Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sui Hanedanı

| Sui Hanedanı隋 |
| --- |
| 581-618 |
| Sui Hanedanlığı 589-609 |
| Başkent | Çang'an (581-605) Luoyang (605-618) |
| Yaygın dil(ler) | Orta Çince |
| Hükûmet | Monarşi |
| Hükümdar |   |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 581-604  | Wen |
| • 604-617  | Yang |
| • 617-618  | Yang You |

 |
| Tarihçe |   |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 4 Mart 581 |
| • Dağılışı  | 23 Mayıs 618 |

 |
| Yüzölçümü |
| 589 | 3.000.000 km2 |
| Para birimi | Antik Çin Parası |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Kuzey Zhou |
|  | Chen Hanedanı |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tang Hanedanı |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu | Çin Vietnam |

**Sui Hanedanı**, (Çince: 隋朝, Hanyu Pinyin: suí cháo) 581-618 yılları arasında Çin'e hakim olmuş hanedandır. Güney Kuzey Hanedanı döneminin ardından Çin'i birleştiren Sui Hanedanı Çin'de dört yüzyıldır süregelen parçalanmışlığa son vermiştir.

İmparator Wen (隋文帝楊堅 *Sui Wendi Yang Jian*, Siyenpi (Sien-pi) kökenli) tarafından kurulan hanedanın başkenti Chang'an (günümüzdeki adı Xi'an) idi. Bu dönemde Orta Asya Türkleri ile savaş halinde olan Sui Hanedanlığı iç isyanların artmasından sonra yıkılmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Salsu Muharebesi

 Wikimedia Commons'ta **Sui Hanedanı** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
# Yang (Sui)

| Yang |
| --- |
|  |
| Çin İmparatoru |
| Hüküm süresi | 21 Ağustos 604-11 Nisan 618 |
| Önce gelen | Wen |
| Sonra gelen | Gong |
|  |
| Doğum | 569 Çangan, Kuzey Zhou |
| Ölüm | 11 Nisan 618 Danyang, Sui Hanedanı |
| Hanedan | Sui Hanedanı |
| Babası | İmparator Wen |
| Dini | Budizm |

**İmparator Yang** (Çince: 隋煬帝; pinyin: *Suí Wéndì*) veya asıl adıyla **Yang Guang** (楊廣) (569-11 Nisan 618), Çin'in Sui Hanedanı'nın ikinci imparatorudur. Saltanatı MS 604'ten 618 yılında ölümüne kadar sürmüştür.

## Kaynakça

* *Suí Shū*, vols. 3, 4.
* *Kuzey Hanedanları Tarihi*, vol. 12.
* *Zizhi Tongjian*, vols. 175, 176, 177, 178, 179, 180, 181, 182, 183, 184, 185, 186.
* Wright, Arthur F. (1979). "The Sui dynasty (581–617)". Twitchett, Dennis (Ed.). *The Cambridge History of China, Volume 3: Sui and T'ang China, 589–906, Part I*. Cambridge: Cambridge University Press. ss. 48-149. ISBN 978-0-521-21446-9.

|  |
| --- |
| Yang (Sui) **Sui Hanedanı** |
| Resmî unvanlar |
| Önce gelen: **Wen** | **Çin İmparatoru** MS 604 – 618 | Sonra gelen: **Gong** |
# Çang'an

Çang'an Çang'an Çin'in kuzeyinde yer almaktadır.
Tang Hanedanı döneminde yapılan Ku Kalesi.
**Çang'an** (Çince (basitleştirilmiş): 长安; Çince (geleneksel): 長安; pinyin: *Cháng'ān*), Çin tarihinde ondan fazla hanedana başkentlik yapan tarihî bir kenttir. Kentin adı klasik Çincede "ebedi barış" anlamına gelmektedir. Bugün Çang'an'ın resmî adı **Xi'an**'dır. Kısa ömürlü Xin Hanedanı döneminde kentin adı "sabit barış" anlamına gelen (Çince: 常安; pinyin: *Cháng'ān*) olarak değiştirildiyse de, MS 23'te bu hanedanın yıkılmasıyla eski ad kullanılmaya devam etmiştir. Ming Hanedanı döneminde kentin adı yeniden değiştirilerek, "batıdaki barış" anlamına gelen Xi'an ismi kullanılmaya başlanmıştır. Bu adlandırma hâlâ kullanılmaya devam etmektedir.

Çang'an, Neolitik Çağ'dan beri yerleşim yeri olarak kullanılmaktadır. Bugünkü Xi'an kentinin kuzeyinde, Çin imparatoru Qin Shi Huang tarafından yaptırılan bir tümülüs ve büyük bir anıt mezar vardır.

Xianyang başkent olduktan sonra Qin Hanedanı eskisinden çok daha geniş bir coğrafyaya hükmetmiştir. Çang'an imparatorluk kenti, Han Hanedanı döneminde şimdiki Xi'an'ın kuzeyinde kuruluydu. Tang Hanedanı döneminde, şehrin alanı daha da genişledi. Bazı banliyöler de kentsel alana dâhil edildi. Sui Hanedanı ve Tang'ın başkenti, Ming döneminde eskisinde sekiz kat daha fazla büyüdü. Bu büyümeyle Çang'an dünyanın en büyük ve kalabalık şehirlerinden biri oldu. MS 750 civarında, Çin kaynaklarına göre Çang'an; milyonlarca insanın yaşadığı bir metropol hâlini almıştı. Bugünkü tahminlere göre, kent surları içerisinde o dönem için 800.000-1.000.000 arasında insan yaşıyordu. 742 nüfus sayımı kayıtlarına göre, Jingzhao Fu (京兆府) bölgesinin toplamında 362,921 hanede 1,960,188 insan yaşıyordu.

## Antik Çang'an'ın ekonomik ve stratejik önemi

Çang'an'ın Çin için stratejik ve ekonomik önemini doğuran başlıca etken; kentin Çin için merkezî bir konumda bulunmasıydı. Gansu, Sichuan, Henan, Hubei ve Shanxi gibi merkezlerden gelen yollar burada birleşmekteydi. Bu yüzden Çang'an İpek Yolu'nun işlevselliğinden yararlanabilmek için oldukça önemli bir yerdi.

## Ayrıca bakınız

* Sui Hanedanı
* Tang Hanedanı
* Qin Hanedanı

## Kaynakça
# Gaozu (Tang)

| İmparator Gaozu |
| --- |
|  |
| Çin İmparatoru |
| Hüküm süresi | 18 Haziran 618-4 Eylül 626 |
| Önce gelen | Gong |
| Sonra gelen | Taizong |
|  |
| Doğum | 8 Nisan 566 Çangan, Kuzey Zhou |
| Ölüm | 4 Eylül 626 Çangan, Kuzey Zhou |
| Hanedan | Tang Hanedanı |

**İmparator Gaozu** (Çince: 唐高祖; pinyin: *Táng Gāozǔ*) veya asıl adıyla **Li Yuan** (Çince: 李淵) (d. 8 Nisan 566-ö. 4 Eylül 626), Tang Hanedanı'nın kurucusu ve ilk imparatorudur. Saltanatı MS 618'den 626 yılına kadar sürmüştür.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Gaozu (Tang) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Bennet Peterson, Barbara (2000). *Notable Women of China: Shang Dynasty to the Early Twentieth Century*. M.E. Sharpe, Inc.
* *Tang Kitabı*, vol. 1.
* *Tang Yeni Kitabı*, vol. 1.
* *Zizhi Tongjian*, vols. 175, 182, 183, 184, 185, 186, 187, 188, 189, 190, 191, 192, 193, 194.

|  |
| --- |
| Gaozu (Tang) **Tang Hanedanı** |
| Resmî unvanlar |
| Önce gelen: **Gong** | **Çin İmparatoru** MS 618 – 626 | Sonra gelen: **Taizong** |
# Çin imparatoru

| Çin İmparatoru |
| --- |
| Görevdeki Qin Shi Huang  |
| Resmî ikamet | Hanedanlığa göre değişmekteydi Son olarak Yasak Şehir, Pekin |
| İlk sahibi | Qin Shi Huang |
| Oluşum | MÖ 221 |
| Son sahibi | Puyi |
| Kaldırılma | 12 Şubat 1912 |

**Çin İmparatoru** (Çince: 皇帝; pinyin: *Huangdì*), MÖ 221'de Qin Hanedanı'nın kurulmasından Qing Hanedanı'nın 1912'de yıkılmasına kadar Çin hükümdarlarının unvanıydı. İmparator, aynı zamanda "Cennetin Oğlu" (天子 *tiānzǐ*) olarak kabul edilmekteydi. Uygulamada, çoğunlukla olsa da Çin'de her imparator yüksek güç sahibi değildi.

Aynı aileden olan imparatorlar hanedanlar olarak bilinen tarihî dönemlere göre sınıflandırılırlar. Çin'in imparatorluk yöneticilerinin çoğu, bugünkü etnik kategorileri tarihsel durumlara uygulamak konusunda dikkatli olma eğiliminde olmasına rağmen, çoğunlukla Han etnisitesinin üyeleri olarak görülmektedir. Yuan ve Qing hanedanları sırasında Çin sırasıyla etnik Moğollar ve Mançular tarafından yönetildi. Ortodoks tarihsel görüş, bazı yeni akademisyenler siyaset ve etnisite arasındaki etkileşimin çok daha karmaşık olduğunu iddia ettikleri halde, bunu yerelleşen yerli olmayan hanedanlar olarak görmektedirler. Bununla birlikte, her iki durumda da bu hükümdarlar Çin'i yönetebilmek için geleneksel Konfüçyüsçü imparatorların rolünü üstlenmek amacıyla kendilerini Göğün Vekili ilan ettiler.

İlk Çin İmparatoru MÖ 221'de Qin Hanedanı'nın kurucusu Qin Shi Huang olup son imparator ise 1912'de cumhuriyetin kurulduğu Xinhai Devrimi ile tahtından indirilen Puyi'dir.

## Ayrıca bakınız

* Çin hükümdarları listesi

## Kaynakça

* Paludan, Ann (1998). *Chronicle of the Chinese Emperors: The Reign-by-Reign Record of the Rulers of Imperial China*. New York: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05090-2.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Çin imparatoru ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* PRC Qin Shi Huang site
# Hanedan

Birleşik Krallık hükümdarı II. Elizabeth ve dahil olduğu Cermen kökenli Windsor Hanedanı'nın diğer üyeleri halkı selamlarken
**Hanedan,** bir dizi hükümdar veya devlet yöneticisinin dahil olduğu geniş ve nüfuzlu sülale. Türkçeye Farsçadan geçen sözcüğün kökü "hane" (ev) kelimesine dayanır. Eski Türkçedeki sözcük karşılığı *uruk* veya *sülale*dir

Tarih boyunca pek çok ülke ve bölge güçlü hanedanlar tarafından yönetilmiştir. Bunlara örnek olarak Avrupa'ya uzun yıllar hakim olmuş Habsburg Hanedanı veya İslam dünyasına uzun yıllar hakim olmuş Osmanlı Hanedanı verilebilir.

## Kaynakça