# Çukçice

Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator'de Çukçice Vikipedi deneme projesi bulunmaktadır.

| Çukçice |
| --- |
| Ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ |
| Ana dili olanlar | Rusya (Çukçi Özerk Bölgesi) |
| Konuşan sayısı | 8,526  (2020) |
| Dil ailesi | Çukçi - Kamçatka
* Çukotko dilleri
	+ **Çukçice**
 |
| Yazı sistemi | Kiril |
| Dil kodları |
| ISO 639-2 | mis |
| ISO 639-3 | ckt |
| ELP | Chukchi |
| Çukotka-Kamçatka dillerinin konuşulduğu alanlar |
| Çukçice UNESCO'nun Tehlike Altındaki Diller Atlası'nda *Kesin Tehlike Altında* olarak belirtilmiştir. |

**Çukçice** ya da **Çukçi dili** (kendilerince *ԓыгъоравэтԓьэн йиԓыйиԓ*), Rusya'ya bağlı Çukotka Özerk Okrugunda Çukçiler tarafından konuşulan Çukçi-Kamçatka dilleri ailesinden Paleosibirya dili.

Rusya 2002 nüfus sayımına göre 15.700 Çukçi nüfustan anadilini konuşan kişi sayısı yaklaşık 7.700 dir. Çukçilerden etkilenen komşu halk Sibirya Yupikleri arasında Çukçice bilenler de vardır.

Tükenme tehlikesindeki Çukçice, UNESCO'nun Tehlikedeki Diller Kırmızı Kitabında yer almaktadır.

## Alfabe

Çukçicenin ilk resmi alfabesi Vladimir Bogoraz tarafından 1931 yılında düzenlenen Latin kökenli alfabedir:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Ā ā | B b | C c | D d | Е е | Ē ē | Ә ә |
| Ӛ ӛ | F f | G g | H h | I i | Ī ī | J j | K k |
| L l | M m | N n | Ŋ ŋ | O o | Ō ō | P p | Q q |
| R r | S s | T t | U u | Ū ū | V v | W w | Z z |
| Ь ь |  |  |  |  |  |  |  |

1937 yılında Kiril kökenli alfabe kullanılmaya başlandı:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж | З з | И и |
| Й й | К к | Ӄ ӄ | Л л | Ԓ ԓ | М м | Н н | Ӈ ӈ | О о | П п |
| Р р | С с | Т т | У у | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ |
| Ъ ъ | Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я | ʼ |

NOTLAR:

1. 1950 lerde iki harf değiştirildi: **К' к'** = **Ӄ ӄ**  ; **Н' н'** = **Ӈ ӈ**
2. 1980 lerde yeni bir harf eklendi: **Ԓ ԓ**

## Örnekler

* **Ԓыгъоравэтԓьанtekil* **Ԓыгъоравэтԓьатçoğul* - Çukçi
* **левыт** - baş
* **мури** - biz
* **тури** - siz
* **ытри** - onlar
* **лиг-лиг** - yumurta
* **йъаяӄ** - martı
* **вэтлы** - kuzgun
* **ятъёл** - tilki
* **кэйӈын** - boz ayı
* **рыркы** - mors
* **мэлёталгын** - tavşan
* **ыннээн** - balık
* **к'улгык'ул**, **к'улгын** - balık derisi
* **мэмыл** - fok
* **нэннэт** - su samuru
* **ыттъын** - köpek
* **вопӄы** - sığın (*Alces alces*)
* **оргоор** - ren geyiği ya da köpek kızağı
* **ы'ттъин вины** - köpek kızağı
* **вээм** - ırmak
* **ръэт** - yolculuk
* **льэлеӈ** - kış
* **кыткыт** - ilk bahar
* **гыроӈэт** - ilk bahar
* **элен**, **элеӈит**  - yaz
* **гытган** - ilk güz
* **ӄэтыӈӈон** - son güz
* **ным-ным** - köy
* **яраӈы** / **ярат** - ev
* **нымытваран** - konut; daire
* **малявран** - hastane
* **калеткоран** - okul
* **кынъёран** - çocuk parkı
* **велыткоран** - dükkân
* **ӄэмэӈы** - ağaçtan oymak tabak
* **койӈын** - fincan
* **чайкок** - çaydanlık
* **вонны** - kaşık
* **айкол** - post yatak
* **эвиръыт** - elbise
* **иръын** - ren geyiği derisinden iki kat dikilmiş kadın ve erkek üst giyimi (Rusça *кухлянка*
* **мычыквын** - gömlek
* **лилит** - kolçak
* **къэли** - şapka
* **ыннэн** - bir, 1
* **ӈирэӄ** - iki, 2
* **ӈыроӄ** - üç, 3
* **ӈыраӄ** - dört, 4
* **мытлыӈэн** - beş, 5
* **ыннанмытлыӈэн** - altı, 6
* **ӈэръамытлыӈэн** - yedi, 7
* **амӈырооткэн** - sekiz, 8
* **ӄонъачгынкэн** - dokuz, 9
* **мынгыткэн** - on, 10

## Kaynakça

* Елена Нутэкэв, Уроки чукотского языка14 Mart 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* А. П. Володин & П. Я. Скорик (1997), Чукотский Язык15 Nisan 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Языки мира. Палеоазиатские языки. - М., 1997. - С. 23-39

## Dış bağlantılar

* Koryak-Chukchi Topical Dictionary
* Алваӈ вальыт лымӈылтэ4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Çukçice okuma parçaları)
* Chukchee Homepage25 Ekim 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.