# Rubidyum

|  |
| --- |
| **Rubidyum** (**Rb**) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| H | **Periyodik tablo** | He |
| Li | Be |  | B | C | N | O | F | Ne |
| Na | Mg |  | Al | Si | P | S | Cl | Ar |
| K | Ca | Sc | Ti | V | Cr | Mn | Fe | Co | Ni | Cu | Zn | Ga | Ge | As | Se | Br | Kr |
| Rb | Sr | Y | Zr | Nb | Mo | Tc | Ru | Rh | Pd | Ag | Cd | In | Sn | Sb | Te | I | Xe |
| Cs | Ba |   | Hf | Ta | W | Re | Os | Ir | Pt | Au | Hg | Tl | Pb | Bi | Po | At | Rn |
| Fr | Ra |   | Rf | Db | Sg | Bh | Hs | Mt | Ds | Rg | Cn | Nh | Fl | Mc | Lv | Ts | Og |   |
|  |
|   | La | Ce | Pr | Nd | Pm | Sm | Eu | Gd | Tb | Dy | Ho | Er | Tm | Yb | Lu |
|   | Ac | Th | Pa | U | Np | Pu | Am | Cm | Bk | Cf | Es | Fm | Md | No | Lr |   |

 |
| **Temel özellikleri** |
| Atom numarası | **37** |
| Element serisi | Alkali metaller |
| Grup, periyot, blok | 1, 5, s |
| Görünüş | gümüşi beyaz   |
| Kütle numarası | 85,4678 g/mol |
| Elektron dağılımı | 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d10 4s2 4p6 5s1 [Kr] 5s1 |
| Enerji seviyesi başına Elektronlar | 2, 8, 18, 8, 1 |
| CAS kayıt numarası | 7440-17-7 |
| Fiziksel Özellikleri |
| Maddenin hâli | Katı |
| Yoğunluk | 1,532 g/cm³ |
| Sıvı hâldeki yoğunluğu | (kaynama noktasında) 1,46 g/cm³ |
| Ergime noktası | 312,46 °K 39,31 °C  |
| Kaynama noktası | 961,2 °K 688 °C  |
| Ergime ısısı | 2,19 kJ/mol |
| Buharlaşma ısısı | 69 kJ/mol |
| Isı kapasitesi | 31,060 J/(mol·K) |
| Atom özellikleri |
| Kristal yapısı | Kübik (Hacim Merkezli Kübik Kafes) |
| Yükseltgenme seviyeleri | +1 |
| Elektronegatifliği | 0,82 Pauling ölçeği |
| İyonlaşma enerjisi | 1'nci = 403 kJ/mol 2'nci = 2632,1 kJ/mol 3'ncü = 3859,4 kJ/mol |
| Atom yarıçapı | 235 pm |
| Atom yarıçapı (hes.) | 265 pm |
| Kovalent yarıçapı | 220 pm |
| Van der Waals yarıçapı | 303 pm |
| **Diğer özellikleri** |
| Elektrik direnci | 128 nΩ·m (20°C'de) |
| Isıl iletkenlik | 58,2 W/(m·K) |
| Isıl genleşme | - µm/(m·K) (25°C'de) |
| Ses hızı | 1300 m/s (20'de) |
| Mohs sertliği | 0,3 |
| Vickers sertliği | - MPa |
| Brinell sertliği | 0,216 MPa |

**Rubidyum**, **Rb** sembolü ile gösterilen, 37 atom numarasına sahip alkali metaller grubundan bir kimyasal element. 1861 yılında Gustav Kirchhoff ve Robert Bunsen tarafından Almanya'da keşfedilmiştir. Kimyasal açıdan potasyum ve sezyumun özelliklerine benzer özellikler gösterir ama potasyuma oranla çok ender bulunur. Oda sıcaklığında gümüşi beyaz renkli, yumuşak ve parlak bir katıdır. Kuru havada bile çok çabuk yükseltgenir, bu yüzden açık havada saklanamaz. Suyu şiddetle ayrıştırır ve ortaya çıkan hidrojeni tutuşturur.

Çok kolay iyonlaşması nedeniyle sezyuma alternatif olarak, uzay araçlarındaki 'iyon motorlarında' kullanılmaktadır. Rubidyumdan, özel camların yapımında, kalp araştırmalarında, vakum tüplerindeki gaz izlerini yok etmede ve fotosellerin yapımında da yaralanılır. Rubidyum metali, sıvı rubidyum klorür (RbCl) tuzunun eloktrolizi ile saf olarak elde edilir. Bir diğer elde ediliş yöntemi ise sodyum metalinin, sıcak eritilmiş rubidyum klorür ile reaksiyona girmesi sonucu gerçeklerşir.

Elementin ismi Latincede koyu kırmızı anlamına gelen *rubidus* kelimesinden türemiştir ve bu isim Rubidyum'un emisyon spektrumunda gösterdiği renge atıfta bulunur.

## Reaksiyonları

Rubidyum alev altında elektronların orbital atlaması sonucunda pembe-kırmızı ışık yayar.
### Hava ile reaksiyonu

Rubidyum metali bıçak ile kesilebilecek kadar yumuşak bir metaldir. Yüzeyi parlaktır. Fakat havadaki oksijen ve nem ile teması sonucunda matlaşır. Havada yandığı zaman Rubidyum süperoksit (RbO2) oluşturur.

* Rb (k) + O2 (g) → RbO2 (k)

### Su ile reaksiyonu

Rubidyum metalinin su ile hızlı reaksiyonunun sonucunda renksiz rubidyum hidroksit çözeltisi (RbOH) ve hidrojen gazı oluşturur. Bu çözelti baziktir ve reaksiyon çok ekzotermik bir reaksiyondur. Bu nedenle reaksiyonun gerçekleştiği cam kap kırılabilir.

* 2 Rb (k) + 2 H2O → 2 RbOH (aq) + H2 (g)

### Halojenler ile reaksiyonu

* 2 Rb (k) + F2 (g) → RbF (k)
* 2 Rb (k) + Cl2 (g) → RbCl (k)
* 2 Rb (k) + Br2 (g) → RbBr (k)
* 2 Rb (k) + I2 (g) → RbI (k)

### Asit ile reaksiyonu

Seyreltik sülfürik asit ile hızlı bir şekilde reaksiyona girerek hidrojen gazı ve sulu Rb(I) çözeltisini oluşturur.

* 2 Rb (k) + H2SO4 (aq) → 2Rb+ (aq) + SO42- (aq) + H2 (g)

## İyonlaşma enerjisi

|  |  |
| --- | --- |
| I. İyonlaşma Enerjisi | 403 kJ/mol |
| II. İyonlaşma Enerjisi | 2633 kJ/mol |
| III. İyonlaşma Enerjisi | 3860 kJ/mol |
| IV. İyonlaşma Enerjisi | 5080 kJ/mol |
| V. İyonlaşma Enerjisi | 6850 kJ/mol |
| VI. İyonlaşma Enerjisi | 8140 kJ/mol |
| VII. İyonlaşma Enerjisi | 9570 kJ/mol |
| VIII. İyonlaşma Enerjisi | 13120 kJ/mol |
| IX. İyonlaşma Enerjisi | 14500 kJ/mol |
| X. İyonlaşma Enerjisi | 26740 kJ/mol |

## İzotopları

| İzotop | Bolluk [%] | Kütlesi | Spin | Yarı ömür | Bozunma şekli |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 81Rb | 0 | 81 | 3/2 | 4.57h | EC, + |
| 82Rb | 0 | 82 | 1 | 1.258m | +,EC |
| 83Rb | 0 | 83 | 5/2 | 86.2d | EC, EC |
| 84Rb | 0 | 83.914 | 2 | 32.9d | EC, +, - |
| 85Rb | 72.15 | 84.9118 | 5/2 | - | kararlı |
| 85Rbm | 0 | 85 | 0 | >1µs | IT |
| 86Rb | 0 | 85.911 | 2 | 18.65d | -,EC |
| 87Rb | 27.85 | 86.9092 | 3/2 | 4.8E10y | - |
| 88Rb | 0 | 88 | 2 | 17.7m | - |
| 89Rb | 0 | 89 | 3/2 | 15.44m | - |
| 90Rb | 0 | 90 | 1 | 2.6m | - |
| 90Rbm | 0 | 90 | 4 | 4.3m | -,IT |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* www.webelements.com (Rubidium)2 Nisan 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.