# Tunç Çağı

|  |
| --- |
| **Üç çağ sistemi** |
| **Holosen** |   La Tène |   | Protohistorya |
|   Hallstatt |
| **Demir Çağı** |
|   Geç Tunç Çağı |   |
|   Orta Tunç Çağı |
|   Erken Tunç Çağı |
| **Tunç Çağı** |
|     Bakır Çağı |   |   |
|   Cilalı Taş Devri | Prehistorya |
| Orta Taş Çağı / Ara Taş Çağı |
| **Pleistosen** |     Üst Paleolitik |   |
|     Orta Paleolitik |
|     Alt Paleolitik |
|   Eski Taş Çağı |
| **Taş Devri** |

Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nden MÖ 3. binyıla tarihlenen Hitit öncesi bir mezarın Alaca Höyük bronz standartlarından biri, Ankara
**Tunç Çağı** veya **Bronz Çağı**, bölgeden bölgeye fark etmekle birlikte yaklaşık olarak MÖ 3300'den MÖ 1200'e kadar süren, bronz kullanımı, bazı bölgelerde yazı'nın varlığı ve diğer erken kentsel uygarlığın özellikleriyle tanımlanan tarihi bir dönemdir.

Tunç Çağı, eski toplumları ve tarihi sınıflandırmak ve incelemek için Christian Jürgensen Thomsen tarafından 1836'da önerilen üç-çağ sisteminin ikinci ana dönemidir.

Eski bir uygarlığın Tunç Çağına ait olduğunun kabul edilmesi için ya kendi bakırını ergitip kalay, arsenik veya diğer metallerle alaşım yapıp bronz üretmesi ya da başka yerlerdeki üretim alanlarından bronz için gereken diğer öğeleri takas etmesi gerekir.

Tuncun o dönemde var olan diğer metallere göre daha sert ve dayanıklı olması, Tunç Çağı uygarlıklarına teknolojik avantaj sağladı.

Karasal demir doğada çok olsa da eritme için gerekli 1.250 °C (2.280 °F)’lik yüksek sıcaklık, demir kullanımını MÖ 2. binyılın sonuna kadar erteletti.

MÖ 6.000'lerden beri kullanılan ve 900 °C (1.650 °F)'den yüksek sıcaklıklar verebilen Neolitik çanak çömlek fırınlarında 231,93 °C (449,47 °F)’lik erime noktalı kalay ve 1.085 °C (1.985 °F)‘lik erime noktalı bakır eritilerek tunç yapıldı.

Tunç Çağı, Antik Avrupa, Asya ve Orta Doğu halklarının hammadde ve alet kültürlerindeki üçüncü evredir. Kalay ve bakırın karışımından oluşan tunç Anadolu'da Kalkolitik sonunda görülür. Ancak tunç madeninin alet ve kap yapılmasında kullanılması MÖ 3. binyıl başlarına rastlar.

Tunç gerdanlık - Muséum de Toulouse.
Mezopotamya'da ve Mısır'da tunçtan eserlerin yapılmaya başlandığı sıralarda (MÖ 4. binyıl sonu) yazı keşfedilmiş bulunduğundan bu ülkeler için Tunç Çağı deyimi yerine yazılı belgelerden elde edilen kronoloji ve sınıflandırmalar kullanılır. Buna karşılık yazıyı henüz kullanmayan Anadolu, Hellas (Yunanistan), Balkanlar ve Avrupa gibi bölgeler için Tunç Çağı deyimi geçerlidir. Tunç Çağı Anadolu'da MÖ 3000, Girit'te, Ege'de ve Hellas'ta MÖ 2500 - MÖ 2000, Avrupa'da ise MÖ 2000 yıllarında başlar.

Anadolu'da Tunç Çağı üç evre gösterir:

Tunç Çağı üç bölüme ayrılır:

* Erken Tunç Çağı (MÖ 3000 - MÖ 2000)
* Orta Tunç Çağı (MÖ 2000 - MÖ 1750)
* Geç Tunç Çağı (MÖ 1750 - MÖ 1200)

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Tunç Çağı** (MÖ 3000 – MÖ 1200) | Erken Tunç Çağı (M.Ö. 3000 – MÖ 2000) | Erken Tunç Çağı I | MÖ 3000 – MÖ 2000 |
| Erken Tunç Çağı II | MÖ 3000 – MÖ 2700 |
| Erken Tunç Çağı III | MÖ 2700 – MÖ 2200 |
| Erken Tunç Çağı IV | MÖ 2200 – MÖ 2000 |
| Orta Tunç Çağı (MÖ 2000 – MÖ 1550) | Orta Tunç Çağı I | MÖ 2000 – MÖ 1750 |
| Orta Tunç Çağı II | MÖ 1750 – MÖ 1650 |
| Orta Tunç Çağı III | MÖ 1650 – MÖ 1550 |
| Geç Tunç Çağı (M.Ö. 1550 – MÖ 1200) | Geç Tunç Çağı I | MÖ 1550 – MÖ 1400 |
| Geç Tunç Çağı II A | MÖ 1400 – MÖ 1300 |
| Geç Tunç Çağı II B | MÖ 1300 – MÖ 1200 |

## Metal kullanımı

Metalin, özellikle de bronzun yaygın kullanımı Bronz Çağı boyunca Avrupa ve Küçük Asya'da yaygındı. Bu dönem, kalay cevherinin çıkarılması ve eritilmesi ve bronz alaşımını oluşturmak için sıcak bakıra kalay eklenmesi gibi özel üretim teknikleri gerektiren bronz teknolojisinin gelişmesiyle karakterize edilmiştir. Kalay kaynaklarının ticaretinde görüldüğü gibi, bu dönemde ticaret ağları da kurulmuştur. Ancak tunç teknolojisinin ortaya çıkışı ve gelişiminin tüm bölge ve kültürlerde eşzamanlı olmadığına dikkat etmek önemlidir. Buna ek olarak, kalay alaşımlı bronzun bilinen en eski kullanımı, bazı uzmanlar bu tarihlendirmeye itiraz etse de, Sırbistan'ın Pločnik kentindeki bir Vinča kültür alanında MÖ 5. binyılın ortalarına tarihlendirilmiştir.

Çorum-Boğazköy'den MÖ 1235 yılına tarihlenen Hitit bronz tableti, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Ankara
## Yakın Doğu

Batı Asya'yı da içine alan Yakın Doğu, MÖ 4000 civarında Mezopotamya'da Sümer uygarlığının yükselişiyle başlayan Bronz Çağı'na giren ilk bölgelerden biriydi. "Medeniyetin beşiği" olarak bilinen bu bölge, yazı sistemleri, merkezi hükûmetleri, yazılı hukuk kuralları ve gelişmiş mimari projeleri olan ileri toplumlar geliştirmiştir. Ayrıca yoğun tarım uyguluyorlardı, şehir devletleri ve imparatorlukları vardı ve kölelikle birlikte karmaşık bir sosyal hiyerarşiye sahiptiler. Ayrıca matematik, astronomi, astroloji, savaş, tıp ve din alanlarında da önemli ilerlemeler kaydetmişlerdir. Yakın Doğu'daki Tunç Çağı üç döneme ayrılabilir: Erken, Orta ve Geç. Kuzey Anadolu'da bulunan Hitit İmparatorluğu, Tunç Çağı boyunca önemli bir uygarlık olmuştur. MÖ 14. yüzyılda güçlerinin doruğuna ulaşmışlar, ancak daha sonra Deniz Halkları'nın istilaları nedeniyle dağılmışlardır. Tunç Çağı'nda bölgedeki diğer önemli uygarlıklar arasında Batı Anadolu'daki Arzawa ve Assuwa ile Tunç Çağı'nın MÖ 3150 civarında Protodinastik dönemde başladığı Mısır yer almaktadır.

## Ayrıca bakınız

* Bronz Çağı Çöküşü

## Kaynakça