# Tarihsel kurumsalcılık

**Tarihsel kurumsalcılık** ya da **tarihsel kurumsallık**, kurumsalcılık içinde gelişen yeni bir sosyal bilim yaklaşımıdır. Tarihsel süreçlerin ve patika bağımlılığının kurumları nasıl etkilediğini ve sosyal, politik, ekonomik davranışları ve değişimi nasıl şekillendirdiğini inceler. İşlevselci teoriler ve bazı rasyonel seçim yaklaşımlarından farklı olarak, tarihsel kurumsalcılık birçok sonucun mümkün olduğunu, küçük olayların ve tesadüflerin büyük sonuçlar doğurabileceğini, eylemlerin bir kez gerçekleştiğinde geri alınmasının zor olduğunu ve sonuçların verimsiz olabileceğini vurgular. Kritik bir dönüm noktası, patika bağımlılığı ile ilgili sorunlar nedeniyle geri döndürülmesi zor olayları harekete geçirebilir. Tarihsel kurumsalcılar, belirli olayların neden meydana geldiğini anlamak için daha uzun zaman dilimlerine odaklanma eğilimindedir. Özellikle uluslararası ilişkilerin gelişim sürecini anlamak ve açıklamak için 1990'lardan bu yana öne çıkan bir yaklaşım haline gelmiştir.

Bu yaklaşımın öne çıkan akademisyenleri arasında Peter Hall, Paul Pierson, Theda Skocpol, Douglass North, Kathleen Thelen gibi isimler bulunmaktadır.

## Eski ve yeni kurumsalcılık

Sosyal bilimlerdeki klasik yaklaşımlar, zamanla yeni bakış açılarıyla eleştirilir ve bunlar üzerinde çeşitli düzeltmeler ve yenilemeler yapılır. Kurumsalcılık yaklaşımı da benzer şekilde, karşılaştırmalı analizere çok imkan vermediği ve yeni kurumların oluşum sürecindeki dinamizmi açıklayamadığı için eleştirilmiş, ancak kurumsalcı yaklaşımın önemiine istinaden tamamn terk edilmmiştir. ÖZellikle Kathleen Thelen ve Sven Steinmo, Yeni Kurumsallaşmayı öne çıkaran bir eğilimde olmuştur. Kurumların resmi kurallarının ve idari yapılardaki aktör davranışlarını ve politika sonuçlarını doğru bir şekilde tanımlamak adına Yeni Kurumsalcılık gelişmiştir.

Karl Polanyi'nin *Büyük Dönüşüm*, Theda Skocpol'un *Devletler ve Sosyal Devrimler*, Barrington Moore'un *Diktatörlük ve Demokrasinin Sosyal Kökenleri* gibi kitaplar, tarihsel kurumsal yaklaşımın rehberi olan çalışmalar olmuştur. Bu çalışmalar klasik liberal ya da Marksist analizlerin dışında, tarihsel dönüşüm süreçlerini çok boyutlu biçimde ele alma eğilimini güçlendirmiştir. Bu doğrultuda tarihsel kurumsalcılık, 20. yüzyıldaki refah devleti kurumlarının gelişimini açıklayan araştırmalarda baskın bir yaklaşım haline gelmiştir.

## Tarihe yaklaşımlar

Bu yaklaşımın temsilcileri, klasik liberaller, Marksistler, deneyimciler ve pozitivistler gibi önceki yaklaşımları takip eden akademisyenlerden farklı olarak, tarihin düz ve doğrusal bir şekilde ilerlediği varsayımını kabul etmezler. Bunun yerine, neden belirli bir gidişatın izlendiği ve diğerlerinin izlenmediği koşullarını sorgularlar. Gabriel Almond'un “tarihsel tedavi” olarak adlandırdığı bu yaklaşım, tarihin gerçek gidişatını belirtmek kadar, hangi yolların neden izlenmediğini belirtmeyi de önemli kılar.

Eski kurumsalcılardan farklı olarak, tarihin zorunlu olarak faşizm veya demokrasi olarak tarihin sonu gibi zorunlu ve belirgin bir sona ulaşmayacağını varsayarlar. Tarihsel kurumsalcı çalışmalar genellikle kurumların mevcut işlevlerinden kökenlerine doğru geriye dönük açıklamalar getiren işlevselci yaklaşımlara şüpheyle bakarlar. Kurumların oluşumunu, çatışma ve çekişmenin bir sonucu olarak görme eğilimindedirler. Bu çatışma, sınıf çatışması gibi değil, kurumu ortaya çıkaran koşullar değişse bile devam eder niteliktedir. Buna patika bağımlılık denir.

Patika bağımlılığı, tarihsel kurumsalcılığın önemli eksenlerindendir. Bu bakış açısında kurumlar, düzenlemelerin optimal olmayan sonuçlara yol açtığı durumlarda bile, önemli ölçüde istikrar ve “yapışkanlık” gösterebilirler; diğer tabirle kolaylıkla değişmezler çünkü tarihsel olarak şekillendirilmişlerdir. Var olan kurumlarda değişiklik yapmanın maliyeti ve etkisi çok fazla olabilir. Çeşitli devrimsel geçişlerden sonra bile bazı eski kurumların işlemeye devam etmesi buna örnek gösterilebilir.

## Kaynakça