# Timurlu Hanedanı

| Timurlu Hanedanı گورکانیان, Küregen گورکانیان, Gūrkāniyān |
| --- |
|  |
| Ülke |  Timur İmparatorluğu  Babür İmparatorluğu |
| Aktif bölge(ler) | * Türkistan
* İran
* Hint alt kıtası
 |
| Milliyet | Türk |
| Kuruluş | 1370 |
| Kurucu | Timur |
| Yıkılış | 1858 |
| Son hükümdar | II. Bahadır Şah |
| Ünvan(lar) | * Emir
* Beg
* Mirza
* Sahipkıran
* Sultan
* Şah
* Padişah
 |
| Yakın aile(ler) | Börçigin
Barlaslar  |
| Alt kolları | Babür Hanedanı |

**Timurlu hanedanı** (Farsça: تیموریان), kendini Gürkani (Farsça: گورکانیان, latinize: Gūrkāniyān), Timur'un (Timurlenk olarak da bilinir) soyundan gelen Türk kökenli bir Sünni Müslüman hanedanı idi. "Gürkani" kelimesi, Türkçeden Moğolcaya da geçen "damat" anlamına gelen "küḏegü (küregen)" kelimesinin Farsçalaştırılmış şekli olan "Gürkan"dan türemiştir. Gürkan lakabını kullanmasının sebebi ise Cengiz Han'ın soyundan gelen Saray Mülk Hanım ile evlendiğinden, Timurlular Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han'ın soyundan gelen akrabaları olduğundan, bu hanedan tarafından kullanılmıştır. Timurlu hanedanı üyeleri Fars kültüründen güçlü bir şekilde etkilenerek tarihte iki önemli imparatorluk kurmuşlardır:

* İran ve Türkistan merkezli Timur İmparatorluğu (1370-1507)
* Hint alt kıtası merkezli Babür İmparatorluğu (1526-1857)

## Timurluların Kökeni ve Kültürü

Timurlu hanedanının kökeni, Moğol İmparatorluğu'nun kurucusu Cengiz Han'ın Moğol ordusunun kalıntıları olan Barlas olarak bilinen Moğol kabilesine kadar uzanmaktadır. Moğolların Orta Asya'yı fethinden sonra Barlaslar, Çimkent'ten Taraz ve Almatı'ya kadar bugünkü güney Kazakistan'a yerleşmiş ve bir süre Moğolistan - Farsça'da "Moğolların Ülkesi" - olarak anılmış ve yerel Türk ve Türkçe konuşan nüfusla önemli ölçüde karışmışlardır, öyle ki Timur'un hükümdarlığı sırasında Barlaslar dil ve alışkanlıklar açısından tamamen Türkleşmişlerdir.

Buna ek olarak, Timurlu kültürü Türk-Moğol unsurları ile yerli İran ve İslam unsurlarının karışmasından meydana gelmiştir. Zengin şehir merkezlerinde İran şairlerini tanımış olan Timurlu Mirza ve beyleri kendi dilleriyle de şiirler yazılmasını arzu ediyordu. Bu sayede yazılan şiirler, Ali Şîr Nevâî ile klasik İran örneklerinin mükemmelliğine eriştiği gibi Nevâî, Muhâkemetü’l-lugateyn adlı meşhur eserini kaleme almıştır. Şairleri himaye eden Mirzaların kendileri de Türkçe şiirler yazıyordu. Bunlar arasında Seyyid Ahmed, İskender ve Ebû Bekir zikredilebilir. Zamanlarının büyük kısmını seferlerde geçiren Timurlu Mirzaları eğlenceden de geri kalmıyorlardı. Timur'un seferleri sırasında ele geçirerek Semerkant'a gönderdiği sanatkârlar içinde bazı çalgıcı ve okuyucularda bulunuyordu. Kendisi de hattat olan Mirza Giyaseddin Baysungur, Herat'taki konağını zamanın sanat akademisi haline getirmiştir. Daha sonra Hüseyin Baykara ve Ali Şîr Nevâî'nin şahsında yeniden koruyucu bulan sanatkârlar ortaya çıkmış, tabiat manzaralarını geleneksel unsurlar ile birleştirerek kitap ressamlığında bir yenilik yapmayı başaran Bihzâd yetişmiştir. Yine devlet adamlarının sanatkârları koruması sonucu meydana gelen eserler Batı'da "Timurlu Rönesansı" tabirinin doğmasına yol açmıştır.

## Hükümdarların listesi

| Ünvan adı
 | Adı
 | Hüküm süresi
 |
| --- | --- | --- |
| Timur, Çağatay Hanlığı'nı Soyurgatmış Han'ın önemsiz Han olmasından dolayı Sultan Mahmud Han ile beraber yönetti. Kendisi de Emir unvanını benimsedi. Özünde Hanlık sona ermiş ve Timur İmparatorluğu sağlam bir şekilde kurulmuştur.
 |
| *Emir*
امیر
*Timurlenk*
تیمور لنگ | Timur
تیمور بیگ گورکانی | 1370–1405
 |
| *Emir*
امیر | Pir Muhammed bin Cihangir Mirza
پیر محمد بن جہانگیر میرزا | 1405–1407
 |
| *Emir*
امیر | Halil Sultan bin Miranşah
خلیل سلطان بن میران شاہ | 1405–1409
 |
| *Emir*
امیر | Şahruh Mirza
شاھرخ میرزا | 1405–1447
 |
| *Emir*
امیر
*Uluğ Beg*
الغ بیگ | Mīrzā Muhammed Ṭaragay bin Şāh Ruḫ
میرزا محمد طارق | 1447–1449
 |
| Timur İmparatorluğu'nun Bölünmesi
 |

| Maveraünnehir
 | Horasan/Herat/Fars/Irak-ı Acem
 |
| --- | --- |
| Abdüllatif Mirza
میرزا عبداللطیف
*Pederkuş*
(Father Killer)
1449–1450

 | * Alaüddevle Mirza علاء الدولہ میرزا بن بایسنقر ?
* Ebu'l Kâsım Babür Mirza میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر  1449–1457
* Sultan Muhammed سلطان محمد ابن بایسنقر 1447–1451
 |
| Abdüllatif Mirza
میرزا عبد اللہ
1450–1451

 | Ebu'l Kasım Babür Mirza
میرزا ابوالقاسم بابر بن بایسنقر
1451–1457

 |
|  | Mirza Şah Mahmud
میرزا شاہ محمود
1457

 |
|  | İbrahim Mirza
ابراھیم میرزا
1457–1459

 |
| Ebu Said Mirza
ابو سعید میرزا
(Ebu Said Mirza, Özbek Reisi Ebü'l-Hayr Han'ın (Muhammed Şeybani Han'ın dedesi) yardımıyla Orta Asya'daki Timurlu kalpgahının çoğunu yeniden birleştirmesine rağmen, İran'ı Cihan Şah yönetimindeki Karakoyunlularla bölüşmeyi kabul etti, ancak Uzun Hasan yönetimindeki Akkoyunlular önce Cihan Şah'ı sonra da Ebu Said'i yenip öldürdü. Ebu Said'in ölümünden sonra ise tekrar Timurlular parçalanma dönemine girdi).
1451–1469

 |
| \*\**Maveraünnehir bölündü* | Hüseyin Baykara
سلطان حسین میرزا بایقرا
1469 (*1. hükümdarlık)* |
|  | Yadigar Muhammed Mirza
میرزا یادگار محمد
1470 (6 hafta)

 |
|  | Hüseyin Baykara
سلطان حسین میرزا بایقرا
1470–1506 *2. hükümdarlık* |
|  | * Bediü'z-zaman Mirza بدیع الزمان میرزا  1506–1507
* Muzaffer Hüseyin Mirza مظفر حسین میرزا  1506–1507
 |
|  | Özbek Şeybanî Han, Herat'ı fethetti
 |

* Ebu Said'in oğulları, onun ölümü üzerine Maveraünnehir'i Semerkant, Buhara, Hisar, Belh, Kabil ve Fergana olarak paylaştılar.

## Soyağacı

| Barlaslar
 |
| --- |
|

|  |
| --- |
|   Timur İmparatorluğu
  Fergana
  Kâbil
  Herat
  Semerkant
  Mâverâünnehir
  Hissar
  Horasan
  Çağatay Hanlığı
  Babürlüler

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Timur** h. 1370-1405 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Cihangir |  |  |  |  |  | Ömer Şeyh |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | Miranşah |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Şahruh** h. 1405-1447 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | Muhammed |  | **Pir Muhammed** h. 1405-1407 |  | Baykara |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Halil** h. 1405-1409 |  | Muhammed |  | **Uluğ Bey** h. 1447-1449 |  | İbrahim |  |  |  |  |  | Baysungur |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  | **Muhammed-Cihangir** h. 1405-1409 |  |  |  |  |  | Mansur |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Ebu Said** h. 1451-1459 h. 1459-1469 |  | **Abdüllatif** h. 1449-1450 |  | **Abdullah** h. 1450-1451 |  | **Alaüddevle** h. 1447-1448 |  | **Muhammed** h. 1449-1451 |  | **I. Bâbür** h. 1449-1449,  1451-1457 h. 1447-1457 |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Hüseyin Baykara** h. 1469-1470,  1470-1506 |  | **Ahmed** h. 1469-1494 |  | **Mahmud** h. 1469-1469 h. 1469-1495 h. 1494-1495 |  |  |  |  |  | **Ömer Şeyh** h. 1469-1494 |  |  |  |  |  | **II. Uluğ Bey** h. 1469-1502 |  | **İbrahim** h. 1457-1459 h. 1457-1459 |  | **Yadigar Muhammed** h. 1470-1470 |  | **Şah Mahmud** h. 1457-1457 h. 1457-1457 |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  | **Bediüzzaman** h. 1506-1507 |  | **Muzaffer Hüseyin** h. 1506-1507 |  | **Mesud** h. 1495-1497 |  | **Baysungur** h. 1495-1497 h. 1497-1499 |  | **Ali** h. 1497-1500 |  | **II. Babür** h. 1494-1497 h. 1497-1497,  1511-1512 h. 1504-1526 h. 1526-1530 |  | **Cihangir** h. 1497-1504 |  | **Abdürezzak** h. 1502-1504 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Hümâyun** h. 1530-1540,  1555-1556 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **I. Ekber** h. 1556-1605 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Cihangir** h. 1605-1627 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **I. Şah Cihan** h. 1628-1658 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Evrengzib I. Alemgir** h. 1658-1707 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **I. Bahadır Şah I. Şâh Âlem** h. 1707-1712 |  | **Azam Şah** h. 1707-1707 |  | Kam-Bakhsh |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Cihandar Şah** h. 1712-1713 |  | Azim ash-Shan |  |  |  |  |  | Rafi ash-Shan |  | Jahan-Shah |  | Muhi as-Sunnat |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **II. Âlemgîr** h. 1754-1759 |  | **Ferruhsiyer** h. 1713-1719 |  | **II. Cihan Şah** h. 1719-1719 |  | **Refiüdderecât** h. 1719-1719 |  | **Muhammed Şah** h. 1719-1748 |  | **III. Cihan Şah** h. 1759-1760 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Şah Âlem** h. 1760-1788,  1788-1806 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **Ahmed Şah** h. 1748-1754 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **II. Ekber** h. 1806-1837 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **IV. Şah Cihan** h. 1788-1788 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | **II. Bahadır Şah** h. 1837-1857 |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|

 |

## Kaynakça