# Tıbbileştirme

Doktor ile hasta arasındaki konuşma
**Tıbbileştirme**, **medikalleşme**, **medikalizasyon**, **patolojileştirme** ya da **ilaca bağımlı kılma** (İngilizce: *medicalization*), doğal insan koşullarının ve sorunlarının hastalık olarak tanımlanıp ilaçlarla tedavi edilmesinin teşvik edildiği iyatrojenik tıp uygulamasıdır. Genellikle eleştiri amacıyla, olumsuz anlamda kullanılan bir terim olan tıbbileştirme, insan vücudunda yaşlanma, menstürasyon, menopoz, ergenlik, beslenme bozuklukları gibi patolojik olmayan, insanlar için doğal olan süreçler için gerekmese bile ilaç kullanımının, tedavinin ya da profilaksinin gerekli olduğu yönündeki algıların tamamını kapsar.

Gerek hekimlerin veya medyanın tercihleri ve yönlendirmeleri, gerekse de devletlerin belirlediği, fakat bazen arka planında ilaç endüstrisinin lobi faaliyetleri ve dayatmaları olabilen sağlık politikaları, tıbbileştirmenin sebebi olabilir.

Terim olarak ortaya atıldığı 1970'li yıllardan bugüne, ilaca bağımlı kılma pratiği sosyal, anti-kapitalist ve feminist perspektiflerden tartışılagelmiş ve çoğunlukla "ticarileşmiş" tıbbın doğal sonucu ve dayatması olarak nitelendirilmiştir.

## Konseptin gelişimi

Tıbbileştirme kavramı, sosyologlar tarafından tıbbi bilginin apaçık bir şekilde tıbbi veya biyolojik olmayan davranışlara nasıl uygulandığını açıklamak için tasarlandı. *Medikalizasyon* terimi sosyoloji literatürüne 1970'lerde diğerlerinin yanı sıra Irving Zola, Peter Conrad ve Thomas Szasz'ın çalışmalarında girdi. Eric Cassell'in *The Nature of Suffering and the Goals of Medicine* (2004) adlı kitabına göre, tıbbi sosyal kontrolün genişlemesi, sapkınlığı açıklamanın bir yolu olarak haklı gösteriliyor. Bu sosyologlar medikalleşmeyi, tıbbi otoritenin gündelik varoluş alanlarına yayıldığı bir sosyal kontrol biçimi olarak gördüler ve özgürleşme adına medikalleşmeyi reddettiler. Bu eleştiri, Conrad'ın 1973'te yayınlanan "Hiperkinezinin keşfi: sapkınlığın tıbbileştirilmesi üzerine notlar" adlı makalesi gibi eserlerde somutlaştırıldı (o zamanlar hiperkinezi, şimdi DEHB diyebileceğimiz şeyi tanımlamak için kullanılan terimdi). Yine de afyon, MÖ 2000'den önce eski Mısır'da çocukları yatıştırmak için kullanılıyordu.

Bu sosyologlar, tıp otoritelerinin her zaman sosyal davranışla ilgilendiklerini ve geleneksel olarak sosyal kontrol aracıları olarak işlev gördüklerini savunarak, medikalizasyonun yeni bir fenomen olduğunu reddediyorlardı (Foucault, 1965; Szasz, 1970; Rosen). Bununla birlikte, bu yazarlar, giderek daha karmaşık hale gelen teknolojinin, özellikle "psikoteknoloji" açısından, bir sosyal kontrol biçimi olarak tıbbileştirmenin potansiyel erişimini genişlettiği görüşünü benimsediler (Chorover, 1973).

1975 tarihli *Limits to medicine: Medical nemesis* (1975) adlı kitabında Ivan Illich, "tıbbileştirme" teriminin en eski kullanımlarından birini ortaya koydu. Bir filozof olan Illich, tıp mesleğinin, tıbbi müdahale nedeniyle hastalıkların ve sosyal sorunların arttığı bir süreç olan iatrogenez yoluyla insanlara zarar verdiğini savundu. Illich, iatrogenezin üç düzeyde meydana geldiğini gördü: orijinal durumdan daha kötü ciddi yan etkileri içeren *klinik* ; toplumun genelinin uysal hale getirildiği ve kendi toplumlarındaki hayatla başa çıkmak için tıp mesleğine güvendiği *sosyal* ; tıbbi hastalıklar olarak yaşlanma ve ölme fikrini insan hayatını etkili bir şekilde "tıbbileştiren" ve bireyleri ve toplumları bu "doğal" süreçlerle daha az başa çıkacak duruma getiren *yapısal*.

Tıbbileştirme kavramı, 1970'lerin feminist hareketinin bazı yönleriyle örtüşüyordu. Ehrenreich ve English (1978) gibi eleştirmenler, kadın bedenlerinin ağırlıklı olarak erkek tıp mesleği tarafından tıbbileştirildiğini savundu. Menstürasyon ve hamilelik, histerektomi gibi müdahaleler gerektiren tıbbi problemler olarak görülmeye başlandı.

Vicente Navarro (1980) gibi Marksistler medikalleşmeyi baskıcı bir kapitalist toplumla ilişkilendirdiler. Tıbbın, sosyal eşitsizlik ve yoksulluk gibi hastalıkların altında yatan nedenleri gizlediğini ve bunun yerine sağlığı bireysel bir sorun olarak sunduğunu savundular. Diğerleri, gizemli kılmak için terminolojinin ve başkalarını dışlamak veya tabi kılmak için mesleki kuralların kullanılması da dahil olmak üzere, tıp mesleğinin gücünü ve prestijini inceledi.

Tiago Correia (2017) tıbbileştirmeye alternatif bir bakış açısı sunuyor. Karşılaştığı eleştirilerin çoğunun üstesinden gelmek ve çağdaş sosyolojik tartışmalardaki değerini korumak için medikalizasyonun biyotıptan ayrılması gerektiğini savunuyor. Gadamer'in tıbba hermenötik bakış açısını temel alarak, hem zaman hem de mekandaki ampirik farklılıklardan bağımsız olarak tıbbın ortak özelliklerine odaklanır. Tıbbileştirme ve sosyal kontrol, pratikte örtüşebilecek veya örtüşmeyebilecek farklı analitik boyutlar olarak görülmektedir. Correia, "şeyleri tıbbi hale getirme" fikrinin, yalnızca yerleşik (biyo)tıp meslekleriyle bağlantılı biçimleri değil, küresel bir toplumdaki tüm tıbbi bilgi biçimlerini içermesi gerektiğini iddia ediyor. "Bilgiye" mesleki sınırların ötesinde bakmak, bir yandan farklı zamanlarda ve toplumlarda tıbbileşmenin var olabileceği yolların çeşitliliğini anlamamıza yardımcı olabilir ve çağdaş toplumların "demedikalizasyon" gibi tuzaklardan kaçınmasına olanak sağlayabilir (tamamlayıcı ve alternatif tıp yaklaşımına yönelerek). Öteki yanda Batılı olmayan toplumlarda biyomedikal tıbbın aşırı hızlı ve düzensiz benimsenmesine neden olabilir. Buradaki zorluk, hangi tıbbi bilginin mevcut olduğunu ve davranışları ve semptomları tıbbileştirmek için nasıl kullanıldığını belirlemektir.

## Alanlar

*British Medical Journal'da* 2002'de yayınlanan bir başyazı, uygunsuz tıbbileştirmenin hastalık tacirliğine yol açtığı konusunda uyarıda bulundu; burada tıbbi sorunlar veya hastalık riskleri ilaç pazarını genişletmek için vurgulanırken hastalık tanımının sınırları kişisel sorunları içerecek şekilde genişletildi. Yazarlar şunları kaydetti:

> Uygun olmayan tıbbileştirme, gereksiz etiketleme, kötü tedavi kararları, iyatrojenik hastalık ve ekonomik israf tehlikelerinin yanı sıra, kaynaklar daha ciddi hastalıkları tedavi etmekten veya önlemekten başka yere yönlendirildiğinde ortaya çıkan fırsat maliyetlerini de beraberinde getirir. Daha derin bir düzeyde, sağlıkla ilgili sağlıksız takıntıları beslemeye, sağlık sorunlarının sosyolojik veya politik açıklamalarını belirsizleştirmeye veya gizemli hale getirmeye ve farmakolojik, bireyselleştirilmiş veya özelleştirilmiş çözümlere aşırı dikkat çekmeye yardımcı olabilir.
>
>

Uzun yıllardır, marjinal psikiyatristler (Peter Breggin, Paula Caplan, Thomas Szasz gibi ) ve dış eleştirmenler (Stuart A. Kirk gibi ) "psikiyatriyi normalliğin sistematik tıbbileştirilmesine girişmekle suçlanıyorlar". Daha yakın zamanlarda bu endişeler, Amerikan Psikiyatri Birliği için çalışmış ve onu terfi ettirmiş olan içeriden kişilerden geldi (örneğin, Robert Spitzer, Allen Frances ).

Amerikan psikiyatrisinin babası Benjamin Rush, Siyahların kalıtsal cüzzamlı oldukları için siyah tenli olduklarını iddia etti. Sonuç olarak, vitiligoyu "kendiliğinden tedavi" olarak görüyordu.

Yaklaşımları, psikiyatri kurumlarının sapkın davranışların ve sosyal sorunların kontrolünde ve tıbbileştirilmesindeki rolüne işaret eden Franco Basaglia ve takipçilerine göre, psikiyatri mevcut düzene ve ardından gelen standartlara sosyal kontrol için bilimsel destek sağlayıcı olarak kullanılmaktadır. Sapkınlık ve normallik, ayrı sosyal grupların baskıcı görüşlerini beraberinde getirdi. Akademisyenlerin uzun süredir tartıştığı gibi, hükûmet ve tıp kurumları, siyasi karışıklıklar sırasında otoriteye yönelik tehditleri akıl hastalıkları olarak kodlamaktadır.

HIV/AIDS salgınının 1980'lerden itibaren " cinselliğin derinden yeniden tıbbileştirilmesine" neden olduğu iddia ediliyor.

Premenstrüel disforik bozukluğun (PMDD) teşhisi, fluoksetin (Prozac olarak da bilinir) Sarafem ticari adı altında bir PMDD tedavisi olarak yeniden paketlendiğinde bazı tartışmalara neden oldu. Psikolog Peggy Kleinplatz, teşhisi normal insan davranışının tıbbileştirilmesi olarak eleştirdi. Kadın sağlığının diğer tıbbileştirilmiş yönleri kısırlık, emzirme, doğum süreci, ve doğum sonrası depresyonu içerir.

Daha az dikkat çekmesine rağmen, erkekliğin de tıbbileşmeye maruz kaldığı, sağlığa zararlı olduğu ve ilaçlar, teknolojiler veya terapi yoluyla düzenleme veya iyileştirme gerektirdiği iddia ediliyor. Spesifik olarak, erektil disfonksiyon bir zamanlar erkeklerde yaşlanma sürecinin doğal bir parçası olarak görülüyordu, ancak o zamandan beri bir problem olarak tıbbileştirildi ve geç başlangıçlı hipogonadizm olarak adlandırıldı.

Kittrie'ye göre, alkolizm, uyuşturucu bağımlılığı, fuhuş, pedofili ve mastürbasyon ("kendini kötüye kullanma") gibi "sapkın" olarak kabul edilen bir dizi fenomen, başlangıçta ahlaki, sonra yasal ve şimdi de tıbbi sorunlar olarak görülüyordu. Obezite, sigara içmek, hasta numarası yapma, bekarlık, boşanma, istenmeyen gebelik, kleptomani ve keder gibi sayısız başka durum tıbbi ve psikiyatrik otoriteler tarafından hastalık ilan edilmiştir. Bu algılar nedeniyle, tuhaf sapkınlar ahlaki, sonra yasal ve şimdi de tıbbi sosyal kontrol biçimlerine tabi tutuldu. Benzer şekilde Conrad ve Schneider, sapkınlığın tıbbileştirilmesine ilişkin incelemelerini, farklı tarihsel dönemlerde sapma tanımlamalarına hükmeden üç ana paradigmayı belirleyerek tamamladılar: günah olarak sapma; suç olarak sapma; ve hastalık olarak sapkınlık. Ayrıca eşcinsellik ve transseksüellik gibi kimlikler de uzun yıllar boyunca akıl hastalığı olarak nitelendirilmiştir. Dünya Sağlık Örgütü bu sınıflandırmayı 17 Mayıs 1990 tarihinde değiştirmiştir. Bu nedenle 17 Mayıs tarihi Uluslararası Homofobi, Bifobi ve Transfobi Karşıtlığı Günü olarak kutlanır.

Mike Fitzpatrick'e göre medikalizasyona karşı direniş, 1970'lerin gey özgürlüğü, anti-psikiyatri ve feminist hareketlerinin ortak bir temasıydı, ancak şimdi, halk sağlığı açısından haklı olduğu düşünülürse, yaşam tarzına hükûmetin müdahalesinin ilerlemesine karşı hiçbir direniş yok. Üstelik tıbbileştirme baskısı da toplumun kendisinden geliyor.

Thomas Szasz'a göre, "tıpkı teolojik devletin insani her şeyi yutması gibi, hiçbir şeyin Tanrı ve dinin alanı dışında kalmadığına dair tamamen rasyonel bir zeminde yutması gibi, terapötik devlet de hiçbir şeyin sağlık ve tıbbın alanı dışında kalmadığına dair görünüşte rasyonel bir zeminde insani her şeyi yutar.".

## Sağlıkçılık

Halk sağlığı kampanyaları, öncelikle sağlığa odaklanmaktan ziyade doğası gereği ahlaki olan bir "sağlıkçılık" biçimi olarak eleştirildi. Tıp doktorları Petr Shkrabanek ve James McCormick, 1980'lerin sonlarında ve 1990'ların başlarında, Birleşik Krallık'ın *Ulusun Sağlığı* kampanyasını eleştiren bu konu üzerine bir dizi yayın yazdılar. Bu yayınlar, yaşam tarzı müdahalelerini ve tarama programlarını desteklemek için halk sağlığı yetkilileri ve kuruluşları tarafından epidemiyoloji ve istatistiklerin kötüye kullanıldığını ortaya çıkardı.:85  :7  Hastalık korkusu ve güçlü bir bireysel sorumluluk kavramı telkin etmek, duygusal veya sosyal faktörleri dikkate almadan bireyi nesnelleştirdiği için bazı bilim adamları tarafından "sağlık faşizmi" olarak alay edildi.:8 :7 :81

## Profesyoneller, hastalar, şirketler ve toplum

Tıbbileştirmenin tanımıyla ilgili birkaç on yıl, terimin çok yaygın olarak kullanılmasından başka bir neden olmasa bile karmaşıktır. Pek çok çağdaş eleştirmen, ilaç şirketlerini bir zamanlar doktorların elinde tuttuğu alana, medikalleşmenin sözde katalizörleri olarak konumlandırıyor. "Bir hastalığın oluşumu" veya "Seks, ilaçlar ve pazarlama" gibi başlıklar, ilaç endüstrisini gündelik sorunları profesyonel biyotıp alanına kaydırmakla eleştiriyor. Aynı zamanda diğerleri, toplumun ilaçları veya ilaç şirketlerini reddettiği yönündeki herhangi bir öneriyi mantıksız bularak reddediyor ve toplumsal normlardan sapmaları tedavi etmek için kullanıldığı iddia edilen ilaçların aynı zamanda birçok insanın hayatını yaşamasına yardımcı olduğunun altını çiziyor. Markalı ilaçların toplumsal etkilerini eleştiren akademisyenler bile, genellikle bu ilaçların iyileştirici etkilerine açık kalıyor - daha önceki biyomedikal kuruluşa karşı bir devrim çağrılarından çok uzak. Pek çok çevrede vurgu, kendi içinde "tıbbileştirme" yerine "aşırı medikalizasyon" haline geldi.

Ancak diğerleri, pratikte medikalleşme sürecinin özneleri sosyal bağlamlarından mahrum etme eğiliminde olduğunu, bu nedenle hakim biyomedikal ideoloji açısından anlaşıldıklarını ve bu da gücün ve kaynakların eşit olmayan dağılımı gibi kapsayıcı sosyal nedenlerin göz ardı edilmesine neden olduğunu savunuyorlar. Mens Sana Monographs tarafından yayınlanan bir dizi yayın, kurumsal kapitalist bir girişim olarak tıbba odaklandı.

Bilim adamları, 20. yüzyılın sonlarında ABD'deki sağlık sektöründeki dönüşümün sağlık sektöründeki insanlar arasındaki ilişkiyi değiştirdiğini savunuyorlar.: 497 Bu, sağlık hizmetlerinin metalaştırılmasına ve sigorta şirketleri, ilaç endüstrisi ve hükûmet gibi doktorlar dışındaki tarafların topluca telafi edici güçler olarak anılan rolüne atfedilmiştir.: 499  Doktor, hastalara ilaç reçete eden bir otorite figürü olmaya devam etmektedir. Bununla birlikte, ABD gibi bazı ülkelerde, her yerde bulunan doğrudan tüketiciye yönelik reklamcılık, hastaları belirli ilaçları adlarına göre sormaya teşvik eder ve böylece tüketici ile ilaç şirketi arasında doktoru döngüden çıkarmakla tehdit eden bir konuşma oluşturur. Bununla birlikte, ABD gibi bazı ülkelerde, her yerde bulunan doğrudan tüketiciye yönelik reklamlar, hastaları belirli ilaçları ismen istemeye teşvik eder ve böylece tüketici ile ilaç şirketi arasında doktoru devre dışı bırakmakla tehdit eden bir konuşma yaratır. Ek olarak, doğrudan doktorlara ve diğer sağlık profesyonellerine yönelik ilaç pazarlamasının kapsamına ilişkin yaygın bir endişe vardır. Bu doğrudan pazarlamaya örnek olarak, satış görevlilerinin ziyaretleri, dergilerin, eğitim kurslarının veya konferansların finansmanı, reçete yazmaya yönelik teşvikler ve ilaç şirketi tarafından yazılan "bilgilerin" rutin olarak sağlanması gösterilebilir. Bu ekonomide hastaların rolü de değişti. Bir zamanlar medikalizasyonun pasif kurbanları olarak görülen hastalar, artık değişimin savunucuları, tüketicileri ve hatta temsilcileri olarak aktif konumlarda bulunabilirler.

Tıbbileştirmeye dayalı teorinin sosyal süreçleri açıklamakta yetersiz kalmasına yanıt olarak, bazı akademisyenler, teknik ve bilimsel müdahalelerin tıbbı dönüştürdüğünü savunan bir *biyomedikalizasyon* kavramı geliştirdiler. Bir yönü, diğer müdahalelerden ziyade farmasötik ilaçların kullanımının etkisi olan *farmasötikleştirmedir*. Diğer bileşenler, halk sağlığı gibi sağlık hizmetlerinin bölümlerinin bilgisayarlaştırılması, devlet dışında özel araştırmanın bir "biyopolitik ekonomisi"nin yaratılması, sağlığın ahlaki bir zorunluluk olarak algılanmasıdır.

Medikalizasyon sağlık konularını ön plana çıkardı, bu nedenle insanlar sağlık açısından her şeyi daha fazla düşünüyor ve sağlığı geliştirmek için harekete geçiyor. Sağlık sorunları söz konusu olduğunda, cevapların tek sağlayıcısı tıp değildir, ancak her zaman alternatifler ve rakipler olmuştur. Tıbbileştirmeyle aynı zamanda, " paramedikalizasyon " güçlendi: Ayrıca, en azından şimdilik tıbbi temeli olmayan birçok tedavi popüler ve ticari olarak başarılı.

## Ayrıca bakınız

* Tıbbi müdahalecilik
* Büyük İlaç komplo teorileri
* Hastalık çığırtkanlığı
* Aşırı tanı

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* *The Medicalization of Society: On the Transformation of Human Conditions into Treatable Disorders* (İngilizce). Johns Hopkins University Press. 2007. ISBN 9780801892349.  `|ad=` ve `|soyadı=` eksik (yardım)
* Horwitz, Allan, and Wakefield, Jerome (2007).*The Loss of Sadness: How Psychiatry Has Transformed Normal Sadness into Depressive Disorder.* Oxford University Press.
* Lane, Christopher (2007). *Shyness: How Normal Behavior Became a Sickness.* Yale University Press.
* Ivan Illich (July 1975). "The medicalization of life". *Journal of Medical Ethics*. **1** (2): 73-77. doi:10.1136/jme.1.2.73. PMC 1154458 . PMID 809583.
* Jamoulle (February 2015). "Quaternary prevention, an answer of family doctors to overmedicalization" (PDF). *International Journal of Health Policy and Management*. **4** (2): 61-64. doi:10.15171/ijhpm.2015.24. PMC 4322627 . PMID 25674569. 13 Temmuz 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)17 Mayıs 2023.
* *Silent Cells: The Secret Drugging of Captive America*. Minnesota: University of Minnesota Press. 2019. ss. 184 pages. ISBN 978-1517907433. OCLC 1097608624.  `|ad=` ve `|soyadı=` eksik (yardım)