# Rio de Janeiro

| Rio de Janeiro |
| --- |
| Belediye |
| Município do Rio de Janeiro Rio de Janeiro belediyesi |
|  |
|  Bayrak Arma
 |
| Takma adlar: Cidade Maravilhosa ("Harikulade Şehir"), kısaca Rio |
|  Rio de Janeiro belediyesi'nin sınırları. |
| Rio de JaneiroRio de Janeiro'nun Brezilya'daki konumu |
| Ülke |  Brezilya |
| Eyalet | Rio de Janeiro |
| Belediye | Rio de Janeiro |
| Kuruluş | 1 Mart 1554 |
| İdare |
|  • Tür | Belediye konseyi |
|  • Belediye başkanı | Eduardo Paes (DEM) |
| Yüzölçümü |
|  • Belediye | 1,221 km² |
| En yüksek nokta | 1.021 m (3.349 ft) |
| En alçak nokta | 0 m (0 ft) |
| Nüfus (2020) |
|  • Belediye | 6.747,815 |
|  • Kent | 11,616,000 |
|  • Metropol | 12,280,702 |
|  • Metropol yoğunluğu | 2,705,1/km² (7.006/mil²) |
| Zaman dilimi | UTC-03.00 (BSZ) |
|  • Yaz (YSU) | UTC-02.00 (BYSZ) |
| Posta kodu | 20000-000 |
| Alan kodu | +55 21 |
| **Resmî site** rio.rj.gov.br
 |
|
UNESCO Dünya Mirası |
| Konum |  Brezilya |
| Kriter | Kültürel: vi |
| Referans | 1100 |
| Tescil | 2012 (36. oturum) |
| Bölge | Latin Amerika ve Karayipler |
|  |

**Rio de Janeiro** kısaca **Rio** olarak da bilinen Rio de Janeiro, Rio de Janeiro eyaletinin başkentidir. São Paulo'dan sonra Brezilya'nın en kalabalık ikinci şehri ve Amerika kıtasının en kalabalık altıncı şehridir.

1565 yılında kurulan şehir, başlangıçta Portekiz İmparatorluğu'nun bir bölgesi olan Rio de Janeiro Kaptanlığı'nın merkeziydi. 1763'te Brezilya Eyaleti'nin başkenti oldu. 1808'de Portekiz Kraliyet Sarayı Brezilya'ya taşındığında, Rio de Janeiro Portekiz Kraliçesi I. Maria'nın sarayının merkezi oldu. Oğlu, prens naip VI. João'nun liderliğinde Maria, Brezilya'yı Portekiz, Brezilya ve Algarve Birleşik Krallığı içinde bir krallık statüsüne yükseltti. Rio, Brezilya Bağımsızlık Savaşı'nın başladığı 1822 yılına kadar çok kıtasal monarşinin başkenti olarak kaldı. Bu, tarihte sömürgeci bir ülkenin başkentinin resmi olarak sömürgelerinden birindeki bir şehre taşındığı nadir örneklerden biridir. Rio de Janeiro, 1889 yılına kadar Brezilya İmparatorluğu'nun başkenti, daha sonra da 1960 yılında başkent Brasília'ya taşınana kadar Brezilya Cumhuriyeti'nin başkenti olarak hizmet vermiştir.

Rio de Janeiro, ülkenin en büyük ikinci belediye GSYİH'sine ve 2008 yılı itibarıyla dünyanın 30. en büyük GSYİH'sine sahiptir ve bu GSYİH 343 milyar R$ olarak tahmin edilmektedir. Ülkenin en büyük iki şirketi Petrobras ve Vale ile Latin Amerika'nın en büyük telemedya holdingi Grupo Globo da dahil olmak üzere, büyük Brezilya petrol, madencilik ve telekomünikasyon şirketlerinin genel merkezlerine ev sahipliği yapmaktadır. Birçok üniversite ve enstitüye ev sahipliği yapan şehir, 2005 verilerine göre ulusal bilimsel çıktının %17'sini oluşturan Brezilya'nın en büyük ikinci araştırma ve geliştirme merkezidir. Yüksek suç oranı algısına rağmen, şehir aslında Brezilya'daki çoğu eyalet başkentinden daha düşük bir suç oranına sahiptir.

Rio de Janeiro, Güney yarımküre'nin en çok ziyaret edilen şehirlerinden biridir ve doğal güzellikleri, karnavalı, sambası, bossa novası ve Barra da Tijuca, Copacabana, Ipanema ve Leblon gibi plajlarıyla bilinir. Plajlara ek olarak, diğer önemli yerler arasında, Dünyanın Yeni Yedi Harikası'ndan biri olarak adlandırılan Corcovado Dağı'nın tepesindeki Kurtarıcı İsa heykeli; teleferiğiyle Kesmeşeker Dağı; Karnaval sırasında kullanılan kalıcı tribünlü geçit töreni caddesi Sambódromo; ve dünyanın en büyük futbol stadyumlarından biri olan Maracanã Stadyumu yer almaktadır. Rio de Janeiro, 2016 Yaz Olimpiyatları ve Paralimpik Oyunlarına ev sahipliği yaparak, bu etkinliklere ev sahipliği yapan ilk Güney Amerika ve Portekizce konuşan şehir ve Olimpiyatların Güney yarımküre'de üçüncü kez düzenlendiği şehir oldu. Maracanã Stadyumu, 1950 ve 2014 FIFA Dünya Kupaları ile 2013 FIFA Konfederasyon Kupası finallerine ev sahipliği yaptı. Şehir ayrıca 2007'de XV Pan Amerikan Oyunlarına ve 2024'te G20 zirvesine ev sahipliği yaptı.

## Tarihçe

Pedro Álvares Cabral'ın filosundaki bir geminin kaptanı olan Gaspar de Lemos komutasındaki Portekizli gezginciler 1 Ocak 1502'de Guanabara Körfezi'ne ayak basan ilk Avrupalılar oldu. Bu tarihten sonra bu körfeze Rio de Janeiro denildi. Bir iddiaya göre, Floransalı kâşif Amerigo Vespucci de bu seyahate Kral Birinci Manuel'in davetiyle katılmıştır. Portekizliler karaya ayak bastığında bu topraklarda Tupi (Amazon halkı), Puri, Botocudo ve Maxakali halkları yaşamaktaydı.

Guanabara Körfezi'nin adalarından biri olan Villegagnon 1555'te Fransız amiral Nicolas Durand de Villegaignon komutasındaki 500 asker tarafından işgal edildi. Amiral, bu bölgede Fransız kolonisi (France Antarctique) kurmak için çabalamış ve adaya Fort Coligny denilen kaleyi inşa ettirmiştir.

Rio de Janeiro şehri 1 Mart 1565 tarihinde Aziz Sebastian'a ithafen São Sebastião do Rio de Janeiro adıyla kurulmuştur. Aynı zamanda dönemin Portekiz kralı da aziz ile aynı ismi taşımaktaydı. Rio de Janeiro, Guanabara Körfezi'nin adıydı. 18. yüzyılın başlarına kadar, şehir Fransızlar ve korsanlar tarafından birçok defa saldırıya uğramış ve istila edilmiştir. François Duclerc ve René Duguay-Trouin bu istilacılardan bazılarıdır.

17. yüzyılın sonlarında, Bandeirantes'in komşu eyalet Minas Gerais'te altın ve elmas bulmasıyla  Rio de Janeiro kuzeydoğu kıyılarına çok uzak olan Salvador, Bahia şehrinin yerini alarak ihracat için çok daha işlevsel bir limana dönüşmüştür. (Altın, değerli taş ve şeker ihracatı yapılmaktaydı.) 27 Ocak 1763'te Portekiz Amerikası koloni başkenti Salvador'dan Rio de Janeiro'ya taşınmış ve bu konumunu 1808'e kadar korumuştur. Napolyon'un Portekiz'i istila etmesiyle kraliyet ailesi ve birçok soylu aile Lizbon'dan Rio de Janeiro'ya kaçtı. Bu zamandan sonra şehir krallığın başkenti statüsünü elde etti ve Avrupa dışında bulunan tek  Avrupa başkenti oldu. Ancak, aniden çıkıp gelen yüzlerce asilzadenin yerleşmesi için şehirde uygun hiçbir yapı yoktu. Bu yüzden birçok yerli halk evlerinden çıkarıldı ve bu mülkler soylulara teslim edildi.

Afrika kökenli kölelerin Rio de Janeiro'ya büyük bir akını vardı. 1819'da 145.000 olan köle sayısı 1840'ta 220.000'e ulaşmıştır.

1822'de Prens Pedro Brazilya'nın bağımsızlığını ilan ettiğinde Rio de Janeiro'nun başkent statüsünü sürdürmesine karar verdi. 1889'dan sonra monarşinin yerini cumhuriyete devretmesinden sonra bile Rio başkent olarak kalmaya devam etti.

20. yüzyılın başlarına kadar Rio, tarihi şehir merkezi olarak bilinen Guanabara Körfezi'nin ağız kısmıyla sınırlıydı. Yine bu yüzyılın başlarında şehir merkezi güney ve batı yönlerinde Zone Sul'a (Güney Bölgesi) doğru kaymaya başladı.  Daha sonra dağların altından geçen ilk tünelin yapımıyla  Botafogo ve bugün Copacabana diye bilinen bölge birbirine bağlandı. 1905'ten sonra Rio'nun tramvay sisteminin yenilenmesi ve elektrikleştirilmesiyle, şehir kuzey güney hattında genişleme imkânı elde etti.

1930'da Botafogo'nun doğal güzelliği, Amerikalıların lüks Capacabana Palas Oteli'nin ünüyle birlikte anılmaya başlandı ve Rio'nun plaj partisi şehri (beach party town) olarak ün yapmasını sağladı. (Günümüzde bu ün gecekondu bölgelerindeki uyuşturucu ticaretinden kaynaklanan şiddet olayları yüzünden bir miktar kırılmıştır.)

Başkenti ülkenin daha merkezi bir bölgesine taşıma planları zaman zaman tartışma konusu olmuştur. 1955'te Juscelino Kubitschek'in yeni bir başkent inşa etme vaadi devlet başkanı seçilmesinde etkili oldu. Birçok kişinin bunu sadece seçimi kazanmak için öne atılan bir söz olduğunu düşünmesine rağmen, Kubitschek büyük bir masrafla yeni başkent Brazilya'yı 1960'ta inşa ettirdi. Aynı yıl, 21 Nisan’da Brezilya'nın başkenti resmi olarak Brazilya'ya (Brasilia) taşındı.

1960 ve 1975 tarihleri arasında  Rio, Guanabara Eyalet'i adı altında bir şehir devletiydi. Ancak yönetimsel ve politik nedenlerle, "The Fusion" olarak bilinen başkanlık kararnamesiyle şehrin federal yapısı ortadan kaldırıldı  ve şehri çevreleyen ve başkenti Niteroi olan Rio de Janeiro Eyaleti (State of Rio de Janeiro) ile 1975'te birleştirildi. Bugün bile Rio'nun eskide kalan şehirsel özerkliğini savunanlar vardır.

Şehir 2007 Panamerikan Oyunları'na ve 2014 FIFA Dünya Kupası'na ev sahipliği yapmıştır. 2 Ekim 2009'da Uluslararası Olimpiyat Komitesi Rio de Janeiro'nun 2016 Olimpiyat Oyunları ve Paralimpik Oyunları'na ev sahipliği yapacağını duyurdu. Rio, diğer finalist şehirler Chicago, Tokyo ve Madrid'in arasından seçildi ve böylelikle şehir Olimpik oyunlara ev sahipliği yapan ilk Güney Amerika şehri ve ikinci Latin Amerika şehri konumuna erişti. Ayrıca şehir Brazilya'da ilk olarak 2013'te Dünya Gençlik Günü'ne ev sahipliği yaptı.

## Şehirsel Problemler

Zengin ve fakir arasındaki ciddi eşitsizlik, sosyo ekonomik grupların çoğunlukla şehrin farklı bölgelerinde yaşamalarına sebep olmuştur. Rio dünyanın başlıca metropolleri arasında anılmasına rağmen, nüfusun oldukça büyük bir bölümü favelas denilen kenar mahallelerde yaşamaktadır. Bu gecekondu mahallelerinde yaşayan halkın %95'i yoksulluk çekmektedir ve bu oran Rio popülasyonunun %40'ına denk gelmektedir. Hükûmet birtakım konut projeleriyle bu yoksul bölge halkının yaşam koşullarını düzeltmeyi, buradaki yaşamı şehrin diğer kesimleriyle birleştirmeyi hedeflemektedir. Bu kopukluğun giderilmesi kaynakların daha etkili kullanılabilmesi için de önem arz etmektedir.

Rio'nun koordinatları 22° 54' güney, 43° 14' batıdır. Rio de Janeiro'nun kent nüfusu 6.136.652'dur. Alanı ise 1.182,3 kilometrekaredir.

### İklim

Ekvatoral iklimin görüldüğü Brezilya'da, Rio tropikal iklime sahiptir. Rio de Janeiro'da görülen en yüksek sıcaklık 43,2 °C'dir (110 °F). Ocak 1984'te görülmüştür.

|  **Rio de Janeiro iklimi**  |
| --- |
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
| En yüksek sıcaklık (°C) | 40,9 | 41,8 | 41,0 | 39,3 | 36,3 | 35,9 | 34,9 | 38,9 | 40,6 | 42,8 | 40,5 | 43,2 | 43,2 |
| Ortalama en yüksek sıcaklık (°C) | 30,2 | 30,2 | 29,4 | 27,8 | 26,4 | 25,2 | 25,0 | 25,5 | 25,4 | 26,0 | 27,4 | 28,6 | 27,3 |
| Ortalama sıcaklık (°C) | 26,3 | 26,6 | 26,0 | 24,4 | 22,8 | 21,8 | 21,3 | 21,8 | 22,2 | 22,9 | 24,0 | 25,3 | 23,8 |
| Ortalama en düşük sıcaklık (°C) | 23,3 | 23,5 | 23,3 | 21,9 | 20,4 | 18,7 | 18,4 | 18,9 | 19,2 | 20,2 | 21,4 | 22,4 | 21,0 |
| En düşük sıcaklık (°C) | 17,7 | 18,9 | 18,6 | 16,2 | 11,1 | 11,6 | 12,2 | 10,6 | 10,2 | 10,1 | 15,1 | 17,1 | 10,1 |
| Ortalama yağış (mm) | 137,1 | 130,4 | 135,8 | 94,9 | 69,8 | 42,7 | 41,9 | 44,5 | 53,6 | 86,5 | 97,8 | 134,2 | 1.069,4 |
| *Kaynak: Brazilian National Institute of Meteorology (INMET)* |

## Kardeş şehirler

|  |  |
| --- | --- |
| * İstanbul, Türkiye *1965*
* Kobe, Japonya *1969*
* Atlanta, ABD *1972*
* Barselona, İspanya *1972*
* Tunus, Tunus
* Sankt-Peterburg, Rusya *1986*
* Buenos Aires, Arjantin *1996*
* Santo Tirso, Portekiz *2000*
* Managua, Nikaragua *2001*
* Miami, ABD *2001*
 | * Ramallah, Filistin *2002*
* Oklahoma, ABD *2003*
* Liverpool, Birleşik Krallık *2004*
* Seul, Güney Kore *2005*
* Caracas, Venezuela *2005*
* Vila Nova de Gaia, Portekiz *2006*
* Puerto Varas, Şili *2007*
* Montpellier, Fransa *2008*
* Ankara, Türkiye *2009*
 |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Rio de Janeiro ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Rio de Janeiro Resimleri
*

Vikigezgin'de en:Rio de Janeiro ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadır.