Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Harvard universitetıКириллицада уку

Harward universitetı**Harvard universitetı** - AQŞnıñ Kembric şähärendä (Massaçusetts ştatı) urnaşqan xosusıy universitet, Ürmäle göl ligası äğzası. 1636 yılda eşen başlap cibärgän, häm AQŞnıñ iñ qart universitetı bularaq sanala. Yäş din ähele Harvard iseme universitetqa 1639 yılnıñ 13 martında birelä.

Harvard kitapxanäsendä 15 millionnan artıq kitap saqlana. Zurlığı buyınça ul dönyanıñ Böyekbritaniä (*British Library*), Kongress (*Library of Congress*) häm Fransiä Milli kitapxanälärennän (*Bibliothèque Nationale*) genä qalışa.

Harvard kitapxanäsendä tatar telendä yazılğan kitaplar da şaqtıy zur urın alıp tora. Monıñ belän berrättän tatar xalqınıñ tarixına bağışlanğan kitaplar da bar.

Harvard dönya universitetları arasında iñ zur "endowment" waqfına (fondına) iä. 2006 yılda anıñ küläme 29.2 milliard dollar täşkil itte.

Harvardta 2400 yaqın prafisır-uqıtuçı xezmät quya, 6,700 bakalavr häm 12,400 magistr belem ala. Universitetnıñ räsmi töse – qızğılt şämäxä.

Harvard universitetıniñ räsmi bite
# Товар кытлыгы

| Товар кытлыгы |
| --- |
|  |
| Ярдәм итүче фактор булып тора | потолок цен[d] |
|  |
| Моңа өлешчә туры килә | ресурс чикләнгәнлеге |
| Моның каршысы | тәкъдим күләме артыклыгы[d] |

**Товар кытлыгы** (от лат. *dēficit* «кытлык, җитмәү») — акча булуга карамастан, сатып алучылар сатып ала алмаган аерым товарлар һәм хезмәтләр җитмәү.

Дефицит тәкъдим белән ихтыяҗның туры килмәвен һәм бәянең тигезләнмәвен күрсәтә.

Дефицит ул базарда сатып алучылар, гамәлдә булган бәяләрдән сатучыларның, сатуга тәкъдим иту мөмкинлекләренә караганда (алар бу бәядән тәкъдим итәргә риза түгел), күбрәк товар алырга ниятләгәндә барлыкка килгән халәт.

Базарда товар артыклыгы да, дефицит та булмый торган халәт базар тигезләнеше дип атый: мондый шартларда сорау һәм тәкъдим бер-берсен тигезләп тора. Димәк, мондый тигезлеккә китергән бәяне дә тигезләнешле бәя дип, ә бу бәядән сатарга мөмкин булган товарлар күләмен тигезләнешле сатулар күләме дип атау кабул ителгән.

## Искәрмәләр

## Чыганаклар

* «Каждый знает, за кем стоит» — д/ф, 1983 год, Польша, режиссёр Мария Змаж-Кочанович
* «Что привезли? Жизнь в очередях Польской Народной Республики» — д/ф, 2010 год, режиссёр Конрад Старчевски

## Сылтамалар

* Дефицит товарный / Е. Е. Румянцева // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
* Владимир Гендлин (2015-08-24). Дефицит приходит во время еды. Журнал «Коммерсантъ Деньги» № 33, стр. 35. әлеге чыганактан 2015-08-24 архивланган. 2015-08-24 тикшерелгән.
* Статистика на 1950-е годы(үле сылтама)
* Отоваренная мечта: советские фотографии о жизни в условиях дефицита
# NASAКириллицада уку

NASA möhere
NASA bilgese
NASA töp binası
**NASA** yäki **Ğälämi fäzanı tikşerenü häm hawada oçu buyınça Milli idärä** (inglizçä *National Aeronautics and Space Administration, NASA*) — AQŞ federal' xökümätenä buysınğan idärä tarmağı, AQŞ vitse-prezidentına turı buysına. Däwlät kosmik programması öçen cawaplı.

"Kolumbiä" şatlın cibärü
Teleskoplar, interferometrlar yärdämendä NASA alğan mäğlümat cämäğät qazanışı, milege bularaq irek itep bastırıla, küçermäse alına.

NASA citäkçese - **Maykl Griffin** (2005 yıldan).

## Tarix

1958 yılda SSRB Cirneñ berençe yasalma iärçenen cibärgännän soñ, kosmik uzışu qısalarında nigezlänä. İrtäräk oyışqan **DARPA** agentlığı da NASAğa küçerelä.

## Ğälämi programmalar

* Merkuriy
* Gemini (Cemini)
* Apollon
* Skylab (Skayleb)
* Soyuz-Apollon
* Şattl (Space shuttle)
* Yoldızlıq

## Aqça

NASA barlıq dönya kosmik agentlıqlarınnan iñ zur büdjetqa iä:

* 2005 - $16,2 mlrd;
* 2007 - $17,4 mlrd;
* 2008- $17,3 mlrd;
* 2009 - $17,6 mlrd;
* 2010 - $18,7 mlrd;
* 2011 - $19 mlrd.
* 2012 - $17,770 mlrd;
* 2013 - $17,711 mlrd;
* 2014 - $17,7 mlrd

## Sıltamalar

* Викиҗыентыкта **[[Commons:Category: NASA Викиҗыентыкта|NASA]]** темасына медиафайллар бар
* Рәсми сәхифә(ингл.)
* База фото- и видеоматериалов NASA
* NASA Home Page
* NASA Engineering and Safety Center
* NASA Photos  2010 елның 12 ноябрь көнендә архивланган and NASA Images
* NASA Television and NASA podcasts
# Джон Керри

| Джон Керри |
| --- |
|  |
| Туган телендәге исеме | John Forbes Kerry |
| Туган | 11 декабрь 1943(1943-12-11) (82 яшь) Ородо, Колорадо, АКШ |
| Ватандашлыгы | АКШ |
| Әлма-матер | Ель көллияте[d], Школа права Бостонского колледжа[d], Школа святого Павла[d], Йель университеты, Fessenden School[d], St. Albans School[d] һәм Jonathan Edwards College[d] |
| Һөнәре | сәясәтче, элекке гаскәри, АКШ Дәүләт Сәркәтибе |
| Сәяси фирка | АКШ Демократик фиркасе |
| Җефет | Джулия Торн[d] һәм Teresa Heinz Kerry[d] |
| Балалар | Александра Керри[d] һәм Vanessa Kerry[d] |
| Ата-ана | * Ричард Джон Керри[d] (әти)
* Розмари Изабель Керри[d] (әни)
 |
| Кардәшләр | Cameron Kerry[d] |
| Катнашкан сугышлар/алышлар | Вьетнам сугышы |
| Хәрби дәрәҗә | лейтенант |
|  |
|  **Джон Керри**  Викиҗыентыкта |

**Джон Форбс Керри** (ингл. *John Forbes Kerry*; 11 декабрь, 1943 , Орора, Колорадо) — АКШ сәясәтчесе, АКШ Демократик фиркасе әгъзасе, 1 февральдән 68-нче АКШ Дәүләт сәркәтибе (2013).

1985 елдан — кече сенатор, 2009-2013 елда Массачусетс штатыннан олы сенатор, халыкара эшләр буенча комитет җитәкчесе.

## Тәрҗемәи хәле

Урта белемне Швейцариядә алган. Йель Университетын тәмамлаган. Джон Кеннеди сайлау кампаниясендә катнашкан.

1966-1970 елларда Вьетнам сугышында катнашкан, хәрби елга катеры белән җитәкчелек иткән. Өч җәрәхәттән соң армиядән киткәч сугышка каршы хәрәкәттә катнаша.

1985 елдан Массачусетс штаты губернаторы урынбасары.

1985 елдан Сенатка сайланган.

2004 елда Демократик фиркадән АКШ президентына нәмзат, ләкин Джордж Бушка җиңелә (35 тавыш бирешә).

Барак Обама Һиллари Клинтон урынына Джон Керрине 2013 елда тәкъдим итә, АКШ Сенаты 29 гыйнварда 94 тавыш белән (3 каршы) аны раслый.

Россия Чит ил эшләре министры Сергей Лавров белән авыр сөйләшүләр нәтиҗәсендә 2013 елның 14 сентябрендә Сүрия турында (химик коралны юк итү) килешүне төзиләр.

## Әдәбият

* Brinkley, Douglas, Tour of Duty: John Kerry and the Vietnam War, William Morrow & Company, 2004. ISBN 0-06-056523-3
* Kerry, John and Vietnam Veterans Against the War, The New Soldier, MacMillan Publishing Company, 1971. ISBN 0-02-073610-X
* Kerry, John, The New War: The Web of Crime That Threatens America’s Security, Simon & Schuster, 1997. ISBN 0-684-81815-9
* Kerry, John, A Call to Service: My Vision for a Better America, Viking Press, 2003. ISBN 0-670-03260-3
* Kerry, John and Teresa Heinz Kerry, This Moment on Earth: Today’s New Environmentalists and Their Vision for the Future, PublicAffairs, 2007. ISBN 978-1-58648-431-6
* Kranish, Michael, Brian C. Mooney, and Nina J. Easton. John F. Kerry: The Complete Biography by the Boston Globe Reporters Who Know Him Best, PublicAffairs, 2004. ISBN 1-58648-273-4
* McMahon, Kevin, David Rankin, Donald W. Beachler and John Kenneth White. Winning the White House, 2004, Palgrave Macmillan, 2005. ISBN 1-4039-6881-0
* O’Neill, John E. & Corsi, Jerome R. Unfit for Command: Swift Boat Veterans Speak Out Against John Kerry, Regnery Publishing, 2004. ISBN 0-89526-017-4
*   2013 елның 10 гыйнвар көнендә архивланган — Salem Power Plant — Cut The PLant MR KERRY
# АКШ бәйсезлеге өчен сугыш

|  |
| --- |
| АКШ бәйсезлеге өчен сугыш |
|  |
| Дата |
1775–1783
 |
| Урын |
АКШның көнчыгыш яры, Үзәк Америка, Канаданың көнчыгыш яры, Үзәк Канада, Гудзон култыгы, Атлантик океан, Урта диңгез, Балеар утраулары, Кариб диңгезе, Гибралтар, Һинд океаны
 |
| Сәбәп |
Бик югары салым, Парламентта вәкилчелек булмау
 |
| Нәтиҗә |
АКШ бәйсезлеге
 |
| Көндәшләр |
|

|  |  |
| --- | --- |
| АКШ, Франция, Испания, Голландия, Онейда, Тускарора
 | Бөекбритания, Ансбах кенәзлеге, Байрейт кенәзлеге, Гессен-Кассель, Брауншвейг-Вольфенбюттель, Вальдек-Пирмонт, Ганновер.
  |

 |
| Сәргаскәрләр |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Джордж Вашингтон, Ричард Монтгомери, Натаниэль Грин, Горацио Гейтс, Израэль Путнам, Джон Старк, Джон Пол Джонс, Мари-Жозеф Лафайет, Жан-Баптис Донатэн де Вимур, граф де Рошамбо һ. б.
  | Георг III, Уильям Хоу, Генри Клинтон, Чарлз Корнуоллис, Джон Бергойн һ. б.
  |

 |
| Яклар көчләре |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *билгесез* | *билгесез* |

 |
| Югалтулар |
|

|  |  |
| --- | --- |
| *билгесез* | *билгесез* |

 |
|  |

**АКШ бәйсезлеге өчен сугыш** (ингл. *American Revolutionary War, American War of Independence*; 1775—1783) — бер яктан Бөекбритания һәм лоялистлар, икенче яктан АКШ арасында булган сугыш. Сугыш нәтиҗәсендә Америка җирләрендә урнашкан штатлар берләшеп бәйсез Америка Кушма Штатларын төзиләр.

**Бу мәкаләнең сыйфатын арттырыр өчен түбәндәгеләрне эшләргә кирәк?: Мәкаләне тулыландырырга (мәкалә бик кыска)
# Твиттер

| **«Твиттер»** |
| --- |
|   |
| Cкриншоты |  |
| Рәсми исем | X |
| Ил |  Америка Кушма Штатлары |
| Төр | микроблоггинг |
| Теркәлү | кулланучы өчен кирәк |
| Телләр | инглиз, испан, итальян, алман, француз, япон |
| Хуҗасы | Twitter, Inc |
| Эшли башлау вакыты | 2006 ел |
| Халәте | актив |
| URL | twitter.com |

**«Тви́ттер»** (**Twitter**, ингл. *to twitter*-дән — «чыркылдарга, черелдәргә, такылдарга») — микроблоггинг сервисы. Бер язмада (бер твиттә) 280 символны язарга ирек бирә. «Твиттер» — социаль челтәр. «Твиттер» исеме — tweet сүзеннән алынган, инглизчә кошларның чер-чер килүләре, сайраулары мәгънәсенә туры килә. 2011 елның 1 гыйнварына «Твиттердә» 200 млн кеше теркәлгән.

«Твиттердә» күбесенчә актив интернет кулланучылары утыра, һәм күп кеше өчен «Твиттер» риклам һәм трафик чыганагы итеп күренә. Моннан тыш «Твиттер» — кызу аралашу коралы да, яңалыклар иң тиз тарала торган социаль челтәр дә.

«Твиттердә» меңләп татар теркәлгән, анда татарлар исемлеген беренче итеп @qazan ясады.

«Твиттердә» татар яңалыкларының каналлары да бар: Татар яңалыклары, Ислам яңалыклары.

## Искәрмәләр

## Сылтамалар

* Рәсми сайт(ингл.)