Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Boy

Eni, boyu ve derinliği gösterilen bir prizma.
**Boy** ya da **yükseklik**; dikey mesafenin, dikey boyutun veya dikey konumun ölçüsüdür. Dikey boyut için "Bu basketbol oyuncusunun boyu 2 metre 15 santimetre.", dikey konum için ise "Uçuştaki bir uçağın yüksekliği yaklaşık 10.000 metredir." örneği verilebilir.

Terim deniz seviyesinden dikey konumu tanımlamak için kullanıldığında, yüksekliğe daha çok *irtifa* denir. Ayrıca, eğer nokta Dünya'ya bağlıysa o zaman irtifaya *rakım* adı verilir.

İki boyutlu bir Kartezyen uzayda yükseklik, belirli bir nokta ile aynı *y* değerine sahip olmayan bir nokta arasındaki dikey eksen (*y*) boyunca ölçülür. Her iki nokta da aynı *y* değerine sahipse, bu durumda izafi yükseklikleri sıfırdır. Üç boyutlu uzay durumunda yükseklik, *x-y* düzleminden (veya "yukarıdan") bir mesafeyi tanımlayan dikey *z* ekseni boyunca ölçülür.

## Etimoloji

Eski Türkçenin *bod* sözcüğünden evrilmiştir.

## Matematikteki kullanımı

Yüksekliği "h" ile gösterilmiş bir üçgen.
Temel uzay modellerinde yükseklik üçüncü boyutu, diğer ikisi ise uzunluk ve genişliği gösterebilir. Yükseklik, uzunluk ve genişliğin oluşturduğu düzleme normaldir.

Yükseklik, daha soyut bazı tanımların adı olarak da kullanılır. Bunlar şunları içerir:

1. Herhangi bir köşeden karşısındaki kenara ya da kenarın uzantısına indirilen dikmeye denilen üçgenin yüksekliğini,
2. Dairesel parçanın yayının orta noktasından yayın uç noktalarını birleştiren çizginin orta noktasına kadar olan mesafenin dairesel bir parçada ölçümünü,
3. Cebirsel sayı teorisinde "yükseklik fonksiyonunu".

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta yükseklik ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
* Vikisözlük'te **Boy** ile ilgili tanım bulabilirsiniz.
# CDMA

**CDMA** (**Code division multiple access**) kısaltmasından oluşur.

Code Division Multiple Access (CDMA)(Kod Bölmeli Çoklu Erişim—KBÇE) spread-spectrum (yayılı izge) teknolojisini kullanan bir iletim teknolojisidir.

Telekomünikasyonda, farklı kanallardan iletişim için üç farklı domain vardır. Bunlar frekans, zaman ve uzaydır. Zaman çoklamalı Time Division Multiple Access (TDMA), frekans çoklamalı Frequency-Division Multiple Access (FDMA) vardır.

TDMA de zaman uzayı, FDMA de frekans uzayı bölünerek iletişim kanalı oluşturulur. CDMA de kullanıcıların adeta farklı diller konuşması sağlanır. Yani aynı dili konuşanlar anlaşabilir mantığından hareketle farklı kullanıcılara farklı kullanıcı kodları verilerek farklı kanallar oluşturulması sağlanır.

## CDMA nedir?

CDMA teknolojisi kablolu, yani ev ve iş yerindeki sabit telefonların sim kartsız ve kablosuz kullanılabilmesini sağlamaktadır. CDMA normal sabit telefon abonelerinin bu telefonları sim kartsız klasik cep telefonları gibi yanlarında gezdirebilmelerini ve Ülkenin her yerinden kullanabilmelerini sağlayan bir sistemdir.

## Hangi alanlarda kullanılmaktadır

CDMA teknoloji sayesinde yüksek hızda veri kablosuz olarak taşınabilmektedir. CDMA teknolojini kullanarak ulaşılabilen en yüksek veri transferi 167 Gbit / saniye ile yapılmıştır.

CDMA özellikle çok yüksek hızlarda İnternet bağlantılarının taşınmasında kullanmaktadır.
# Paul Wolfowitz

Paul Wolfowitz, 2001
**Paul Dundes Wolfowitz** (d. 22 Aralık 1943), Yahudi kökenli Amerikalı eski Dünya Bankası başkanı, ABD'nin eski Endonezya büyükelçisi, ABD Savunma Bakan Yardımcısı ve Johns Hopkins Üniversitesi'nde, Paul H. Nitze Okulu İleri Uluslararası Çalışmaları eski dekanıdır. Wolfowitz uluslararası ekonomik kalkınma, Afrika ve kamu-özel ortaklıkları ve ABD-Tayvan İş Konseyi başkanı konularda çalışan, halen American Enterprise Enstitüsü'nde konuk bilim adamıdır.

Savunma Bakan Yardımcısı olarak, "Başkan Bush'un Irak politikasının önemli bir mimarı ve en şahin savunucusu" idi. Askeri stratejist Andrew Bacevich ondan "*Bush Doktrini* büyük ölçüde onun en iyi işi oldu." şeklinde bahsetti. Donald Rumsfeld, 8 Şubat 2011 tarihinde Fox News ile yaptığı röportajda, Wolfowitz'in Camp David'de 11 Eylül saldırılarından sonra Irak'ın işgal edilmesi gerektiğini söyleyen ilk kişilerden olduğunu belirtti. Irak Savaşı'nın erken bir savunucusuydu ve geniş çapta savaşın mimarı olarak tanımlandı. İşgali takip eden isyan ve iç savaş sonrasında Wolfowitz, Irak politikasını etkilediğini inkâr etti ve sorumluluğu reddetti. Önde gelen bir neo-muhafazakardır.

1 Mart tezkeresinin Türkiye Büyük Millet Meclisinden geçmemesi sonrası 6 Mayıs 2003'te Türkiye'ye yönelik yaptığı bir konuşmada "Eğer Türkiye'yle yeni bir sayfa açacaksak Türkiye özür dilemeli, 'Bir hata ettik, bilemedik, şimdi biliyoruz ve elimizden geleni yapmaya hazırız.' demeli. Bu Türkiye'nin çıkarları için oldukça önemli." açıklamasında bulunmuş, bu cümleleri başta Türkiye Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer olmak üzere Türkiye'deki birçok siyasi tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Wolfowitz'in tepki gören bu cümlelerinden iki ay sonra Çuval olayı gerçekleşmiştir.

2005 yılında, Pentagon'dan Dünya Bankası başkanı olarak hizmet etmek için ayrıldı ve ancak iki yıl sonra, pozisyonunu romantik olarak bağlantılı olduğu Dünya Bankası çalışanı Şaha Rıza'ya yardım etmek için kullandığı iddiaları içeren bir skandaldan sonra istifa etti. Wolfowitz, bir skandal nedeniyle istifa eden tek Dünya Bankası başkanıdır.

## Ayrıca bakınız

* Clare Selgin

## Kaynakça
# Çin Bilimler Akademisi

| Çin Bilimler Akademisi |
| --- |
| 中国科学院 |
| Çin Bilimler Akademisi |
|  |
| Kuruluş | 1949 |
| Tür | Devlet üniversitesi |
| Başkan | Bai Chunli |
| Konum | Pekin, Çin |
| Web sitesi | www.cas.cn/ |

**Çin Bilimler Akademisi** (Çince: 中国科学院; pinyin: *Zhōngguó Kēxuéyuàn*), Çin'in ulusal doğa bilimleri akademisidir. 1949 yılında kurulmuş olup Kuomintang dönemindeki Academia Sinica'ya dayanmaktadır. Çin Mühendislik Akademisi ile birlikte "İki Akademi (两院)" olarak bilinmekte olığ ulusal bilimsel düşünce kuruluşu ve akademik yönetim organı olarak işlev görür ve ulusal ekonomi, sosyal kalkınma ve bilim ve teknoloji gelişimi gibi konularda danışmanlık ve değerlendirme hizmetleri sunmaktadır. Akademi, Pekin'in Xicheng semtinde yer almaktadır.

114 enstitüde çalışan yaklaşık 60,000 araştırmacıdan oluşan dünyanın en büyük araştırma kuruluşudur ve sürekli olarak dünyanın en iyi araştırma kuruluşları arasında yer almaktadır.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Çin Bilimler Akademisi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

## Dış bağlantılar

* Resmî site
# Dong Fang Hong I

| **Dong Fang Hong I** |
| --- |
|  |
| Organizasyon |  CAST |
| Görev türü | Yapay uydu |
| Fırlatma tarihi | 24 Nisan 1970 |
| Taşıyıcı roket | Uzun Yürüyüş 1 |
| Fırlatma yeri | Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi LA-2 |
| COSPAR kimliği | 1970-034A |
| Kütle | 1.730 kilogram (3.810 lb) |
| Yörünge Verileri |
| Yörünge referansı | Yer merkezli yörünge |
| Yörünge rejimi | Orta Dünya yörüngesi |
| Eğim | 68.42° |
| Yörüngede uzak nokta | 2,046 km |
| Yörüngede yakın nokta | 442 km |

**Dong Fang Hong I** (Çince: 东方红一号; pinyin: *Dōngfānghóng Yīhào*; "Doğu Kırmızıdır 1"), Çin Uzay Teknolojisi Akademisi tarafından geliştirilen bir yapay uydudur. Çin'in ilk yapay uydusu olup 24 Nisan 1970 tarihinde saat 9:35'te Uzun Yürüyüş 1 roketi ile Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'nden uzaya fırlatıldı. Bu sayede Çin, ABD, Sovyetler Birliği, Fransa ve Japonya'nın ardından uzaya uydu gönderen beşinci ülke oldu.

## Kaynakça
# Çin Ay Keşif Programı

**Çin Ay Keşif Programı** (Çince: 中国探月; pinyin: *Zhōngguó Tànyuè*) veya **Chang'e programı**, Çin Ulusal Uzay İdaresi'nin Ay'a yönelik robotik görevlerdir. Program, ay yörünge, iniş, keşif ve örnek toplama araçlarını içermektedir.

Programın ilk uzay aracı Chang'e 1 yörünge aracı, 24 Ekim 2007'de Xichang Uydu Fırlatma Merkezi'nden fırlatıldı. İkinci bir yörünge aracı olan Chang'e 2 ise 1 Ekim 2010 tarihinde fırlatıldı. Chang'e 3, 1 Aralık 2013'te fırlatıldı ve 14 Aralık 2013 tarihinde Ay'a iniş yaptı.

Çin'in Ay görevleri insanlı bir Ay görevi için bir hazırlık olduğu düşünülmektedir. Böyle bir görevin 2025-2030'da gerçekleşmesi planlanmaktadır.

## Görevler

Chang'e 1 uzay sondası
Yörünge görevleri
* Chang'e 1 (2007)
* Chang'e 2 (2010)

İniş ve keşif görevleri
* Chang'e 3 (2013)
* *Chang'e 4 (2018)*

Örnek toplama görevleri
* Chang'e 5-T1 (2014)
* *Chang'e 5 (2020)*
* *Chang'e 6 (2024)*

## Gerçekleşen görevler

| Görev | Fırlatma tarihi | İniş tarihi | Dönüş tarihi | Bilgi | Sonuç |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Chang'e 1 | 24 Ekim 2007 |  |  | Ay yörünge aracı | başarılı |
| Chang'e 2 | 1 Ekim 2010 |  |  | Ay yörünge aracı | başarılı |
| Chang'e 3 | 1 Aralık 2013 | 14 Aralık 2013 |  | Ay'a iniş aracı ve gezicisi | başarılı |
| Chang'e 5-T1 | 23 Ekim 2014 |  | 31 Ekim 2014 | Ay'dan örnek getirme görevi için yapılan test uçuşu | başarılı |
| Queciao 1 | 20 Mayıs 2018 |  |  | Chang'e 4 ile iletişimde kalınması için fırlatılan röle uydusu | başarılı |
| Chang'e 4 | 7 Aralık 2018 | 3 Ocak 2019 |  | Ay'a iniş aracı ve gezicisi | başarılı |
| Chang'e 5 | 23 Kasım 2020 | 1 Aralık 2020 | 16 Aralık 2020 | Ay yörünge aracı, iniş aracı ve örnek getirme görevi | başarılı |

## Planlanan görevler

| Görev | Fırlatma tarihi | Bilgi |
| --- | --- | --- |
| Queqiao 2 | Mart 2024 | Gelecekteki ay görevleri ile iletişimi destekleyecek röle uydusu |
| Chang'e 6 | Mayıs 2024 | Ay yörünge aracı, iniş aracı ve örnek getirme görevi |
| Chang'e 7 | 2026 | Ay yörünge aracı, iniş aracı, gezici ve zıplama sondası |
| Chang'e 8 | 2028 |  |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Çin Ay Keşif Programı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* CLEP official website
* Encyclopedia Astronautica
* The Scientific Objectives of Chinese Lunar Exploration Project by Ouyang Ziyuan
# Shenzhou 6

Shenzhou 6| Shenzhou 6 uzay aracını taşıyan Long March 2 F Yao 6 taşıyıcı roketinin ateşlenme anı |
|  |
| Uygulayıcı |  CMSA |
| COSPAR kimliği | 2005-040A  |
| SATCAT no. | 28879 |
| Görev süresi | 4 gün, 19 saat, 33 dakika |
| Tamamlanan yörüngeler | 76 |
|  |
|  |
| Uzay aracı özellikleri |
| Uzay aracı tipi | Shenzhou |
|  |
|  |
| Mürettebat |
| Mürettebat sayısı | 2 |
| Üyeler |  Fèi Jùnlóng  Niè Hǎishèng |
|  |
|  |
| Görev başlangıcı |
| Fırlatma tarihi | 12 Ekim 2005, 01:00:05.583 (12 Ekim 2005, 01:00:05.583) UTC |
| Roket | Chang Zheng 2F |
| Fırlatma yeri | Jiuquan LA-4/SLS-1 |
|  |
|  |
| Görev sonu |
| İniş tarihi | 16 Ekim 2005, 20:33 (16 Ekim 2005, 20:33) UTC |
| İniş yeri | Amugulang merası, Hongger kasabası Siziwang Sancağı, İç Moğolistan |
|  |
|  |
| Yörünge parametreleri |
| Referans sistemi | Yer merkezli |
| Rejim | alçak Dünya yörüngesi |
|  |
|  Jùnlóng (solda) ve HǎishèngShenzhou görevleri← Shenzhou 5Shenzhou 7 →  |

**Shenzhou 6** (Çince: 神舟六号; pinyin: *Shénzhōu lìuhào*), Shenzhou programı kapsamında gerçekleştirilen bir insanlı uzay uçuş göreviydi. Uçuş, Çin'in ikinci insanlı uzay uçuşu olup bu kez Fei Junlong ve Nie Haisheng olmak üzere iki mürettebat katılmıştır.

Fırlatma, 12 Ekim 2005 tarihinde Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'nden yerel saat 09:00'da (01:00 UTC) gerçekleşti. Görev, dört gün, 19 saat, 33 dakika sürmüş olup araç Dünya yörüngesi etrafında 75 kez döndü. İniş kapsülü, 16 Ekim'de İç Moğolistan'a bağlı Siziwang sancağına indi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Shenzhou 6 ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* *Shenzhou 6* – China's Second Manned Space Mission
* Spacefacts data about *Shenzhou 6* 25 Mayıs 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Seyir

Coğrafya, hidrografi ve seyir tablosu, 1728 basımlı *Cyclopaedia'* dan
**Seyir**, **yolbul**, **seyrüsefer** ya da **navigasyon**, bir noktadan başka bir noktaya gitmek için en elverişli yolu tayin etme ve planlanan rota üzerinde yolculuğu gerçekleştirme anlamına gelir. Genellikle bir denizcilik terimi olarak kullanılsa da, iki nokta arasındaki yolun önceden belirlenmiş olmadığı kara ve hava yolculuklarında da seyir yapılır. Denizcilikte *seyir*, havacılıkta ise *seyrüsefer* terimi daha yaygın kullanılır. *Yön bulma* terimi, seyir işinin önemli bir kısmını oluşturan, yakından bağlantılı bir terimdir.

## Seyir yönteminin başlıca adımları

1. Bulunulan yerin tespiti. Enlem ve boylam olarak koordinatların belirlenmesi veya harita üzerinde yapılabilir. Bulunulan vadinin, tepenin, köyün adının öğrenilmesi veya geçmişte gidildiğinin hatırlanması da bu kapsama girer.
2. Gidilmek istenen yerin tespiti.
3. Gidilecek yolun bacaklarının (rota) tespiti. Bu adımda doğru yönde ilerlenmesinin yanı sıra en kolay (en az emek ya da en az dikkat gerektiren), en hızlı, en masrafsız (yakıt, aşınma, geçiş parası), en az riskli, seyyahlarca en görülesi ya da başka açıdan en faydalı görülen duraklar içeren yolun seçilmesi gibi amaçlar da güdülebilir. Çoğu kez bu çelişebilecek amaçlar arasında en uygun dengeyi kuran rota seçilir.
4. Gidilecek yere varıldığının tespiti. Tekniğin bu son maddesi, *seyir*in yolculuk boyunca kontrol amacıyla sürekli yapılmasını gerektirir.

## Seyrüseferde kullanılan başlıca araç ve nirengiler

1. Teknik araçlar: harita, pusula, sekstant, kronometre, iskandil, altimetre, GPS, radar, uçuş kompüteri vs.
2. İnsan yapısı işaretler: Karayolları, demiryolları, kanallar, büyük yapılar, fenerler vs.
3. Yeryüzü şekilleri: Dağlar, ormanlar, akarsular, göller, sahil şeritleri, vs.
4. Gök cisimleri: Güneş, yıldızlar.
5. Güzergâh üzerindeki diğer insanlar.

## Teknikler

* Kerteriz almak: Gidilecek yer bulunulan yerde gözüküyorsa kendi başına yeterli olabilir.
* Harita üzerindeki yeri bilinen iki noktadan (zirveler, fenerler vs.) kerteriz alarak bulunulan yerin tespiti.
* Harita üzerindeki hat şeklindeki unsurların (yol, ırmak, kıyı şeridi, vs.) gidilecek yerin geçilip geçilmediğinin kontrolü için kullanılması.
* Kasıtlı sapma: Yol, dere gibi hat şeklindeki unsurların üzerinde bulunan bir noktaya giderken, meydana gelecek tesadüfi sapmalardan kaçınmak için kasıtlı olarak belli bir yönde hafif sapma yaratma. Böylece yolcu, hatta ulaştığında kasıtlı sapma yaptığı yönün tersi yöne döner, hattı takip eder ve aradığı noktayı bulur.

## Kaynakça

* "Seyir Maddesi", *Meydan Larousse Büyük Lûgat ve Ansiklopedi*
* "Navigation Skills for Walkers, Hikers and Ramblers", *go4awalk.com*, 22.05.2006 15 Mayıs 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

## Ayrıca bakınız

* Konum döngesi
* Rota
* Nirengi
* Radyo seyrüseferi