# Amonyak

Amonyak
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Amonyak molekülünün top-çubuk modeli | Amonyak molekülünün uzay dolgu modeli |

 |
| Adlandırmalar
 |
| IUPAC adıAmmonia
 |
| Sistematik IUPAC adıAzane
 |
| Diğer adlar* Hidrojen nitrür
* R-717
* R717 (soğutucu madde)
* Amidin
* Hidrojen amin
* Azot hidrür
 |
| Tanımlayıcılar
 |
| CAS numarası
 | * 7664-41-7
 |
| 3D model (JSmol)
 | * Etkileşimli görüntü
 |
| 3DMet
 | * B00004
 |
| Beilstein Referansı
 | 3587154
 |
| ChEBI
 | * CHEBI:16134
 |
| ChEMBL
 | * ChEMBL1160819
 |
| ChemSpider
 | * 217
 |
| ECHA InfoCard | 100.028.760
 |
| EC Numarası | * 231-635-3
 |
| Gmelin Referansı
 | 79
 |
| KEGG
 | * D02916
 |
| MeSH
 | Ammonia |
| PubChem CID | * 222
 |
| RTECS numarası
 | * BO0875000
 |
| UNII
 | * 5138Q19F1X
 |
| UN numarası
 | 1005
 |
| CompTox Bilgi Panosu (EPA) | * DTXSID0023872
 |
|
InChI
* InChI=1S/H3N/h1H3Key: QGZKDVFQNNGYKY-UHFFFAOYSA-N
* InChI=1/H3N/h1H3Key: QGZKDVFQNNGYKY-UHFFFAOYAF
 |
|
SMILES
* N
 |
| Özellikler
 |
| Molekül formülü
 | NH3 |
| Molekül kütlesi
 | 17.031 g/mol
 |
| Görünüm
 | Renksiz gaz
 |
| Koku
 | Güçlü acı koku
 |
| Yoğunluk
 | 0.86 kg/m³ (kaynama noktasında 1.013 bar)
0.769  kg/m³ (Standart koşullarda)
0.73 kg/m³ (15 °C 1.013 )
681.9 kg/m³ at −33.3 °C (sıvı)
817 kg/m³ at −80 °C (şeffaf katı)

 |
| Erime noktası
 | −77.73 °C (−107.91 °F; 195.42 K)
 |
| Kaynama noktası
 | −33.34 °C (−28.01 °F; 239.81 K)
 |
| Çözünürlük (su içinde)
 | 47% kütle/kütle (0 °C) 31% kütle/kütle (25 °C) 18% kütle/kütle (50 °C)
 |
| Çözünürlük
 | Kloroform, eter, etanol ve metanolde çözünür.
 |
| Buhar basıncı
 | 8573 h Pa
 |
| Asitlik (p*K*a)
 | 32.5 (−33 °C), 10.5 (DMSO)
 |
| Baziklik (p*K*b)
 | 4.75
 |
| Tehlikeler
 |
| **GHS** etiketleme sistemi:
 |
| Piktogramlar
 |     |
| Tehlike ifadeleri
 | H280, H314, H331, H410 |
| Önlem ifadeleri
 | P260, P273, P280, P303+P361+P353, P304+P340+P311, P305+P351+P338+P310 |
| NFPA 704 (yangın karosu)
 |
3
1
0COR |
| Parlama noktası
 | Yanıcı gaz
 |
| Kendiliğinden tutuşma sıcaklığı
 | 651 °C (1.204 °F; 924 K)
 |
| Patlama sınırları
 | %15,0–33,6
 |
| **Öldürücü doz** veya konsantrasyon (LD, LC):
 |
| LD50 (medyan doz)
 | 350 mg/kg (sıçan, oral)
 |
| LC50 (medyan konsantrasyon)
 | * 40.300 ppm (sıçan, 10 d)
* 28.595 ppm (sıçan, 20 d)
* 20.300 ppm (sıçan, 40 d)
* 11.590 ppm (sıçan, 1 sa)
* 7338 ppm (sıçan, 1 sa)
* 4837 ppm (fare, 1 sa)
* 9859 ppm (tavşan, 1 sa)
* 9859 ppm (kedi, 1 sa)
* 2000 ppm (sıçan, 4 sa)
* 4230 ppm (fare, 1 sa)
 |
| LCLo (yayınlanan en düşük)
 | 5000 ppm (memeli, 5 d) 5000 ppm (insan, 5 d)
 |
| **NIOSH**  ABD maruz kalma limitleri:
 |
| PEL (izin verilen)
 | 50 ppm (25 ppm ACGIH- TLV; 35 ppm STEL)
 |
| REL (tavsiye edilen)
 | TWA 25 ppm (18 mg/m3) ST 35 ppm (27 mg/m3)
 |
| Aksi belirtilmediği sürece madde verileri, Standart sıcaklık ve basınç koşullarında belirtilir (25 °C [77 °F], 100 kPa).

 |
| Bilgi kutusu kaynakları
 |

**Amonyak**, formülü NH3 olan; azot atomu ve hidrojen atomundan oluşan renksiz, keskin ve rahatsız edici kokulu bir bileşiktir. OH- iyonu içermediği hâlde suda zayıf baz özelliği gösterir. Bir amonyak molekülü, bir azot ve üç hidrojen atomundan oluşur. Oda sıcaklığında gaz hâlde bulunan bileşiğin ticari formu sulu çözeltiyi içermektedir.

## Yapısı

Amonyak, kovalent bağlı bir bileşiktir. Molekülleri polar olduğundan su içinde yüksek oranda çözünür. Amonyak molekülleri kendi aralarında olduğu gibi su molekülleri ile de zayıf hidrojen bağı oluşturur ve suda çözünür.

* Yaptığı bileşikte, sp3 hibritleşmesi yapmıştır.
* Bağ yapmamış bir çift elektronu olduğundan molekül şekli üçgen piramittir, bu yüzden polar bir moleküldür.
* Gazlaşma gizli ısısı çok yüksektir, bu nedenle sanayi tesislerinde soğutucu madde olarak da kullanılır.

### Sudaki çözünürlüğü

* Oda koşullarında doymuş amonyak çözeltisi %34'lük olup, yoğunluğu 0,88 g/ml'dir.
* 1 atm basınç ve 0 °C de 1300 litre, 1 atm basınç ve 20 °C'de 700 litre amonyak çözünür.
* 1 atm basınçta kaynama noktası -33,33 °C (239,82 K)'dir. -77,73 °C (195,42 K) donduğundan, oda koşullarında gaz hâlinde bulunur.

## Geçmişi

İsmin kökeni Eski Mısır'a dayanır. Amon tapınağını ısıtmada kullanılan deve tezeklerinden çıkan gazlardan, tapınağın duvarlarında, tavanında sofra tuzu gibi beyaz kristaller hâlindeki amonyum klorür yani nişadır birikmiştir. Buna da o dönemde "Amon'un Tuzu" denilmiştir.

## Günlük hayatta kullanımı

Amonyak; gübre, ilaç, boya, parfüm gibi maddelerin sentezlenmesinde ilk aşamada kullanılmaktadır. Amonyak canlılar için zehirli bir maddedir, kullanılırken dikkat edilmesi gerekir. Piyasada amonyak adı altında satılan maddeler amonyağın sulu çözeltisi olan amonyum hidroksittir.

### Kullanım alanları

Temizlik malzemelerinde, patlayıcı ve gübre yapımında, kimya sanayisinde, nitrik asidin, boyaların, parfümlerin, plastiklerin ve ürenin üretiminde ve endüstriyel soğutma sistemlerinde kullanılır.

## Kaynakça