# 2023 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  2019 · 2020 · 2021 · 2022 —  **2023**  — 2024 · 2025 · 2026 · 2027
 |
| Унъеллык
 |
| 2000-еллар · 2010-еллар — **2020-еллар** — 2030-еллар · 2040-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XX гасыр — **XXI гасыр** — XXII гасыр
 |

|  |
| --- |
| 3 меңьеллык
 |
| XIX гасыр — XX гасыр — **XXI гасыр** — XXII гасыр — XXIII гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1990-еллар
 |  1990
 |  1991
 |  1992
 |  1993
 |  1994
 |  1995
 |  1996
 |  1997
 |  1998
 |  1999
 |
|  |
| 2000-еллар
 |  2000
 |  2001
 |  2002
 |  2003
 |  2004
 |  2005
 |  2006
 |  2007
 |  2008
 |  2009
 |
| 2010-еллар
 |  2010
 |  2011
 |  2012
 |  2013
 |  2014
 |  2015
 |  2016
 |  2017
 |  2018
 |  2019
 |
| 2020-еллар
 |  2020
 |  2021
 |  2022
 |  2023
 |  2024
 |  2025
 |  2026
 |  2027
 |  2028
 |  2029
 |
| 2030-еллар
 |  2030
 |  2031
 |  2032
 |  2033
 |  2034
 |  2035
 |  2036
 |  2037
 |  2038
 |  2039
 |
| 2040-еллар
 |  2040
 |  2041
 |  2042
 |  2043
 |  2044
 |  2045
 |  2046
 |  2047
 |  2048
 |  2049
 |
| 2050-еллар
 |  2050
 |  2051
 |  2052
 |  2053
 |  2054
 |  2055
 |  2056
 |  2057
 |  2058
 |  2059
 |
| 2060-еллар
 |  2060
 |  2061
 |  2062
 |  2063
 |  2064
 |  2065
 |  2066
 |  2067
 |  2068
 |  2069
 |
| 2070-еллар
 |  2070
 |  2071
 |  2072
 |  2073
 |  2074
 |  2075
 |  2076
 |  2077
 |  2078
 |  2079
 |
| 2080-еллар
 |  2080
 |  2081
 |  2082
 |  2083
 |  2084
 |  2085
 |  2086
 |  2087
 |  2088
 |  2089
 |
| 2090-еллар
 |  2090
 |  2091
 |  2092
 |  2093
 |  2094
 |  2095
 |  2096
 |  2097
 |  2098
 |  2099
 |
|  |
| 2100-еллар
 |  2100
 |  2101
 |  2102
 |  2103
 |  2104
 |  2105
 |  2106
 |  2107
 |  2108
 |  2109
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**2023 (ике мең егерме өченче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 2023 елы, III меңьеллыкның 23 елы, XXI гасырның 23 елы, XXI гасырның 3 унъеллыгының 3 елы, 2020 елларның 4 елы. 2023 елдан бирле **3** ел үтте.

## Вакыйгалар

* Татарстанда Милли мәдәниятләр һәм гореф-гадәтләр елы игълан ителә.
* Русия Федерациясендә **Педагог һәм остаз елы** игълан ителә ― Россия Федерациясе Президенты В. В. Путинның 2022 елның 27 июнендәге Указы нигезендә .
* Шерлок Холмсның соңгы каноник басмасы иҗтимагый куллануга күчәчәк..
* Екатеринбурга 300 ел тулачак.
* 6 февральдә Төркиядә һәм Сүриядә көчле җир тетрәү була.
* 22 июнь — Татарстан Фәннәр академиясенә «гамәли академиклар» урынына чиновниклар Рифкать Миңнеханов, Марина Патяшина, Фәрит Мөхәммәтшин «сайлана».
* 15 сентябрь — Татарча Википедиядә беренче мәкалә язылуга 20 ел.
* 18 октябрь — Казанда ФСБ тарафыннан Азатлык радиосы журналисты Алсу Кормаш кулга алына.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: 2022-2023 елларда Украинада сугышта һәлак булган татар һәм башкорт хәрбиләре исемлеге.*
### Гыйнвар

* 11 гыйнвар ― Мортаза Рәхимов (88), Башкортстанның 1993-2010 еллардагы Президенты.
* 15 гыйнвар ― Минсәгыйть Шакиров (74), Чирмешән районының 2006-2010 еллардагы Башлыгы.
* 29 гыйнвар ― Марат Садыйков (53), ТР сәламәтлек саклау министры (*2018-2023*).
* 31 гыйнвар ― Кадрия Нурмәмбәт (89), Румыниянең кырым-татар җырчысы.

### Февраль

* 2 февраль ― Йолдыз Нигъмәтуллина (93), филология фәннәре докторы, әдәбият белгече.
* 12 февраль — Вадим Габдерәшитов,
* 26 февраль — Марат Сираев (86), ТАССР министры.

### Март

* 6 март — Алтер Литвин (91), Казан университетының атказанган профессоры.
* 18 март — Гарифҗан Галиев (95), укытучы, музей директоры.
* 19 март — Эмиль Җәләлетдинов (89), җырчы, ТАССР халык (1973), РСФСР атказанган (1982) артисты.

### Апрель

* 26 апрель — Ягъфәр Гарипов (82), социолог.
* 30 апрель — Вячеслав Зайцев (85), рәссам-модельер.

### Май

* 4 май — Шәүкәт Әмиров (75), балалайкачы, ректор, РФ халык артисты, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
* 5 май — Юрий Коноплёв (83), КДУ ректоры (1990―2001).

### Июнь

* 11 июнь ― Рәшит Мостафин (77), гармунчы, ТАССР халык артисты (*1986*).
* 21 июнь ― Зинфәр Исмәгыйлев (75), фән докторы, РФ ФА академигы.

### Июль

* 30 июль ― Валерий Куприянов (83), техник фәннәр докторы (*1988*), профессор (*1991*), КИСИ-КГАСУ ректоры (*1988―2008*), ТР атказанган фән эшлеклесе.

### Август

* 18 август ― Мирфатыйх Зәкиев (95), фән докторы, профессор, ТР ФА академигы.
* 21 август ― Лев Васильев (98), «КАМАЗ»ны оештыручы һәм автогигантның беренче генераль директоры.

### Сентябрь

* 1 сентябрь ― Рашат Низами (73), язучы, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе.
* 1 сентябрь ― Раббани Шәрипов (87), милли көрәш буенча РСФСР чемпионы.
* 14 сентябрь ― Флёра Сөләйманова (84), җырчы, Татарстанның халык артисты.

### Октябрь

* 20 октябрь ― Разил Вәлиев (76), Татарстанның халык шагыйре (2011).
* 23 октябрь ― Флюра Бикмурзина (84), «Татарстан» дәүләт телерадиокомпаниясе режиссеры.
* 27 октябрь ― Владимир Попов (99), рәссам, Тукай бүләге иясе.

### Ноябрь

* 9 ноябрь ― Рөстәм Килдебәков (89), рәссам, Тукай премиясе лауреаты.
* 11 ноябрь ― Азат Абдуллин (92), Башкортстанның халык язучысы.
* 20 ноябрь ― Әман Түлиев (79), Кемерово өлкәсе губернаторы (1997―2018).
* 28 ноябрь ― Наилә Гәрәева (83), РФ атказанган, ТР халык артисты, Тукай премиясе лауреаты.
* 29 ноябрь ― Генри Киссинджер (100), АКШ дәүләт сәркәтибе (1973―1977) .

### Декабрь

* 24 декабрь ― Искәндәр Биктаһиров (72), җырчы .
* 28 декабрь ― Эдуард Хәмитов (86), БДПУ ректоры (1983―2005).
* 31 декабрь ― Назыйм Ханзафаров (86), филология фәннәре докторы.

## Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары

* Шәүкәт Гаделша
* Наилә Кумысникова
* Фирдәвис Ханов

## Нобель премиясе лауреатлары

* медицина өлкәсендә ― Каталин Карико (Маҗарстаннан, АКШта эшли), Дрю Вайсман (АКШ)
* физика өлкәсендә ― АКШтан Пьер Агостини, Германиядән Ференц Крауш һәм Швециядән Энн Л’Юлье
* химия өлкәсендә ― Мунги Бавенди, Луи Брус, Алексей Екимов (АКШта эшләүчеләр)
* әдәбият өлкәсендә ― Йон Фоссе
* Нобель тынычлык бүләге ― Нәргиз Мөхәммәди
* икътисад өлкәсендә ― Клаудия Голдин (АКШ)

## Искәрмәләр