Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# The Beatles

|  |
| --- |
| The Beatles |
|  |
|
The Beatles
Сулдан уңга өстән аска: Джон Леннон, Пол Маккартни, Джордж Харрисон, Ринго Старр. |
| Төп мәгълүмат |
| Жанрлар |
рок,
мерсибит,
рок-н-ролл,
психоделик рок
 |
| Барлыкка килгән |
1960
 |
| Таркалган |
1970
 |
| Ил |  Бөекбритания
 |
| Шәһәр |
Ливерпуль
 |
| Тел |
инглиз теле немец теле
 |
| Состав |
Джон Леннон Пол Маккартни Джордж Харрисон Ринго Старр
 |
|  |

**The Beatles** («*Битлз*»; аерым төркемнең катнашучыларын «битллар» дип йөртәләр) — 1960 елда оешкан инглиз рок-төркеме, Ливерпуль шәһәреннән: Джон Леннон (ритм-гитара, соло-гитара, клавишалылар, перкуссия, бас-гитара, вокал), Пол Маккартни (бас-гитара, клавишалылар, гитара, вокал), Джордж Харрисон (соло-гитара, ритм-гитара, ситар, перкуссия, клавишалылар, вокал), Ринго Старр (барабанлар, перкуссия, клавишалылар, вокал).

The Beatles төркеме рок-музыкага зур йогынты ясаган һәм белгечләр тарафыннан XX гасырның иң уңышлы төркемнәреннән берсе дип санала, төркемнең уңышлары табыш ягыннан да, иҗат ягыннан да бик күп. Күп куренекле музыкантлар үз иҗатларында The Beatles җырларының йогынтысын таныйлар. 1963 елда «Please Please Me / Ask Me Why» синглы чыккач, төркем бөтен дөньяда таныла һәм шул ук вакыттан битломания дип исемләнгән глобаль куренешне башлана. Төркемнең музыкантлары һәм аларның продюсеры һәм тавыш режиссеры Джордж Мартин тавыш яздыру тармагында, төрле музыкаль юнәлешләрен кушуга һәм видеоклиплар төшерүгә өлеш керткәннәр.

The Beatles төркемең купчелек җырлары автордашлыкта барлыкка килгән һәм Джон Леннон һәм Пол Маккартни исемнәренә язылган. Rolling Stone журналының «500 бөек альбомнар» тезмәсендә төркемнең Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band альбомы беренче урында (тагы дүрт альбомнары беренче дистәдә). Шулай ук, төркем Rolling Stone журналының "50 бөек башкаручылар" тезмәсендә беренче урында. The Beatles музыкасына «Let it Be» фильмы ике Оскар премиясен алган. Бар квартет, ил алдында казанышлары өчен, MBE орденнары белән бүләкләнгән.

1970 елдан The Beatles бергә эшләүләрен туктаталар. Төркем таралгач, музыкантлар һәрберсе аерым карьера эшли башлый. 1980 елда Джон Леннон үз өе алдында һәлак була, 2001 елда Джордж Харрисон яман шеш чиреннән үлә. Пол Маккартни һәм Ринго Старр иҗат эшләрен дәвам итәләр.

**Бу мәкаләне викиләштерергә кирәк.**Зинһар, мәкаләне Википедия кагыйдәләре буенча төзәтегез.
**Башка телле бүлектә тулырак мәкалә бар: The Beatles (ингл.)**Сез тәрҗемә ярдәме белән бу мәкаләне язып бетереп проектка ярдәм итә аласыз.
# 1873 ел

| Еллар
 |
| --- |
|  1869 · 1870 · 1871 · 1872 —  **1873**  — 1874 · 1875 · 1876 · 1877
 |
| Унъеллык
 |
| 1850-еллар · 1860-еллар — **1870-еллар** — 1880-еллар · 1890-еллар
 |
| Гасырлар
 |
| XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр
 |

|  |
| --- |
| 2 меңьеллык
 |
| XVII гасыр — XVIII гасыр — **XIX гасыр** — XX гасыр — XXI гасыр
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1790-еллар
 |  1790
 |  1791
 |  1792
 |  1793
 |  1794
 |  1795
 |  1796
 |  1797
 |  1798
 |  1799
 |
|  |
| 1800-еллар
 |  1800
 |  1801
 |  1802
 |  1803
 |  1804
 |  1805
 |  1806
 |  1807
 |  1808
 |  1809
 |
| 1810-еллар
 |  1810
 |  1811
 |  1812
 |  1813
 |  1814
 |  1815
 |  1816
 |  1817
 |  1818
 |  1819
 |
| 1820-еллар
 |  1820
 |  1821
 |  1822
 |  1823
 |  1824
 |  1825
 |  1826
 |  1827
 |  1828
 |  1829
 |
| 1830-еллар
 |  1830
 |  1831
 |  1832
 |  1833
 |  1834
 |  1835
 |  1836
 |  1837
 |  1838
 |  1839
 |
| 1840-еллар
 |  1840
 |  1841
 |  1842
 |  1843
 |  1844
 |  1845
 |  1846
 |  1847
 |  1848
 |  1849
 |
| 1850-еллар
 |  1850
 |  1851
 |  1852
 |  1853
 |  1854
 |  1855
 |  1856
 |  1857
 |  1858
 |  1859
 |
| 1860-еллар
 |  1860
 |  1861
 |  1862
 |  1863
 |  1864
 |  1865
 |  1866
 |  1867
 |  1868
 |  1869
 |
| 1870-еллар
 |  1870
 |  1871
 |  1872
 |  1873
 |  1874
 |  1875
 |  1876
 |  1877
 |  1878
 |  1879
 |
| 1880-еллар
 |  1880
 |  1881
 |  1882
 |  1883
 |  1884
 |  1885
 |  1886
 |  1887
 |  1888
 |  1889
 |
| 1890-еллар
 |  1890
 |  1891
 |  1892
 |  1893
 |  1894
 |  1895
 |  1896
 |  1897
 |  1898
 |  1899
 |
|  |
| 1900-еллар
 |  1900
 |  1901
 |  1902
 |  1903
 |  1904
 |  1905
 |  1906
 |  1907
 |  1908
 |  1909
 |

 |
| Хронологик таблица
 |

**1873 (бер мең сигез йөз җитмеш өченче) ел** — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1873 елы, II меңьеллыкның 873 елы, XIX гасырның 73 елы, XIX гасырның 8 унъеллыгының 3 елы, 1870 елларның 4 елы. 1873 елдан бирле **153** ел үтте.

## Вакыйгалар

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1873 елда туганнар*

* 7 гыйнвар — Андрей (Ухтомский), Уфа епискобы.
* 13 февраль — Федор Шаляпин, дөньякүләм танылган рус җырчысы (бас).
* 1 март — Габдрахман Рәфыйков, татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, Хезмәт Батыры.
* 19 март — Макс Регер, алман композиторы.
* 1 апрель — Сергей Рахманинов, рус композиторы.
* 2 сентябрь — Роман Дәүли, Казан керәшен укытучылар семинариясе директоры.
* 20 ноябрь — Мөхетдин Корбангалиев, татар галиме, мөгаллим.
* 13 декабрь — Валерий Брюсов, рус шагыйре.
* 21 декабрь — Зыя Камали, татар мәгърифәтчесе, фәлсәфәче, дин һәм җәмәгать эшлеклесе.
* 25 декабрь — Муса Бигиев, татар дини фәлсәфәчесе.

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:1873 елда вафатлар*

* 1 май — Давид Ливингстон, инглиз сәяхәтчесе.
# Софико Чиаурели

| Софико Чиаурели |
| --- |
| Туган телендәге исеме | гөрҗ. სოფიკო ჭიაურელი |
| Туган | 21 май 1937(1937-05-21) Тбилиси, Грузия ССР, СССР |
| Үлгән | 2 март 2008(2008-03-02) (70 яшь) Тбилиси, Гөрҗистан |
| Үлем сәбәбе | яман шеш |
| Күмү урыны | Дидубийский пантеон[d] |
| Ватандашлыгы |  СССР  Гөрҗистан |
| Әлма-матер | С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты[d] |
| Һөнәре | актёр, киноактер, сәясәтче |
| Җефет | Георгий Николаевич Шенгелая[d] һәм Махарадзе, Константин Иванович[d] |
| Ата-ана | * Михаил Эдишерович Чиаурели[d] (әти)
* Верико Анджапаридзе (әни)
 |
| Кардәшләр | Чиаурели, Отар Михаилович[d] |

**Софико Чиаурели Михайловна** (гөрҗ. სოფიკო ჭიაურელი; 21 май 1937 ел — 2 март 2008) — ССРБ һәм Грузия артисты. Грузин ССР-ның (1976) һәм Әрмән ССР-ның (1979) халык артисты. Йөздән артык фильмда уйнаган. Халыкара конкурсларда җиделәтә «Иң яхшы хатын-кыз роле» призына лаек булган бердәнбер совет артисты.

## Биографиясе

Софико Чиаурели Тбилисида артист Верико Анджапаридзе һәм кинорежиссер Михаил Чиаурелли гаиләсендә туган.

Бөтен Союз дәүләт кинематография институтын (1960, Б. Бибиков остаханәсе) яхшы билгеләргә генә тәмамлый. Институттан соң туган ягына кайта. 1960-1964 һәм 1968 елларда — Тбилисидагы Марджанишвили исемендәге академиягә театры артисты, 1964-1968 елларда — Ш. Руставели исемендәге академиягә театры артисты.

9 нчы чакырылыш ССРБ Югары советы депутаты.

2008 елның 2 мартында Софико Чиаурели озак һәм каты авырудан соң, 71-нче яшендә вафат була.

Тбилиси шәһәренең Дидуб пантеонында ире Махарадзе Котэ янында җирләнгән.

Тбилиси шәһәренең Сион скверында Чиаурелига бюст куела (скульпторы Леван Вардан, 2009). 2008 елның 5 мартындагы кабул ителгән карарга яраклы, Тбилисиның бер урамы Софико Чиаурели исемен йөртә.

## Искәрмәләр
# Губернатор

| Губернатор |
| --- |
|  |
| Урынбасар | губернатор урынбасары[d] |
| ISCO-08 occupation class | 1111 |

**Губерна́тор** — җитәкче түрә, гадәтчә югарытүгел дәрәҗәдәге хөкүмәтнең юлбашчысы.

Федератив илләрдә куелган яки сайланган сәяси эшлеклесе, дәүләт өлеше белән идарә итүче *губернатор* дип атала ала.

Бу — мәкалә төпчеге.
Сез мәкаләне үзгәртеп һәм мәгълүмат өстәп,  *Википедия* *проектына ярдәм итә аласыз.*Мөмкинлек булса, бу искәрмәне төгәлрәккә алыштырырга кирәк.
# 1984 (roman)

|  |
| --- |
| 1984
ingl. *Nineteen Eighty-Four* |
|  |
| Janrı |
roman-antiutopiä
sotsial’ fantastika
 |
| Avtorı |
Corc Orwell
 |
| Original tele |
ingliz tele häm yaña tel
 |
| Yazılu datası |
1948
 |
| Näşer itü datası |
8 iyün 1949
 |
| Näşriät |
Secker and Warburg
 |

**«1984»** (ingl. *Nineteen Eighty-Four*, «Meñ tuğız yöz siksän dürtençe») — Corc Orwellnıñ roman-antiutopiäse. 1949 yılda çığarğan. M.F. Çernış süzläre buyınça, bu yazuçınıñ iñ töp häm soñğı äsäre.

«1984» romanı Yevgeniy Zamätinnıñ «Bez» (*1920*), Oldos Hakslinıñ «Güzäl yaña dönya» (*1932*) häm Rey Bredberinıñ «Farenheyt buyınça 451 gradus» (*1953*) kebek äsärläre belän berrättän antiutopiä ürnäkläreneñ berse bulıp sanala.

Roman säyäsi häm antiutopik belletristikanıñ klassik ädäbi ürnägenä äverelä. Romannan «Abıy», «ikefikerlek», «fiker politsiäse», «fiker cinäyäte», «yaña tel» häm «2 + 2 = 5» kebek töşençälär bik populär bula.

## İskärmälär

## Sıltamalar

* «1984» romanı orwell.ru saytında.
* «1984» romanı «Лаборатория Фантастики» saytında.
# Транспорт

| Транспорт |
| --- |
|  |
|  |
| Кайда өйрәнелә | наука о транспорте[d] |
|  |
| Тематик география | география транспорта[d] |
| Берләшмәләре | исемлекне карагыз[d] |
|  Транспорт Викиҗыентыкта |

Нефть танкеры каршында узып баручы кешеләр
Француз милли полициясе төрле транспорт чараларын кулланы - һәрберсенең үз өстенлеге бар.
Үсештәге илләрдә кеше көченә нигезләнгән транспорт әлегәдә киң таралган.
 Австралияда элек йон йөген ташуда кулланылган үгезләр такымы.
Космик очыш корабы *Шаттл Атлантис* шаттл ташучы очкыч өстендә
Кешеләрне, хайваннарны һәм йөкләрне бер урыннан башка урынга ташуга **транспорт** диләр. Транспорт төрләре арасында авиация, тимер юллар, юл транпорты, су транспорты, кабель транспорты, торба транспорты һәм космик транспорты керә. Тармакны инфраструктура, транспорт чаралары, һәм эшчәнлеккә бүлеп була. Транспорт цивилизацияләрнең барлыкка килә алулары өчен кешеләр арасындагы сәүдәгә юл ачуда гаять зур роль уйный.

Транспорт инфраструктурасы үзенә транспорт өчен кирәкле корылмаларны ала: юллар, тимер юллар, һава юллары, су юллары, каналлар, торба транспорты һәм һава аланы, вокзал, автобус тукталышы, ягулык станциясе, йөк терминалы, саклау урыннары һәм портлар. Терминалларны пассажирларны утырту-чыгару, йөк кертү-чыгару һәм транспорт чараларына хезмәт күрсәтү өчен кулланып була.

Бу челтәрләр буенча йөрүче транспорт чаралары арасында автомобил, велосипед, автобус, поезд, йөк машинасы, җәяүлеләр, боралаклар һәм очкычлар була ала.

Пассажир транспорты иҗтимагый (операторлар билгеләнгән тәртип буенча оештырылган хезмәт күрсәтә) яки шәхси була ала. Икътисади үсештә һәм глобализация процессларында транспортның роле гаять.

## Тарих

Кешеләрнең беренче транспорт чарасы - җәяү йөрү һәм йөзү иде.

## Шулай ук карагыз

* 30 төрле 4-юллы чатыларда үлсәгән Транспорт агымы

## Искәрмәләр

## Чыганак

* Википедиянең инглиз телле бүлеге мәкаләсе
# iPad

iPad|  |
| Җитештерүче |
Foxconn for Apple, Inc.
 |
| Төр |
Таблет-санак
 |
| Чыгу көне | **Wi-Fi'лы җиһаз (АКШ):** 3 апрель, 2010 ел **Wi-Fi+3G'лы җиһаз (АКШ):** 30 апрель, 2010 ел **Халыкара сатулар:** 28 май, 2010 ел
 |
| Операцион система |
Apple iOS 4.3 *(2011 елның 9 март ыннан башлап)* |
| Power |
Тулыландырылучы, алынмый Литий-полимерлы аккумулятор;
 |
| CPU | **iPad**: 1 GHz Apple A4 **iPad 2**: 1 GHz икетөшле Apple A5
 |
| Даими хәтер |
Флеш-хәтер 16, 32, и 64 GB
 |
| Оператив хәтер | **iPad**: 256 MB DDR SDRAM (Apple A4 эченә урнаштырылган) **iPad 2**: 512 MB LPDDR2.
 |
| Дисплей |
1024×768 пиксель, XGA, 132 ppi, Экранның яклар чагыштырмасы 4:3, Светодиодлы яктырту, IPS LCD дисплей, 9,7 *(диагональ)* |
| Кертү |
Мультитач Сенсорлы экран, Гарнитура, Акселерометр, санлы компас, гироскоп (iPad 2)
 |
| Камера | **iPad**: юк **iPad 2**: бар (алгы (0.3 Mpx) һәм арткы (HD 720p))
 |
| Интерфейсы |
Wi-Fi (802.11a/b/g/n), Bluetooth 2.1+EDR, **Wi-Fi+3G үз эченә:** A-GPS, Micro-sim slot, Quad-band, GSM, GPRS/EDGE, Tri-band UMTS HSDPA
 |
| Онлайн-сервис |
iTunes Store, App Store, MobileMe, iBookstore
 |
| Зурлык |
9.56 in (24.3 cm) (h)
7.47 in (19.0 cm) (w)
0.5 in (1.3 cm) (d)
 |
| Авырлык | **Wi-Fi model:** 1.5 lb (680 g) **Wi-Fi+3G:** 1.6 lb (730 g)
 |
| Related articles |
iPod touch, iPhone
 |
| Сайт |
www.apple.com/ipad/
 |

**iPad**  (*«айпа́д»* дип укыла) — Apple ширкәте тарафыннан чыгарылучы таблет-санак. Җиһаз 2010 елның 27 гыйнварында Сан-Франциско шәһәрендә Стив Джобс тарафыннан киң җәмәгатьчелеккә тәкъдим ителә. Сату итүләр 2010 елның 3 апрелендә Нью-Йорк шәһәренең Бишенче авеню үзәгендә башланып китә. Россия Федерациясендә исә рәсми сатулар 2010 елның 9 ноябрендә генә башланып китә. Ә 2011 елның 2 мартында Apple ширкәте iPad'ның икенче буыны булган iPad 2'не тәкъдим итә, аңарда беренче буыннан аермалы буларак 2 камера(алгы (0.3 Mpx) һәм арткы (HD 720p) һәм башка бик күп яңартулар кертелгән.

## Бәясе һәм кертүне башлау

#### iPad җиһазаның АКШ'тагы бәяләре:

|  | 16GB | 32GB | 64GB |
| --- | --- | --- | --- |
| Wi-Fi | $499 | $599 | $699 |
| Wi-Fi + 3G + GPS | $629 | $729 | $829 |

#### Халыкара бәяләре:

|  | 16GB | 32GB | 64GB |
| --- | --- | --- | --- |
| Wi-Fi | €479 Europe, £429 U.K., $549 Canadian, $629 Australian | €579 Europe, £499 U.K., $649 Canadian, $759 Australian | €679 Europe, £599 U.K., $749 Canadian, $879 Australian |
| Wi-Fi + 3G + GPS | €579 Europe, £529 U.K., $679 Canadian, $799 Australian | €679 Europe, £599 U.K., $779 Canadian, $928 Australian | €779 Europe, £699 U.K., $879 Canadian, $1,049 Australian |

## Моны да карагыз

* Таблет-санак
* Электрон китап
* Сенсорлы экран
* Мультитач
* HP Slate 500
* iPhone

## Сылтамалар

* Викиҗыентыкта **[[Commons:Category: iPad Викиҗыентыкта|IPad]]** темасына медиафайллар бар
* Apple iPad'ның рәсми сайты (рус.)
* iPad тәкъдим итү видеоязмасы (ингл.)
* Apple өчен өстәмә җиһазлар.

## Искәрмәләр