Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Amerikha ya le Dzongeni

**Amerikha ya le Dzongeni**

|  |  |
| --- | --- |
| Vundhzawu | 17,840,000km2 |
| Ntsengo wa vanhu | 410,013,492 |
| Ntlimbano | 21.4/km2 (56.0/sq mi) |
| Matiko |
12[show]
* Argentina
* Bolivia
* Brazil
* Chile
* Colombiya
* Ecuador
* Guyana
* Paraguay
* Peru
* Suriname
* Uruguay
* Venezuela
 |
| Swihlalana |
3[show]
* Swihlala swa Falkland
* Swihlala swa South Georgia na South Sandwich
* Guiana ya le Furhwa
 |
| Tindzimi | Tindzimi ta Amerikha ya le Dzongeni na tinwana |

**Amerikha ya le Dzongeni** i tiko-nkulu leri kumekaka eka halufu ya misava ya vupela dyambu bya le dzongeni. Naswona ringa vonaiwa tani hi tiko-nkulu ra switikwana swa Amerikha wa ririmi ra xilatina. Matirhisele ya rito, tiko-nkulu ra Amerikha yale dzongeni, masungule ku andza kutlula rito, "matiko ya Amarikha wa xilatina", naswona leswi swi endliwe hi nhluvuko wa tiko ra Brazil.

Tiko-nkulu leri ri angarheliwa evupela dyambu hi lwandle ra Phasifiki na lwandle ra Atlanthiki e n'walungu nale vuxeni; kasi e n'walungu ri angarheliwa hi tiko-nkulu ra Amerikha wa le N'walungu na Lwandle ra Kharibhiyeni. Tiko-nkulu leri rina matiko ya khume mbirhi.

Amerikha ya le Dzongeni yina ku anama ka kwalomu ka 17,840,000 wa ti Skwemitara. Ntsengo wa vaaka tiko va rona a wu kumbeteriwa kwalomu ka 371,090,000 hi lembe ra 2005. Tiko-nkulu leri ira vumune hi ku anama, (kulandzela Axiya, Afrika na Amerika wa le N'walungu) naswona i ravunthlanu hi ntalo wa vaaka tiko (Endzhaku ka Axiya, Afrika, Yuropa na Amerikha wa le N'walungu). Tiko ra Brazil hirona leri teleke vaaka tiko kutlula man'wana eka tiko-nkulu leri, rilandzeriwa hi Colombiya, Argentina, Venezuwela na Peru. Eka ma lembe lama hakuhundzaka, Brazil yi kote ku teka vurhangeri eka ta mabindzu na ikhonomi, eka tiko nkulu leri.

Mindzhavuko na mahanyele ya vaaka tiko varona masukela eka vanhu vosungula varona na minjhekanjhekisano leyiveke kona exikarhi ka vona na vakolonyi vale Yuropa, kuhlanganisa na mahlonga lama fikeke kusuka e Afrika. Hikwalaho ka malembe yotala ya mimfumo ya vukolonyi bya Yuropa, vaaka tiko va tiko-nkulu leri va vulavula xiphutukezi na xipanichi.

## Mintshaho
# Hosi

**Hosi** i nhloko ya tiko eka vutomi bya yona hinkwabyo kumbe ku fikela loko yi tshika vukosi, xisweswo i nhloko ya mfumo wa vuhosi. Hosi yi nga tirhisa matimba ya le henhla swinene eka mfumo, kumbe van'wana va nga tirhisa matimba wolawo hi ku yimela hosi. Hi ntolovelo hosi yi kuma mfanelo ya le nawini yo tirhisa timfanelo ta mfumo (leyi hakanyingi yi vuriwaka *xiluvelo* kumbe *harhi*) kumbe yi hlawuriwa hi endlelo leri simekiweke eka ndyangu kumbe ntlawa lowu nga ni mfanelo yo veka hosi ya tiko.

Loko n'wana lontsongo a vekiwa ku va hosi, kutani mukhomela-vukosi u tala ku vekiwa ku fuma ku kondza hosi yi fika eka malembe ya ku kota fuma. Matimba ya xiviri ya tihosi ya hambana ku suka eka mfumo wun'wana ku ya eka wun'wana na minkarhi yo hambana-hambana; eka tlhelo rin'wana, hosi yngava na vukosi bya ntiyiso; eka tlhelo lerin'wana yi va nhloko ya mfumo leyi nga ni matimba matsongo kumbe leyi nga riki na matimba yo kongoma kumbe matimba lama hlayisiweke ntsena, leyi nga ni vulawuri bya xiviri lebyi nyikiweke palamendhe kumbe nhlangano wun'wana (vuhulumendhe ya vumbiwa).

## Mintshaho