# Yazılım kategorileri

PC DOS 1.0
**Yazılım kategorileri**, yazılım gruplarıdır. Yazılımın bu kategoriler açısından anlaşılmasını sağlamaktadırlar. Farklı sınıflandırma şemaları, yazılımların farklı yönlerini dikkate alır.

## Bilgisayar yazılımı

Bilgisayar yazılımı, ortak işlev, tür veya kullanım alanına göre kategorilere ayrılabilir. Üç geniş sınıflandırma vardır:

* *Uygulama yazılımı*, görevleri yerine getirmek için bilgisayar programlarının genel tanımıdır. Uygulama yazılımı genel amaçlı (kelime işleme, web tarayıcıları vb.) veya özel amaçlı (muhasebe, kamyon planlaması vb.) olabilmektedir. Uygulama yazılımı, sistem yazılımıyla çelişir.
* *Sistem yazılımı*, çeşitli uygulama yazılımları ve ağları dahil olmak üzere bilgisayar sistemlerini başlatmak ve çalıştırmak için kullanılan bilgisayar programlarına atıfta bulunan genel bir terimdir.
* Derleyiciler ve bağlayıcı gibi *bilgisayar programlama araçları*, bilgisayar programı kaynak kodunu ve kitaplıklarını yürütülebilir RAM'lere (söz konusu üçünden birine ait olacak programlar) çevirmek ve birleştirmek için kullanılır.

### Telif hakkı durumu

GNU Projesi, yazılımları telif hakkı durumuna göre özgür yazılım, açık kaynaklı yazılım, kamu malı yazılım, copyleft yazılım, copyleft olmayan özgür yazılım, gevşek lisanslı yazılım, GPL ile kapsanan yazılım, GNU işletim sistemi, GNU programları, GNU yazılımı, FSF lisanslı GNU yazılımı, özgür olmayan yazılım, özel mülk yazılım, ücretsiz (freeware), paylaşımlı yazılım, özel yazılım ve ticari yazılım şeklinde sınıflandırır.

#### Özgür yazılım

Özgür yazılım, herkese bedelsiz veya bir ücret karşılığında aynen veya değişikliklerle kullanma, kopyalama ve dağıtma izni ile gelen yazılımdır. Bu, özellikle kaynak kodunun mevcut olması gerektiği anlamına gelir. "Kaynak değilse, yazılım değildir." Bir program özgürse, GNU gibi özgür bir işletim sistemine veya Linux sisteminin özgür sürümlerine potansiyel olarak dahil edilebilir.

Telif hakkı lisansı (ve GNU projesi) anlamında özgür yazılım bir fiyat değil özgürlük meselesidir. Ancak özel mülk yazılım şirketleri, fiyatı belirtmek için tipik olarak "özgür yazılım" terimini kullanır. Bazen bu, ikili bir kopyanın ücretsiz olarak elde edilebileceği anlamına gelir; bazen bu, bir kopyanın ek ücret olmaksızın bir bilgisayarla birlikte satıldığı anlamına gelir.

#### Açık kaynaklı yazılım

Açık kaynaklı yazılım, kaynak kodu belirli bir lisans altında lisans sahiplerine sunulan yazılımdır. Herhangi bir noktada kullanılabilir ve yayılabilir, kaynak kodu açıktır ve gerektiği gibi değiştirilebilir. Bu tür yazılımların tek şartı, değişiklikler yapıldığında kullanıcıların bu değişiklikleri başkalarına bildirmesidir. Açık kaynak yazılımın temel özelliklerinden biri, tüm geliştiricilerin ve kullanıcıların paylaşılan fikri mülkiyetidir. Linux işletim sistemi, açık kaynaklı yazılım koleksiyonunun en iyi bilinen örneklerinden biridir.

#### Copyleft yazılımı

Copyleft yazılım, dağıtım koşulları, tüm sürümlerin tüm kopyalarının aşağı yukarı aynı dağıtım koşullarını taşımasını sağlayan ücretsiz bir yazılımdır. Bu, örneğin, copyleft lisanslarının genellikle başkalarının yazılıma ek gereksinimler eklemesine izin vermediği (ancak sınırlı sayıda güvenli ek gereksinime izin verilebildiği halde) ve kaynak kodunun kullanılabilir olmasını gerektirdiği anlamına gelir. Bu, programı ve değiştirilmiş sürümlerini, bir programı tescilli yapmanın bazı yaygın yollarından korur. Bazı copyleft lisansları, yazılımı tescilli hale getirmenin diğer yollarını engeller.

Copyleft genel bir kavramdır. Gerçek bir programın kopyalanması, belirli bir dağıtım koşulları gerektirir. Farklı copyleft lisansları, değişen şartlar nedeniyle genellikle “uyumsuzdur”, bu da bir lisansı kullanarak kodun diğer lisansı kullanan kodla birleştirilmesini yasa dışı kılar. İki yazılım parçası aynı lisansı kullanıyorsa, bunlar genellikle birleştirilebilir.

#### Copyleft olmayan özgür yazılım

Copyleft olmayan özgür yazılım, yazardan, yeniden dağıtma, değiştirme ve lisans kısıtlamaları ekleme izni ile gelir.

Bir program ücretsizse ancak copyleft uygulanmamışsa, bazı kopyalar veya değiştirilmiş sürümler ücretsiz olmayabilir. Bir yazılım şirketi, programı değiştirerek veya değiştirmeden derleyebilir ve yürütülebilir dosyayı özel bir yazılım ürünü olarak dağıtabilir. X Pencere Sistemi bu yaklaşımı göstermektedir. X Konsorsiyumu, X11'i copyleft olmayan özgür yazılım yapan dağıtım koşullarıyla yayınlar. Dilerseniz, bu dağıtım şartlarına sahip ve ücretsiz bir kopya edinebilirsiniz. Ancak, özgür olmayan sürümler mevcuttur ve yalnızca özgür olmayan sürümlerin çalıştığı iş istasyonları ve PC grafik kartları mevcuttur. X11'in geliştiricileri X11'i bir süreliğine özgür yazılım kapsamından çıkardı; bunu yapabilmelerinin nedeni ise diğerlerinin kendi kodlarına aynı copyleft dışı lisans kapsamında katkıda bulunmalarıdır.

#### Paylaşımlı yazılım

Paylaşımlı yazılım veya *shareware*, kopyaları yeniden dağıtma izniyle birlikte gelen ancak bir kopyasını kullanmaya devam eden herkesin ödeme yapması gerektiğini söyleyen bir yazılımdır. Paylaşımlı yazılım özgür bir yazılım değildir ve hatta yarı özgür değildir. Çoğu paylaşılan yazılım için kaynak kodu mevcut değildir; bu nedenle program değiştirilemez. Shareware, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar da dâhil olmak üzere, bir lisans ücreti ödemeden bir kopya oluşturma ve yükleme iznine sahip değildir.

#### Ücretsiz yazılım

Paylaşımlı yazılıma benzer şekilde, ücretsiz yazılım veya *freeware*, herhangi bir ön ödeme olmaksızın indirilebilen ve dağıtılabilen yazılımdır. Ücretsiz yazılımın hiçbir zaman ilişkili bir ücreti yoktur. Küçük program güncellemeleri ve küçük oyunlar gibi şeyler genellikle ücretsiz olarak dağıtılmaktadır. Ücretsiz yazılımın ücretsiz olmasına rağmen telif hakkı vardır, bu nedenle başkaları yazılımı kendi başlarına pazarlayamazlar.

## Microsoft TechNet ve AIS Yazılım kategorileri

Bu sınıflandırmanın yedi ana unsuru vardır. Bunlar: platform ve yönetim, eğitim ve referans, ev ve eğlence, içerik ve iletişim, operasyonlar ve profesyonel, ürün imalatı ve hizmet sunumu ve iş koludur.

* Platform ve yönetim - Kullanıcıların bilgisayar işletim ortamını, donanım bileşenlerini ve çevre birimlerini ve altyapı hizmetlerini ve güvenliği kontrol etmesine olanak tanıyan masaüstü ve ağ altyapısı ve yönetim yazılımı.
* Eğitim ve referans - Belirli bir uygulama için eğitim veya yardım dosyaları gibi kaynaklar içermeyen eğitim yazılımı.
* Ev ve eğlence - Öncelikle evde veya evde veya eğlence için kullanılmak üzere tasarlanmış uygulamalar.
* İçerik ve iletişim - Üretkenlik, içerik oluşturma ve iletişim için yaygın uygulamalar. Bunlar genellikle ofis üretkenlik paketlerini, multimedya oynatıcıları, dosya görüntüleyicileri, Web tarayıcılarını ve iş birliği araçlarını içerir.
* Operasyonlar ve profesyonel - Kurumsal kaynak yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi, tedarik zinciri ve üretim görevleri, uygulama geliştirme, bilgi yönetimi ve erişimi ve hem iş hem de teknik ekipman tarafından gerçekleştirilen görevler gibi ticari kullanımlar için tasarlanmış uygulamalar.
* Ürün üretimi ve hizmet sunumu - Kullanıcıların belirli sektörlerde ürün oluşturmasına veya hizmetler sunmasına yardımcı olur. Bu bölümdeki kategoriler Kuzey Amerika Endüstri Sınıflandırma Sistemi (NAICS) tarafından kullanılmaktadır.

## Pazara dayalı kategoriler

### Yatay uygulamalar

### Dikey uygulamalar

* Konaklama ve yemek hizmetleri
* İdari ve destek
* Tarım, ormancılık ve avcılık
* Sanat, eğlence ve rekreasyon
* İnşaat
* Eğitim hizmetleri
* Finans ve sigorta
* Sağlık ve sosyal yardım
* Enformasyon
* Dâhili ve tescilli iş alanı uygulamaları
* Şirketlerin ve işletmelerin yönetimi
* İmalat
* Madencilik, taş ocakçılığı ve petrol ve gaz çıkarma
* Posta
* Profesyonel, bilimsel ve teknik hizmetler
* Kamu yönetimi
* Emlak, kiralama ve leasing
* Perakende satış
* Kamu hizmetleri
* Atık yönetimi ve iyileştirme hizmetleri
* Toptan ticaret
* Nakliye ve depolama
* Diğer hizmetler (Kamu Yönetimi hariç)

## Kaynakça