Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mutsari

Tsalwa ra Shakespeare ra *The Tempest* hi lembe 1623.
**Mutsari** i munhu loyi a tirhisaka marito lama tsariweke hi vutshila byo hambana-hambana ku hundzisa makungu yakwe. Vatsari va tumbuluxa matsalwa yo hambana-hambana kuhlanganisa tinovhele, switori swokoma, vuthlokovetseri, mintlangu kuhlanganisa na swiviko swa mahungu leswi nga tsakeriwaka hi xitshungu. Vatsari lava ngana ntokoto naswona lava kotaka ku tirhisa ririmi hundzisa makungu na marungula, hakanyingi va nyikela xandla e ku akeni ndzhavuko wa nhlangano wa vanhu.

Riviti "Mutsari" rithlela ritirhisiwa hi tindlel tin'wana eka swa Vutshila – ku hlanganisa na mutsari wa vunanga – hambi swiritano riviti "Mutsari" ritirhisiwa ku hlamusela ntumbuluko wa ku tsala. Kasi vatsari van'wana va tirhisa ndzhavuko wa ku vulavula.

Vatsari vanga tumbuluxa matsalwa eka swiyenge swo hlaya, ku hlanganisa na matsalwa ya xiviri na lawa yo vhumbhiwa. Van'wana vatsari vatirhisa swifaniso na vupfapfarhuti leswaku va entisa mahundzisele ya makungu yavona. Eka minkarhi ya swesi, vahlayi na vanhu lava tirhelaka ti hulumendhe va tskela ku hlaya matsalwa ya switori lawa ma hlavutelaka ti mhaka ta vutshila na sayensi hi ndlela leyi twakalaka. Van'wana vatsari vanga ha tirhisa vunanga lebyi pfanganisiweke na marito ku hundzisa marungula na makungu ya vona.

A henhla ko tsala matsalwa, vatsari va thlela vatsala hi tindlela ta vutsari; swivangelo; vathlela va xopaxopa matsalwa ya va'nwana. Vatsari va thoriwa leswaku vatsala, kasi van'wana va sungula ku hakeriwa ntsena loko matsalwa ya vona ma gandlisiwile.

## Mintshaho
# Matimu

Xifaniso xa buku ya khale ya matimu.
**Matimu** mahlamusela hi ku hleleka timhaka ta nkarhi lowu hundzeke, ngopfu-ngopfu eka timhaka le to katsaka vutomi na mahanyele ya vanhu. Matimu ya xopaxopa no hlamusela vumbhoni ku aka mavonele mayelana na leswi humeleleke na ku hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini swi humelerile. Vativi va matimu va hambanisa matimu tanihi sayense ya ntshamisano, kasi van’wana va ma vona tanihi xiphemu xa vutivi bya vanhu. Ku na minjhekanjhekisano mayelana na xikongomelo xa matimu—hi xikombiso, Xana xikongomelo xa wona lexikulu i ku severely vupfumeri, ku paluxa ntiyiso, kumbe ku hlayisa tidyondzo ta nkarhi lowu hundzeke. Hi ndlela yo angarhela, *rito* matimu ri kombetela eka nkarhi lowu hundzeke hi woxe, kumbe hlanganelo wa matsalwa ya nkarhi lowu hundzeke.

Vulavisisi bya matimu byi titshege eka swihlovo swa vuxokoxoko swa masungulo na swa vumbirhi ku thlavinyeta swiendlakalo swa nkarhi lowu nga hundza na ku tiyisisa tinhlamuselo. Ku xopaxopa swihlovo i swa nkoka naswona swi pfuna ku pimanisa ku tshembeka ka swona.Tidyondzo ta matimu ti anamile nswon ti katsaka marhavi yo tala. Kun ti dyondzo ta mitimu kuya hi minkarhi yo karhi, matimu ya khale, ta ntivo-misava, kuhlanganisa na matimu ya Afrika. Ku hambanisiwa ka tinhlokomhaka swi katsa na matimu ya tipolitiki, matimu ya masocha, matimu ya ntshamisano na matimu ya ikhonomi. Marhavi man'wana ya tidyondzo ta matimu ya katsa matimu ya nhlayo, matimu yo pimanisa na matimu yo hlamuseriwa hi nomu.

Tidyondzo ta matimu ti humelerile tanihi xivandla xa ndzavisiso ku siva marungula ya mintsheketo. Ku tsariwa ka matimu ku hluvukisiwile hi kuya hi ku hundza ka malembe kufikela laha kuveke vutshila, ngopfu-ngopfu hi lembe-xidzana ra vu-19, loko ku hlungusiwa matsalele ya matimu ni swikolo swo hambana-hambana swa dyondzo. Tidyondzo ta matimu ti fambelana na swiyenge swo tala, ku katsa filosofi, dyondzo na tipolitiki.

## Mintshaho
# Swakudya

swakudya swo hambana-hambana
**Swakudya** iswilo leswi dyiwaka leswaku swi nyika matimba na vutomi eka swivumbiwa leswi hanyaka. Hakanyingi i swimilana, kumbe swiharhi, naswona swi hlanganisa swiaka miri swa nkoka, kufana na mafurha, tiphurotheni, timinerali, Mavhitamina na ti Khabhohaydreti.

Kuya hi matimu, vanhu ava hlengeleta swakudya hi ku hlota kumbe ku rima. Manguva lawa, swakudya swi phakeriwa hi ti khampani leti lulamisaka swakudya.

Mfanelo yo va na swakudya, imfanelo ya ximunhu leyi tekiweke eka nhlangano wa ikhonomi na timfanelo ta ximunhu (ICESCR), leyi amukelaka "mfanelo wa mahanyele lamanene, ku katsa na swakudya", kuhlanganisa na "mfanelo nkulu yaku tshunxeka eka ndlala".

## Mintshaho
# Wikipediya

| Wikipediya |
| --- |
|  |
|  Xifaniso xa nyangwa-nkulu wa tindzimi ya Wikipediya. |
| URL | www.ts.wikipedia.org |
| Xologeni | encyclopediya ya mahala leyi lulamisiwaka hi mani na mani. |
| Nkutlunya wa Alexa | #8 |
| Ku bindzula? | E-e |
| Muxaka wa tluka | encyclopediya ya le ka inthanete |
| Vutsarisi | Ahixikolo-kolo |
| Tindzimi leti ngakona | 236 wa vuhundzuluxi (253 hixitalo) |
| Nwini | Wikimedia Foundation |
| Vatumbuluxi | Jimmy Wales, Larry Sanger |
| Ri pfuriwa | January 15 2001(2001-01-15) |
| Xiyimo xa sweswi-nyana | Ntirho lowu yaka emahlweni |

**Wikipediya** i nghula ya vutivi ya mahala, tindzimi to hambana-hambana, naswona phurojeki leyi yikongomisiwa hi nhlangano lowu nga hakeleriwiki e Amerika kunga Wikimedia Foundation. Vito rayona i nkatsakano wa maviti *wiki* (thekinologi yo tumbuluxa matluka ya inthaneti hiku hlanyela ka vanhu) na *encyclopediya*. Yi sunguriwe hi lembe ra 2001 hi Jimmy Wales na Larry Sanger, Yi ringeta ku hlengeleta no komisa vutivi hinkwabyo bya vanhu hi tindzimi-nkulu hinkwato.

Kusukela hi Hukuri 2008, Wikipediya yi ve ni matsalwa yo hundza 10 wa ti miliyoni hi tindzimi ta **253**;, laha kutluya xiyenge xa tona tinga tsariwa hi xinghezi. Matsalwa ya Wikipediya ya tsariwe hi kuhlengela hi vupfuneti emisaveni hinkwayo, naswona matsalwa hinkawo malulamisiwa himani na mani loyi angani inthaneti. Leswi yi kuleke kusukela loko yi sunguriwa, i yo sungula naswona hi yona leyi kulu ngopfu eka ntirho wo sekela e inthanetini.
# Tamintlangu

Vana lava ntsongo vatlanga bolo na swona vati olola.
**Tamintlangu** ti hlanganisa minxaka hikwayo ya mintlangu ya ku phikizana ka vanhu laha, hi kutirhisa kululamisa, kutirhisa, na ku lota vuswikoti bya miri naswona va tsakisa vahlaleri. Hakanyingi ntlangu wuva exikarhi ka mathlelo ma mbirhi, naswona thlelo rin'wana ri ringeta ku hlula rin'wana. Kuna mintlangu yotala leyi hlanganisaka vatlangi votala hinkarhi wun'we.

Mintlangu yi lawuriwa hi milawu yo hambana hambana, kumbe swikholwa-kholwana, leswi endliweke ku kondlotela mphikizano lowu lulameke, naswona yi kondlotela ku avanyisa muhluri un'we eka ntlangu.

Hi kuya hi A.T. Kearney, yi hlamusela leswaku Ntlawa wa tamintlangu wu endla kwalomu ka $620 wa tibhiliyonihi lembe ra 2013. Ntlangu wa ta majatu hiwona ntlangu lowu tolovelekeke ngopfu , wu landzelriwa hi ntlangu wa bolo.

## Mintshaho