Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Panama (şehir)

| Panama Panamá |
| --- |
| Şehir |
| Panama Şehri |
|  |
|  Bayrak Arma
 |
| PanamaPanama'nın Panama'daki konumu |
| Ülke |  Panama |
| İl | Panama |
| İlçe | Panama |
| Kuruluş | 15 Ağustos 1519 |
| Kurucu | Pedro Arias de Ávila |
| İdare |
|  • Belediye başkanı | Mayer Mizrachi (Bağımsız) |
| Yüzölçümü |
|  • Toplam | 275 km² |
| Rakım | 2 m |
| Nüfus (813.097) |
|  • Toplam | 1.206,792 |
|  • Yoğunluk | 2.750/km² |
| Zaman dilimi | UTC-05.00 (UTC) |
| **Resmî site** www.municipio.gob.pa
 |
| Panama'da bir sokak, Casco Antiguo. |
|
UNESCO Dünya Mirası |
| Konum |  Panama |
| Kriter | Kültürel: ii, iv, vi |
| Referans | 790 |
| Tescil | 2003 (27. oturum) |
| Bölge | Latin Amerika ve Karayipler |
|  |

**Panama Şehri**, ayrıca **Panama** olarak da bilinir, Panama'nın başkenti ve en büyük şehridir. 813,097 kişilik bir nüfusa sahiptir. Çevresi ile beraber toplam nüfusu 1,206,792'dir. Panama Kanalı'nın Pasifik Okyanusu girişinde bulunmaktadır. Panama Şehri ülkenin siyasi ve idari merkezidir.

Panama Şehri son yıllarda özellikle emeklilerin tercih ettiği uluslararası bir merkez haline gelmiştir.
2003 yılında Amerika Kültür Başkenti seçilen Panama şehri aynı zamanda önemli bir turizm merkezidir.

## Kaynakça
# 1821

|  |  |
| --- | --- |
| Binyıllar: | 2. binyıl |
| Yüzyıllar: | * 18. yüzyıl
* **19. yüzyıl 20. yüzyıl
 |
| Onyıllar: | * 1800'ler
* 1810'lar
* **1820'ler 1830'lar
* 1840'lar
 |
| Yıllar: | * 1818
* 1819
* 1820
* **1821 1822
* 1823
* 1824
 |

Çeşitli takvimlerde 1821| Miladi | 1821 *MDCCCXXI* |
| Ab urbe condita | 2574 |
| Asur | 6571 |
| Bahâî | MÖ 23 – MÖ 22 |
| Bengal | 1228 |
| Berberi | 2771 |
| Birmanya | 1183 |
| Bizans | 7329 – 7330 |
| Budist | 2365 |
| Discordian | 2987 |
| Ermeni | 1270 ԹՎ ՌՄՀ |
| Etiyopya | 1813 – 1814 |
| Fransız cumhuriyetçi | 29 – 30 |
| Hicrî | 1236 – 1237 |
| Hint |  |
|  - *Kali Yuga* | 4922 – 4923 |
|  - *Shaka Samvat* | 1743 – 1744 |
|  - *Vikram Samvat* | 1877 – 1878 |
| Holosen takvimi | 11821 |
| İbrani | 5581 – 5582 |
| İran | 1199 – 1 BP – MÖ 1200 BP |
| Juche | MÖ 90 |
| Kıpti | 1537 – 1538 |
| Kore | 4154 |
| Tayland güneş | 2364 |
| * g
* t
* d
 |

## Olaylar

* 25 Mart - Mora isyanı
* 19 Ağustos - Navarin Katliamı: Mora isyanında Navarin kentini ele geçiren Yunanlar 3.000 Türk'e katliam yaptılar.
* 21 Ağustos - Jarvis Adası'na ilk ziyaret İngilizler tarafından yapıldı.
* 23 Eylül-26 Eylül - Tripoliçe katliamı: Mora isyanında Tripolis kentini ele geçiren Yunanlar 32.000 Türk ve 5.000 Musevi'yi öldürdü.
* 27 Eylül - Meksika'nın bağımsızlığı tanındı
* 1821-1823 Osmanlı-İran Savaşı başladı.
* Bağdat Kuşatması (1821) başladı
* 1821 İstanbul katliamı gerçekleşti.

## Doğumlar

* 9 Nisan - Charles Baudelaire, Fransız şair (ö. 1867)
* 16 Nisan - Ford Madox Brown, İngiliz ressam (ö. 1893)
* 16 Mayıs - Pafnuty Lvovich Chebyshev, Rus matematikçi (ö. 1894)
* 30 Ekim - Fyodor Mihayloviç Dostoyevski, Rus yazar (ö. 1881)
* 12 Aralık - Gustave Flaubert, Fransız romancı (ö. 1880)

## Ölümler

* 5 Mayıs - I. Napolyon, Fransız komutan (d. 1769)
* 19 Ağustos - Deli Ahmet Ağa, Türk asker, ağa ve yerel derebeyidir.
* Abdülvehhab İlhami - Bosnalı derviş ve nesir yazarı (d. 1773)
# 1831

|  |  |
| --- | --- |
| Binyıllar: | 2. binyıl |
| Yüzyıllar: | * 18. yüzyıl
* **19. yüzyıl 20. yüzyıl
 |
| Onyıllar: | * 1810'lar
* 1820'ler
* **1830'lar 1840'lar
* 1850'ler
 |
| Yıllar: | * 1828
* 1829
* 1830
* **1831 1832
* 1833
* 1834
 |

Çeşitli takvimlerde 1831| Miladi | 1831 *MDCCCXXXI* |
| Ab urbe condita | 2584 |
| Asur | 6581 |
| Bahâî | MÖ 13 – MÖ 12 |
| Bengal | 1238 |
| Berberi | 2781 |
| Birmanya | 1193 |
| Bizans | 7339 – 7340 |
| Budist | 2375 |
| Discordian | 2997 |
| Ermeni | 1280 ԹՎ ՌՄՁ |
| Etiyopya | 1823 – 1824 |
| Fransız cumhuriyetçi | 39 – 40 |
| Hicrî | 1246 – 1247 |
| Hint |  |
|  - *Kali Yuga* | 4932 – 4933 |
|  - *Shaka Samvat* | 1753 – 1754 |
|  - *Vikram Samvat* | 1887 – 1888 |
| Holosen takvimi | 11831 |
| İbrani | 5591 – 5592 |
| İran | 1209 – 1 BP – MÖ 1210 BP |
| Juche | MÖ 80 |
| Kıpti | 1547 – 1548 |
| Kore | 4164 |
| Tayland güneş | 2374 |
| * g
* t
* d
 |

## Olaylar

* Faraday sabiti açıklandı
* Çin'de ilk nüfus sayımı yapıldı
* 7 Nisan – Brezilya İmparatoru I. Pedro (1798-1834) tahtı II. Pedro'ya bıraktı.
* Çin Yıllıklarına Ilk Başvurma.

## Doğumlar

### Ocak

### Şubat

### Mart

### Nisan

* 1 Nisan - Albert Anker, İsviçreli ressam (ö. 1910)

### Mayıs

### Haziran

### Temmuz

### Ağustos

### Eylül

* 8 Eylül - Wilhelm Raabe, Alman romancı (ö. 1910)

### Ekim

### Kasım

* 15 Kasım - Alessandro De Bianchi, İtalyan araştırmacı, asker ve hukukçu (ö. 1902)

### Aralık

### Tarihi bilinmeyenler

* Oturan Boğa (Yerli dilinde: **Tatanka Iyotake**); (ö. 15 Aralık, 1890), ABD ordularına karşı savaşan son Yerli kabile şefi
* Franz Lefler, Avusturyalı ressam (ö. 1898)

## Ölümler

* 4 Temmuz - James Monroe, ABD. 5. başkanı.
* 14 Kasım - Georg Wilhelm Friedrich Hegel'in ölümü
* 16 Kasım - Carl Philipp Gottlieb von Clausewitz, Prusyalı general ve entelektüel (d. 1780).
* 8 Aralık - James Hoban, İrlandalı mimar, Beyaz Saray en önemli eserlerinden biridir.
* 23 Aralık - Emilia Plater, Polonyalı-Litvan kahraman (d. 1806)
# Yeni Granada Cumhuriyeti

| Yeni Granada*República de la Nueva Granada* (İsp.) Yeni Granada Cumhuriyeti |
| --- |
| 1831-1858 |
|
Bayrak

Arma

 |
| **Slogan** "Libertad y Orden" (Türkçe: Özgürlük ve Düzen) |
|  |
| Başkent | Santa Fe de Bogotá |
| Hükûmet | Başkanlık sistemi |
| Tarihçe |   |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1831 |
| • Bağımsızlık ilanı  | 1831 |
| • Anayasa değişikliği  | 11 Nisan 1858 |
| • Dağılışı  | 1858 |

 |
| Para birimi | Kolombiya pesosu |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Büyük Kolombiya |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Granada Konfederasyonu |  |

 |

 |

**Yeni Granada Cumhuriyeti,** bugünkü Kosta Rika, Ekvador, Venezuela, Peru ve Brezilya'nın daha küçük bölümleriyle birlikte bugünkü Kolombiya ve Panama topraklarından oluşan ve 1831-1858 yılları arasında var olan merkeziyetçi üniter bir cumhuriyetti. Çok geniş topraklara sahip olan Büyük Kolombiya'nın yönetiminin zamanla zorlaşması üzerine Bourbon Reformları çerçevesinde yeni bir örgütlenmeye gidilmesi ile bu cumhuriyet kuruldu. 9 Mayıs 1834 tarihinde ulusal bayrak kabul edildi ve 26 Kasım 1861'e kadar Veles'in düzenlemesindeki Gran Colombian renkleri ile kullanıldı. Tüccar sancağının sekiz köşeli yıldızı beyazdı.

1851'de, Manuel Ibánez, Julio Arboleda ve Eusebio Borrero liderliğindeki Cauca ve Antioquia departmanlarından muhafazakâr ve kölelik yanlısı gruplar, haklarından mahrum bırakılmış grupların özgürleşmesini önlemek amacıyla liberal başkan José Hilario López'e karşı ayaklandığında bir iç savaş çıktı ve köleliğin kaldırılmasına ek olarak da bir takım dini konularda ihtilaflar söz konusu oldu

## 1832 Kolombiya anayasası

Cumhuriyetin siyasi ikliminin başlıca özelliklerinden biri, Roma Katolik Kilisesi'nin konumu ve federal eyaletler için özerklik düzeyiydi. 1839'da, Yeni Granada Kongresi tarafından manastırların feshedilmesi konusunda bir tartışma çıktı. Bu kısa süre sonra, önümüzdeki iki yıl boyunca süren ve bölgesel özerklik konusunda bir çatışmaya dönüşen Yüceler Savaşı'na dönüştü.

Yeni Granada, ülke için merkezi olmayan bir yönetim taleplerine yanıt olarak Granada Konfederasyonunu oluşturmak üzere 1858'de yeniden düzenlendi.

## İller

Cumhuriyetin toprakları illere ayrıldı. Her il bir veya daha fazla kantondan oluşuyordu, her kanton birkaç ilçeye bölünmüştü.

Cumhuriyet ayrıca ülkenin çevre bölgelerindeki bazı bölgeleri de içeriyordu.
# 1 Mayıs İşçi Bayramı

|    1 Mayıs İşçi Bayramı |
| --- |
| 2013 Avusturya'da Uluslararası İşçi Bayramı gösterisi |
| Resmî adı | Uluslararası İşçi Bayramı |
| Diğer adı | 1 Mayıs |
| Türü | Uluslararası (95 ülke) |
| Başlama | 1 Mayıs 1889 (137 yıl, 76 gün) |
| Tarih | 1 Mayıs veya Mayıs ayının ilk Pazartesi günü |
| Törenler | Ülkeye göre değişiklik gösterir; çoğunlukla geçit törenleri, yürüyüşler, barbeküler |
| Sıklık | Yıllık |
| Bağlantılı günler | İşçi Bayramı (Amerika Birleşik Devletleri) |

  1 Mayıs İşçi Bayramı resmi tatil  1 Mayıs başka gerekçeyle resmi tatil  İşçi Bayramı başka bir tarihte kutlanıyor  İşçi Bayramı kutlanmıyor
Nazi Almanyası'nda 1 Mayıs kutlamaları 1937, Berlin
**1 Mayıs İşçi ve Emekçiler Bayramı**, işçi ve emekçiler tarafından dünya çapında kutlanan, birlik, dayanışma ve haksızlıklarla mücadele günü. Dünya üzerindeki pek çok ülkede, resmî tatil olarak kabul edilmektedir.

## Tarihçe

İlk kez 1856'da Avustralya'nın Melbourne kentinde taş ve inşaat işçileri, günde sekiz saatlik iş günü için Melbourne Üniversitesi'nden Parlamento Evi'ne kadar bir yürüyüş düzenlediler.

1 Mayıs 1886'da Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu önderliğinde işçiler günde 12 saat, haftada 6 gün olan çalışma takvimine karşı, günlük 8 saatlik çalışma talebiyle iş bıraktılar. Chicago'da yapılan gösterilere yarım milyon işçi katıldı. Louisville'de 6 binden fazla siyah ve beyaz işçi birlikte yürüdü. O dönemde Louisville'deki parklar, siyahlara kapalıydı. İşçiler, sokaklarda yürüdükten sonra hep birlikte Ulusal Park'a girdi. Her eyalet ve kentte, siyah ve beyaz işçilerin birlikte yaptığı gösteriler, gazeteler tarafından 'Böylece önyargı duvarı yıkılmış oldu' şeklinde yorumlanmıştı. Bu gösteriler 1 Mayıs'ı izleyen günlerde tüm harareti ile devam etti ve 4 Mayıs'ta kanlı Haymarket Olayı'na yol açtı. Uygulanan yasal baskılarla bu gösterinin tekrarlanması engellendi. 14-21 Temmuz 1889'da toplanan İkinci Enternasyonal'de Fransız bir işçi temsilcisinin önerisiyle 1 Mayıs gününün tüm dünyada "Birlik, mücadele ve dayanışma günü" olarak kutlanmasına karar verildi. Böylece ikinci gösteri 1890 yılında yapılabildi.

Zamanla 8 saatlik iş günü birçok ülkede resmen kabul edildi. 1 Mayıs böylece işçilerin birlik ve dayanışmasını yansıtan bir bayram niteliğini kazandı. Günümüzde sosyalist ülkelerde (Çin, Kuzey Kore, Vietnam, Laos, Küba, Venezuela, Nepal, Bolivya) ve daha birçok ülkede tatil günü olan 1 Mayıs'ı işçiler büyük kitle gösterileriyle kutlar; bazı ülkelerde 1 Mayıs siyasal bir eylem biçimini de alır.

## Ayrıca bakınız

* Türkiye'de 1 Mayıs İşçi Bayramı
* Kanlı 1 Mayıs
* 1 Mayıs Marşı

## Galeri

* Şişli, İstanbul, 1 Mayıs 2012
* İşçi Bayramı toplantısı, Agartala, Hindistan
* İşçi Bayramı gösterisi, Stockholm, İsveç, 2006
* Üsküp'te Osmanlılar devrinde ilk 1 Mayıs kutlaması, 1909
* İşçi Bayramı kutlaması, Britanya Kolombiyası, Kanada, 1870

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* 1 Mayıs'ın Doğuşu 28 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 1 Mayıs 1977'yi yaşayanlar anlatıyor
* Resmi Gazete - 27 Nisan 2009 1 Kasım 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* 1 Mayıs 1977 Olayları
# Sui Kitabı

Sui Kitabı |  |
| Yazar | Wei Zheng |
| Ülke | Tang Hanedanı |
| Dil | Çince |
| Konu | Sui Hanedanı tarihi |
| Tür | Tarih |
| Yayım | MS 636 |

Sui Kitabı (Çince: 隋書; pinyin: *Suí Shū*), Çin'in Sui Hanedanı'nın resmî tarih kitabıdır. Wei Zheng önderliğinde Yan Shigu, Kong Yingda ve Zhangsun Wuji tarafından yazılmış olup İmparatorluk Çin'in resmi Yirmi Dört Tarih'inin arasında yer almaktadır.

Tang Hanedanı'nın (MS 629) Zhenguan'ın üçüncü yılında imparator Taizong, Fang Xuanling'e, diğer resmi tarihlerin yazıldığı sıralarda derlenmekte olan kitabın tamamlanmasını denetlemesini emretti. *Sui Kitabı* MS 636'da *Chen Kitabı* ile aynı yılda tamamlandı.

## Kaynakça

* Twitchett, Denis (1998). *The Writing of Official History in the T'ang*. Cambridge Studies in Chinese History, Literature and Institutions. Cambridge University Press. ISBN 978-052152293-9.
* Xiong, Victor Cunrui (2015). "*Sui shu* 隋書". Dien, Albert E.; Chennault, Cynthia Louise; Knapp, Keith Nathaniel; Berkowitz, Alan J. (Ed.). *Early Medieval Chinese Texts: A Bibliographical Guide*. Berkeley, CA: Institute of East Asian Studies University of California. ss. 330–334.

## Dış bağlantılar

* *Book of Sui* 《隋書》 2 Mart 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Chinese text with matching English vocabulary
# Hükümdar

**Hükümdar**, **hünkâr** ya da **monark**, bir monarşinin, yani normalde ömür boyu ya da makamından vazgeçene dek bir ülkenin başında durduğu ve genellikle makamına verasetle geçtiği bir sistemle yönetilen bir ülkenin başındaki kişidir. Hükümdarlar, mutlak monarşilerdeki gibi otokrat da olabilir, çoğu meşrutiyette (ya da anayasal monarşide) olduğu gibi gerçek otoritenin yasama organının ya da bakanlar kurulunun elinde olduğu, kendilerinin sadece kısıtlı yetkilerle ya da sıfır yetkiyle hareket ettiği sembolik liderler de olabilir. Çoğu durumda hükümdar, bir devlet diniyle de bağlantılıdır. Çoğu devlette bir seferde sadece bir hükümdar olur. Ancak bir naip (hükümdar vekili), hükümdar küçükken, yokken ya da yönetme ehliyetinden yoksunken onun yerine ülkeyi yönetebilir. İki hükümdarın tek bir ülkeyi aynı anda yönettiği Andorra'daki gibi sistemlere "eş prenslik" denir.

Siyasi ve sosyokültürel araştırmalarda hükümdar kelimesi normalde kalıtsal monarşiyle özdeşleştirilir; zira çoğu tarihi ve çağdaş monarşide hükümdarlık ebeveynlerden çocuklara geçmiştir.
Verasetin kime geçeceği, kan bağı yakınlığı, ilk doğan payı ve baba soylu payı gibi çeşitli formüllerle belirlenir.

Ancak bazı monarşiler kalıtsal değildir ve onlarda hükümdar seçimle belirlenir; Malezya tahtı bunun çağdaş bir örneğidir. Bu sistemler, alışıldık monarşi tanımına aykırı olmakla beraber taşıdıkları bir takım ortak özellikler sebebiyle yine de monarşi sayılırlar. Birçok sistem ırsiyet ve seçim sistemlerini karma bir şekilde kullanır ki bunlarda selefliğe aday olma ya da seçilme payı sadece hükümdarlık kanı taşıyanların olabilecektir.

## Etimoloji ve terminoloji

Hükümdar sözcüğü, Arapça *hükm* sözcüğü ve Farsça *-dar* ekinden türetilmiştir.

Monark sözcüğü Yunanca *mono'* (tek) *archos* (baş, yönetici) sözcüklerinden türetilmiştir.

Hükümdarların ayırt edici soyluluk unvanları vardır ve onlara farklı bir üslupta hitap edilir ki bunlar genellikle gelenek tarafından belirlenen ve bir devletin anayasasında düzenlenen durumlardır. Hükümdarlar, imparator, imparatoriçe, padişah, kral, kraliçe, çar, çariçe, han, hakan, şah, prens, prenses ve sultan gibi unvanlara sahip olabilirler. Türkçede adlarından önce gelen Roma rakamlarıyla akraba ve adaş hükümdarlar birbirlerinden ayrılır. Belli bir hükümdardan önce gelen kişi onun "halef"i, sonra gelen kişiyse onun "selef"idir.

## Ayrıca bakınız

* Oligarşi

## Kaynakça
# Yan (An-Şi)

**BüyükYan** (Çince: 大燕; pinyin: Dà Yān) olarak da bilinen **Yan** (Çince: 燕; pinyin: Yān), 756 yılında Tang Hanedanı generali An Luşan tarafından, 755 yılında Tang İmparatoru Xuanzong'un saltanatına isyan ettikten sonra kurulmuş bir devletti. Devlet, 763 yılında, Yan imparatoru unvanını talep eden son kişi olan An Luşan'ın eski astı Shi Siming'in oğlu Shi Chaoyi'nin ölümüyle yıkıldı.

| Yan燕 |
| --- |
| 756-763 |
| Başkent | Luoyang (756–757) Yecheng (757–759) Fanyang (759) Luoyang (759–762) |
| Resmî dil(ler) | Çince |
| Tarihçe |   |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 756 |
| • Dağılışı  | 763 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tang Hanedanlığı |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tang Hanedanlığı |  |

 |

 |

 An Luşan İsyanı'nı gösteren harita
## Yan hükümdarları

| ölümünden sonra isim | Kişisel ad | saltanat süresi | dönem adı |
| --- | --- | --- | --- |
| Guanglie (光烈) | An Luşan (安祿山) | 756-757 | Shengwu (聖武) |
| La (剌) | An Qingxu (安慶緒) | 757-759 | Tiancheng (天成) |
| Zhaowu
(昭武) | Shi Siming (史思明) | 759-761 | Shuntian (順天) 759-761 Yingtian (應天) 761 |
| Yok | Shi Chaoyi (史朝義) | 761-763 | Xiansheng (顯聖*Xiǎnshèng* ) |

## Ayrıca bakınız

* An Luşan İsyanı
# Çin Şi Huang

| Çin Şi Huang |
| --- |
|  |
| Doğum: | 18 Şubat MÖ 259, Handan, Çin |
| Ölüm: | MÖ 210 |
| Uyruğu: | Çinli |
| Ülke: | Çin İmparatorluğu |
| Defin yeri ve tarihi: | MÖ 210, İlk Çin İmparatoru'nun Mozolesi, Xi'an |
| Çocukları: | Qin Er Shi, Fusu, Prenses Huating, Prenses Huayang, Ying Huiman, Jianglü |
| Ebeveynleri: | Çin kralı Zhuangxiang, Kraliçe Dowager Zhao |
| Büyükanneleri ve Büyükbabaları: | Qin Kralı Xiaowen, Kraliçe Dowager Huayang |
| * g
* t
* d
 |

**Çin Şi Huang** (Çince: 秦始皇; Şubat 259 MÖ 12 Temmuz 210) Çin Hanedanının kurucusu ve Çin'in ilk imparatoruydu. "Kral" (wáng王) ünvanını korumak yerine önceki Shang ve Zhou yöneticilerinin taşıdığı, önümüzdeki iki bin yıl boyunca Çin'deki hükümdarları tarafından sürekli kullanılacak olan "imparator" (huángdì 皇) ünvanını üstlendi.

Zhao'nun başkenti Handan'da **Ying Zheng** (Geleneksel Çince: 嬴政) veya **Zhao Zheng** (Geleneksel Çince: 趙政) olarak doğan imparator Çin Şı Huang'ın ebeveynleri, Çin Kralı Zhuangxiang ve Kraliçe Zhao'ydu. Zengin tüccar Lü Buwei, Çin kralı olarak babasının yerine geçmesine yardım etti ve ardından **Çin Kralı Zheng** oldu. MÖ 221'e gelindiğinde diğer tüm savaşan devletleri fethetmiş, tüm Çin'i birleştirmiş ve Çin'in ilk imparatoru olarak tahta çıkmıştır. Onun hükümdarlığı sırasında generalleri Çin devletinin boyutunu büyük ölçüde genişletti: Chu'nun güneyindeki seferler, Hunan ve Guangdong'un Yue topraklarını kalıcı olarak Sinosfer'e ekledi ve İç Asya'daki seferler, Ordos Döngüsünü göçebe Xiongnu'dan fethetti ancak Xiongnu daha sonra Mete'nin komutasında toplandı.

Hunlara ve diğer bazı kavimlere karşı Çin Seddi'ni inşa ettirmiştir. Çin'de ilk merkezî bürokratik devlet düzenini kurmuştur. Ülkeye herkes için geçerli olan bir yasa, para birimi, kara yolu sistemi, ağırlık, uzunluk ölçüleri ve yazı karakterlerinin standartlaşmış yazılış şekliyle yazı dilini kazandırmıştır. Halka eski gelenekleri unutturabilmek için Konfüçyüsçü bilim adamlarınca yazılan bütün kitapların yok edilmesini buyurmuştur. Bu zararlı eylem, tarihe "kitapların yakılması" olarak geçmiştir. Konfüçyüsçülük yerine legalizmi getirmiştir.

Kurduğu sistem, sülâlelerin değişmesine rağmen günümüze kadar gelmiştir.

Terra Kotta askerleri, "ilklerin imparatoru" olarak bilinen Çin Şi Huang'ın mezarını korur. Bu derece güçlü bir imparator olmasına rağmen ölümden çok korktuğu bilinirdi.

## Ayrıca bakınız

* Wikimedia Commons'ta **Çin Şi Huang** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
* Toprak askerler

## Notlar

## Kaynakça
# York Hanedanı

| York Hanedanı House of York |
| --- |
|  |
| Ülke |  İngiltere |
| Milliyet | İngiliz |
| Ana hanedan | Plantagenet Hanedanı |
| Kuruluş | 1385 |
| Kurucu | Langleyli Edmund |
| Yıkılış | 1485 |
| Son hükümdar | III. Richard |
| Ünvan(lar) | İngiltere Kralı |
| Alt kolları | *yok* |

**York Hanedanı**, Kral III. Edward'ın oğullarından olan I. York Dükü Edmund of Langley'in (1341-1402) soyundan gelen hanedandır.

## Tarihçe

Langley'in varisi olan II. York Dükü Edward of Norwich (1373-1415), 1415'teki Agincourt Savaşı'nda öldü. Çocuğu olmadığı için yerine kardeşi Conisburglu Richard'in oğlu Richard geçti. III. York Dükü Richard Plantagenet (1411-1460), Güller Savaşı'nda önemli rol oynadı ve kendisine karşı düzenlenen bir suikast sonucu öldürüldü. Richard Plantagenet aynı zamanda 1453-55 yılları arasında İngiliz tahtının naibi olmuştu. Onun yerine geçen en büyük oğlu Edward (1442-1483), IV. York Dükü oldu ve 1461-70 ve 1471-83 yılları arasında IV. Edward adıyla kral oldu.Onun ölümü üzerine tahta geçen oğlu V. Edward (1470-1483?), amcası Richard tarafından tahttan indirildi ve Richard, III. Richard adıyla kral oldu. III. Richard (1452-1485) 1485'te Tudor Hanedanı'ndan olan ve Lancaster Hanedanı'na akraba olan Henry Tudor'la (sonradan Kral VII. Henry) yaptığı Bosworth Çarpışması'nda yenildi ve öldü. York Hanedanından gelen son resmi üye olan IV. Edward'ın kızı Yorklu Elizabeth, Henry Tudor'la evlendi ve York hanedanı, Tudor hanedanına karıştı.

## York Hanedanı'nın kralları

* IV. Edward, iktidar süreleri 1461-1470 ve 1471-1483
* V. Edward, tek başına iktidar 1483 (Londra Kulesi'ndeki hapsedilen iki genç prensten biriydi.)
* III. Richard, iktidar süresi 1483-1485

## Ayrıca bakınız

* Güller Savaşı
* Lancaster Hanedanı

## Kaynakça
# Cheng Han

| Cheng Han 成漢 |
| --- |
| 304-347 |
| MS 326'da 16 Krallık |
| Başkent | Çengdu |
| Yaygın dil(ler) | Klasik Çince |
| Hükûmet | Monarşi |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 304-334  | Li Xiong |
| • 334  | Li Ban |
| • 334-338  | Li Qi |
| • 338-343  | Li Shou |
| • 343-347  | Li Shi |

 |
| Tarihî dönem | Beş Hu On Altı Krallık |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 304 |
| • Dağılışı  | 347 |

 |
| Para birimi | Çin madeni parası |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Batı Jin |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Doğu Jin |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Çin |

**Cheng Han** (Çince: 成漢; pinyin: *Chénghàn*), 304-347 yılları arasında Çin'de Beş Hu On Altı Krallık döneminde var olan bir devletti. Di halkı tarafından yönetilen toprakları, günümüz Çin'in Siçuan eyaletine dayanıyordu.

Huan Wen, Çengdu'ya saldırdığında Cheng Han sonunda Jin tarafından fethedildi.

## Kaynakça

* Kleeman, Terry F., *Great Perfection: Religion and Ethnicity in a Chinese Millennial Kingdom*, 0-8248-1800-8.
# Valois Hanedanı

| Valois Hanedanı Maison capétienne de Valois (Fransızca) |
| --- |
|  |
| Ülke | Fransa |
| Milliyet | Fransız |
| Ana hanedan | Capet Hanedanı |
| Kuruluş | 1284 |
| Kurucu | Charles (Valois kontu) |
| Yıkılış | 1589 |
| Son hükümdar | VIII. Charles |
| Ünvan(lar) |  Fransa Kralı,  Burgonya Dükü |
| Alt kolları | Valois-Anjou Hanedanı
Valois-Burgonya Hanedanı |

**Valois Hanedanı** (Fransızca *maison capétienne de Valois*, okunuşu */valua/*), Capet Hanedanı'nın bir alt dalıdır. 1284-1589 yılları arasında Fransa kralı olarak, 1363-1482 yılları arasında da Burgonya Dükü olarak hüküm sürmüşlerdir.

## Kaynakça
# Zhangye

| Zhangye 张掖市 |
| --- |
| İl düzeyi şehir |
| Zhangye şehri |
|  |
| ZhangyeZhangye'nin Çin'deki konumu |
| Ülke |  Çin |
| Eyalet | Gansu |
| Yüzölçümü |
|  • İl düzeyi şehir | 40874 km² |
| Nüfus (2010) |
|  • İl düzeyi şehir | 1.199,515 |
|  • Kent | 507,433 |
| Zaman dilimi | UTC+08.00 (CST) |
| **Resmî site** www.zhangye.gov.cn |

**Zhangye** (Çince: 张掖市; pinyin: *Zhāngyè shì*), Çin'in Gansu eyaletinde bulunan bir il düzeyi şehirdir. Yüzölçümü 40,874 km² olan şehrin nüfusu 2010 yılı itibarı ile 1,199,515'tir.

Zhangye, kuzeybatıda Jiuquan ve Jiayuguan güneydoğuda Jichang ve Wuwei il düzeyi şehirleri ile kuzeyde İç Moğolistan Özerk Bölgesi ve güneyde Qinghai eyaleti ile komşudur. Şehre Zhangye Ganzhou Havalimanı hizmet vermektedir.

## Tarihçe

Zhangye, Hexi Koridoru'nun merkezinde yer almaktadır. Bölge, Çin tarihinin büyük bir bölümünde sınır bölgesi olup imparatorluğun Orta Asya kısmına doğru doğal bir geçit oluşturmaktaydı. Batı Han Hanedanı döneminde Çin orduları bölgede sık sık Hunlar ile savaştı. Aynı zamanda İpek Yolu'nun önemli bir bölümü buradan geçmekteydi. Moğol İmparatoru Kubilay Han'ın Dafo Tapınağı'nda doğduğu söylenir.

Zhangye, eskiden Ganzhou (甘州) adı ile bilinmekte olup *Marco Polo'nun Gezileri* kitabında Marco Polo, Ganzhou özdeşleşmiş olan Campichu adında bir şehirde bir yıl geçirdiğini anlatmaktadır.

## İdari bölümler

Zhangye şehri, bir semt, dört ilçe ile bir özerk ilçeye ayrılmaktadır.

| Map |
| --- |
|  |
| # | Name | Hanzi | Pinyin | Nüfus (2010) | Yüzölçümü (km²) | Nüfus yoğunluğu (/km²) |
| 1 | Ganzhou semti | Basitleştirilmiş Çince: 甘州区 | Gānzhōu Qū | 507,433 | 4,240 | 120 |
| 2 | Minle ilçesi | Basitleştirilmiş Çince: 民乐县 | Mínlè Xiàn | 219,356 | 3,687 | 59 |
| 3 | Linze ilçesi | Basitleştirilmiş Çince: 临泽县 | Línzé Xiàn | 134,328 | 2,777 | 48 |
| 4 | Gaotai ilçesi | Basitleştirilmiş Çince: 高台县 | Gāotái Xiàn | 143,446 | 4,312 | 33 |
| 5 | Shandan ilçesi | Basitleştirilmiş Çince: 山丹县 | Shāndān Xiàn | 161,299 | 5,402 | 30 |
| 6 | Sunan Yugur Özerk İlçesi | Basitleştirilmiş Çince: 肃南裕固族自治县 | Sùnán Yùgùzú Zìzhìxiàn | 33,653 | 20,456 | 2 |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Zhangye ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Resmi site 20 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Çince)
*

Vikigezgin'de :en:Zhangye ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadır.