# Urumçi

| Urumçi ئۈرۈمچى *Ürümchi* |
| --- |
| 乌鲁木齐 *Wūlǔmùqí* |
|  |
|  Urumçi'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesideki konumu |
| Ülke |  Çin |
| Özerk bölge | Sincan Uygur Özerk Bölgesi |
| Yüzölçümü |
|  • Toplam | 10,989 km² |
| Rakım | 866 m |
| Nüfus (2010) |
|  • Toplam | 3.112,559 |
|  • Yoğunluk | oto/km² |
| Zaman dilimi | +8 |
|  • Yaz (YSU) | UTC |
| Posta kodu | 830000 |
| Alan kodu | 0991 |

**Urumçi** ya da **Ürümçi** (Çince (basitleştirilmiş): 乌鲁木齐; Çince (geleneksel): 烏魯木齊; pinyin: *Wūlǔmùqí*; Uygur Arap yazısı: ئۈرۈمچی; Uygur Latin yazısı: *Ürümchi*), Çin'in kuzeybatısında yer alan, Doğu Türkistan adıyla da bilinen Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nin başkentidir. 2,5 milyon nüfuslu bir şehir olup 10.989 km²'lik bir alan kaplar. Mançu İmparatorluğu 1884 yılında, Doğu Türkistan istilasını gerçekleştirdiğinde şehre Çince *迪化* (Dihua) adını vermişlerdi. 1955 yılında, daha öncelerden eyalet statüsündeki Doğu Türkistan'ın, Sincan Uygur Özerk Bölgesi olması ile birlikte, başkentin adı da tekrar Urumçi olmuştur. Çin'in batıya açılan en önemli güzergâhlarındandır. Demiryolu taşımacılığında önemli bir geçittir.

## Etimoloji ve adlandırma

Urumçi isminin kökeni Moğol dil ailesine bağlı Oyratçada yer alan Үрмч (*Ürmç*, Kalmukça telaffuz: [yrəmˈt͡ʃə]) kelimesine dayanmakta olup bu dilde "güzel otlak" anlamına gelmektedir. Bu isim başlangıçta Oyratça konuşmuş bir Moğol halkı olan Çungarlar tarafından kurulmuş küçük bir kasaba için kullanılmıştır.

Şehre verilen diğer isimler şöyledir: Wu-lu-mu-ch'i, Dikhua, Urumtsi, Urumutsi, Urumptsi, Ti-hua-shih, Tihwafu, Wu-lu-mu-ch'i-shih, Tikhua, Urumtschi, Tikhva, Ouroumtchi, Urumqi Shi, Wurumch'ih, Ürümqi, Ti-hua-hsien, Ti-hua-ch'eng, Ti-hua, Ürümqi Shi, Tihwa, Urunchi ve Urumchi.

## Tarih

Urumçi'den İpek Yolu geçmiştir. İlk Türk medeniyetlerinin yaşadığı bir şehir olan Urumçi, geçmişten günümüze çok köklü bir tarih taşımaktadır. Özellikle Urumçi'den çok fazla düşünür ve evliya çıkmıştır. Bu düşünürlerin müellif eserleri günümüzde çevirileri ile hâlen okunmaktadır. Kentte yaşayan halkın büyük çoğunluğu geçmişten bu yana devam eden Türk-Müslüman nüfusun devamıdır.

## Coğrafya

Guinness Dünya Rekorları kitabına göre Urumçi dünyadaki denizden en uzak şehir olma özelliğini taşımaktadır. En yakın kıyı bölgesine yaklaşık 2.500 km uzaklıkta yer alan şehir aynı zamanda Avrasya'nın erişilmezlik kutbuna da en yakın büyük yerleşim yeridir. Buna karşın yine Sincan'da yer alan Karamay ve Altay şehirleri bu kutba daha yakındır. Şehrin ortalama rakımı 800 metredir.

Şehrin kuzeyinde Kurbantongut Çölü, güneyinde Taklamakan Çölü yer alır. Bölgede yer alan Tanrı ve Bogda Dağları şehrin çevresinin su ihtiyacını karşılayan pek çok akarsuyun kaynağıdır. İrtiş Nehri'nden Sincan'ın kuzeyine su taşıyan İrtiş-Karamay-Urumçi Kanalı projesinin ana kolu Urumçi'nin kuzeydoğu sınırında bitmekte olup burada "Rezervuar 500" adlı bir rezervuar oluşturmaktadır.

Urumçi Tiyenşan yöresinden Kazakistan'a doğru bir bakış

### İklim

Karasal iklim kuşağında bulunan Urumçi'de yazlar sıcak ve kuru, kışlar ise çok yağmurludur. Urumçi'de Temmuz ayında ortalama sıcaklık 24 °C olmakta, kışları soğuk ve nemli bir hava hakim olup Ocak ayında ortalama sıcaklık -16 °C 'dir. Yıllık ortalama sıcaklık 5.4 °C, yağış ise 273 mm olmaktadır. Köppen iklim sınıflandırmasına göre Urumçi'de yağışlı karasal iklim (*Dfa*) ile soğuk step iklimi (*BSk*) arasında yer alan bir geçiş iklimi görülmektedir.

## İdari yapılanma

Urumçi 7 belde ve 1 ilçe olmak üzere 8 idari bölüme ayrılmıştır:

| Harita | İsim | Basitleştirilmiş Çince | Pinyin | Uygurca (Arap) | Uygurca (Latin) | Nüfus (2010) | Yüzölçüm (km2) | Yoğunluk (/km2) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|
**Tanrı DağıSaybağYenişehirŞuymoguTodun HabaTapançeng ※MitungUrumçi İlçesi※** | **Şehir** |
| ■ Tanrı Dağı | 天山区 | Tiānshān Qū | تەڭرىتاغ رايونى | *Tengritagh Rayoni* | 696,277 | 171 | 4071.79 |
| ■ Saybağ | 沙依巴克区 | Shāyībākè Qū | سايباغ رايونى | *Saybagh Rayoni* | 664,716 | 422 | 1575.15 |
| ■ Yenişehir | 新市区 | Xīnshì Qū | يېڭىشەھەر رايونى | *Yëngisheher Rayoni* | 730,307 | 143 | 5107.04 |
| ■ Şuymogu | 水磨沟区 | Shuǐmògōu Qū | بۇلاقتاغ رايونى | *Bulaqtagh Rayoni* | 390,943 | 92 | 4249.38 |
| **Banliyö** |
| ■ Tudun Haba | 头屯河区 | *Tóutúnhé Qū* | تۇدۇڭخابا رايونى | *Tudungxaba Rayoni* | 172,796 | 276 | 626.07 |
| ■ Tapançeng | 达坂城区 | *Dábǎnchéng Qū* | داۋانچىڭ رايونى | *Dawanching Rayoni* | 40,657 | 5,188 | 7.83 |
| ■ Mitung | 米东区 | *Mǐdōng Qū* | مىدوڭ رايونى | *Midong Rayoni* | 333,676 | 3,594 | 92.84 |
| **Kır** |
| ■ Urumçi İlçesi | 乌鲁木齐县 | *Wūlǔmùqí Xiàn* | ئۈرۈمچى ناھىيىسى | *Ürümchi Nahiyisi* | 83,187 | 4,332 | 19.20 |

## Demografi

2021 tahminlerine göre Urumçi'nin nüfusu yaklaşık 4,5 milyon kişidir.

### Etnik yapısı

Urumçi'de fangqi oyununu oynayan Uygurlar
Urumçi
Urumçi, Çing hâkimiyeti altındaki tarihi boyunca çok uluslu bir şehir olarak varlığını sürdürmüştür. 1908 yılında Louis Richard tarafından yayımlanmış bir esere göre Urumçi'de Han Çinlisi nüfusu baskın olup nüfusun yaklaşık 4'te birini Uygurlar oluşturmaktaydı. Günümüzde Urumçi'nin etnik yapısı aşağıdaki gibidir;

| Etnik grup | 2000 | 2010 |
| --- | --- | --- |
| Nüfus | % | Nüfus | % |
| Han Çinlisi | 1.567.562 | 75,30 | 2.331.654 | 74,91 |
| Uygur | 266.342 | 12,79 | 387.878 | 12,46 |
| Hui | 167.148 | 8,03 | 280.186 | 9,00 |
| Kazak | 48.772 | 2,34 | 68.076 | 2,19 |
| Mançu | 7.682 | 0,37 | 8.541 | 0,27 |
| Moğol | 7.252 | 0,35 | 10.454 | 0,34 |
| Sibo | 3.674 | 0,18 | 4.820 | 0,15 |
| Rus | 2.603 | 0,13 | 3.010 | 0,10 |
| Tu | 1.613 | 0,08 | 2.869 | 0,09 |
| Kırgız | 1.436 | 0,07 | 2.207 | 0,07 |
| Özbek | 1.406 | 0,07 | 1.581 | 0,05 |
| Zhuang | 878 | 0,04 |  |  |
| Tatar | 767 | 0,04 |  |  |
| Tibetli | 665 | 0,03 |  |  |
| Donşian | 621 | 0,03 | 2.333 | 0,07 |
| Miao | 620 | 0,03 |  |  |
| Koreli | 588 | 0,03 |  |  |
| Diğer | 2.205 | 0,09 | 8.950 | 0,29 |
| Toplam | 2.081.834 |  | 3.112.559 |  |

## Ulaşım

Urumçi Diwopu Uluslararası Havalimanı (IATA: URC, ICAO: ZWWW), Urumçi'nin 17 km kuzeybatısında yer alır. Şehrin Çin'e Hızlı tren bağlantıları vardır. *Urumçi* ve *Urumçi Güney* şehirde yer alan ana tren istasyonlarıdır. Lanzhou-Sincan Hızlı Treni de Urumçi'de son bulmaktadır.

## Ekonomi

1982 yılında Sincan Üretim ve İnşaat Kolordusu (**XPCC** Çince: basit 新疆生产建设兵团; geleneksel 新疆生產建設兵團; Pinyin: *Xīnjiāng Shēngchǎn Jiànshè Bīngtuán*), denilen onikinci tarımsal bölümü Urumçi'de kurulmuştur ve buradan yönetilir.

## Eğitim

Urumçi'de, birçok eğitimle ilgili kampüs vardır.

### Üniversiteler

* Sincan Üniversitesi (新疆大学)
* Sincan Tıp Üniversitesi (新疆医科大学)
* Sincan Normal Üniversitesi (新疆师范大学)
* Sincan Ziraat Üniversitesi (新疆农业大学)
* Sincan Sanat Enstitüsü (新疆艺术学院)
* Sincan Maliye & İktisat Üniversitesi (新疆财经大学)

### Yüksek okullar

* Urumçi No.1 Yüksek Okulu (乌鲁木齐市第一中学)
* Sincan Deneysel Yüksek Okulu (新疆实验中学)
* Sincan Üretim ve İnşaat kolordu No.2 Yüksek Okulu (新疆生产建设兵团第二中学)
* Urumçi Yüksek Okulu (乌鲁木齐市高级中学)

## Notlar

## Dış bağlantılar

* Urumçi Gümrük (Çince)
* Urumçi Turizm Bürosu 13 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Çince)
* Urumçi Turizm Bürosu (Çince)

|  |
| --- |
| **Çin Sincan Uygur Özerk Bölgesi yönetim birimleri** （Başkent: Urumçi） |
|

| İl düzeyi şehir, İl, Özerk il | İlçe düzeyi şehir, İlçe, Özerk ilçe, Bucak |
| --- | --- |
| **Urumçi**： | Tanrı Dağı Bucağı | Saybağ Bucağı | Yenişehir Bucağı | Şuymogu Bucağı | Tudun Haba Bucağı | Tapançeng Bucağı | Mitung Bucağı | Urumçi İlçesi |
| **Karamay**： | Karamay Bucağı | Maydağ Bucağı | Cerenbulak Bucağı | Orku Bucağı |
| **Turfan İli**： | Turfan | Toksun İlçesi | Piçan İlçesi |
| **Kumul İli**： | Kumul (şehir) | Ara Türük İlçesi | Barköl Kazak Özerk İlçesi |
| **Hotan İli**： | Hotan (şehir) | Hotan İlçesi | Lop İlçesi | Niya İlçesi | Guma İlçesi | Çira İlçesi | Keriye İlçesi | Karakaş İlçesi |
| **Aksu İli**： | Aksu (şehir) | Onsu İlçesi | Şayar İlçesi | Bay İlçesi | Avat İlçesi | Kuçar İlçesi | Kelpin İlçesi | Toksu İlçesi | Uçturfan İlçesi |
| **Kaşgar İli**： | Kaşgar | Maralbeşi İlçesi | Poskam İlçesi | Feyzivat İlçesi | Kağılık İlçesi | Yopurğa İlçesi | Kaşgar Yenişehir İlçesi | Mekit İlçesi | Yengisar İlçesi | Yarkent İlçesi | Kaşgar Kuna Şehir İlçesi | Taşkurgan Tacik Özerk İlçesi |
| **Kızılsu Kırgız Özerk İli**： | Atuş İlçesi | Akto İlçesi | Uluğçat İlçesi | Akçi İlçesi |
| **Bayangolin Moğol Özerk İli**： | Korla (şehir) | Hoçing İlçesi | Lopnur İlçesi | Hoşut İlçesi | Çerçen İlçesi | Bağraş İlçesi | Bügür İlçesi | Çakılık İlçesi | Yençi Hui Özerk İlçesi |
| **Sanci Hui Özerk İli**： | Sanci (şehir) | Fukang (şehir) | Guçung İlçesi | Manas İlçesi | Jimisar İlçesi | Hutubi İlçesi | Mori Kazak Özerk İlçesi |
| **Bortala Moğol Özerk İli**： | Bortala | Çing İlçesi | Arişang İlçesi |
| **Özerk bölgesine doğrudan bağlı ilçe düzeyi şehir**： | Shihezi | Aral | Tomşuk | Vujyaçü |
|

---

 **İli Kazak Özerk İli**： |

---

（İli Kazak Özerk İli Alt-eyalet düzeyi özerk ili olup Tarbagatay ve Altay'ı yönetmektedir.) |
| **Doğrudan bağlı**： | Gulca | Kuytun | Gulca İlçesi | Tekes İlçesi | Nilka İlçesi | Moğolküre İlçesi | Künes İlçesi | Korgas İlçesi | Dokuztara İlçesi | Çapçal Şibe Özerk İlçesi |
| **Tarbagatay İli**： | Çöçek (şehir) | Usu (şehir) | Dörbiljin İlçesi | Çağantogay İlçesi | Saven İlçesi | Toli İlçesi | Kobuksar Moğol Özerk İlçesi |
| **Altay İli**： | Altay (şehir) | Çinggil İlçesi | Jeminay İlçesi | Koktokay İlçesi | Burçin İlçesi | Burultokay İlçesi | Kaba İlçesi |
|

---

(Hotan, Aksay Çin'nin hakimiyeti üzerine Çin ile Hindistan arasında anlaşmazlık mevcuttur. Şu an fiilen Çin Halk Cumhuriyeti yönetmektedir. |

 |