# Баш битLatinitsada uqu

# Википедиягә рәхим итегез!

Ирекле эчтәлекле энциклопедияне һәркем яза ала.

---

 **Тулы исемлекЭчтәлекПорталларLatin imläsı**

708 891 мәкалә арасында эзләү

Википедиянең **татарча бүлегендә708 891 мәкалә һәм
 106 актив катнашучы бар.

* Мәкалә булдыру

 **волонтёрлар ярдәмләшүе**

Бүген 2026 елның 8 июнь көне (Дүшәмбе) – Вакыт 04:43 UTC *(Битне яңартырга)* – Күренеш: мобиль /
санак

## Көн рәсеме

## Бу көнне ... (8 июнь)

 БМОда *Бөтендөнья океаннар көне*,  Россия Федерациясендә *Социаль хезмәткәрләре көне* һәм  *Карелия җөмһүрияте көне*,  Сөләйман утрауларында —  *Темоту провинциясе көне*, һ.б.

* 632 — Миллади тәкъвиме буенча Мөхәммәт пәйгамбәр вафат була.
* 1783 — Исландиядә Лаки янартавы уяна, ул исландлыларның биштән бер өлешен һәлак итә.
* 1786 — Нью-Йоркта сатуда беренче тапкыр туңдырма тәкъдим ителә.
* 1861 — референдумда Теннесси штаты халкының өчтән ике өлеше АКШтан чыгу өчен тавыш бирә.
* 1969 — татар язучысы, шагыйрә, галимә Хәлисә Ширмән дөньяга килә.
* 1984 — Дисней үрдәге Дональд Дак АКШ киноактерлары гильдиясенең мактаулы әгъзасы була.
* 2009 — атаклы татар спортчысы, көрәш буенча ССРБ спорт остасы Харис Йосыпов вафат була.

*Башка вакыйгалар • Үзгәртү • Проект • Яңартырга*

## Сайланган мәкалә

Бөрбаш, 1962 ел
**Бөрбаш** — Татарстанның Балтач районындагы татар авылы. Бөр елгасының башында урнашканга, авылга Бөрбаш дип исем бирелгән. Бөре елгасына авыл урнашкан җирдә ваграк елгалар кушылган.
А. Артемьев Бөрбаш авылын Кече Чурадан килгән бер татар гаиләсе нигезләгәнлеге турында язган. Олыларның әйтүе буенча, авылдан читтәрәк элек чирмешләр зираты булган. Авылның башлангыч чоры тарихы Шиһабетдин Мәрҗанинең «Мөстафадел-әхбар фи әхвали Казан вә Болгар» дигән китабында яктыртыла. Русия империясе документларында авыл **Көчек Пүчинкәсе** дип йөртелгән. XX гасыр башында авыл 4 өлештән торган. Беренчесе — үзәк (урта), икенчесе әҗәл ягы (зират ягы). Андагы пыялачылар (тәрәзәчеләр), йөгерекчеләр хәтта өяз буенча да билгеле булганнар. Өченче, дүртенче кисәкләре – тау башлары. Авылда 2 мәчет булган. Авыл уртасындагысы 1823 елда салынган, 1883 елда такта белән төрелгән, түбәсе калай, яхшы буялган. 1938 елда манарасы киселгән, 1982 елның февраленә кадәр клуб (мәдәният йорты) булып торган, 1988 елны сүтелгән, шул вакыт кайчан салынганлыгы һәм такта белән төрелгәнлеге турындагы язу — такта табылган. Бу корылма 165 ел торган. *↪ Дәвамы*

*Архив • Кандидатлар • Төзәтү*

## Сез беләсезме?

* **Совет-фин сугышы (1939-1940)** нәтиҗәсендә Советлар Берлегенә Финляндиянең 11 % өлеше күчә.
* Танылган татар артисты **Наил Дунаевның** чын исеме Николай.
* Узган гасыр башында татар галиме **Сәгыйть Исәнбаев**, бөтен гаиләсе белән диярлек, үзбәк халкына мәгърифәт таратучы булып эшләгән.
* **Euronews** мәгълүмати телеканалы 10 телдә даими тапшырулар алып бара.
* **Андромеда** һәм Киек Каз Юлы галактикалары секундына 300 километрга якынаялар.
* Габдулла Тукай **«Шүрәле»** әкиятен татар халык риваятенә нигезләп яза.
* **Нәҗип Мәхфуз** романнарының яртысыннан артыгы экранизацияләнгән.
* **Сириус** - безгә иң якын йолдызларның берсе, Кояш системасыннан аңа кадәр ара «нибары» 8,6 яктылык елы гына.
* **«Танк»** атамасы инглиз телендәге *tank* сүзеннән килеп чыккан, ул «бак», «цистерна», «мичкә» мәгънәсен аңлата.
* Һиндстанда барлыгы 23 рәсми тел бар һәм шуларның берсе - **Санскрит**.
* Француз астрологы, табибы Мишель де Нотрдам дөньяга күрәзәче **Нострадамус** буларак таныш.
* Христофор Колу́мбка кадәрге вакытта **ацтекларда** акча ролен какао орлыклары үтәгән.

*Архив • Яңа чыгарылыш әзерләү • Төзәтү*

## Яхшы мәкалә

37 тапкыр дөнья күргән «Әлифба». Авторлар: Р. Вәлитова, С. Вагыйзов. Рәссамы — И. Язынин
**Татар әлифбасы** — татар теленең язылышында кулланыла торган әлифба. Татарлар берничә әлифба кулланган: иң борынгысы — төрки рун язуы, X йөздән 1927 елга кадәр — гарәп язуында, 1928—1939 елларда — латин графикасы, аннан соң — кириллица.

Татар әлифбасы нигезендә борынгы һәм гаять бай әдәби мирас тупланган. Сакланып калган әдәби ядкарьләрдән иң борынгысы — XIII йөздә иске татар телендә язылган Кол Галинең «Кыйссаи Йосыф» поэмасы. Татар телендәге кулъязма мирас берничә дистә мең данә санала. Татарча китап басу башланганнан алып (XVIII йөз ахырыннан) 1917 елга кадәр гарәп әлифбасында татарча якынча 15 мең исемдә 50 млн данә китап чыккан.

*Архив • Кандидатлар • Төзәтү*

## Сайланган исемлек һәм портал

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Соңгы сайланган портал:* |  | География |
| *Соңгы сайланган исемлек:* |  | Дөнья АЭСлары |

*Архив • Кандидатлар*

## Сайланган мультимедиа

Дәвамлыгы: 3 минуты и 53 секунды3:53

## Таныш булыйк

Википедия — Бөтендөнья пәрәвезе киңлекләрендә Вики механизмы ярдәмендә универсаль энциклопедия үстерү проекты.

Дөньяның 300 телендә бүлекләре булган Википедиянең максаты — теләсә нинди кеше үзгәртүләр кертеп яхшырта алган, ирекле килеш кулланыла алырлык объектив һәм тикшеренә алырлык эчтәлек тәкъдим итү. Тел-ара координацияләү эшендә лингва-франка буларак инглиз теле кулланыла.

Проект табигате нигез принциплар белән билгеләнә. Эчтәлеге Creative Commons CC BY-SA хокуки лицензиясе буенча булдырыла һәм кулланыла.

## Җаваплылыктан баш тарту

**Википедия үз эчтәлегенең "дөрес булуы турында гарантия бирми"**

Википедиянең Интернетта яшәвенә ярдәм итүче  *Викимедиа фонды*, проект чикләрендә тупланган мәгълүматлар арасында хаталарның булуы өчен җаваплы түгел. Шәхси кертемнәре өчен җаваплылык катнашучыларда кала.

## Катнашу

* **Катнашырга:Нигез тәртипләр* һәм башка кагыйдә-киңәшләр белән танышып алыгыз, һәм вики-этикетны хөрмәт итегез; теркәлү *киңәш ителә*, әмма мәҗбүри түгел.
* **Ярдәм кирәк:** Ярдәм битләрне карап чыгыгыз, анда хәл ителмәгән сорауларны исә булышу үзәгебездә сорагыз; теркәлгән катнашучылар *ярдәм күрсәтергә әзерлеген* белдергәннәре арасыннан актив волонтёрларга мөрәҗәгать итеп, остаз булулары турында сорый алалар.
* **Көчләрегезне тикшерергә:** Өйрәнү урынында үзгәртүләр кертеп карагыз яки мәкаләләрне язу / төзәтү киңәшләре белән танышыгыз.

## Җәмгыять

Җәмгыятебез мәкаләләргә үз өлешен тематик проектлар кысаларында һәм бит эчтәлеге турында аралашу урыннары ярдәмендә уртак хезмәттәшлеген башкарган катнашучылардан оеша.
Уртак идеалыбыз — *"һәрбер кеше бар булган гыйлемгә ирекле килеш ирешә алган бер дөньяны барлыкка китерү"*.

Википедиянең татар телле бүлеге җәмгыяте 60 757 теркәлгән катнашучыдан тора, алардан 106 соңгы ай дәвамында кимендә бер үзгәртү кертте. Проектыбызның тотрыклы үсүе өчен 7 катнашучыбыз хезмәт функцияләрен башкаруга сайланган.

Проектыбыз кече, автохтон, Россия һәм Төрки халыклар телләрендәге Википедияләр төркемнәренә керә һәм дөньяның төрле илләрдәге күптеллелекнең әһәмиятен аңлаганнарның ярдәмен күреп яши.

## Вики-кырларыбыз

* Хәзерге вакыйгалар
* Көн тәртибендәге мәсьәләләр
* Соңгы яңалыклар
* Статистика
* Вазыйфалар
* Стратегия
* Эшчәнлек планы
* Алдынгыларыбыз
* Тиешле мәкаләләр исемлекләре:
	+ 1 000  • 10 000  • 50 000
	+ Татар теле: мәкалә - портал - татВП проекты (ВМРУ проекты) - тематик агач
	+ Татарнамә: мәкалә - портал - проект (бүлекләре) - тематик агач - күптелле исемлек -
	+ Татарстан: мәкалә - портал - проект - тематик агач - күптелле исемлек
* Ай хезмәттәшлеге темасы
* Сайланган эчтәлек
* Соңгы үзгәртүләр
* Яңа битләр

## Тугандаш проектлар

Википедия проектының үсешен кайгыручы коммерциячел булмаган Викимедиа Фонды шулай ук башка ирекле эчтәлекле күптелле wiki-проектларның тормышын тәэмин итә:
 **Викиверситет** — *белем бирү аланы*

 **Викиҗыентык** — *медиафайллар саклагычы*

 **Викикитап** — *дәреслекләр һәм белешмәлекләр*

 **Викимәгълүмат** — *фактик мәгълүмат-белем базасы*

 **Викиөзек** — *өземтәләр җыентыгы*

 **Викисәфәр** — *юл күрсәткече*

 **Викисүзлек** — *сүзлек һәм тезаурус*

 **Викитөрләр** — *биологик төрләр*

 **Викиханә** — *оригиналь текстлар*

 **Викихәбәрләр** — *хәбәрләр агентлыгы*

 **Мета-Вики** — *проектара хезмәттәшлек аланы*

 **Викимедиа инкубаторы** — *яңа тел бүлекләре*

 **MediaWiki** — *«MediaWiki» буенча белешмә*

 **Phabricator** — *технологик платформаны үстерү*

## Википедия телләре

Deutsch (Алманча) –
English (Инглизчә) –
Español (Испанча) –
Français (Франсузча) –
日本語 (Японча) –
Português (Португалча) –
Русский (Русча) –
Türkçe (Төрекчә) –
**Тулы телләр исемлеге**

---

Азәрбайҗанча –
Көньяк азәрбайҗанча –
Башкортча –
Кырым татарча –
Чуашча –
Гагаузча –
Каракалпакча –
Карачай-Балкарча –
Казакъча –
Кыргызча –
Төрекмәнчә –
Төрекчә –
**Татарча** –
Тывача –
Уйгырча –
Үзбәкчә –
Якутча -
Көньяк алтайча

## Тышкы дөнья белән мөнәсәбәтләр

Безнең турында матбугатта · Контактлар · FAQ · Авторлык хокуклары · Эзләү баннеры · Өземтә китерү