# Kalmukya

|  |
| --- |
| **Kalmukya**  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Bayrak
 | Arma
 |

 |
| **Milli Marş:** Kalmukya Millî Marşı
 |
| **Konum** |
| KalmukyaKalmukya |
| **Yönetim** |
| **Ülke:** |  Rusya |
| **Federâl Bölge:** | Güney Federal Bölgesi
 |
| **Ekonomik Bölge:** | Güney Ekonomik Bölgesi
 |
| **Başkent:** | Elista
 |
| **Cumhurbaşkanı:** | Aleksey Orlov
 |
| **Genel bilgiler** |
| **Yüzölçüm:** | 76.100 km² (29.382 sq mi)
 |
| **Nüfus:** | 292.410
 |
|  - **Yoğunluk:** | 4 /km² (10 /sq mi) |
| **Diğer bilgiler** |
| **Dili:** | Kalmukça, Rusça
 |
| **Kuruluş tarihi:** | 1993
 |
| **Kodu:** | 90
 |

**Kalmukya** veya **Kalmıkya** (Kalmukça: Хальмг Таңһч, Rusça: Респу́блика Калмы́кия), Rusya'ya bağlı bir cumhuriyettir. Kalmukya, Avrupa sınırları içinde Budizm'in en yaygın din olduğu tek bölgedir.

## Tarih

Kalmukların ataları Oyratlar, Güney Sibirya steplerindeki İrtiş Nehri kıyılarından Aşağı İdil bölgesine 1630 yıllarında gelmişlerdir. İdil deltası üzerinde kuzeyde Saratov’dan güneydeki Astrahan’a kadar olan geniş steplere yerleşmiş, burada Kalmuk Hanlığı'nı kurmuşlardır.

Yerleşmelerinden 25 yıl sonra Kalmuklar Rus Çarına bağlanmışlardır. Ruslarla anlaşma yaparak, Rusya’nın güney sınırını koruma karşılığında Rus sınır yerleşimlerinde ticaret yapma ayrıcalığı kazanmışlardı. Ancak bu bağlılık daha çok sembolik kalmıştır. Kalmuk hanları genellikle “Göçebelerin Büyük Yasası” (Iki Tsaadzhin Bichig) adını verdikleri kurallara göre kendi kendine yönetim uygulamışlardır.

18. yüzyılın ortalarına doğru Ruslar Kalmukların içişlerine daha fazla karışmaya başlar. Bunun üzerine 1770 yılında son Kalmuk hanı Ubashi Han halkını anayurtları Çungarya'ya geri götürme kararı alır. Yaklaşık 168.080 kadar Kalmuk Ubashi Han'ın liderliğinde Orta Asya'nın diğer ucundaki vatanlarına doğru yola çıkar. Yolda Kazaklar ve Kırgızlarla savaşan, bir taraftan da açlık ve susuzluğa maruz kalan Kalmukların çoğu ölür. Aylarca süren zorlu yolculuğun sonunda yalnızca 66.073 kadar Kalmuk, Mançuların denetimindeki Sincan'a ulaşır.

Çariçe Katerina Kalmuk Hanlığını feshederek bölgeyi Astrahan valisine bağlar. Rusya'da kalan Kalmuklar savaşlarda Rusya adına savaşmış, yavaş yavaş yerleşik bir yaşam tarzını benimsemişlerdir.

### Sovyet dönemi

Ekim Devrimi'nden sonra çoğu Beyaz Ordu saflarında çatışan bazı Kalmuk gruplar yurt dışına kaçtı. Kalmuk diasporası Türkiye'de bir süre kaldıktan sonra, Yugoslavya, Bulgaristan, Çekoslovakya ve Fransa'ya dağıldı. Sovyet yönetimi geride kalanları sert bir şekilde cezalandırmış, çok sayıda kişiyi idam etmiştir.

Kalmukya 4 Kasım 1920'de, Sovyetler Birliği içinde özerk bir bölge (oblast) olarak ilan edildi; 1935'te ise, özerk bir cumhuriyet oldu. Stalin döneminde Budist manastırları kapatıldı; Kalmuk dini metinleri yakıldı; 1932-1933 yılları kollektivizasyon döneminde yaklaşık 60.000 kişi açlıktan öldü.

II. Dünya Savaşı sırasında Kalmukya Nazi işgaline uğradı. 1943'te Sovyetler bölgeyi geri aldı; Sovyet yönetimi Nazilerle iş birliği yaptıkları gerekçesiyle işbirlikçi Kalmukların Orta Asya ve Sibirya'ya sürdü. Yarısı, yolda; geriye kalanların büyük bir bölümü de Sibirya'da öldü. Ancak 1957'de Kruşçev'in izniyle yurtlarına geri dönebildi. 1958'de Kalmukya, yeniden özerk Sovyet cumhuriyeti oldu. Sovyetler Birliği'nin dağılmasından sonra, Rusya Federasyonu'na bağlı özerk bir cumhuriyet olarak varlığını sürdürmektedir.

## Coğrafya

### Zaman Dilimi

Kalmukya, Moskova zaman dilimindedir (MSK/MSD). UTC'e göre saat farkı +0300 (MSK)/+0400 (MSD)

Kalmukya haritası
### Nehirler

Önemli nehirleri:

* İdil Nehri
* Kuma Nehri
* Manych Nehri

### Göller

Kalmukya, Hazar Denizi kıyısında yer alır. Bundan başka Kalmukya sınırları içinde birkaç göl bulunur. Bunlar:

* Manych-Gudilo Gölü
* Sarpinskoye Gölü
* Sostinskiye Gölleri
* Tsagan-Khak Gölü

### Doğal Kaynaklar

Kalmukya'nın doğal kaynakları kömür, petrol ve doğalgazdır.

### İklim

Kalmukya karasal iklime sahiptir. Yazları çok sıcak ve kuru, kışları ise soğuk ve kar yağışlıdır.

* *Ocak Ayı Sıcaklık Ortalaması*: -7 °C
* *Temmuz Ayı Sıcaklık Ortalaması*: +24 °C
* *Yıllık Ortalama Yağış*: 170mm (doğu bölgelerinde) - 400mm (batı bölgelerinde)

## Nüfus

Kafkasya’nın etnik yapısı.
2002 istatistiklerine göre Kalmuklar nüfusun %53,3'nü oluşturmaktadır. Diğer gruplar Ruslar (%33,6), Darginler (7.295 ya da %2,5), Çeçenler (5.979 ya da %2), Kazaklar (5.011 ya da %1,7), Türkler (3.124 ya da %1,1), Ukraynalılar (2.505 ya da %0,9), Avarlar (2.305 ya da %0,8), Almanlar (1.643 ya da %0,6).

| Etnik
Grup

 | sayım
1926

 | sayım
1939

 | sayım
1959

 | sayım
1970

 | sayım
1979

 | sayım
1989

 | sayım
2002

 | Daraltsayım
2010

 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| sayı
 | yüzdelik
 | sayı
 | yüzdelik
 | sayı
 | yüzdelik
 | sayı
 | yüzdelik
 | sayı
 | yüzdelik
 | sayı
 | yüzdelik
 | sayı
 | yüzdelik
 | sayı
 | yüzdelik
 |
| Kalmuklar
 | 107.026
 | %75,6
 | 107.315
 | %48,6
 | 64.882
 | %35,1
 | 110.264
 | %41,1
 | 122.167
 | %41,5
 | 146.316
 | %45,4
 | 155.938
 | %53,3
 | 162,740
 | 57,4%
 |
| Ruslar
 | 15.212
 | %10,7
 | 100.814
 | %45,7
 | 103.349
 | %55,9
 | 122.757
 | %45,8
 | 125.510
 | %42,6
 | 121.531
 | %37,7
 | 98.115
 | %33,6
 | 85,712
 | 30,2%
 |
| Diğerleri
 | 19.356
 | %13,7
 | 12.555
 | %5,7
 | 16.626
 | %9
 | 34.972
 | %13
 | 46.850
 | %15,9
 | 54.732
 | %17
 | 38.357
 | %13,1
 | 35,239
 | 12,4%
 |

## Din

Halkın çoğunluğunu Tibet Budistleri ve Ortodoks Hristiyanlar oluşturur. Ayrıca önemli miktarda da ateist bulunmaktadır.
Kalmuk disporası 1923'te Belgrad'da bir Budacı tapınağı kurmuş; ancak tapınak savaşta yıkılmıştır. II. Dünya Savaşı'ndan sonra Belgrad'daki Kalmuklarının çoğu, Almanya ve ABD'ye göç etmiştir. Günümüzde Kalmuklar, dünyanın dört bir yanına dağılmış durumdadır. Kalmukların en yoğun yaşadığı Amerikan eyaleti olan New Jersey'de bir Kalmuk Budist tapınağı bulunmaktadır.
Kırgızistan’ın Karakol bölgesinde yaşayan "Sart Kalmuklar" ise Kırgız kültürüne uyum sağlayarak Müslümanlığa geçmişlerdir; Kırgızca konuşmaktadırlar.

## Notlar

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Kalmukya ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* News Agency of the Republic of Kalmykia(also in Russian22 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.)
* Kalmukya Cumhuriyeti resmî sitesi 25 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (ayrıca Russian 8 Haziran 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.)
* Official website of the Kalmyk diplomatic representation at the President of the Russian Federation(ayrıca Russian21 Aralık 2012 tarihinde Archive.is sitesinde arşivlendi)
* Official website of the Kalmyk State University
* Ethnologue report on Kalmyk language7 Ekim 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Forum of Kalmyk Internet Community 2 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Web-Portal of the Interregional Not-for-Profit Organization "The Leaders of Kalmykia"
* Mistaken Foreign Myths about Shambhala 22 Şubat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* The man who bought chess 8 Temmuz 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., The Observer 29 October 2006
* The Buddhist hordes of Kalmykia6 Şubat 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., The Guardian September 19, 2006
* Kalmyk Buddhist Temple in Belgrade (1929 - 1944)12 Aralık 2003 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Earth to Kalmykia, Come In Please 16 Ekim 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. The Economist December 18, 1997