# 2003 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1999 · 2000 · 2001 · 2002 —  **2003**  — 2004 · 2005 · 2006 · 2007
 |
| Унъеллык
 |
| 1980-еллар · 1990-еллар — **2000-еллар** — 2010-еллар · 2020-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XX гасыр — **XXI гасыр** — XXII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 3 меңьеллык
 |
| XIX гасыр — XX гасыр — **XXI гасыр** — XXII гасыр — XXIII гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1990-еллар
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-еллар
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |
| 2010-еллар
 |  2010
 |  2011
 |  2012
 |  2013
 |  2014
 |  2015
 |  2016
 |  2017
 |  2018
 |  2019
 |
| 2020-еллар
 |  2020
 |  2021
 |  2022
 |  2023
 |  2024
 |  2025
 |  2026
 |  2027
 |  2028
 |  2029
 |
| 2030-еллар
 |  2030
 |  2031
 |  2032
 |  2033
 |  2034
 |  2035
 |  2036
 |  2037
 |  2038
 |  2039
 |
| 2040-еллар
 |  2040
 |  2041
 |  2042
 |  2043
 |  2044
 |  2045
 |  2046
 |  2047
 |  2048
 |  2049
 |
| 2050-еллар
 |  2050
 |  2051
 |  2052
 |  2053
 |  2054
 |  2055
 |  2056
 |  2057
 |  2058
 |  2059
 |
| 2060-еллар
 |  2060
 |  2061
 |  2062
 |  2063
 |  2064
 |  2065
 |  2066
 |  2067
 |  2068
 |  2069
 |
| 2070-еллар
 |  2070
 |  2071
 |  2072
 |  2073
 |  2074
 |  2075
 |  2076
 |  2077
 |  2078
 |  2079
 |
| 2080-еллар
 |  2080
 |  2081
 |  2082
 |  2083
 |  2084
 |  2085
 |  2086
 |  2087
 |  2088
 |  2089
 |
| 2090-еллар
 |  2090
 |  2091
 |  2092
 |  2093
 |  2094
 |  2095
 |  2096
 |  2097
 |  2098
 |  2099
 |
|  |
| 2100-еллар
 |  2100
 |  2101
 |  2102
 |  2103
 |  2104
 |  2105
 |  2106
 |  2107
 |  2108
 |  2109
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**2003 ел башка тәкъвимнәрдә**| Милади тәкъвим | 2003  *MMIII*  |
| Юлиан тәкъвим | 2002—2003 (14 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7511—7512 (14 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2755—2756 (4 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме  | 5763—5764
ה'תשס"ג — ה'תשס"ד |
| Һиҗри тәкъвим | 1424—1425 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4495—4496 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1452 *ԹՎ ՌՆԾԲ*
 |
| Кытай тәкъвиме | 4699—4700 (1 февральдан) 壬午 — 癸未 кара ат — кара сарык |
| Хәбәш тәкъвим | 1995 — 1996 |
| Борынгы һинд тәкъвиме |  |
| - *Викрам-самват* | 2059—2060 |
| - *Шака самват* | 1925—1926 |
| Шәмси тәкъвим | 1381—1382 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2546 |
| Япон ел исәбе | 15 ел Хэйсэй |

**2003 (ике мең өченче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 2003 елы, III меңьеллыкның 3 елы, XXI гасырның 3 елы, XXI гасырның 1 унъеллыгының 3 елы, 2000 елларның 4 елы. 2003 елдан бирле **23** ел үтте.

* Халыкара төче су елы (БМО).

## Вакыйгалар

* 1 февраль — «Колумбия» космик шаттлы һәлакәте. Шартлау нәтиҗәсендә экипажның бар җиде әгъзасы вафат.
* 20 март — Коалицион көчләр Гыйракка үз гаскәрләрен кертә башлыйлар.
* 7 апрель — АКШ гаскәрләре Багдадка кереп урнаша.
* 1 май — Джордж Буш Гыйракта хәрби кампаниянең тәмамлануын игълан итә.
* 20 июнь — Викимедиа фонда нигезләнде.
* 27 август — 60 000 ел эчендә Марс Җир шарына иң якын аралыкта була.
* 14 сентябрь — Референдум нәтиҗәсендә Эстония Европа берлегенә кушыла.
* 15 октябрь — Илһам Әлиев Азәрбайҗан президенты вазифасына керешә.
* 20 ноябрь — Истанбулда эре теракт.
* 15 сентябрь — Татар Википедиясе ачыла.
* 13 декабрь — Тикрит шәһәре тирәсендә Сәддам Хөсәен тоткарлана.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:2003 елда туганнар*

* 4 октябрь — Билли Бертон, АКШ актеры, Тим Бертон улы.

## Вафатлар

Рәсүл Хәмзәтов
*Шулай ук карагыз: Төркем:2003 елда вафатлар*

* 22 гыйнвар — Гайнулла Шәйхиев, ультра-тавыш физикасы белгече, сөйләм авазлары мәгънәсе өлкәсендә тикшеренүче.
* 7 март — Якуб Зәнкиев, татар язучысы (Тубыл). Тукай бүләге лауреаты (2002).
* 19 апрель — Әхмәт Тимер (чын исеме *Әхмәт Рәшит улы Яруллин*), күренекле татар галиме, дөньякүләм танылган төрки телләр белгече.
* 30 май — Заһир Исмәгыйлев, композитор.
* 20 август — Гамил Әфзал, татар шагыйре, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты.
* 30 август — Чарльз Бронсон, чыгышы белән татар булган АКШ актеры.
* 13 октябрь — Бертрам Брокхауз, Канада физигы, физика өлкәсендә Нобель премиясе лауреаты (1994).
* 3 ноябрь — Рәсүл Хәмзәтов, авар шагыйре, язучы, публицист, сәясәт эшлеклесе.
* 12 декабрь — Гейдар Әлиев, Азәрбайҗан президенты.
* 21 декабрь — Гайнан Мөхәммәтҗанов, татар журналисты.

## Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары

* Мөсәгыйть Хәбибуллин, татар язучысы («Кубрат хан» китабы өчен).

## Нобель премиясе лауреатлары

* Физика өлкәсендә Нобель премиясе — Алексей Абрикосов, Виталий Гинзбург, Энтони Леггет.
* Химия өлкәсендә Нобель премиясе — Питер Эгр, Родерик Маккинон.
* Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе — Пол Лотербур, Питер Мэнсфилд.
* Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе — Джон Кутзее.
* Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе — Клайв Грэнджер.
* Тынычлык өчен Нобель премиясе — Ширин Эбади.

## Шулай ук карагыз

|  |  |
| --- | --- |
|  | Викиҗыентыктагы медиафайллар? |

  2003 ел 2003 елда барлыкка килгән басмалар  2003 елда барлыкка килгәннәр 2003 елда нигезләнгән музейлар 2003 елда нигезләнгән уку йортлары 2003 елда туганнар 2003 елда вафатлар  2003 ел кинематографта