sport* кыскартылган *disport* сүзеннән барлыкка килгән (ингл. *disport - уен, күңел ачу*).

Хәзерге вакытта 200 дән артык спорт төре билгеле.

## Шулай ук карагыз

* Спорт төрләре
* Олимпия уеннары
* Портал:Спорт
* Татарстан спорт оешмалары
# 1860 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1856 · 1857 · 1858 · 1859 —  **1860**  — 1861 · 1862 · 1863 · 1864
 |
| Унъеллык
 |
| 1840-еллар · 1850-еллар — **1860-еллар** — 1870-еллар · 1880-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XVII гасыр — XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр — XXI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790-еллар
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-еллар
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810-еллар
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820-еллар
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830-еллар
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840-еллар
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850-еллар
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860-еллар
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870-еллар
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880-еллар
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890-еллар
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-еллар
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1860 (бер мең сигез йөз алмышынчы) ел** — кәбисә ел, милади тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1860 елы, II меңьеллыкның 860 елы, XIX гасырның 60 елы, XIX гасырның 6 унъеллыгының 10 елы, 1860 елларның 1 елы. 1860 елдан бирле **166** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1860 елда туганнар*

* 29 гыйнвар — Антон Чехов, рус язучысы.
* 13 март — Хуго Вольф (алман. *Hugo Wolf*), Австрия композиторы һәм музыка тәнкыйтьчесе.
* 9 май — Джеймс Барри, шотланд язучысы, драматург.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1860 елда вафатлар*

* Габделҗаббар Кандалый, татар шагыйре.
# Җоди Фостер

| Җоди Фостер Jodie Foster |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | Алисия Кристиан Фостер |
| Туган | 19 ноябрь 1962(1962-11-19) (63 яшь) АКШ, Калифорния штаты, Лос-Анджелес |
| Ватандашлыгы | АКШ АКШ |
| Әлма-матер | Йель университеты, Ель көллияте[d], Lycée Français de Los Angeles[d], Центр раннего образования[d], Grace Hopper College[d] һәм Йель университеты |
| Һөнәре | актриса, кинорежиссёр, продюсер |
| Сәяси фирка | АКШ Демократик фиркасе |
| Җефет | Александра Һедисон[d] |
| Ата-ана | * Lucius Fisher Foster[d] (әти)
* Brandy Almond[d] (әни)
 |
| Кардәшләр | Бадди Фостер[d] һәм Connie Foster[d] |
| Бүләк һәм премияләре | Оскар премиясе (*1989, 1992*) «Алтын глобус» премиясе (*1989, 1992, 2013*) «Сатурн» премиясе (*1978, 1998*) |
|  |
|  **Җоди Фостер Jodie Foster**  Викиҗыентыкта |

**Җоди Фостер**, Али́сия Кри́стиан (*Җо́ди*) Фо́стер (ингл. *Alicia Christian «Jodie» Foster*, *1962 елның 19 ноябре, АКШ, Калифорния штаты, Лос-Анджелес*) — АКШ кино актрисасы, режиссёры, продюсеры. Ике мәртәбә «Оскар» кино премиясе (*1989, 1992*), өч «Алтын глобус» премиясе (*1989, 1992, 2013*), ике «Сатурн» премиясе (*1978, 1998*) һ. б. премияләр лауреаты. Йель университетының шәрәфле сынлы сәнгать докторы.

## Тәрҗемәи хәле

Оскар премиясен алу вакытында. 1990
1962 елның 19 ноябрендә АКШның Калифорния штаты Лос-Анджелес шәһәрендә туган. Әтисе (*АКШ хәрби-һава көчләре полковнигы, күчемсез милек брокеры*) белән әнисе кызлары Җоди туганчы ук аерылышканнар. Лос-Анджелеста шәхси француз мәктәбен (*1980*), «*әдәбият өлкәсендә бакалавр*» дәрәҗәсендә Йель университетын (*1985*) тәмамлаган.
Француз, итальян телләрен камил белә, алман һәм испан телләрендә аралаша. Актерлык эшчәнлеген 3 яшендә реклама роликларында уйнап башлап җибәрә. 1970 елларда Уолт Дисней студиясе төшергән фильмнарда катнаша. Зур экрандагы дебюты — 1973 елда уйнаган «Наполеон һәм Саманта» фильмы. 14 яшендә «Таксист» фильмында уйнаган фахишә роле өчен «Оскар» премиясе конкурсы номинанты була. 1988 елда «Гаепләнүчеләр» (ингл. *The Accused*) фильмында уйнаган баш роле өчен «Оскар» һәм «Алтын глобус» премияләре лауреаты була. 1992 елда «Бәрәннәрнең сүзсезлеге» (ингл. *The Silence of the Lambs*) фильмы өчен икенче «Оскар» премиясенә лаек була.

1991 елдан башлап, үзен режиссер буларак та таныта: «Кечкенә кеше Тэйт» (ингл. *Little Man Tate*, 1991), «Өйгә, бәйрәмнәргә» (ингл. *Home For The Holidays*, 1995), «Кондыз» (ингл. *The Beaver*, 2011) фильмнары, «Кәрттән йорт» (ингл. *House of Cards*, 2013) телесериалын, «Акча монстры» (ингл. *Money Monster*, 2015) һ. б. төшерә.

Актриса Җоди Фостер төшкән иң билгеле фильмнар: «Таксичы» (ингл. *Taxi Driver*, 1976), «Гаепләнүчеләр» (ингл. *The Accused*, 1988), «Бәрәннәрнең сүзсезлеге», «Нелл» (ингл. *Nell*, 1994), «Контакт» (ингл. *Contact*, 1997), «Шом бүлмәсе» (ингл. *Panic Room*, 2002), «Очыш иллюзиясе» (ингл. *Flightplan*, 2005) һ. б.

## Гаилә хәле

Ике улы бар: Чарльз (*1998*), Кристофер (*2001*). 2014 елдан *фотограф һәм актриса* Александра Хедисон белән бер җенесле никахта тора

## Әдәбият

1. Безнең кавем. Джоди Фостер. «Сөембикә», 2017 ел, ноябрь, 63нче бит.

## Сылтамалар

* Jodie Foster. IMDb.com

## Искәрмәләр
# Дин

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
* Стилистик һәм орфографик хаталарны төзәтергә.

| Дин |
| --- |
|  |
|  |
| Кайда өйрәнелә | дин өйрәтмәләре[d], дин белеме, диннәр тарихы[d], дин фәлсәфәсе[d], дин социологиясе[d] һәм гуманитар фәннәр |
| Һәштәге | religion |
| Сурәтләнә | Religion and Faith[d] |
| Тематик география | дин һәм җәгърафия[d] |
| Нинди вики-проектка керә | Википедия:Проект:Диннәр |
| Моңа өлешчә туры килә | quasi-religion[d] |
| Моның каршысы | антирелигия[d] |
|  Дин Викиҗыентыкта |

Кайбер бөтендөнья диннәрнең символлары, сулдан уңга таба:
 1 рәт: Христианлык, Яһүдилек, Һинд дине
2 рәт: Ислам, Буддизм, Шинто
3 рәт: Сикх дине, Баха-и дине, Джайнизм
Дөньяның төп дини төркемнәрнең таралышы
**Дин** (бор. төрк. *täñrigä qulluq töräsi*) — татар теленә гарәп. دين‎ (*дин*) сүзеннән алынмасы — дөньяга карашның иманга нигезләнгән төре. Еш кына дин төрле әхлаки кагыйдәләр системасын да үз эченә ала (шарт түгел).

Христианлык, Ислам, Буддизм һәм Һинд дине бүгенге көндә 5-7 миллиард кешене үзенә алган дип саналучы төп дүрт дини төркем.

| Дүрт төп дин | Тотучылар | Дөнья халкының % | МәкаләКалып:Circular-ref |
| --- | --- | --- | --- |
| **Дөнья халык саны** | **6.99 billion** | *Саннар аерым мәкаләләрдән алынды:* |
| Христианлык | 2,1-2,2 миллиард | 33% – 34% | Христианлыкның илләр буенча таралышы |
| Ислам | 1,5-1,5 миллиард | 22% – 23% | Мөселман халык саны буенча илләр исемлеге |
| Буддизм | 0,5-1,9 миллиард | 7% – 29% | Буддизмның илләр буенча таралышы |
| Һинд дине | 1,0 – 1,1 billion | 15,2% – 16,2% | Һинд диненең илләр буенча таралышы |
| Тулаем | 5,1 – 6,8 миллиард | 77% – 99% |  |

Ибраһим патриархы (József Molnár рәсеме, 1850 ел)
## Шулай ук карагыз

* Ышану
* Дин икътисады
* Иман
* Итагатьлелек
* Тормыштагы позиция
* Кешеләрнең дини популяцияләре исемлеге
* Дини текстлар исемлеге
* Әхлак һәм дин
* Теист булмаган диннәр
* Дин фәлсәфәсе
* Дога
* Дини хезмәткәр
* Дин һәм бизнес
* Дин һәм шатлык
* Дин һәм тынычлыкны үстерү
* Илләр буенча диннәр таралышы
* Динне алмаштыру
* Дин социологиясе
* Гыйбадәтханә
* Теократия
* Диннең вакыт сызыгы
* Дин һәм байлык
* Дөньяга караш

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

## Сылтамалар

**Башка телле бүлектә тулырак мәкалә бар: Religion (ингл.)**Сез тәрҗемә ярдәме белән бу мәкаләне язып бетереп проектка ярдәм итә аласыз.**Башка телле бүлектә тулырак мәкалә бар: Религия (рус.)**Сез тәрҗемә ярдәме белән бу мәкаләне язып бетереп проектка ярдәм итә аласыз.
# Җеймс Франк

| Җеймс Франк |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | алман. *James Franck* |
| Туган | 26 август 1882(1882-08-26)[…] Һамбург, Алман империясе |
| Үлгән | 21 май 1964(1964-05-21)[…] (81 яшь) Гөттинген, Федератив Алмания Җөмһүрияте |
| Күмү урыны | Ольсдорф зираты[d] һәм Оук-Вудс[d] |
| Ватандашлыгы | Америка Кушма Штатлары  Веймар җөмһүрияте |
| Әлма-матер | Һайделберг университеты[d], HU Berlin һәм Wilhelm-Gymnasium[d] |
| Һөнәре | физик, университет профессоры, химик |
| Эш бирүче | Джон Һопкинс үниверситеты[d], Гөттинген университеты[d], Чикаго университеты[d] һәм HU Berlin |
| Җефет | Герта Спонер[d] |
| Катнашкан сугышлар/алышлар | Беренче бөтендөнья сугышы |
|  **Җеймс Франк**  Викиҗыентыкта |

**Җеймс Франк** (алман. *James Franck*, 26 август 1882(1882-08-26)[…], Һамбург, Алман империясе — 21 май 1964(1964-05-21)[…] (81 яшь), Гөттинген, Федератив Алмания Җөмһүрияте) — физик, университет профессоры, химик (Америка Кушма Штатлары, Веймар җөмһүрияте). Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1925).

## Белем

Һайделберг университеты, Берлин үнивирситите дигән уку йортында белем алган.

## Оешмаларда әгъзалык

Лондон патша җәмгыяте, Берлин фәннәр академиясе, Леопольдина Германия фәннәр академиясе, Гөттинген фәннәр академиясе, ССРБ Фәннәр академиясе, Америка сынлы сәнгать һәм фәннәр академиясе, Россия фәннәр академиясе, Пруссия фәннәр академиясе, Америка фәлсәфә җәмгыяте, Американ фән үсешенә теләктәшлек ассоциациясе, Америка физика җәмгыяте, АКШ милли фәннәр академиясе дигән оешмаларда әгъза булган.

## Бүләкләр, мактаулы исемнәр

**Ошибка Lua в Модуль:Wd2 на строке 1845: attempt to index field 'cite' (a nil value).**

## Искәрмәләр