# Başkurdistan

|  |
| --- |
| **Başkurdistan Cumhuriyeti Республика Башкортостан Башҡортостан Республикаhы Башкортостан** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayrak
 | Arma
 |

 |
| **Milli Marş:** Başkurdistan Cumhuriyeti Devlet Marşı Süre: 2 dakika ve 43 saniye.2:43 |
| **Konum** |
| Başkurdistan CumhuriyetiBaşkurdistan |
| **Yönetim** |
| **Ülke:** |  Rusya |
| **Federâl Bölge:** | Volga
 |
| **Ekonomik Bölge:** | Ural
 |
| **Başkent:** | Ufa
 |
| **Cumhurbaşkanı:** | Radiy Habirov
 |
| **Yasama organı:** | Başkurdistan Cumhuriyeti Devlet Meclisi-Kurultay
 |
| **Anayasa:** | Başkurdistan Cumhuriyeti Anayasası
 |
| **Genel bilgiler** |
| **Yüzölçüm:** | 143.600 km² (55.444 sq mi)
 |
|  - **Rusya içinde:** | 30. |
| **Nüfus:** | 4.071.181 *(06/2010)* |
|  - **Rusya içinde:** | 35. |
|  - **Yoğunluk:** | 28 /km² (73 /sq mi) |
| **Diğer bilgiler** |
| **Dili:** | Rusça, Tatarca, Başkurtça
 |
| **Kuruluş tarihi:** | 20,03,1919/11.10.1990
 |
| **Kodu:** | 02, 102
 |
| **Resmî İnternet sayfası:** | www.bashkortostan.ru
 |

**Başkurdistan Cumhuriyeti** (Başkurtça: Башҡортостан Республикаһы, romanize: Başkortostan Respublikahı, Rusça: Республика Башкортостан, romanize: Respublika Başkortostan, Tatarca: Башкортостан, romanize: Başkortostan) Rusya'ya bağlı federal bir cumhuriyettir. İdil Nehri ile Ural Dağları arasında yer almaktadır. Başkenti Ufa şehridir. 2010 yılında yapılan nüfus sayımına göre 4.072.292 nüfusa sahip Başkurdistan, Rusya'nın en kalabalık cumhuriyetlerinden biridir. Başkurdistan'da 2010'da yapılan nüfus sayımına göre 1.584.554 Başkurt yaşamaktadır.

Başkurdistan, Rusya'daki ilk etnik özerk cumhuriyet olarak 28 Kasım 1917 tarihinde kurulmuştur. 20 Mart 1919'da Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ndeki ilk özerk sovyet sosyalist cumhuriyet olan Başkurdistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ne dönüştürülmüştür.

Başkurdistan Anayasası ve Rusya Federasyonu Anayasası uyarınca; Başkurdistan, Rusya Federasyonu içerisinde bir devlet olarak tanımlanmaktadır. 11 Ekim 1990'da Başkurdistan Devlet Egemenlik Bildirgesi'ni kabul etmiş ve bağımsızlık ilan edilmiştir. Ancak daha sonra bu kabul geri alınmıştır.

## Coğrafya

Ülke, Asya ile Avrupa'nın birleştiği bölgede bulunmaktadır.

Başkurdistan Özerk Cumhuriyeti Güney Urallardan batıya doğru, Ağizel ve Kama Nehirlerine kadar uzanmaktadır. Başkurdistan Cumhuriyeti, federasyon içinde Sverdlovsk Oblastı, Perm Krayı (kuzey); Udmurtya Cumhuriyeti (kuzeybatı); Tataristan Cumhuriyeti (batı); Orenburg Oblastı (güney/güneybatı), Çelyabinsk Oblastı (doğu) bölge ve cumhuriyetleriyle komşudur. Güney yönünde Kazakistan ile Başkurdistan arasında Orenburg Oblastı yer almaktadır. Başkurdistan'ın yüzölçümü 143.600 km2'dir.

## Tarih

Başkurdistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti 1922 yılında
Arap coğrafyacısı İdrisi'nin yazdığı bilgilere göre, 12. yüzyıl Başkurdistan'ında Kastra, Mastra, Karukiya, Gurhan ve Nimcan isimli beş şehir bulunmaktadır. Nimcan şehrinin halkı Hazar Kağanlığı, Orta Asya bölgeleri ve İran ile ticari ilişkilere sahiptir. 1552'de Kazan Hanlığı'nın yıkılmasından sonra Başkurtlar Ruslara karşı birlikte ayaklanmış ancak 18. yüzyılın sonlarında Rus egemenliğine girmişlerdir.

Rus İç Savaşı sırasında Başkurt Ulusal Hareketi ortaya çıkmıştır. 28 Kasım 1917'den 23 Mart 1919'a kadar, Beyaz Ordu ile Kızıl Ordu arasında kalmış kısa ömürlü bir Başkurdistan devleti söz konusudur. 23 Mart 1919'da Başkurdistan ÖSSC kurulmuştur. 11 Ekim 1990 tarihinde Başkurdistan Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Yüksek Sovyet Başkurdistan Devlet Egemenliği Deklarasyonu ilan etmiştir. Devlet egemenliği biçimsel olarak görülmüştür.

2015 yılında Başkurdistan, Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatından ayrılmıştır.

## Siyaset

Cumhuriyet Yurdu, Başkurdistan'ın hükümet binasıdır.
Başkurdistan hükûmetinin başı (1 Ocak 2015'ten önce "Cumhurbaşkanı"), dört yıllık dönem için halk tarafından seçilmektedir. Cumhuriyet Anayasası'na göre Başkurdistan Cumhuriyeti başı, ülke halkının ve vatandaşlarının haklarını ve özgürlüklerini garanti altına almakla, Başkurdistan Cumhuriyeti'nin ekonomik ve siyasi çıkarlarını korumak ve kendi toprakları içerisinde meşruiyeti ve düzeni güvence altına almakla yükümlüdür.

19 Temmuz 2010 tarihinde Rüstem Hamitov, Başkurdistan'ın lideri olmuştur. Kendisinden önceki lider, 17 Aralık 1993 tarihinde seçilen Murtaza Rahimov'dur. Seçim yapılmaya başlamadan önce Rahimov, Başkir Cumhuriyeti Yüksek Sovyet Başkanı'ydı. Bu, Sovyet döneminde Başkurdistan'ın en yüksek makamıydı. Aralık 2003'te AGİT tarafından "temel sahtekarlığın unsurlarını" taşımakla suçlanmış bir kamuoyu seçiminde Rahimov yeniden seçilmiştir.

Başkurdistan Cumhuriyeti'nin yasama organı, kısaca **Koroltay** olarak bilinen Devlet Meclisi'dir. Tek kamaralı bir meclis olan Koroltay, halk tarafından doğrudan seçilen 110 milletvekilinden oluşmaktadır. Milletvekillerinin görev süresi beş yıldır. Cumhuriyet'in parlamenter yapısı, temsil esasına dayalı olup, yasama süreci bu kurum tarafından yürütülmektedir.

Cumhuriyet'in anayasal düzeni, 24 Aralık 1993 tarihinde yürürlüğe giren Anayasa ile belirlenmiştir. Anayasanın 1. maddesinde, Başkurdistan Cumhuriyeti'nin, Rusya Federasyonu içerisinde yer alan egemen bir devlet olduğu açıkça ifade edilmektedir. Bu çerçevede Cumhuriyet, Rusya Federasyonu ile paylaşılan yetki alanlarının dışında kalan devlet otoritelerine sahip bulunmaktadır. Başkurdistan'ın Rusya Federasyonu ile ilişkileri, anayasal düzeyde "eşitlik" ve "karşılıklı anlaşmaya dayalı bağlılık" ilkeleri çerçevesinde tanımlanmıştır. Böylece Cumhuriyet, hem kendi iç egemenliğini koruyan hem de federal yapının bir parçası olan çift yönlü bir siyasal statüye sahiptir.

Başkurdistan Cumhuriyeti ile Rusya Federasyonu arasındaki ilişkiler, çeşitli anayasal ve sözleşmesel temeller üzerine inşa edilmiştir. Bu bağlamda mevcut düzenin temelini; Rusya Federasyonu Anayasası, Başkurdistan Cumhuriyeti Anayasası, Federasyon Anlaşması (yapılan değişikliklerle birlikte) ve ayrıca Başkurdistan Cumhuriyeti'nin devlet organları ile Rusya Federasyonu'nun yetkileri arasındaki ayrım ve karşılıklı yetki paylaşımını düzenleyen özel anlaşmalar oluşturmaktadır. Bu belgeler, Cumhuriyet'in hem federal sistem içerisindeki konumunu hem de kendi iç egemenlik alanını tanımlayan normatif dayanaklardır.

Cumhuriyet'in yargı erki, çok katmanlı bir kurumsal yapı üzerine oturtulmuştur. Yargı organları arasında Anayasa Mahkemesi, Yüce Mahkeme, Temyiz Mahkemesi, yerel mahkemeler ve sulh hâkimlikleri bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi, Cumhuriyet Anayasası'na uygunluk denetimi yaparken; Yüce Mahkeme ve Temyiz Mahkemesi, genel yargı alanında en üst düzeydeki adli otoriteler olarak görev yapmaktadır. Yerel mahkemeler ve sulh hâkimlikleri ise adalet hizmetinin doğrudan halka ulaşmasını sağlayan temel yargı organlarıdır.

Başkurdistan Cumhuriyeti tarafından anayasasında, cumhuriyet sınırları içinde, evrensel olarak kabul edilen uluslararası hukuk ilkeleri, Avrupa Yerel Yönetimler Özerklik Şartı maddeleri ve Rusya Anayasası ile tam uyum içinde, yerel özerk yönetim tanınmış ve güvence altına alınmıştır.

Başkurdistan Cumhuriyeti, yönetim ve idari yapıya ilişkin tüm sorunları kendi içinde halletmektedir. Yerleşimlerin listesi, belediyelerin kurulması, belediyelerin sınırlarının ve isimlerinin değiştirilmesine ilişkin işlemler, Başkurdistan Cumhuriyeti kanununda düzenlenmiştir.

Devlet, batıdaki komşusu Tataristan Cumhuriyeti ile yakın ekonomik ve kültürel bağlara sahiptir.

### İdari bölümler

Başkurdistan, idari açıdan üniter bir yapıya sahiptir. Devletin temel işleyişindeki üç güç olan yasama, yürütme ve yargı dikkate alındığında, yerel yönetimlerin hemen hemen herhangi bir gücü yoktur. İllerin ve diğer birimlerin yönetimi, merkezi yönetimden sonra gelir. Yerel yönetimler yalnızca bulundukları yerde hizmet vermek amacıyla kurulmuşlardır. Ülkenin en büyük idari birimleri 54 il, 8 büyükşehir: Ufa, Sterlitamak, Salavat, Neftekamsk, Oktyabrski, Kumertau, Sibay, Ağizel ve 1 kapalı şehir Mejgorye'dir. İllerin idari yapısında sadece ilçeler veya hem ilçe hem şehir olabilmektedir. 8 büyükşehirden, sadece Ufa şehri 7 ilçeye ayrılmıştır.

| **İdari bölümler** | **Haritası** |
| --- | --- |
| 1. Ebyelil
2. Elşey
3. Arhangel
4. Askın
5. Ağırğazı
6. Baymak
7. Bakalı
8. Baltası
9. Belebey
10. Balakatay
11. Beloret
12. Beşbülek
13. Börö
14. Blagovar
15. Blagoveşen
16. Büzdek
17. Boray
18. Böryen
 | 19. Ğafuri
20. Deüleken
21. Dıuan
22. Dörtevli
23. Yermekey
24. Eyensura
25. Yılayır
26. İglin
27. İleş
28. İşembay
29. Kaltası
30. Karaizel
31. Kırmıskalı
32. Kıyğı
33. Krasnokama
34. Kügersen
35. Kuşnarenko
36. Köyörğeze
 | 37. Meleuez
38. Mescitli
39. Mişke
40. Miyeki
41. Nuriman
42. Salavat
43. Sterlebaş
44. Sterletamak
45. Teteşle
46. Tuymazı
47. Öfö
48. Uçalı
49. Födorovka
50. Haybulla
51. Çakmagoş
52. Çeşme
53. Şaran
54. Yanauıl
 | Başkurdistan'ın idari bölümler |

## Bulunduğu Zaman Dilimi

Başkurdistan, Yekaterinburg zaman dilimindedir (YEKT). UTC'e göre saat farkı +05.00 (YEKT).

## Ekonomi

Başkurdistan Cumhuriyeti, sahip olduğu güçlü sanayi potansiyeli, gelişmiş ziraat ekonomisi ve zengin doğal kaynaklarıyla Rusya'nın en gelişmiş bölgelerindendir. Cumhuriyet, federal bütçeye ve ülkenin ekonomik gelişmesine büyük katkı sağlamaktadır. Gayri safi yurt içi hasılanın sektörel dağılımı şu şekildedir:

Sanayi  % 39,5
İnşaat  % 6,2
Ulaştırma  % 7,5
Ticaret  % 11,2
Ziraat  % 10,8
Diğer dallar % 24,8
Başkurdistan gayri safi yurt içi hasılası, hacim bakımından Rusya Federasyonu bölgeleri arasında ilk on bölge arasında yer almaktadır.

### Petrokimya

Başkurdistan Cumhuriyeti; Rusya Federasyonu'nun petrol üretim ve rafine, kimya ve petrokimya ürünleri, enerji üretimi, petrol, petrol ürünleri ve gaz nakliyesi yapan en büyük işletmelerini içeren gelişmiş yakıt ve enerji komplekslerine sahiptir.

Başkurdistan, Rusya bölgeleri arasında ham petrol işleme ve akaryakıt üretiminde 1. sıradadır.

Başkurdistan'ın petrol rafine fabrikaları, yılda 60 milyon ton petrol işleme kapasitesine sahiptir. Petrolün rafine derinliği %80'den fazladır. Burada çeşitli kalitede benzin, mazot, dizel, mineral yağ, kok kömürü, zift gibi ürünler üretilmektedir. Üretilen ürünler kalite ve doğa dostluğu açısından dünya standartlarına uygundur.

Bazı sanayi sektörlerinde Başkurdistan, Rusya'da ilk sırada yer almaktadır. Cumhuriyetin, Rusya Federasyonu ekonomisindeki payı sektörel bazda şu şekilde detaylandırılabilmektedir (Rusya'daki toplam üretime oranla):

* Kalsiyum soda % 46
* Kauçuk soda % 22
* Polietilen malzemesi % 23
* Petrol % 14
* Otomobil benzini % 17
* Aydınlatma lambaları % 27
* Sentetik yağlı ispirto  % 100
* Zirai kimyasallar % 80
* Sentetik kauçuk  % 23
* Sentetik reçine ve naylon % 19
* Akaryakıt % 13
* Dizel yakıt  % 16
* Metal tezgâhları % 22

Başkurdistan, kimya ve petrokimya sanayinin merkezlerindendir. Cumhuriyet, sentetik reçine ve plastik, butilli ve izobutilli ispirto ve kalsiyumlu soda üretiminde 1. sırada; kaustik soda ve kimyasal tarım ilaçları üretiminde 3. sırada ve polietilen ve sentetik kauçuk üretiminde 4. sırada yer alarak, belli kimyasal ürünlerin üretiminde Rusya'da liderdir.

Buradaki fabrikalarda kalsiyum sodanın, butil ve izobutil ispirtoların yarısı, oto benzininin %20'si, dizel yakıtın %15'i ve sentetik kauçukların, sentetik katranların, plastiklerin %12'si üretilmektedir. Petrol rafine fabrikalarında kaliteli benzin, dizel ve kerosin üretilmektedir. Petrol rafine ürünleri sadece Rusya pazarında değil, diğer ülkelere de ihraç edilmektedir.

En büyük petro-kimya işletmeleri Bashneftekhim, Ufaorgsintez, AO Kauçuk, AO Kaustik, PO Soda, Salavataneftorgsintez, Limprom ve Minudobreniya'dır.

### Makine sanayi

Makine sanayisinde 300 civarında işletme faaliyet göstermektedir. Bunların büyük kısmı petrol ve gaz çıkarma ve işleme, kimya, petrokimya ve madencilik sanayileri sektöründe hizmet göstermektedir. Elektroteknik sanayisi ve donanım üretimi de gelişmiştir. Uçak motorlarının üretimi kurulup devamlı geliştirilmektedir.

Cumhuriyet, Rusya bölgeleri içinde troleybüs ve helikopter üretiminde ilk üçte yer almaktadır. Otobüs üretiminde 5. sıradadır. Başkurdistan, siyah metalurji sanayinin gelişmesi için gereken şartlara sahiptir. Sektörün işletmeleri çelik, pik, dökme demir ve çelik halat üretmektedir. Renkli metalürji sanayi, altın, bakır-pirite maden üretimi ve işlemesini yapan işletmelerle temsil edilmektedir. Başkurdistan'da tıp, tekstil, orman ve kereste sanayisi (kontrplak, sunta, düralit, kibrit, karton) gelişmiştir.

### İlaç sanayi

İlaç üreten İmmunopreparat ve vitamin preparatları ile ilaç üreten Ufavita, ilaç sanayisinin önde gelen işletmeleridir.

### Konut

Çeşitli finansman kaynakları kullanılarak Cumhuriyet sınırlarında işletmeye senede 1500 bin m² üzerinde konut teslim edilmektedir.

### Tarım ve gıda

Başkurdistan Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu'nda tarımsal üretimde en önde gelen bölgelerden biri olup, toplam zirai hasıla hacmi bakımından ülke genelinde ilk üç arasında yer almaktadır. Cumhuriyet, Rusya'nın tarım yapılan toplam tarlalarının %3,7'sine ve sürülmüş tarım arazilerinin %3,2'sine sahiptir. Toplam zirai gayri safi hasılanın ise yaklaşık %4'ü Başkurdistan tarafından üretilmektedir.

Tarım sektörü, farklı idari ve mülkiyet şekillerinin geliştiği dinamik bir yapıya sahiptir. Başkurdistan'da binden fazla büyük ve orta ölçekli tarım işletmesi ile yaklaşık 4000 çiftlik aktif olarak faaliyet göstermektedir. Modern mekanizasyon, verimli toprak yönetimi ve ileri tarım uygulamaları sayesinde bölge, buğday ihtiyacının neredeyse tamamını kendi üretimiyle karşılayabilmektedir. Ayrıca, kırsal mağazalarda satılan gıda maddelerinin %60-70'i yerel üretimden sağlanmaktadır.

Tarım ürünlerinin üretiminde; işletmelerin payı %43,8, bireysel çiftçilerin payı ise %54,2 düzeyindedir. Bu oran Başkurdistan'da kooperatifler, özel çiftlikler ve aile işletmeleri arasında dengeli bir üretim ve paylaşım düzeyine işaret etmektedir.

Başkurdistan, sığır eti üretiminde Rusya'da ilk sırada, süt ürünlerinde ise üçüncü sıradadır. Ayrıca ayçiçeği yağı, çavdar, yulaf, darı, keten, şeker pancarı ve patates gibi ürünlerde de önemli bir üretim potansiyeline sahiptir. Öte yandan, at yetiştiriciliği ve kımız üretimi geleneksel olarak yaşatılırken koyunculuk ve arıcılık ise bölgenin öne çıkan hayvancılık kollarındandır.

Bölgede tarıma dayalı sanayi oldukça gelişmiş olup, aşağıdaki sektörlerde modern üretim tesisleri bulunmaktadır:

* Et ve süt ürünleri işleme fabrikaları
* Konserve, ekmek, makarna, yarma (bulgur benzeri ürün), bira, alkollü ve alkolsüz içecekler ile maden suyu üretim tesisleri
* Şeker sanayi: Başkurdistan'da kurulu olan şeker fabrikaları, Rusya'nın en büyük ve modern tesisleri arasında yer almakta; işlenen şeker pancarının %60'ı ihraç edilmektedir.
* Alkollü içecek fabrikaları: Özellikle Başkort bala dayalı likör, bal katkılı ekmek ve şekerleme ürünleriyle bilinmektedir.

Başkort balı, arı yetiştiriciliğinde geleneksel yöntemlerin kullanıldığı bir ürün olup, hem Başkurdistan hem de Rusya'nın diğer bölgelerinde tanınmış bir markadır. Başkort balı, Cumhuriyetin adeta bir kartviziti olarak görülmekte ve yalnızca saf bal değil, bal katkılı ekmek, şekerleme, ilaç, kozmetik ve diğer yenilikçi ürünlerle birlikte pazarlanmaktadır. Son yıllarda başta Avrupa olmak üzere uluslararası pazarlara ihracatı artmıştır.

Başkurdistan'da gelişmiş tarım sektörü ve gıda endüstrisi, bölgenin ekonomik yapısının temel taşlarından birini oluşturmaktadır. Zengin tarımsal çeşitlilik, yüksek iç üretim oranı ve dışa açılan katma değerli gıda ürünleriyle Başkurdistan, Rusya Federasyonu'nda örnek gösterilen bir tarım ve gıda merkezi konumundadır.

### Finans

Rusya Federasyonu bölgeleri arasında Başkurdistan etkin bir fonksiyon sürdüren bankacılık sektörüyle farklıdır. Bankacılık işletmelerin toplam sayısına göre cumhuriyet 6. sırada, banka aktiflerin hacmine göre ise Rusya Federasyonu'nda 8. sırada yer almaktadır.
Başkurdistan Cumhuriyeti'nin ticaret sektörü 20 bin toptancı, perakendeci ve gıda şirketi ve yaklaşık 55 binden fazla özel girişimcisiyle temsil edilmektedir. Başkurdistan Cumhuriyeti, perakende ticarette Rusya'nın Bölgeleri arasında ilk 10'a girmektedir. Cumhuriyet'in aktif nüfusunun %15'i küçük ölçekli sanayide çalışmaktadır. Küçük ölçekli iş sektöründe başlıca ticaret, hizmet, makine, ağaç, tekstil ve gıda şirketleri çalışmaktadır.

### Turizm

 Başkurt halk kahramanı Salavat Yulaev heykelidir.
Başkortostan Cumhuriyeti'nin topraklarının üçte birinden fazlası; akağaç, iğne yapraklı ağaçlar, ıhlamur, meşe ve akçaağaç türlerinin yoğunlukta olduğu ormanlarla kaplıdır. Bu ormanlık alanlarda çeşitli doğa koruma bölgeleri, tabiat anıtları ve koruluk parklar tesis edilmiştir. Tabiat parklarının toplam yüzölçümü 1 milyon hektarı aşmaktadır. Dağlık bölgeler ile ovaların sahip olduğu temiz hava, çeşitli özelliklerdeki şifalı maden suyu kaynakları ve terapötik çamurlar, Başkortostan Cumhuriyeti'ni Rusya Federasyonu'nun önde gelen dinlenme ve tedavi merkezlerinden biri hâline getirmektedir. "Yangan-Tau", "Zelyonaya Roşa", "Krasnousolsk", "Yumatovo" ve "Assı" sanatoryumları ile "Sosnovıy Bor" tatil köyü, cumhuriyetin başlıca kaplıca tesislerindendir. Geniş bir turistik kamp ağı, ziyaretçilere çeşitli dinlenme olanakları sunmaktadır; bu olanaklar arasında atlı ve yaya turları ile rafting gibi etkinlikler yer almaktadır. "Abzakovo" ve "Yaktı-Kul" dağ kayak merkezleri ise hem Başkortostan'da hem de diğer bölgelerde tanınmış turistik destinasyonlardandır.

### Dış ticaret

Başkurdistan'ın şu anda 90'ın üzerinde ülke ile yapmakta olduğu dış ticareti günden güne gelişmektedir. Başkurdistan'ın ihracat kapasitesi çok yüksektir. İhracat, Gayri safi yurt içi hasılasının yüzde 40'ını oluşturmaktadır. 2002 yılında 2.30 milyar dolarlık ihracat yapan Başkurdistan, 2003 yılında bu rakamı 2.72 milyar dolara çıkartmış, ithalat ise aynı dönemde 342 milyon dolardan 321 milyon dolara gerilemiştir. Bölgenin temel ihracat kalemlerini enerji ve yakıt kaynakları oluşturmakta olup önde gelen ithalat kalemleri ise teknolojik ekipmanlar ve tüketim maddeleridir.

Başkurdistan'ın en fazla ihracat yaptığı ülkeler sırasıyla İngiltere, Çin, Hollanda, Almanya, Polonya ve Kazakistan'dır. En fazla ithalat yapılan ülkeler ise Kazakistan, Almanya, Çin, ABD ve Fransa'dır.

### Yabancı yatırımlar

Başkurdistan yatırımlarda kendi öz kaynaklarını kullanmaya yönelmekte olup diğer yandan yabancı yatırımlara da önem vermektedir. 2001 yılında çıkartılmış olan "Başkurdistan Cumhuriyeti Yabancı Yatırım Faaliyetleri Kanunu" ile yatırım faaliyetlerini düzenleyen, yabancı yatırımcılar için garanti ve muafiyetleri öngören bir mevzuat altyapısı sağlanmıştır.

Bugün Başkurdistan, Rusya Federasyonu'nda yatırım riskinin en az olduğu bölgelerden birisi haline gelmiştir. Yabancı yatırımcılar daha çok şu alanlara ilgi duymaktadırlar:

* Yakıt ve enerji alanı
* Tarım kompleksleri
* Metalurji
* Makine imalat sanayi
* Gıda sanayi
* Hizmet sektörü
* Turizm
* Ticaret

### Enerji

Ufa, Sterlitamak, İsinbay, Kumertau ve Karmavoua'da büyük enerji santralleri bulunmaktadır.

## Eğitim

Başkurdistan'da eğitim Rusça ve Başkurtça ile yapılmaktadır. Anaokulları ve 10 yıl eğitim veren ortaokulları bulunmaktadır. Ayrıca Türk girişimcilerin de açtığı okullar bulunmaktadır.

* Anaokulu: 82 adet, 165.000 öğrenci.
* Ortaokul: 4175 adet, 86.300 öğrenci.
* Üniversite: 19 adet, 79.000 öğrenci

## Demografi

### Nüfus ve etnik yapı

| Yıl | Nüfus
 |
| --- | --- |
| 1897 | 1.991.000
 |
| 1913 | 2.811.000
 |
| 1926 | 2.547.000
 |
| 1939 | 3.158.000
 |
| 1959 | 3.340.000
 |
| 1970 | 3.818.000
 |
| 1979 | 3.849.000
 |
| 1989 | 3.950.000
 |
| 2002 | 4.107.000
 |
| 2010
 | 4,072,292
 |
| 2021
 | 4.013.786
 |

2010 Rusya nüfus sayımına göre etnik yapı: Başkurtlar % 29,5, Tatarlar  % 25,4, Ruslar % 36 .

Başkurtlar Başkurdistan'ın yerli halkıdır. Başkurtların anadili olan Başkurtça, Tatarca'ya yakın olup hemen hemen bu Türkî dille aynıdır. Başkurtların % 68'i Özerk Başkurdistan'da yaşamakta olup, geriye kalan % 32'si Ural bölgesindedir. Başkurtlar daha çok kentsel yörelerde değil kırsal bölgelerde yerleşiktirler. Başkurt halkının yaşamında Mitolojinin ve destanların ayrı bir yeri bulunmaktadır.

### Din

| 2012'de Başkurdistan'da din (Sreda Arena Atlas) |
| --- |
|  |  |  |  |  |
| İslam |  | %58.3 |
| Rus Ortodoksluk |  | %17.2 |
| Diğer veya beyan edilmemiş |  | %10.2 |
| Ateizm ve dinsizlik |  | %5.4 |
| Diğer Hristiyanlar |  | %4.6 |
| Mari dini ve Rodnovery |  | %2.6 |

Başkurt ve Tatar kökenli nüfusun çoğunluğu İslam dinine mensuptur. Başkurdistan Müslümanları, İslam fıkhının Sünni Hanefi mezhebine bağlıdır. Çoğu etnik Rus, Çuvaş ve Ukraynalı Ortodoks Hristiyanlığa mensupturlar. Mari'nin çoğu Pagandır. Dini olmayan insanlar Başkurdistan'daki herhangi bir etnik grubun önemli bir parçasını oluşturmaktadır. Cumhuriyette, Ufa'da tarihi bir sinagog ve 2008'de inşa edilen yeni bir Yahudi Toplum Merkezi ile 13.000 Yahudi vardır.

56.900 kişiyle görüşülen 2012 araştırmasına göre Başkurdistan nüfusunun %58'i Müslüman, %17'si Rus Ortodoks Kilisesi'ne bağlı, %3'ü bağımsız Hristiyan, %1'i herhangi bir kiliseye mensup olmayan Ortodoks Hristiyan inananlar, %2'si Slav yerli inancının, Mari yerli dininin, Çuvaş Vattisen Yaly veya Tengricilik'in taraftarlarıdır. Buna ek olarak, nüfusun %4'ü "spiritüal fakat dini değil", %5'i ateist ve %7'si diğer dinlere mensuptur ya da soruyu cevaplamamıştır. Hristiyan örgütlerle bağlantısı olan faaliyet "Sreda" tarafından yürütüldüğü için bu anket eleştirilmektedir. 2010 yılında Başkurdistan'da 1.000'den fazla cami, 200 Ortodoks kilisesi ve diğer inançların 60 dini binası vardır.

## Ulaştırma ve taşımacılık

Cumhuriyet'in sınırları içerisinden Rusya Federasyon'un Batı tarafını Ural ve Sibirya'yı bağlayan önemli demir yolu, boru hatları ve otoyollar geçmektedir. Başkurdistan Cumhuriyeti'nin ulaşımı ve nakliyatı Batı-Doğu istikametinde iç nakliyatı, transit mal ve kişi taşımacılığı sağlamaktadır ve Rusya'nın şehirleriyle ve Bağımsız Devletler Topluluğun ülkeleriyle bağlantı kurmaktadır. Ufa şehrinde uluslararası havaalanı bulunmaktadır.

Cumhuriyetteki nehir sayısı 600'ün üzerindedir. Rusya'nın Batı tarafının birleşik derin su ulaştırma sistemini oluşturan bir parçası olup, Başkurdistan Cumhuriyetine Baltık denizi ve Karadeniz-Azak deniz havzalarının limanlarına çıkış sağlamaktadır.

Bölge ekonomisindeki pozitif gelişmeler, taşımacılığın istikrarlı şekilde çalışmasına yardımcı olmuştur. Bugünkü piyasa ekonomisi koşullarında özel taşımacılık sektörü gelişmekte ve bu sektördeki firmalar gerek şehirlerarası, gerekse uluslararası güzergahlarda faaliyet göstermektedir. Resmî işletme ve kuruluşlarda araç sayısı nispeten azaltılmıştır. Buna karşın, otomobillerin yanı sıra özel kamyon ve otobüsler de dahil olmak üzere şahsi araçların sayısı artış eğilimindedir.

Otomobil kullanan nüfus sayısı yönünden Başkurdistan, Volga havzası içindeki cumhuriyetler içinde 3. sırada yer almaktadır. Ayrıca Başkurdistan, yaygın karayolu ve demiryolu ağlarına sahiptir ve Rusya'nın batı ve kuzey bölgelerine, Ural ve Sibirya'ya buradan geçen demiryolları ile bağlanılmaktadır. Karayollarının toplam uzunluğu 24.309 km, demiryollarının uzunluğu ise toplam 1,518 km'dir. Başlıca su ulaşımı Belaya ve Ufa nehirleri vasıtasıyla yapılmaktadır.

### Başkurdistan topraklarından geçen demiryolları

Başkurdistan topraklarından geçen demiryolları.
1. Kazan - Yekaterinburg. 1924 yılında açılmıştır. Cumhuriyetinin kuzey batısında toprakları boyunca 69 km uzunluğu vardır. İdare merkezi Nijni Novgorod'ta. Batıdan doğuya geçmektedir. Rusya'nın Volga ve Merkez bölgelerini Ural ve Sibirya ile bağlamaktadır. Dokuz hattan sadece bu hattan cumhuriyetin başkenti Ufa'ya ulaşmayı imkânsız hale getirmektedir. Cumhuriyetin kuzey batısında yer alan Yanaul istasyonundan, Rusya'nın batıdan doğusuna giden trenler yüksek frekansta geçmektedir (saatte ortalama 2 yolcu treni).
2. Samara - Ufa - Çelyabinsk. Samara-Ufa demiryolu parçası 1888 yılında açılmıştır. Cumhuriyet toprakları boyunca 410 km ile Başkurdistan'ın ilk demir yolu olarak bilinmektedir. İdare merkezi Samara'da bulunan demiryolu; Yermekey, Belebey, Elşey, Deüleken, Şişme, Öfö, İglin bölgelerinden geçmektedir. Batıdan doğuya geçmektedir. Rusya'nın Volga ve Merkez bölgelerini Ural ve Sibirya ile bağlamaktadır. Yolcu trafiği için kullanılmaktadır.
3. Mejozernıy - Uçalı - Miass. Uçalı Madencilik Fabrikası'ndan Çhelyabinsk Metalurji Fabrikasına cevher nakliyesi için 1959 yılında inşa edilmiştir. İdari merkezi Çhelyabinsk'tadır. Yolcu trafiği için kullanmamaktadır. Cumhuriyet toprakları boyunca 97 km'ka uzanmaktadır.
4. Bügülme - Şişme. 1914 yılında açılmıştır. Cumhuriyet toprakları boyunca 142 km.'ka uzanmaktadır. İdare merkezi Samara'da bulunan demiryolu; Tuymazı, Büzdek, Blagovar, Şişme bölgelerinden geçmektedir. Batıdan doğuya geçmektedir. Samara - Ufa – Çelyabinsk demir yolu gibi Rusya'nın Volga ve Merkez bölgelerini Ural ve Sibirya ile bağlamaktadır. Yolcu trafiği için kullanılmaktadır.
5. Karlaman - Beloret - Magnitogorsk. Beloret – Magnitogorsk parçası Beloret Madencilik Fabrikası'ndan Magnitogorsk Metalürji Fabrikasına madde nakliyesi için 1961 yılında inşa edilmiştir. Karlaman – Beloret parçası 1977 yılında açılmıştır. Karlaman – Beloret parçasının İdare merkezi Samara'dadır. Beloret – Magnitogorsk parçası İdare merkezi Çelyabinsk'ta. Kuzey-Batı Güney-Doğuya geçmektedir. Rusya'nın Volga ve Merkez bölgelerini Orta Asya ile bağlamaktadır ama Astana'ya kadar yol olduğuna rağmen yolcu trenler sadece Magnitorsk'ka kadar çalışmaktadır. Yolcu trafiği için az kullanılmaktadır. Tek Ufa – Magnitogorsk - Sibay treni iki günde bir çalışmaktadır.
6. Dim - İşimbay - Tölgen. Dim – İşembay parçası 1936 yılında açılmıştır. İkinci parçası Tölgen kömür Fabrikası'ndan Kumertau Fabrikasına kömür nakliyesi için 1959 yılında inşa edilmiştir. İdari merkezi Samara'dadır. Kuzeyden Güneye geçmektedir. Moraptal – Tölgen parçasında yolcu trafiği için kullanılmaktadır. Tek Ufa – Taşkent (Özbekistan) treni üç günde bir çalışmaktadır. Ufa'nı Orenburg ile bağlamakta; Ufa'nı Trans-Aral Demiryolu aracıyla tüm Orta Asya ile bağlamaktadır.
7. Moraptal - Sakmar - Orenburg. 1980 yılında açılmıştır. Cumhuriyet toprakları boyunca 12 km'ka uzanmaktadır. Ufa'nı Orenburg ile bağlamaktadır; Ufa'nı Trans-Aral Demiryolu aracıyla tüm Orta Asya ile bağlamaktadır. Tek Ufa – Taşkent (Özbekistan) treni üç günde bir çalışmaktadır. İdare merkezi Çelyabinsk'tadır.
8. Ufa (Sportivnaya İstasyonu) – Blagoveşensk. Blagoveşensl kimya şirketlerini Ufa'nın petrol şirketleri ile bağlamaktadır. Yolcu trafiği için az kullanılmaktadır.
9. Magnitogorsk - Sibay. Sibay Madencilik Fabrikası'ndan Magnitogorsk Metalürji Fabrikasına cevher nakliyesi için 1954 yılında inşa edilmiştir. Cumhuriyet toprakları boyunca 110 km uzunluğu vardır. İdare merkezi Çelyabinsk'tadır.

## Kültür

### Sinema sanatı

Başkurdistan'da sinemanın geliştirilmesi üzerinde kimse sistematik çalışamadığı için sinema sanatı yoktur. Doğrusunu söylemek gerekirse, Başkurdistan'da bir film stüdyosu vardır. Ayrıca bu film stüdyosu yüzden fazla film (çoğu belgesel) çekmiştir. Filmlerinin, Başkurdistan'da da geniş bir çevre tarafından bilinmemesi sebebiyle Başkurdistan'da sinema sanatının olmadığını söyleyebilmekteyizdir. Ufa'da karar verme merkezinin olmaması, mali eksiklik, Başkurt dilinde TV yayın akışının aşamalı olarak düşüşü sebebiyle bu durumun tamamen sinema sanatçılarının hatası olduğu söylenememektedir. Belki çağdaşlar tarafından değil, torunlar (yeni nesiller) tarafından büyük miktarda bunun talep edileceği umulmaktadır. Başkurdistan'la ilgili sinema sanatının önemli filmleri aşağıdakiler gibi not edilebilimektedir:

1. 1940 yılında yönetmen Yakov Protazanov tarafından çekilen "Salavat Yulaev" filmi (Rusça "Салават Юлаев"). Adından da anlaşılacağı gibi, film 1773-1775'teki İsyanı ve o savaştaki liderlerinden (savaşın liderlerinden) biri olan Salavat Yulaev'i anlatmaktadır. Film, Çariçe II. Katerina hükûmetine karşı Başkurtlar, Ural Rus Kazaklar, köylü madenciler tarafından gerçekleştirilen tüm Ural bölgesindeki geniş halk tabanlı isyanını anlatmaktadır.
2. 1959 yılında yönetmen Oleg Nikolaevski tarafından çekilen "Öten Turna" film-balesi (Rusça "Журавлиная песнь"). Adından da anlaşılacağı gibi, film "Öten Turna" Turna kuşuyla ilgili bir Başkurt halk efsanesini anlatmaktadır. Erkeğin ve kadının aşkını zulüm ve kötü niyetten kurtarmaya turnalar yardımcı olmaktadır. Film boyunca Zagir İsmagilov ve Lev Stepanov'un muhteşem müziğini işitebilmekteyizdir.
3. 1978 yılında yönetmen Baras Halzanov tarafından çekilen "Ay Tutulması Gecesinde" filmi (Rusça "В ночь лунного затмения") adından da anlaşılacağı gibi, film Başkurt yazarı Mostay Kerim'in "Ay Tutulması Gecesinde" oyununu anlatmaktadır. Oyunun olayları 18. yüzyılda gerçekleşmektedir. Asıl mesaj ulusal geleneklerin kötü olduğunu söylemesine rağmen film iyi, çünkü bu filmde geleneksel kültür ve kostümler iyi gösterilmektedir.
4. 1980 yılında yönetmen Vasiliy Juravlev tarafından çekilen "Altın Atın Binici" filmi (Rusça "Всадник на золотом коне"). Film Başkurt halk masalını anlatmaktadır. Zulüm ve kötü niyet altındaki rakip boylardan ya da kabilelerden olan erkeğin ve kadının sevgisini anlatmaktadır.

Başkurdistan'ın en önemli ressamı olarak Kasim Devletkildeev kabul edilirse Zagir İsmagilov en önemli besteci, Askar Abdrazakov en önemli yönetmen olarak kabul edilebilmektedir. 2018 yılında Başkurdistan hükûmeti, Askar Abdrazakov'u onurlandırmak için tek film stüdyosuna onun adını vermiştir. Gerçekten de Askar Abdrazakov ulusal geleneklerine bağlı pek çok çalışmaya imza atmıştır. Bunlar arasında:

1. Başkurt yazarı Mohametşa Burangulov'un "Düğün" oyunundan uyarlanan 1970'teki "Düğün" (Rusça "Туй") filmi;
2. 1990'daki "Ahmet Zeki Velidi Togan" belgesel filmi, Başkurdistan'da doğmuş, Türkolog ve Başkurt bağımsızlık hareketi önderi olan Zeki Velidi Togan'ın hayatını anlatmaktadır;
3. 1992'deki "Devrimci Diplomat" (Rusça "Революционер дипломат") belgesel filmi, Başkurdistan'da doğmuş, "Kızıl paşa" olarak bilinen, Arap devletlerinde Sovyetler Birliği'nin ilk büyükelçilerinden birisi olan Kerım Hekimov'un hayatını anlatmaktadır.

Başkurdistan film stüdyosunun 1992'de çekilen, Başkurt halkının tarihsel kaderi, geçmişi ve bugününü anlatan "Özgürlük Kapısı" (Rusça "Врата Свободы") adlı felsefe filmi; 2015'te çekilen, katil, eskiden bir mahkûm olan ve sonra uzak bir köyde molla olmuş bir insan hakkındaki "Tövbe" (Rusça Тауба-Покаяние) filmi vb. dikkate değerdir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

Wikimedia Commons'ta Başkurdistan ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Başkurdistan'daki şehirler listesi
* Ural Batır Başkurt halk destanı (Yazma Başkurtça, Ortak Türkçe alfabesinde.)19 Temmuz 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Sadri Maksudi Arsal
* Zeki Velidi Togan