Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Siyasi tarih

**Siyasi tarih**, devletlerden, devletlerin ortaya çıkışından, değişme, gelişme, yıkılışlarından ve devletler arasındaki siyasal ve bir dereceye kadar ekonomik ilişkilerinden söz eden tarih disiplinidir. Bu disipline özellike Batı'da uluslararası ilişkiler tarihi de denmektedir. Siyasi Tarih ile Siyaset Tarihini ya da "Türk Siyasal Hayatı Tarihi"ni birbirine karıştırmamak gerekir.

Genel olarak baktığımızda "siyasi tarih" terimi Türkçede iki kavramı içermektedir:

1. Devletlerin kuruluşlarını, geçirdikleri değişiklikleri, gelişmelerini, devlet içindeki insanların, sınıfların, grupların birbirleriyle çatışmalarını ve devletlerin genel dünya tarihi ve dünya devletler mozaiği içindeki yer ve önemini inceleyen siyasi tarih. Buna İngilizcede "political history" denilmektedir.
2. Bağımsız devletlerin, yani uluslararası sistemin temel birimlerinin birbirleriyle olan ilişkilerinin tarihini inceleyen siyasi tarih. Buna İngilizcede "diplomatic history" denilmektedir.

Bir tarih çalışmasının, siyasi tarih disiplinine ait olup olmadığını anlamanın yolu, kaynakçasına bakmaktır. Siyasi Tarih çalışmalarının en temel kaynağı, arşiv belgeleridir. Bu bağlamda, Dışişleri Bakanlığı Arşivleri henüz açılmadığından, Türkiye'de siyasi tarih çalışması yapanlar genellikle yabancı ülkelerin arşivlerinde araştırma yapmak zorunda kalırlar.

Türkiye'nin önde gelen siyasi tarihçileri arasında, Ahmet Şükrü Esmer, Fahir Armaoğlu, Oral Sander, Haluk Ülman, Şükrü Sina Gürel, Hikmet Özdemir, Ömer Kürkçüoğlu, Rifat Uçarol, İlber Ortaylı, Çağrı Erhan, Bilal Şimşir, Mehmet Seyitdanlıoğlu, Cemil Koçak, Ali Birinci, İsmail Soysal gibi isimler sayılabilir.

Siyasi Tarih disiplininin Batı'daki kurucusu Leopold von Ranke'dir. 20. yüzyılda, David Fromkin, Paul W. Schroeder, Rene Albrecht Carrie, A.J. P. Taylor, Nial Ferguson, E. H. Carr, Robert K. Massie, Serge Berstein, Robert Holland önemli siyasi tarih eserleri vermişlerdir.

Uluslararası İlişkiler teorisi çalışanlar Siyasi Tarih çalışmalarından büyük ölçüde yararlanırlar. Siyasi Tarih, uluslararası ilişkilercilere gerekli somut bilgi ve verileri sunar.
# Anarşi

**Anarşi**, yöneticilerin bulunmadığı bir toplum biçimidir. Bir tür devletsiz toplum olarak, genellikle belirli ve kalıcı bir toprak üzerinde şiddet tekeli iddia eden siyasal yapılar olan devletlere karşıtlık içinde tanımlanır. Yalnızca bir hükûmetin yokluğunu değil, daha kesin bir ifadeyle, herhangi bir otorite ya da hiyerarşi sisteminin bulunmadığı toplumsal düzeni ifade eder. Anarşi, bu düşüncenin başlıca savunucuları olan anarşistler tarafından olumlu değerlendirilirken, durumu toplumsal kargaşa bağlamında gören devletçilik savunucuları tarafından olumsuz değerlendirilir.
# Direktörlük sistemi

**Direktörlük sistemi,** bir devlet başkanının ve/veya hükûmet başkanının yetkilerini ortaklaşa kullanan birkaç kişiden oluşan bir kurul tarafından yönetilen bir ülkedir.

Siyasi tarih içinde, direktorluk terimi, direktör adı verilen üyelerden oluşan yüksek kolektif devlet kurumlarına uygulanır. Bunlardan en önemlisi, 1795-1799 yılları arasında Fransa'da kurulan Direktoryum'dur. Bu sistem, başkanlıkla eşit statüdeki 12 üyeden oluşan bir yüksek yürütme konseyine sahip olan 1776 Pennsylvania Anayasası'ndan esinlenmiştir. Fransız modeline dayanan bu yönetim şekli, Fransız Devrim Savaşları sırasında Fransa tarafından fethedilen Avrupa bölgelerinde de kurulmuş farklı versiyonlarıyla görülmüştür.

Geçmişte, Uruguay, Yugoslavya (1974'ten sonra), Ukrayna (1918), Bohemya Ayaklanması (1618-1620) ve diğer ülkeler direktoryolar tarafından yönetilmiştir.

Bu yönetim biçimini kullanan ülkelerden biri şu anda İsviçre'dir (ve daha az ölçüde San Marino), burada direktoryolar federal, kanton ve belediye düzeyinde tüm idari birimleri yönetir. İsviçre Federal Konseyi, Federal Meclis tarafından dört yıllığına seçilen yedi üyeden oluşur ve bu üyeler arasında biri dönüşümlü olarak başkan, biri ise başkan yardımcısıdır, ancak normal koşullarda bu pozisyonlar semboliktir. Direktoryolar doğrudan seçmenler tarafından seçilebilir.

## Örnekleri

### Günümüzde

* İsviçre: Federal Konsey
* San Marino: San Marino reis-naibi
* Bosna-Hersek: Bosna-Herkes Cumhurbaşkanlığı Konseyi
* Avrupa Birliği: Avrupa Konseyi ve Avrupa Komisyonu

### Eski direktörlük sistemleri

* New England Konfederasyonu
* Pensilvanya: Pennsylvania Topluluğu Yüksek Yürütme Konseyi
* Fransa: French Direktuvarı
* Kosta Rika: Uyum Paktı
* Ukrayna: Ukrayna Müdürlüğü
* Sovyetler Birliği: Sovyetler Birliği Merkez Yürütme Komitesi ve Yüksek Sovyet Prezidyumu
* Uruguay: Ulusal Yönetim Konseyi ve Ulusal Hükümet Konseyi
* Yugoslavya: Yugoslavya Cumhurbaşkanlığı
* Nikaragua: Ulusal Yeniden Yapılanma Cuntası

## Ayrıca bakınız

* İsviçre Hükümeti
* Yürütme (hükümet)
* Meslektaşlık

## Kaynakça
# Federelik

**Federelik**, bir veya birkaç alt birimin, alt birimlerin çoğundan önemli ölçüde daha fazla bağımsızlığa sahip olduğu bir hükûmet biçimidir. Bir dereceye kadar, böyle bir düzenlemenin asimetrik federalizme benzer olduğu düşünülebilir.

## Ayrıca bakınız

* İngiliz Milletler Topluluğu bölgesi
* Konfederasyon
* Hakimiyet
* Anakara

## Kaynakça
# Seçimbilim

**Seçimbilim** ya da "Psefoloji", siyasi seçimler, oy kullanma, seçmen davranışları, seçim sonuçlarının tahmini konularını anketlerle ve yeni tekniklerle araştırıp sunan bilim dalıdır. Kamuoyu yoklamaları (*opinion polls*) ve bu temelde seçim sonuçları analizi yapar.

## Kaynakça
# Teknokrasi

Mintzberg Teknokrasi Şeması
**Teknokrasi** veya **uygulayımcıerki**, Teknokrasi, halkın iradesinden çok uzman bilgisini önceleyen bir yönetim anlayışıdır.

Yönetim kademelerinde sadece bilgi, deneyim ve yetenek sahibi bilim insanları, mühendisler, bürokratlar, teknolojistler yer alır.

Teknokrasinin başlıca özellikleri:

* Siyasi kurumların yönetimi, teknokratlardan oluşan "uzmanlar kurulu" ile yürütülür.
* Siyasi ve ekonomik süreçler bilime ve rasyonalizme dayandırılır.

Teknokrasi taslağını ilk önce 1912 yılında Thorstein Veblen öne sürdü. Veblene göre, sibernetik sistemlere hakim oldukları için, mühendislerin devleti yönetmeleri gerekir. Daha çok Büyük Bunalım'ın egemen olduğu 1929 sonrasında zemin bulmuştur; günümüzde ise Tunus'ta Arap Baharı ile devrilen hükûmetin yerine kurulmuş yönetimde görülmektedir.

### Türkiye

Türkiye'de 12 Mart Muhtırası sonrası 1971-1972 yılları arasında Nihat Erim önderliğinde 2 kez partilerüstü teknokrat hükûmet kurulmuştur.

## Kaynakça
# Adhokrasi

**Adhokrasi**, bürokratik rutinin aksine anlık görevler konusunda uzmanlaşmış son derece esnek örgütsel yapıları ifade eder.

## Giriş

Kelime kökeni “Ad hoc” olan kavram, “geçici”, “bu seferlik” anlamına gelmektedir. Kavram bazen de standart prosedürlerin yerine kullanılan metotları eleştirmek için kullanılmaktadır. Adhokratik örgüt yapıları, geleneksel örgüt yapılarından ayrı olarak hiyerarşinin, katı yazılı kuralların ve makamdan kaynaklanan gücün yerine uzmanlığın ve yenilikçiliğin esas olduğu yapılardır. Adhokrasi kavramını ilk kullanan isim 1968'de yayınlanan “The Temporary Society” ile Warren G. Bennis olmuştur.

Adhokrasilerin başlıca amacı belirsizliğin, muğlaklığın ve bilgi bombardımanın olduğu bir çevrede uyum yeteneğini, esnekliği ve yaratıcılığı teşvik etmektir. Adhokratik örgütler bu nedenle, dinamik, girişimci ve yaratıcı özellikler gösterirler. Örgütü bir arada tutan yeniliğe ve deneyime olan bağlılıktır. Değişime ve yeni meydan okumalara hazır olmak önemlidir. Bu örgütlerin uzun vadede amacı hızlı büyümek ve yeni kaynaklar elde etmektir.

## Gelecekteki yönelimler

Günümüzde yaygınlaşmaya başlayan ve gelecekte daha sık görüleceği düşünülen post-bürokratik esnek örgütsel biçimlerden biri de adhokratik yapılardır. Esnek yapılı ve sık sık değişime uğrayan bu yapıların sadece özel sektörde değil kamu sektöründe de yaygınlaşacağı öngörülmektedir.

Adem-i merkeziyetçi yönelimlerin yönetimde artması ile birlikte yeni yapılanma biçimleri ortaya çıkmaktadır. Bunlardan biri de yatay örgütlerdir. Yatay örgütler unvanın, kıdemin, yönetici- üst yöneticinin olmadığı tüm çalı şanların eşit olduğu “kendi kendini yöneten” örgütlerdir. Diğer bir yapılanma holakrasidir (holacracy). Adem-i merkeziyetçi yönetimlerde kullanılan bu yapılanma, gücün ve karar verme yetkisi bir hiyerarşiye bağlı olmadan, kendi kendini örgütleyebilen ekiplere eşit olarak dağıtılmaktadır. Benzer yapılanmaların, beklentilere cevap verebilmek adına çeşitleneceği ve giderek hiyerarşik yapıların yerini alacağı söylenebilir.

## Kaynakça
# Kamu yararı

**Kamu yararı**, genel halkın ve toplumun refahı veya yararıdır. Kamu yararı, Antik Roma'da mülkün ayrıldığı üç bölümden biri olan *res communes* kavramından kaynaklanır. Diğer ikisi özel mülk olan *res privatae* ve devlet mülkü olan *res publicae* idi.

## Kaynakça
# Seçim sistemi

Ulusal yasama meclislerinin alt veya tek (tek meclis) meclisine aday seçmek için kullanılan seçim sistemlerini gösteren harita.
**Çoğunluk sistemi, tek kazananlı bölgeler**
   First-past-the-post voting (tek üyeli çokluk)   İki turlu seçim (ikinci tur)   Alternatif oy (alternatif oy) **Çoğunluk sistemi, çok kazananlı bölgeler**
   Blok Oy (blok oylama)    Liste usulü çoğunluk seçim sistemit (parti bloku oylama) **Yarı orantılı sistem**
   Sınırlı oylama veya birikimli oylama   Devredilemez tek oy   Değiştirilen Borda kuralı
**orantılı sistem**
      Parti listeli nispi temsil   Devredilebilir tek oy
**Karma sistem**
    Karma üyeli nispi temsil
      Karma üye çoğunlukçu temsil
    Çoğunluk ikramiye sistemi
**Diğer**   seçim yok   Eyalete göre değişir   Bilgi yok
Ulusal yasama meclislerinin alt veya tek (tek meclis) meclisine aday seçmek için kullanılan ana seçim sistemlerini gösteren harita}}.   Çoğunlukçu temsil (kazanan hepsini alır)   Nispi temsil sistemi  Karma üye çoğunlukçu temsil   Karma üyeli nispi temsil  Yarı nispi temsil (karışık olmayan)  No election (e.g. Monarchy)
Yasama organları için ilk-geçmiş-sonrayı kullanan ülkeler.
Devlet Başkanlarını (Cumhurbaşkanı) (doğrudan) seçmek için kullanılan seçim sistemine göre ülkeler  İki turlu seçim   Oy çokluğu sistemi  Alternatif oy
Orantılı seçim sistemine göre ülkeler (alt meclis veya tek meclisli yasama organı):   Parti listeli nispi temsil   Devredilebilir tek oy   Karma üyeli nispi temsil
Karma seçim sistemi kullanan ülkeler (alt meclis veya tek meclisli yasama organı):
**Telafi edici olmayan**   Paralel oylama (süperpozisyon): list-PR-PR + FPTP  Paralel oylama: list-PR + PBV  paralel oylama: list-PR + TRS  Koşullu: list-PR veya PBV (%50'nin üzerinde)  Çoğunluk ikramiye sistemi (füzyon): list-PR + PBV
**telafi edici**  Kısmen telafi edici: list-PR + FPTP  Ek üye sistemi: list-PR + FPTP  Karışık üye orantılı: list-PR + FPTP  Çoğunluk ikramiyesi (füzyon): list-PR + PBV
**Seçim sistemi**, (aynı zamanda bir *oylama sistemi*) kendilerine memuriyet, temsil yetkisi veya bir vekalet verilecek, kanuni şartlara uygun kişilerin, bir kısım veya bütün vatandaşlar tarafından tercih ve tespit edilmesi işlemine dair sistemdir.

Dar anlamda seçim çerçevesinde seçme ve seçilme hakkı, seçim çevreleri,
seçim sürecinin başından sonuna kadar, yani adaylık başvurusundan
seçmenlerin oy kullanmasına ve sonuçların açıklanmasına kadar yapılan
tüm işlemler, bunları yapan kişi ve kuruluşlar (siyasal partiler), seçim sürecini
yöneten ve denetleyen kurumlar (seçim kurulları) ile ilgili kurallar, geniş
anlamda seçim sistemini oluşturur. Geniş anlamda seçim sistemi, bir
ülkedeki siyasal sistemin, bu arada özgürlükler rejiminin bir parçasıdır;
ondan bağımsız olarak düşünülemez.

## Oy Sayma Sistemleri

* D'Hondt sistemi
* Millî bakiye sistemi
* Seçim barajı

## Seçim Sistemleri

* Nispi temsil sistemi
* Liste usulü çoğunluk seçim sistemi
* Karma üyeli nispi temsil

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Ülkelere göre seçim sistemlerinin listesi
* Amerika Birleşik Devletleri'nde siyasal aday olma şartları
* Seçim sandığı
* Siyasi kampanya
* Seçimbilim
# Toplumsal yapı

Pyramide à renverser – Afişte sınıflı toplumu sembolize eden bir sosyal tabakalaşma piramidi gösterilmektedir. En tepede Kral II. Leopold görülüyor.
**Toplumsal yapı**, toplumda organize olmuş ilişkiler bütünüdür. Toplumun bir çerçevesini oluşturur ve bu çerçeve birey doğmadan önce kültürle korunmuş ve ilişkiler sistematik bir şekilde örgütlenmiştir. Toplumsal yapıyı oluşturan bileşenler, kültür, toplumsal sınıflar, statü, statüyle bağlaşık roller ve organik bütünlüğünün devam etmesi için gerekli olan kurumlardır (sağlık, eğitim, güvenlik vb.). Toplumsal yapının bileşenleri bireyin toplumsallaşma sürecine de yoğun etkide bulunur; bireyin hangi kültüre bağlı olduğu, sınıfsal konumu, kendisine miras kalan edinilmiş statüsü, zamanla sahip olduğu kazanılmış statüleri, buna bağlı rolleri onun karakter ve kimliğinin oluşmasında birinci dereceden etkilidir. Böylece toplumsal yapı geçmişin mirasını bugüne taşımakla kalmaz, mirasın bugündeki hayat damarlarıdır ve gelecekte nasıl bir ilişkiler bütünü yaşayacağımızın da belirleyicisidir.

|  |  |
| --- | --- |
| İlişkili kavram ve kuramlar
* Çatışma kuramı
* Norm (sosyoloji)
* Sosyal model
* Sosyal ağ
* Sosyoteknik sistem kuramı
* Yapısal işlevselcilik
* Yapı
* Sistem kuramı
* Morfolojik analizler
* Yapısalcılık
* Değer (sosyoloji)
 | İlişkili kuramcılar
* Anthony Giddens
* Émile Durkheim
* Niklas Luhmann
* Karl Marx
* Robert K. Merton
* George Murdock
* Talcott Parsons
* Ferdinand Tönnies
* Eric Trist
* Max Weber
 |

## Kaynakça
# Beşeri coğrafya

**Beşeri coğrafya** (insan coğrafyası), coğrafi çevrenin insan yaşamına etkisi ve insanın mekânda yaptığı değişiklikleri inceleyen bir coğrafya anabilim dalıdır. Beşeri coğrafya, yeryüzünde insanın değiştirdiği ve hâlen değiştirmekte olduğu görünümünü analiz eder. Beşeri coğrafya bireyle ilgilenmez, *insan* denildiğinde, insan topluluğu anlaşılır. İnsan ve insan faaliyetlerini konuları incelenir.

Beşeri coğrafya; insanı, özelliklerini ve faaliyetlerini çevresiyle bağlantılı şekilde, gerçekleştirdiği mekânsal örgütlenmeleri inceler.

Bu bilim dalı sadece beşeri coğrafya olarak isimlendirilse de ekonomik coğrafyayı da kapsar. Çünkü ekonomik etkinliklerde sonuçta insan faaliyetidir. Bu nedenle uzun zamandır Beşeri ve Ekonomik coğrafya olarak adlandırılır.

## Beşeri coğrafyanın inceleme alanları

Nüfus coğrafyası nüfusu inceler.
* Nüfus coğrafyası: Doğal çevre ile nüfus arasındaki ilgiyi araştırır. Kıta ülke, bölge, bölüm ve yöre ölçeğinde nüfusun dağılışı ile dağılışı etkileyen doğal ve beşeri faktörleri araştırır.

Karadeniz'den bir köy yerleşmesi.
* Yerleşme coğrafyası: Yerleşme coğrafyası, yerleşmelerin oluşumu, gelişimi, kökenleri, geçirdiği değişimleri, fonksiyonlarını ve dağılışlarını inceler. Yerleşim coğrafyası, mesken ve yerleşim birimlerinin doğal ve beşeri çevre ile ilgisini araştırır.
* Sağlık coğrafyası: Sağlık coğrafyası, mekândan kaynaklanan tüm sağlık problemleri toplum, yer ve zaman yönleriyle inceleyen ve nedenlerini araştıran, hastalıkların önlenmesinde çözüm yöntemleri sunar.
* Tarihi coğrafya: Modern coğrafya ilke ve yöntemlerini kullanarak bir sahayı geçmiş bir zaman diliminde araştıran coğrafya bilim koluna denir.
* Siyasi coğrafya: Siyasi coğrafya, siyasi otorite ve organizasyonlar tarafından alınan kararlar üzerinde coğrafi etmenlerin etkisini, siyasi kararların uygulanmasının coğrafi çevreye etkisi ve bunun sonucunda oluşan coğrafi olayları inceleyen bilim dalıdır.

## Ekonomik coğrafyanın inceleme alanları

Erdemir Demir Çelik A.Ş., önemli bir sanayi kuruluşudur.
1. Sanayi coğrafyası: Sanayinin gelişimi, çeşitleri, mekâna dağılışı, toplumlar üzerindeki değişim etkisi üzerinde durur. Türkiye'nin önemli bir tarım ürünü: Fındık
2. Tarım coğrafyası: Ekim-dikim, hayvancılık, ormancılık balıkçılık gibi üretim faaliyetlerini ve mekâna dağılışını inceler.
3. Turizm coğrafyası:Turizm coğrafyası, turizmin mekâna yayılışı, mekâna etkileri, oluşan turistik alanın tespiti ve sınıflandırılması, arazinin kapasitesinin tespiti ile ilgilenen bilim dalıdır.
4. Ulaşım coğrafyası: Ulaşımın gelişimi, türleri, etkilendiği doğal ve beşeri faktörler ile ulaşımın mekân ve insan faaliyetlerine etkilerini inceler.
5. Ticaret coğrafyası: Tarım, sanayi ve hizmet faaliyet kollarının ürettiği ürünlerin el değiştirmesinden doğan ticareti inceler. Ticaretin ülke ve dünyada dağılışı, toplumlara ve mekâna etkisi inceleme konusudur.
6. Madencilik: Ekonomik değeri olan madenlerin dağılışı, işlenişi ve ticaretiyle ilgilenir.
7. Enerji kaynakları: Enerji kaynaklarının dağılışını, olası miktarlarını, enerji problemlerini, çevreyle ilgili sorunlarını inceler.

## Kaynakça
# Siyasal antropoloji

Montesquieu'nun 1728 tarihli bir portresi
**Siyasal antropoloji**, ilkel ve çağdaş toplumlardaki siyasal sistemleri ve bunların dönüşümünü açıklamaya çalışan; coğrafi koşulların, tarihsel süreçlerin, toplumsal, ekonomik ve ideolojik yapıların basit ve karmaşık insan topluluklarındaki siyasal sistemlerle olan karşılıklı ilişkisini ve bu ilişkilerin kanunlarını araştıran sosyal bilim dalı. Siyasal antropolojiye katkı yapmış isimler arasında şu bilim insanları sayılabilir: Lewis H. Morgan, Sir Henry Maine, Friedrich Engels, Robert Lowie, E. E. Evans-Pritchard, Meyer Fortes, Bronisław Malinowski, Claude Lévi-Strauss, George Thomson, Leslie White, Pierre Clastres, Marshall Sahlins, Marvin Harris, George Balandier, Marc Abélès, Ted Lewellen, Pierre Bourdieu.
# Sosyal politika

Devletin toplumda refah ve sosyal koruma sağlamak amacıyla uyguladığı politikalar bütününe **Sosyal politika** denir. Sosyal politika, refahın tesisi ve dağılımı ile ilgili alınan tedbirler ve edilen müdahaleler bütünüdür.

Sosyal Politika genel olarak sağlık, eğitim, konut, sosyal güvenlik, istihdam ve sosyal hizmetler alanlarındaki düzenlemeleri kapsamına alır. Bunun yanında; çevre, ulaşım, suçla mücadele, kadınlar, gençler, çocuklar, yaşlılar, engelliler ve diğer dezavantajlı kesimlere yönelik hizmetler ile kültür ve sanat alanındaki politika ve uygulamaları da sosyal politikanın konusu içindedir.

Sosyal politika genellikle Sosyal Devlet ve Refah Devleti kavramlarıyla birlikte kullanılmaktadır.

## Kaynakça
# Siyasi teoloji

**Siyasi teoloji** ya da **siyasal teoloji** ve **siyasi ilahiyat** olarak da kullanılır, teolojik/ilahiyat ilgili kavramların veya düşünce biçimlerinin siyasetle nasıl ilişkili olduğuna dair düşünceler bütünüdür. Terim genellikle siyasi ilkelerle ilgili dini düşünceleri ifade etmek için kullanılır. Siyasi güç ve egemenlik üzerine kapsamlı yazılar yazan Carl Schmitt gibi akademisyenler, kavramı seküler ve siyasi hale gelmiş dinî kavramları ifade etmek için kullanmışlardır. Bu alan genellikle Hristiyanlıkla ilişkilendirilmiştir, ancak 21. yüzyıldan itibaren diğer dinlerle de bağlantılı olarak tartışılmaya başlanmıştır.

## Tarihsel gelişimi

Siyasi teoloji terimi, inananların siyasetle olan ilişkilerinin farklı yönlerini araştıran düşünürler tarafından çok çeşitli şekillerde kullanılmıştır. Augustinius'un Tanrı'nın Şehri, Thomas Aquinas'ın *Summa Theologica* ve *De Regno: Krallık Üzerine* adlı eserleri bu alanın temellerini atmıştır. Aynı şekilde, Protestan reformcular Martin Luther ve Jean Calvin'in eserleri de bu alana girmektedir. Bu eserler, ideal, adil ve meşru bir yönetimin nasıl kurulacağı ve bunun ilahi/dini temellerle nasıl ilişkilendirileceği üzerinedir. Egemenlik gücünü Tanrı'dan alan Orta Çağ yönetimleri için temel unsur, yönetimlerinin ilahi güce nasıl ve neden dayandığını anlamlandırabilmektir. Bunu savunan ya da eleştiren düşünürler Tanrının verdiği yetkinin doğru kullanıp kullanılmadığını sorgulamışlardır.

Siyasi teoloji 20. yüzyıldan beri akademik bir disiplin haline gelmiştir. 1922 tarihli *Political Theology* kitabında Carl Schmitt, Orta Çağ'a özgü bu tartşmaların modern dönemdeki yansımalarını, modern devlet ve egemenlik bağlamlarında ele almıştır. Alman hukukçu Schmitt, iki dünya savaşı arası dönemde hem ülkesi Almanya'nın hem de genel olarak modern egemenliğin içinde bulunduğu krizi ve imparatorluklardan ulus-devlete geçişte yaşanan dönüşümün temellerini anlamaya çalışmıştır.

Schmitt'in liberalizm ve demokrasi eleştirilerinden yola çıkarak Jürgen Habermas, Giorgio Agamben ve Slavoj Žižek gibi birçok önemli siyasal teorisyen de 20. yüzyılın ikinci yarısında siyasi teoloji konusunda kapsamlı yazılar yazmıştır. 1990'larda ve 2000'lerin başında, siyasi teoloji hukuk teorisi, özellikle anayasa hukuku, uluslararası hukuk içinde önemli bir tema haline gelmiştir. Özellikle 11 Eylül saldırıları sonrasında, medeniyetlerarası savaş kavramını ve ABD'nin insani müdahalelerini eleştiren düşünürler arasında, bu müdahaleleri temellendiren Hristiyanlığın eksenli Batı düşüncesi ve onun rakibi haline gelen siyasi İslam etrafında giderek artan bir tartışma yaşanmaktadır. Bu literatür, Carl Schmitt'in mirasından ve siyasi felsefeden büyük ölçüde yararlanmaktadır.

## Kaynakça
# Tümdengelim

**Tümdengelim** ya da **Dedüksiyon** (Latince: deductio), felsefe ve mantıkta sahip olunan genel verilerden yola çıkarak özel sonuçlar çıkarma yöntemidir. Tümdengelimin aksi tümevarım metodudur.

## Örnek

```
Bütün insanlar ölümlüdür (Öncül) + x kişisi bir insandır. (Durum) = x kişisi ölümlüdür. (Çıkarım)

```
# Davranışçılık

**Davranışçılık** veya **behaviorizm**, I. Dünya Savaşı sıralarında bir grup Amerikalı psikoloğun, yapısalcılığa ve işlevselciliğe karşı çıkmaları ve bilincin iç gözlem yöntemi ile incelenmesine kuşku ile bakmaları sonucu ortaya çıkan, bilinç hallerinin değil, davranışların, gözlenebilir durumların incelenmesi gerekliliğini savunan psikoloji kuramı akımıdır.

Davranışçıların önde gelen temsilcileri Watson ve Pavlov'dur. Bunlar bilinç kavramını bir yana bırakıp davranışları incelemişlerdir. Davranışçılara uyaran (stimulus)-tepki (response) psikologları da denir. Davranışçılara göre objektif tekniklerle gözlenebilen sadece insanların çevresel uyarıcılara karşı gösterdikleri tepkilerdir. Davranışçılar, gözlem ve deney yöntemini kullanırlar. Davranışçılar, organizma ve çevre ilişkilerinin insan ve hayvanlarda birbirinin aynı olduğu kanısındadırlar. Bu nedenle hayvanlar üzerinde psikolojik araştırmalar yapmışlardır. Örneğin Pavlov koşullu öğrenme deneylerini köpekler üzerinde yapmıştır.

Davranışçı psikologlar, insan davranışlarının açıklanmasında çevre faktörüne çok fazla önem verdikleri ve diğer etmenleri görmezden geldikleri gerekçesiyle diğer ekollerin savunucuları tarafından eleştirilmiştir.Bununla birlikte davranışçı akım, psikolojinin bir *bilim* niteliği kazanmasına önemli katkılar sağlamıştır.

## Sınıflandırma

* Yöntemsel: Watson'un davranışçılığı; davranışın nesnel çalışmasıdır. Bilişsel süreçler, içsel durum dikkate alınmaz.
* Radikal: Skinner'in davranışçılığı; Yöntemsel Davranışçılığın aksine, davranış ilkelerine, organizmanın içsel süreçlerini dahil edecek biçimde genişletir; mekanik ve indirgemeci değildir; kuramsal olaylar davranışların nedeni olarak düşünülmez; olaylar, en azından onların yaşandığı bireyde gözlemlenebilir olmalıdır. Willard Van Orman Quine radikal davranışçılığın birçok fikrini dil eğitiminde kullanır.
* Teolojik: Skinner sonrası; Bilişsel süreçlerin aksine nesnel gözlemlere odaklanır.
* Teorik: Skinner sonrası; Gözlemlenebilir içsel süreçleri kabul eder, dinamiktir.
* Biyolojik: Skinner sonrası; Algısal ve motor davranış modüllerini, davranış sistemlerinin teorisini temele alır.
* Psikolojik Davranışçılık: İnsanı merkeze alan ilk genel davranışçı kuram. "mola", "sembolik pekiştirme" ve diğer analiz ve bulguları ortaya çıkardı. Bu kuram çocuk gelişiminin davranışsal incelemesinde, eğitimde, anormal ve klinik alanlarda kullanılır. PD, uygulamalı davranış analizi için yeni yollar sunar.

## Kaynakça

Özel
Genel
* Altınörs, Atakan (2012), "Davranışçı Yaklaşıma Chomsky'nin İtirazı", Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, Haziran 2012, s.65-90