# 8 мартLatinitsada uqu

**8 март** – Милади тәкъвимендә өченче айның сигезенче көне. Ел ахырына кадәр 298 көн кала.

|  |
| --- |
| ← **март** → |
| Дш | Сш | Чш | Пҗ | Җм | Шм | Як |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 |   |   |   |   |   |
| 2026 ел |

 **Дөнья тарихында бу көн:**

## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар

- Алман империясе: **Сайлау һәм сайлана алу хакыбызны тәләп итәбез. Хатын-кызлар көне, 8 март 1914.**
### Халыкара

* БМО — Халыкара хатын-кызлар көне (ингл. *International Women's Day*)..

### Милли

* Сүрия – Инкыйлаб көне (гарәп. ثورة الثامن من آذار‎), 1963 елда кораллы түнтәрелеш (ингл. *1963 Syrian coup d'état*) нәтиҗәсендә  *Гәрәп социалист Баат фиркәсе*нең (2000 елдан бирле Cүрия бүлеге *en* җитәкчесе - Бәшәр Әсәд) хөкүмәткә килүе билгеләнә.

### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* **Балкарлар сөргене** корбаннарын искә алу көне.

## Вакыйгалар

* 1010 — Фирдәүси үзенең "Шаһнамә" эпик поэмасын тәмамлый.
* 1669 — Этна янартавының иң көчле атуы.
* 1914 — 1911 елдан билгеләнә башлаган Халыкара хатын-кызлар көне беренче тапкыр 8 мартка туры килә.
* 1930 — Һиндстанда Маһатма Ганди җитәкчелеге астында граждан буйсынмау кампаниясе башлана.
* 1944 — Балкар халкын *туган җирләреннән* Казакъ һәм Кыргыз ССР җирләренә **сөргенгә җибәрү чаралары** башлана.
* 1950 — СССР үзенең атом бомбасы булуы турында игълан итә.
* 1973 — Төньяк Ирландиядәге референдумда 59 процент кеше бу ил өлеше Бөекбританиядә калсын дигән тавыш бирәләр.
* 1983 — АКШ президенты Рональд Рейган ССРБны «явызлык империясе» дип атый.

## Туулар

*Шулай ук карагыз: Төркем:8 март көнне туганнар*

* 1874 — Алексей Боголюбов,
* 1875 — Павел Красин,
* 1879 — Отто Һан,
* 1889 — Леонид Смирнов,
* 1892 — Александр Червяков, беларус совет дәүләт эшлеклесе.
* 1894 — Вәйнө Аалтонен, фин сынчысы.
* 1894 — Никипар Соловьев,
* 1912 — Абдурәим Рәшидов, хәрби очучы, Советлар Берлеге Каһарманы.
* 1914 — Владимир Серебряков,
* 1914 — Магдалина Мавровская,
* 1915 — Зыя Нуриев, күренекле дәүләт һәм партия эшлеклесе (Башкортстан).
* 1916 — Александр Данилов,
* 1919 — Константин Чачава,
* 1921 — Әнвәр Калиев, Бөек Ватан сугышы чоры Кызыл Гаскәре пехота старшинасы, Советлар Берлеге каһарманы.
* 1922 — Сид Чарисс,
* 1923 — Елена Шибаева,
* 1924 — Баян Дәүләтов, Бөек Ватан сугышы чоры Кызыл Гаскәре укчылар взводы командиры, лейтенант, Советлар Берлеге каһарманы.
* 1924 — Зиннәт Вәли,
* 1924 — Зөфәр Сәдертдинов,
* 1927 — Габриэль Гарсиа Маркес, Колумбия язучы-прозаигы, журналист, матбагачы һәм сәяси эшлекле.
* 1929 — Эбе Камарго, Бразилия җырчысы һәм кинематограф актрисасы, телевидение һәм радио программалары алып баручысы.
* 1930 — Валерий Шатерников,
* 1930 — Җәвит Акчурин, фотохәбәрче, КФУ доценты.
* 1932 — Азат Вергазов, язучы.
* 1933 — Евдокия Багаева,
* 1939 — Абдусалам Гусейнов,
* 1941 — Реваль Закиров, галим.
* 1942 — Салават Кусыймов,
* 1942 — Яков Гришин,
* 1943 — Җәүдәт Мәҗитов,
* 1945 — Николай Мусхелишвили,
* 1945 — Роберт Лютер,
* 1946 — Валентина Ленцова,
* 1947 — Татьяна Шабанова,
* 1951 — Лидия Куликовски,
* 1953 — Луиза Фархшатова,
* 1955 — Вәгыйзь Шәйхетдинов, татар рәссамы.
* 1955 — Рафис Гыйззәтуллин, татар язучысы һәм журналист.
* 1956 — Рөстәм Хәсәнов,
* 1956 — Фәнүзә Нуриева,
* 1957 — Артур Реан,
* 1960 — Ирек Мөхәммәтов,
* 1961 — Каһир Рәсүлзадә,
* 1966 — Рәйсә Хазбулатова,
* 1967 — Аслы Эрдоган,
* 1968 — Равил Сабитов,
* 1971 — Юлия Хәмитова,
* 1977 — Пётр Девяткин,
* 1980 — Луция Вондрачкова,
* 1982 — Девид Ли,
* 1982 — Станислав Пермяков,
* 1983 — Полиана Окимото,
* 1983 — Руя Садат,
* 1987 — Константин Гамаюров,
* 1992 — Сиринә Мифтахова, драма актрисасы, "Әдәби көрәш" җиңүчесе.
* 1995 — Илмир Нәбиуллин,

## Вафатлар

*Шулай ук карагыз: Төркем:8 март көнне вафатлар*

* 1844 — Карл XIV Юхан (*Жан-Батист-Жюль Бернадот*) , Швеция һәм Норвегия короле.
* 1869 — Гектор Берлиоз (*Louis Hector Berlioz*), француз композиторы.
* 1874 — Миллард Филлмор,
* 1923 — Йоханнес Ван дер Ваальс, голландияле галим, Физика өлкәсендә Нобель премиясе.
* 1930 — Вильям Һовард Тәфт,
* 1937 — Сергей Пионтковский,
* 1940 — Гыймазетдин Вәҗетдинов, Совет-фин сугышы чоры Кызыл Гаскәре укчылар ротасы командиры, кече лейтенант, Советлар Берлеге каһарманы.
* 1944 — Василий Осипов,
* 1944 — Миңнегали Гобәйдуллин, Бөек Ватан сугышы чоры Кызыл Гаскәре укчылар взводы командиры, лейтенант, Советлар Берлеге каһарманы *(матросовчы)*.
* 1945 — Герман Одноценов,
* 1950 — Сергей Бахрушин,
* 1953 — Альберт Пирх,
* 1955 — Халикъ Садрый, татар язучысы.
* 1967 — Елена Кульчицкая,
* 1971 — Сергей Соколов,
* 1987 — Владимир Дәүләкәмев,
* 1987 — Пётр Осипов,
* 1989 — Елизавета Быкова,
* 1991 — Салимгәрәй Гаскәров,
* 1992 — Александр Морозов,
* 1994 — Вәсигъ Зәһриев,
* 1996 — Рамил Хуҗин,
* 2005 — Аслан Масхадов,
* 2010 — Ирныс Бәкиров,
* 2012 — Игорь Красичков-Терновский,
* 2013 — Георгий Кантор,
* 2015 — Иосиф Дядькин,
* 2017 — Җорҗ Ола,

## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар

#### Исем бәйрәмнәре

## Шулай ук карагыз

## Искәрмәләр

| **Милади тәкъвим буенча ел көннәре(проект)* |
| --- |
| Гыйнвар | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Февраль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |  |  |
| Март | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Апрель | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Май | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Июнь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Июль | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Август | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Сентябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Октябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |
| Ноябрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 |  |
| Декабрь | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 |