# 13 сентябрь

**13 сентябрь** — Милади тәкъвимендә тугызынчы айның унөченче көне. Ел ахырына кадәр 109 көн кала.

|  |
| --- |
| ← **сентябрь** → |
| Дш | Сш | Чш | Пҗ | Җм | Шм | Як |
|   | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |   |   |   |   |
| 2026 ел |

 **Дөнья тарихында бу көн:**

## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар

### Халыкара

### Милли

* АКШ — Целиакия чирен истә тоту милли көне (англ.).
* Бразилия:
	+ Фарропилья инкыйлабын (русск.) искә алу атнасы башлана.
	+ Милли кашаса (русск.) алкоголь эчемлегенә багышланган Кашаса милли көне (португ.).
* Мексика — Баһадир балалар көне (русск.), 1847 елда илне саклап Чапультепек бәрелешендә (русск.) хәлак кадетларны искә төшерү.
* Россия — фашизм корбаннарын искә алу көне (русск.) (сентябрь аеның икенче якшәмбесе).
* Россия — программистлар көне (кәбисә елларда (русск.) 12 сентябрьга төшә).

### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

## Вакыйгалар

* 1736 — морза К.Тәфкилев Чиләбе шәһәрен нигезли.
* 1788 —  Нью-Йорк  АКШ башкаласы булып игълан ителә.
* 1876 — Казан Татар укытучылар мәктәбе ачыла.
* 1940 — Икенче бөтендөнья сугышы: итальян гаскәрләре  Мисырга керә.
* 1956 —  IBM ширкәте беренче каты дискны чыгара.
* 1987 —  Бразилия хастаханәләренең берсендә йөзләрчә кеше нурланыш тәэсиренә дучар ителә.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:13 сентябрь көнне туганнар*

* 1819 — Дмитрий Мейер,
* 1830 — Мария фон Эбнер-Эшенбах,
* 1846 — Владимир Барановский,
* 1863 — Артур Һендерсон, Бөекбритания сәясәтчесе.
* 1863 — Дмитрий Петрушевский,
* 1867 — Василий Брусянин,
* 1886 — Роберт Робинсон,
* 1887 — Лавослав Ружичка,
* 1888 — Иван Антипов-Каратаев,
* 1892 — Фёдор Павлов,
* 1896 — Иван Морозов,
* 1903 — Клодетт Колбер,
* 1907 — Әбләким Гафаров,
* 1911 — Александру Диордица, совет фирка-дәүләт эшлеклесе, МССР министрлар шурасы рәисе.
* 1911 — Рауза Кастрова, Мәскәү татарларының күренекле вәкиле.
* 1916 — Роальд Даль,
* 1917 — Тадеуш Орловски,
* 1920 — Раиса Бутенко,
* 1925 — Сәет Габбасов,
* 1930 — Әминә Мәликова-Шәфигуллина,
* 1931 — Мөхәррәм Әбелханов,
* 1935 — Николай Зефиров,
* 1939 — Гунтис Улманис, Латвия сәяси һәм дәүләт эшлеклесе, илнең экс-президенты.
* 1941 — Алексей Королевский,
* 1943 — Любовь Зенитова, химик-технолог, профессор.
* 1947 — Марат Ишмияров,
* 1949 — Шамил Шәрифуллин, композитор.
* 1950 — Ринат Нәбиев, татар галиме, тарихчы.
* 1957 — Нәҗип Хаҗипов,
* 1957 — Салия Морзабаева,
* 1966 — Игорь Кравчук,
* 1968 — Андрей Расолько,
* 1968 — Эмма Виклунд,
* 1969 — Андрей Шпагонов,
* 1971 — Ринат Вәсыйков,
* 1971 — Светлана Гладышева,
* 1974 — Андрей Коновалов,
* 1989 — Томас Мүллер, Алмания футболчысы.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:13 сентябрь көнне вафатлар*

* 798 — Әбү Йосыф,
* 1872 — Людвиг Фейербах, алман фәлсәфәчесе.
* 1885 — Иван Стахеев,
* 1912 — Габриель Шершеневич,
* 1922 — Евгений Болотов,
* 1934 — Дмитрий Бекарюков,
* 1935 — Мария Гажич,
* 1938 — Ситдыйк Айдаров, татар артисты.
* 1943 — Леонид Лавров,
* 1949 — Аугуст Крог,
* 1976 — Владимир Петров,
* 1979 — Рим Сыртланов, татар-башкорт артисты.
* 1985 — Галия Булатова, татар театр актрисасы.
* 1987 — Үзбәк Гыймадиев, татар әдәбият галиме.
* 1990 — Мәхмүт Хәсәнов, татар язучысы.
* 1991 — Ирина Заиконникова, фармакология белгече, профессор.
* 2012 — Дильхан Эрюрт,
* 2013 — Равил Сәлихмәт, татар инженеры, җәмәгать эшлеклесе (АКШ).
* 2018 — Рим Һидиятуллин, Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар шагыйре.
* 2021 — Әнтони Һьюиш,

## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар

#### Исем бәйрәмнәре

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

| **Милади тәкъвим буенча ел көннәре(проект)* |
| --- |
| Гыйнвар | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Февраль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |  |  |
| Март | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Апрель | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Май | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Июнь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Июль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Август | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Сентябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Октябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Ноябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Декабрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |