# Angola

Kwoci *Ankra*(安哥拉國旗)
# Angola（安哥拉）

Gaga kska Meycow ka Angola, 12 30 S, 18 30 E ka gaga na nniqan.

Kana ka knlbangan na o 1,246,700 sq km（hangan na o Tg23）

(knlbanga dxgal o 1,246,700 sq km, knlbangan qsiya o 0 sq km).

Kana ka sejiqun o niqan 20,172,332 hiyi.

Gaga Luanda ka pusu alang paru, jiyax 11 idas 11 ka jiyax skrayan klwaan.

Manu ka dxgal Angola ga wada sugan 47.30% ka dxgal qpahan, 46.80% ka dxgal bbuyu, rahuq dxgal do niqan 5.90% na.

Bukung klwaan ta sayang o kiya ka José Eduardo dos Santos, pnaah hngkawas1979 idas 9 jiyax 10pnrajing kmlawa klwaan.

Kowhwey(國徽)
Ida nkiya nniqan lnglingay(自然地理位置)
cinkhulan sa knita’ sa brbiru’

## Ris(歷史)

### Pusu Sbatas: Endaan Ankra ni pspingan Ankra

Kla thnganan nSifey Pu ka Ankra, kla hiya ka niqan bi ngalan hbangan ni niqan bi ana manu klwaan. Hngkawas 1475 seejiq Putawya Tiawk Kang iyux musa miying seusa na Intu elug babaw gsilung, madas 7 asu qpringan, mapa hmrinas kbkuy empsaping ni duma empgarang kari Utux Baraw, kleelug babaw gsilung gqian hidaw Feycow. Hngkawas nii qulung dhuq Ankra na Rwoanta da, qtaan ka kssiyaw gsilung Ankra, duri ni phiyug paya saan lmnglung daan yayung Kangkwo ni Sngawkutingcyaw. Dsun na klwaan Putawya ka qalux sjiqan mniq klwaan Ankra.

Hngkawas 1483 siida, miyah klwaan Antika ka Tiawk Kang, nadas na klwaan Putawya seejiq qalux o snegul hyaan miyah Ankra duri.Yasa mntqitaq ka Tiawk Kang ni qbsuran Kangkwo, sdewa hyaan ka qbsuran Kangkwo, kiya ni msdangi ni smkul kingal mririh hyaan, musa klwaan Putawya nbsiyaq mniq Rispen. Hngkawas 1491 miyah dhuq Ankra ka paru asu Putawya uri, musa mtmay yayung Kangkwo na gqian hidaw yabi 120ri, gaga hiya ka pusu bi sapah klwaan Kangkwo ksun. Ini qbsiyaq do phiyug Taskwan pusu sapah klwaan uri da ka Putawya, Prajing msupu sjiqan tndxgal hiya embbarig da, kiya ni mdudul malu ka dhiya da.

Paah bi hngkawas 1575 do dsjiqan Putawya ga dhiya ga asi eniq hunac klwaan Kangwo da, phiyug alang Rwoanta dni qmbahang kari dha ka seejiq klealang tndxgal hiya, kiya ni mdudul miyah thjil Ankra ka bhgay seejiq da. Babaw na 50hngkwasan do mdudul mrana ka dxgal dha. Hngkawas1617 do phiyug alang Pencira klwaan Ankra ka seejiq Putawya, wada mabang embiyax ka biyax dha. Paah hiya siida mdhug bi ka nniqan Ankra seejiq Putawya ksun. Paah hngkawas 1640 dhuq hngkawas 1648 siida, ida mniyah mangal duma pusu sngayan asu ka seejiq Heran, hici duri o wada ngalun seejiq Putawya duri.

Babaw na dha kbkuy hngkwasan do wada thuway meelih ka ngalan dha hbangan da. Siida ana nanaq saw kmbiyax prana pnegalang dha mniq Ankra ka seejiq Putawya, yasa Ankra hini ga mbbarig qalux seejiq ka pusu stmaan dha, ngalan dha hbangan mquri klwaan Pasi, dhuq hngkawas 1830 do, ini bbarig qalux seejiq da. dhuq 19 kbkuy hngkawas do, kiya ka mquri dxgal dha nanaq seangal hbangan, kiya ni prajing kmbiyax phuma pnegalang ni kmarig dxgal mangal ngalan da. Tgkingal ppais ka knlangan siida, ida mnyahan mrmux kadadax hunac gqian hidaw empsaping klwaan Tekwo. Yasa mkrmun bi qmlahang Ankra ka seejiq Putawya, kiya ni qulung ini psrui empsaping klwaan Tekwo da.

Paah hngkawas 1951 maa kingal sipaw isil Sng ni klwaun Putawya da. Mpklawa Putawya ka smkul Cungtu miyah kmlawa hini. Miyah dhuq dha kbkuy hngkawas na empitu kmxalan do, Yasa pklug mtutuy ka sjiqan Feycow, duri ni mqrinuc ka kndusan sjiqan qalux, Kiya ni paah idas kingal hngkawas 1961 do seejiq Ankra o prajing kmsiyuk da, meysa saw pkburux ku nanaq musa. Gaga daya Ankra na *mincu ceyfangcnseyn* biyax ppais dha, gaga kska rnaaw bbuyu hiya ka kingal nniqan, kghak musa mrmux ruwan qpringan mpsaping klwaan Putawya gaga lnglingay Ankra. Kiya ni gaga msdhiyaq dha daya Rwoanta yabi 150km na sstgaan asu Anpujwey ka pusu nniqan dha, empdudug Rwopora qbsuran d ha ka pusu mdudug.

Hngkawas 1966 duri o niqan ka Naytwo ksun mdudug sejiqan Ankra Jnmin ceyfang mtutuy ni smriyu. Gaga kmlux pusu paru alang Rwoanta ni kiyig na hiya. Kiya ni mtna na jiyax o niqan ka qpringan “kana ka klwaan msupu qulung mpburux” msa ka pusa ddaun dha gaga smriyu hiya. Dhiya ga ida niqan nanaq mprmux klealang biyax dha. Kiya ka kiya ni tru qpringan tnealang nii ga ida ini ppbgay kari, yaku o yaku nanaq msa, ida mppluk uri.

Idas kingal hngkawas 1975 do qulung bi srwaan murux klwaan Putawya ka Ankara da, kiya ni matas patas “ Pngminna seyting” ksun. Asi ka smkul tru niqan biyax pklawa ka Ankra, pkhdu kari pshuya ka babaw da, psramal saw nasi murux nanaq do pniqan ka mririh dha saw msupu gaya, kndadax baga seejiq Putawya mangal hangan pklawa Ankra msa. Jiyax 10 idas 11 hngkawas 1975 do hici bi qpringan psaping Putawya ga mswayay Ankra. Jiyax 11 do pkkla murux dni phiyug Ankra jnminkunghekwo da, mnhdu knlwaan seejiq Putawya rima kbkuy kngkwasan da.

Hngkwasan nii abaw murux nanaq ka Ankra do, manu ka dnayaw Sureyn na Ankra jnminceyfang yuntung(MPLA；安人運）ni dnayaw klwaan Amirika, Nanfey qpringan “kana ka klwaan msupu qulung mpburux（UNITA；安盟）” ga mpnaqih, bukuy do maa saw mppais kana klwaan. Hici do sqapah Surey na “ MPLA；安人運 ka mangal hangan ni mduuy pklawa. Paah siida Ankra msupu *Sureyn* kingal qpruhan ka djiun da kmlawa.

Hngkawas 1990 kmlawa Ankra nii ga malax elug *Sehweycuyi*, hngkawas tgdha do egu klgan qpruhan ka klwaan da. Idas 5 hngkawas1991 pklawa MPLA ni UNITA Saunpi empdudug, mniq ka klwaan Putawya uri matas patas hepingseyting. Kiya ni hngkawas 1992 kska psgaaw empprngaw kari siida, MPLA ni UNITA dha nii ga mspais dungan. Mniyah dmayaw rmngaw ka Reynhekwo do embrinah kmalu duri, kiya ka kiya ni mspais nanaq dungan hngkawas 1988.  Jiyax4 idas4 hngkawas 2002, pstuq kari ni matas patas msangay seyting, yasa pklug wada mhuqil ppais idas 2 hngkawas 2002 siida ka empdudug UNITA *Saunpi* , mnlutuc hngkwasan 27 na ppais kska klwaan qulung bi mhdu da.

## Tiri(地理)

Hniygan dxgal Ankra(安哥拉地形圖)
Hniygan dxgal(地形)
Gqian hidaw Ankra ga ssiyaw dha Tasyang hiya niqan bbaraw ni breenux dxgal, daya o sdalih Kangkwo sancyawcow hiya o ida niqan llabang dxgal. Kska na o *Piyey Kawyueyn*, hiya ka pusu bi ayus qqsiya yayung,. Thnganan dha “tudu dnamux Ankra” msa. Qnbowqax na o niqan haypa 1200m, tgbngebung o Mowkowfung(2619m). Ida niqan egu bi yayung ka klwaan nii, kiya ka kiya ni ida ungac elug asu ka babaw na.

## Nniqan(**位置)**

Gaga hunac gqian hidaw Feycow ka Ankra, daya ni daya hraan o mlutuc dha *Kangkwo Mincukunghekwo.* Hraan hidaw na o mlutu *Sangpiya*, Hunac na o mlutuc *Namipiya*. Gqian na o niqan *Tasiyang* Sipaw na o *Sngherenacyueyntaw.* Kana ka knlabang dxgal klwaan o 1246,700 km(平方). Knbragan na dxgal yayung o 1600km.

## Hnigan dxgal(**地形)**

Kana ka dxgal Ankra ksun o tgaaw saw *kawyueyn*, kska na o mabang bowqax kida. Niqan kingal ka dxgal *samo* ni wada sdalih siyaw dha Tasiyang, sdalih gqian hidaw na gsilung o breenux bbaraw. Daya gqian hidaw o *Marankawyueyn*, yabi niqan 500 dhuq hari 1000m haypa. Daya gqian hidaw o *Rungtakawyueyn*, *haypa* 1000m. Snbiyaw na *ceycingyencn* bsiyaq bi endaan smilaq yyayung ni wada saw kngkingal pingkang ni tawsan, egu bi yayung gaga msupu mquri daya qluli, kiya ka sida na qsiyaan yayung Kangkwo ksun. Hunac o Weyrakawyueyn, paah daya mquri hunac qnbowqax na o yani kndadax haypa1500m mtucing dhuq 1100m, ida mbreenux ka dxgal na. Hraan hidaw na o ida snslian dxgal knxalan o, gaga mrux mghak babaw mdngu na cawyueyn hiya. Ssiyaw

## Qsiyaan (**水系)**

Yayung klwaan Ankra ga paah tudu Piyeykawyueyn mquri spac kghak, mquri daya qluli o tgaaw sida yayung Kangyaw . Hunac  hraan hidaw na o wada qluli yayung Sanpisi. Pusu qsiya na gaga daua hraan hidawAnkra uri. Mquri hunac hraan hidaw qluli yayung *Kuney* o meayus dha Namipiya. Yayung qluli gqiyan hidaw o wada qluli Tasiyang, dhiya o yayung Kuansa ka paru bi yayung, muda Rwoanta ni mquri gsilung hici.

## Spngan lnglingay nniqan(**地理區)**

Hbangan nniqan lnglingay Ankra ga sugan 4 klgan

### **Kapiptacyu (卡賓達區)**

Egu bi dxgal Ankra ksun o gaga hunac yayung Kangkwo, ida ciway bi ka gaga kiyig *Kangkwo micukunghekwo*. *Kapinta* o kika pusu bi alang dha, gaga yabi *nanwey* 5*tu* hari, quyux na khngkwasan o yabi 1250~1500m hari, muxul ni mhuriq ka karac, balay bi o tduwa pkrnaun, yasa ungac hbangan ni sjiqun qmpah(Putawya siida ida ini srwai mduuy qalux seejiq qmeepah ka bhgay seejiq). Ida ini sai gmburah ka dxgal dha. Sayang o wana psqraq bbuyu nkiya ka uuda dha. Rahuq na hiya do kafey, yeyce, ida gaga prajing hmuma da.

Sayang o kiyig na pusu alang *Kangkwo micukunghekwo cinsyasa* ksun ga gisu phiyug *ryowwang cngfu* hiya ka mnqduriq seejiq *Kapinta* ksun*,* pusu sdha eeysa o kika swayay dha Ankra ni pkburux nanaq.

### **Daya Ankracyu (北安哥拉區)**

Hini o ida gaga kiyig gsilung llbu ni llabang ka dxgal na, yabi wada hari 100~120km. Yasa llbu ni breenux ka, ini hari quyux, maku mdngu ka mnhru nkiya. Mquri ruwan na kawyueyn do ida egu hari ka quyux da, hini ga pusu bi hnmaan kafey, gaga hmaan 400~1500m hari knbaraw *haypa*, qnuyux na qsiya o yabi hari 1250mm. Pusu bi hmaan kafey Ankra ga gaga daya na *Ucikawyueyn*, *kawyueyn* nii ga msdalih dha *Carmona* ksun. Kafey hini ga tgaaw saw *Rwopastacipin*, hici do mhuma ghak *Araphmaan* duri kska kawyueyn.

Daya Ankra hiya mkiyig bi gsilung, breenux dgal hiya gisu hmaan mkska wasil seynwey ksun qhuni tapung. Mkelug Rwoanta teyru hiya o *Catete* ka pusu dha bi. Rahuq na hiya o niqan sibus uri, gaga keayug daya ni kska hiya. Iyux bi pklutuc qsyuqan qsiya phiyug *Kanpanpupa* ayug na *keansa* hiya wada dha hduan hngkawas 1962 , tduwa syuqan qsiya, ssalu deynki ni stakar rngsux. Hini ga niqan yeyc, puqan ni blbul.

### **Kska Ank racyu(中安哥拉區)**

Nkiya rupanke(盧班戈風景)

Kiyig gsilung hini ga kika dgring bi pingyueyn, kawyuey o kika bowkax bi, kiya ni babaw kawyueyn ga kika egu bi quyux. Hmaan dxgal o mkiyig Pncira mquri raan hidaw kghak, nuqah ka egu bi pnegalang, sqmu o uqun nanaq ni ida tduwa sbarig isil klwaan uri, kska nakawyueyn o niqan ka kafe(ghak Arapo), trabus, cma, mugi, sukay dnii, ruwan klwaan o niqan nkiya na walu tduwa ngalan.

### Hunac Ankracyu(**南安哥拉區)**

Hini ga mdngu hari ka karac hini, mmaku ni ungac qtaan ka seejiq, tmabug stabug ka pusu na.

## Karac(**氣候)**

Nniqan Ankra ga tgaaw saw jetaycawyueyn karac na, kngkawas o niqan mhuriq(idas10-idas3) ni mdngu(idas4-idas9), saw ka gaga kawyuey na Fuanpo hiya niqan haypa 1500 knbowqax na, muxul ka karac ni hngkwasan o niqan 1450mm ka qnyuxan na, kneuxul na karac kdjiyax o 24-29. Sdalih gsilung o llbu ka kneuxul ni ciway ka qnuyux na. Hunac Rwoanta ida mdka md ngu ka karac, Rwoanta o ida *cawyueyncihow* ka hiya.

Llbu ka dxgal nnqian hidaw hiya, ida mtalux bi ka rbagan, meayus mdngu ni mhuriq ka kingal hngkawas, daya idas 5 dhuq idas 8 o karac mdngu, idas 9 dhuq idas 4 o karac mhuriq. Idas tru dhuq idas 12 o qmuyux balay ka karac. Daya o y abi 750mm ka qnuyux na. Hunac ni daya gqian hidaw o mslutuc ka dha gsilung, yabi ini dhuq 500mm ka qnuyux na. Hunac sdalih gsilung o yaabi wana 300mm ka qnuyux na.

## Cngc (政治)

*Ankrakunghekwo* ga ida mduuy *Cungtungce* na kingal nanaq *micukunghe kwo*. Cungtung Ankra ga hiya ka qbsuran bi ni pusu bi pklawa, hiya ka mrirng *Ankrakunghekwo* mquri rmnaw isil klwaan. Qbsuran klwaan sayang o *Jwoang* *Rworunswo*, djiun kmlawa Ankra o *kunghece* ni egu klgan. *Rifacikow* o *ihwey(jenmin ihwey)* .Kana ka tleengan niqan 220(iyueynce), qmita mnangal qpringan pyaw kika mririh dhyaan, 4 hngkwasan ka sqpah na. Neyke o ida puan sn23 pucang ni18 sngcang, Cungri o snkulan qpruhang cngtang(Ankra jenminceyfangyuntung).

### Gaga klwaan Ameyrika Hwasngtuncyu Ankra tasekwan

### Ankra mniq Feycowreynmung

## Singcng-cyuhwa (行政區劃)

### Pusu：Gneayus klwaan Ankra

Gneayus klwaan(行政區劃)
Snkrayan skklawa AnkrA, patas snpgan ka mririh hangan skklawa igi

Sugan 18 Sng(kari Putawya ：província) saw truma nii

|  |  |
| --- | --- |
| 1.   Penksng

2.   Penkrasng
3.   Piyeysng
4.   Pinkatasng
5.   Kuantwokupankesng
6.   Peykwancasng
7.   Nankwancasng
8.   Kuneyneysng
9.   Wanposng | 10. Weyrasng

11. Rwoantasng
12. Peyrungtasng
13. Nanrungtasng
14. Maranjesng
15. Mosikesng
16. Namipeysng
17. weyjesng
18. Saisng |

## Pusu alang paru(重要城鎮)

Pusu alang paru(重要城鎮)
### Pusu：alang Ankra

* （Luanda）Ruanta
* （Damba）Patan(Ankra)
* （Uige）Weyje
* （Luachimo）Ruasimo
* （N'Dalatando）entaratantwo
* （Malanje）Maranje
* （Saurimo）Sawrimu
* （Porto Amboim）Anpoinmu
* （Sumbe）Sngpey
* （Lobito）Rwopitwo
* （Benguela）penkra
* （Huambo）Wanpo
* （Kuito）Kweytwo
* （Kuvango）Kuwanke
* （Menongue）Meynungkay
* （Cuito Cuanavale）Kweytwokunawarey
* （Lubango）Rupanke
* （Namibe）Namipey
* （Ondjiva）ungciwa
* （Mucusso）Mukuswo

## Cingci(經濟)

### pusu：hbangan Ankra

Bbrigan alang empqpah(農村雜貨店)

|  |
| --- |
| **aw truma nii ka hbangan qnpah klwaan Ankra** |
| mqpah |  |  |
| qnpahan pqpah |  | 65.8% |
| qnpahan pdayaw |  | 24.6% |
| qnpahan pdxgal |  | 9.6% |

Pusu bi ngalan hbangan klwaan Ankra o qnpahan pdxgal, mangal bunga qhuni, dpthngi, blbul, paru blbul, tapung, qhuni, sqmu, *cungryuyu,* sama, krig, cafey, ni puqan. Kwang o niqan qliwaq btunux, xiluy, *skaw*, *ricing*, cimu, qbulic btunux, rinswanyeyn ni ximung. Niqan qnpahan daru pusu bi o gaga ssiyaw gsilung Kapinta, snalu dha qyqaya snduray o psaan isil klwaan do wada hmrinas 75%. Ida niqan ka snalu dha uuqun uri, snalu patas, klmuan klabuy, sweyni ni qnpahan tminun, ssiyaw gsilung klwaan Ankra o niqan egu 80 pucing daru btunux, ruwan klwaan o niqan nanaq qliwaq btunux uri. Ida mnmalu ngalan hbangan. Mnhdu ka ppais ruwan klwaan do kngkingal hngkawas ga ida wada mangal 30 pucing ka knpryuxan hbangal wah.

Klwaan Ankra nii ga ida paru bi ka dxgal ni egu bi ka ngalan uri, ida egu bi na ka ini dha krigi na, nPutawya ka dxgal hiya, kiya ni thnganan dha “ Pasi na Feycow” ksun. Klwaan Ankra nii ga yasa niqan daru btanux ngalan ni ini biyaw mkala ka ngalan hbangan dha.

|  |  |
| --- | --- |
| hngkawas |  kana hbangan ruwan klwaan(10 pucing)  |
| 2002 | 11.386 |
| 2003 | 13.956 |
| 2004 | 19.8 |
| 2005 | 30.632 |
| 2006 | 45.168 |
| 2007 | 59.263 |
| 2008\* | 84.945 |
| 2009\* | 68.755 |

\*為預測值 \* nii o pkiya

Klwaan Ankra nii ga gaga Feycow ni ida niqan ana manu, hici o hiya ka pkmusa egu balay ngalan. Klwaan nii ga pusu dha ngalan o kika qnpahan dxgal ni kwancan ksun.

## Qnpahan dxgal(**農業)**

Pusu bi ngalan qnpahan o cafey, trabus, sukay, kefen, sqmu, qhuni cungryu, blbul, nuqih sisarma, yeyyo, bunga qhuni, payay, mugi, sibus, keke, puqan, ssama ni mudu dnii hiyi qhuni. Klwaan ankr nii ga hiya ka egu balay kafe, kafe dha ga tgaaw sa ghak Robusta.

## Tnbugan(**畜牧業)**

Ida mkla bi ka tnabug dha uri ka klwaan Ankra, gaga Hura, Peyi ni Pncira dnii ka stabug dha dxgal, dapa, ini lnglungi saw peungac hiyi miric ni babuy dnii uqun ka klwaan hiya.

## Tnqsurux(**漁業)**

siyaw gsilung klwaan Ankra o ida egu bi qqsurux ngalan, egu bi ka kikay asu dha, nngalan dha qqsurux o tuku nanaq uqun dha, ida tduwa psaun isil klwaan bbarig uri.

## Bbuyuan(**林業)**

Llabang bi ka bbuyu ruwan klwaan Ankra, knlbangan na bbuyu o niqan 588544 km, snpagan na o niqan 47.2%   egu bi klgan ka bbuyu, ida dha ini saai tmlung na.

## Kwangcan(**礦業)**

Egu bi truma dxgal, pusu bi kwancang o niqan xicing, xitung, xiluy, xiney, ximung, xirin, mey, *usa*, *hemey*, cimu, btunux *ricing*, r*yupaws*, *taris*, *paytaws*, *skaw*, qliwaq btunux, ni daru btunux dnii. Ruwan klwaan nii ga daya hraan hidaw hiya niqan egu bi cwanskwang, wada dha pdsun isil klwaan bbarig. Ruwan klwaan nii ga niqan egu bi daru byunux na, Kapingta ni dayassiyaw gsilung ka pusu bi hruan daru btunux. Daru btunux ga paah hngkawas 1969 kmrig brigan, hngkawas2009 do kingal jiyax yabi niqan 1,948.176 qrian , hiya ka tgdha paru hnruan daru btunux, dadax hngkawas 1973 do hiya ka mririh kafey da psaun dha klwaan isil sbarig dha ngalan hbangan.

## Kungyey (**工業)**

Gaga mdudul mtutuy ka kungyey ksun. Pusu balay kungyey o niqan reynyowcang, ccyangcang, sping cyangkungcang, cngyicang, cicesyowhucang, neynmicang, yawcang, cyacyucang, cyumucang, tangcang, kafey cyakungcang, picyowcang, sweynicang, feyryawcang, fangccang, fateyncang, poricang, yinryawcang, yeyncyowcang ni ciseycang dnii, kska hngkawas o fateyncang nii ga snalu dha deynki o niqan 37.22 pucing tu(ceynwa-patas hidaw) .

msprriyux kleegan klwaan

## Mspriyux pusa nganguc(**出口貿易)**

Quri saw mspriyux pusa nganguc o hngkawas 2009 psaan nganguc o yabi406.5 pucing meyyueyn. Pusu bi psaan nganguc o niqan daru nkiya, qliwaq btunux, snluan daru nkiya, kafey, sirsama, qnpahan gsilung ni qqsurux, qqhuni, tapung dnii ,, pusu bi psaan klwaan o Cungkwo, Meykwo, Fakwo, Nanfey ni Cyanata .

## Mspriyux miyah klwaan ta(**進口貿易)**

Quri saw mspriyux miyah klwaan o hngkawas 2009 siida, kana ka hbagan o yabi 157.4 pucing meyyueyn, pusu bi miyah klwaan o niqan cisey ni qyqaya deynki, rulu ni kana ka qyqaya ciway, iyug, uqun, tnunan, djiun emppais dnii. . pusu bi miyah klwaan o Putawya, cungkwa, pasi, nanhan ni Nanfey.

## Sjiqan(人口)

Hngkawas 2009 siida, sjiqan klwaan Ankra o yabi niqan 18,498,000人 , sjiqan knkawas o mrana 2.034%（hngkawas 2011）, hngkwasan dha o yabi 46( snaw o 45 hngkawas, qrijil o 48 hngkawas) . klgan seejiq ni klwaan Ankra o thmukung o idaegu balay.

|  |
| --- |
| **nniqan** thmukung klwaan Ankra |
| Iqan

cungcyaw |  |  |
| tndxgal

snhian |  | 10% |
|
Teynskyo |  | 68% |
| sincyaw |  | 20% |

### ssjiqan Ankra:

* ungcyaw：68% snhii Teynsikyo.
* kari：kari klwaan o kari Putaw.
* klaan：68%(82.1% o snaw, 53.8% o qrijil)
* ini dhuq mqrinuc seejiq：70%(yabi 2003)

## Seejiq alang paru(**城市人口) Ankra ga seejiq alang paru o yabi mniq 59%( yabisaw kiya ka hngkawas 2010), paah hngkwas 2010 dhuq hngkawas 2015 do seejiq alang paru o kingal hngkawas ga tbiyax mrana 4%.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **paru balay alang Ankra** |  |
|  | **排名** | **城市** | **sngfen** | **人口** | **排名** | **城市** | **省份** | **人口** | **羅安達萬博洛比托** |
| 1 | **Rwoanta** | **Rwoantasng** | 2 776 125 | 11 | **卡賓達** | 卡賓達省 | 66 020 |
| 2 | Wanpo | Wanposng | 226 177 | 12 | **威熱** | 威熱省 | 60 008 |
| 3 | Rwopitwo | Pnkerasng | 207 957 | 13 | **Tomboa** | 奈米貝省 | 54 657 |
| 4 | Pncira | Pncirasng | 151 235 | 14 | Sawrimu | 南隆達省 | 40 198 |
| 5 | Rukapa             | Peyrungtasng | 125 751 | 15 | **Rug** | 南寬扎省 | 33 278 |
| 6 | Kweytwo | Piyeysng | 113 624 | 16 | Karukenpey | 威拉省 | 30 305 |
| 7 | Rupanke | Weyrasng | 102 541 | 17 | Cyafur | 南寬扎省 | 29 151 |
| 8 | Maranje | Maranje | 87 047 | 18 | Kasitwo | 本戈省 | 28 229 |
| 9 | Naymipey | Naymipeysng | 80 150 | 19 | Rungkungjwo | 萬博省 | 24 350 |
| 10 | **Swoyu** | Saisng | 67 553 | 20 | Mupancakangkwo | 薩伊省 | 24 220 |
| hngkawas 2016snpgan seejiq |

## Klgan ni kari(**民族及語言)**

Ruwan klwaan Ankra ga pusu balay o niqan *Awunpncu*(37%), Mupntucu(25%), Pakangkwocu(13%), Rungtacu, Owcow(1%), dnii sjiqan , kari klwaan o Putawya, rahuq na kari sjiqan o niqan kari Mupantu, kari cinpangtu, kari kangwo dnii.

## Cyawtung (交通)

### Pusu：ppanan rulu Ankra

鐵道路線
Elug Ankra teyru

Gbrahan Rwoanta Sinscng

Sduman qqruqan babaw gsilung

海上鑽油平台
Elug alang empdxgal

Quri saw ppaan rulu o ida lxan balay ka elug *Ankra*. Pusu bi kangkow o niqan *Motis*, Pncira, *Rwoanta* ni Rwopitwo dnii. Ida tduwa mlutuc kana ka paru kangkwo kklwaan. Bbragan teyru ruwan klwaan Ankra ga niqan 2764km. Ida kndadax kiyig gsilung mquri ruwan dxgal mlutuc bbaraw na. Kana o niqan 5 elug, ka dha o pusu bi o kika kndadax *Rwopitwo* muda Pncira, mlutuc dha *Ankra* ni *Katancya teyru*, tlutuc *Pnkera teyru*. Elug *teyru* nii ga mlutuc dha *Sangpiya* ni *sinpawey*, tduwa musa dhuq *Mosanpike* na *Peyyira* ni *Rworunswomakweys* dnii dha *kangkow*, kiya ni ppaan rulu *Ankra* ga niqan bi ririh na. Kungru ksun ga ida niqan 51,429 km knbragan na uri, 1/3 o suyang bi elug, rahuq na o tgdha knmalu ni uxay malu hari kiya, nasi qmuyux do ida naqih daun ka elug *kungru* ksun. Kana ka rulu klwaan Ankra o niqan 68  , klwaan nii ga elug skaya baraw na o ida malu bi uri, kana ka paru alang o ida msluban ka *mihangci* dha, manu ka kiyig na klwaan o ida niqan skaya sapah ppanu uri, dh aka Ingkwo ni Putawya ga ida egu ka sapah skaya miyah ni musa. Ruwan klwaan nii ga niqan 192 ppanan sapah skaya.

## Patas sinbungs(新聞出版)

“ Ankra jpaw” o nklwaan Putawya, matas kari Putawya, pnhyugan hngkawas 1923, kngkingal jiyax o ida niqan hmrinas 4  . “ Kunghekwo kungpaw” o ida nklwaan uri, mnsuwil niqan, bnatas kari Putawya uri. “daya Ankra”, “cpu” o ida anjnyun ka pusu dha, “rawtungcsng” o ida kungjn reynhe waka pusu dha. “Tweywayi mawyi”, “nengyuey” o ida patas mkhwaypatas ni cikan ksun.

* Ankra tungsyun： tungsyunse niqan hari kbkuy hiiy, gaga mniq isil klwaan o niqan 7*fnse* uri.
* Ankra kwocya teyntay：Ida kari klwaan Putawya na klgan kari ka sduuy dha pgarang, nasi saw rmngaw isil klwaan o mduuy kari Putawya, kari Sipanya, kari Ingkwo, kari Fakwo dnii pgarang kari.
* Ankra teyntay ：nklwaan, pgarang 15patas hidaw kdjiyax.

## Ttgsa unhwa(文化教育)

Quri saw uda ttgsa o niqan pusu ttgsa, kska ttgsa ni baraw ttgsa.

Pusu ttgsa o iyuttgas, 8 hngkawas ka spuyas . Lqlaqi ga paah 7 hngkwasan meuyas patas sapah pyasan.

Ida wana Akesnyo.neyty paru pyasan ka pnhiyugan paru pyasan klwaan, niqan dha ka pnhyugan dha nanaq paru pyasan.

Hngkawas 2005 unmang dha ga niqan33%. Hngkawas2008 do Ankranaqan pmusa muyas patas laqi ga niqan 573.6  hiyi, emptgsa o 17.9  hiyi. Kana ka djiyun hbngan o mduuy 2.8% .

## Djiyun(資源)

Egu balay daru btunux, teynjancu ni kwangcan ka Ankra. Tnqrian dha daru btunux ga niqan 125 da, kingal jiyax o yabi wada hari 200 tqrian, teynjanci odhuq hari 7 rifangm uri. Kungyey daru btunux ga  kiya ka eruc ngalan hbangan Ankra, pusu balay kwangcang Ankra o kika qrari btunux, xiluy, rinswanyeyn, limuk, hwangcin, seing, taris dnii. knllabang bbuyu Ankra ga niqan 5300 wan kungcing, niqan umu, feycow tanmu, ctanmu dnii malu qqhuni. Rahuq na hiya o malu bi ka dxgal, egu bi yyayung, musa malu bi prnaan qmpah ka dxgal na.

## Jiyax smiyan(節日)

|  |
| --- |
|
jiyax smiyan |
| **jiyax** | **hangan Tlu** | **hangan tnealang** | **psramal** |
| 1月1日 | bgurah hngkawas |  |  |
| 2月4日 | jiyax prajing pspais |  | jiyax prajing mpburux ppais |
| 3月4日 | smiyan qqrasan  |  |  |
| 3月8日 | jiyax dqrijil kklwaan |  |  |
| 3月27日 | jiyax mnangal |  |  |
| 4月14日 | jiyax mbbiyax |  |  |
| 5月1日 | smiyan mqqpah |  |  |
| 6月1日 | jiyax lqlaqi |  |  |
| 8月1日 | jiyax mpsaping |  |  |
| 9月17日 | jiyax kwomin ingsyung |  | jiyax pncingan tgkingal cungtung |
| 11月11日 | jiyax pskrayan mburux |  |  |
| 12月1日 | jiyax mnbgurah |  |  |
| 12月10日 | jiyax pskrayan phiyug MPLA |  |  |
| 12月25日 | smiyan utux baraw |  |  |

## Cyuns(軍事)

Mike 21 canci Ankara

* Rucyun ： 12 wanhiyi.
* Haycyun o 3,000 hiyi
* Kungcyun ： 6,000-8,000 hiyi

## Pnyahan pnataas ni tdwaun mduuy knkla(參考資料)

* CIA
* 外交部
* List of current heads of state and government
*
* 1.中央情報局世界概況--國家面積. [2010-08-04]. （原始內容存檔於2010-06-03）.
2.      ^ 移至：**2.02.12.22.3** Angola. World Economic Outlook Database. International Monetary Fund (IMF). April 2016 [2016-05-29].
3.     **^** Human Development Report 2019 (PDF). UNITED NATIONS DEVELOPMENT PROGRAMME.
4.      ^ 移至：**4.04.1** 中國大百科全書--安哥拉
5.     **^** 中央情報局世界概況--國家面積.
6.     **^** 中央情報局世界概況--海岸線長度. [2010-08-03]. （原始內容存檔於2010-04-25）.
7.     **^** 改寫自《非洲地理》--安哥拉，頁212,1981年出版
8.     **^** 中央情報局世界概況--經濟組成. [2010-08-05]. （原始內容存檔於2010-04-25）.
9.     **^** 聯合國統計資料庫--森林.
10.  **^** 國際能源總署--石油產量.[*永久失效連結*]
11.  **^** 國際能源總署--電力生產.[*永久失效連結*]
12.  **^** 中央情報局世界概況--出口總值.
13.  **^** 中央情報局世界概況--出口商品. [2010-08-04]. （原始內容存檔於2010-04-25）.
14.  **^** 中央情報局世界概況--出口貿易國. [2010-08-04]. （原始內容存檔於2010-04-25）.
15.  **^** 中央情報局世界概況--進口總值.
16.  **^** 中央情報局世界概況--進口商品. [2010-08-04]. （原始內容存檔於2010-04-25）.
17.  **^** 中央情報局世界概況--進口貿易國. [2010-08-04]. （原始內容存檔於2010-04-25）.
18.  **^** Department of Economic and Social Affairs Population Division. World Population Prospects, Table A.1 (PDF). 2008 revision. United Nations. 2009 [2009-03-12]. 參數|author=值左起第42位存在換行符 (幫助)
19.  **^** 頁48，2010年世界衛生統計 (PDF). 世界衛生組織.
20.  **^** 中央情報局世界概況--宗教分佈. [2010-08-05]. （原始內容存檔於2010-06-03）.
21.  **^** FIELD LISTING :: URBANIZATION. 中央情報局.
22.  **^** See ethnic map and CIA – The World Factbook – Angola
23.  **^** 背景資料：安哥拉共和國. 國際日報.
24.  **^** 中央情報局世界概況--鐵路.
25.  **^** 改寫自《非洲列國誌》--安哥拉，頁353,1981年出版
26.  **^** 中央情報局世界概況--公路.
27.  **^** 改寫自《非洲列國誌》--安哥拉，頁354,1981年出版
28.  **^** 世界銀行資料庫--車輛數每千人. （原始內容存檔於2014-02-09）.
29.  **^** 中央情報局世界概況--機場數.
30.  **^** 新華資料：安哥拉概況. [2013-04-21].