# Şahıs eki

**Şahıs eki** veya **kişi eki**, yüklemin kişisini (özneyi) belirten ek. Fiil kiplerine veya ek-fiillere eklenerek işin veya oluşun kim tarafından gerçekleştirildiğinin anlaşılmasını sağlayan eklerdir.

Türkçedeki şahıs ekleri **-m**, **-im**, **-n**, **-in**, **-sin**, **-k**, **-iz**, **-niz**, **-iniz**, -**siniz**, **-ler** ve **-sinler'**dir. Bunlar büyük ve küçük ünlü uyumlarına uyacak şekilde değişiklik gösterir:

* Duyuy**o**r + **u**m (Birinci tekil şahıs eki -im, şimdiki zaman kipi eki -yor'a uyum sağlamak için -um'a dönüştü.)

## Fiil cümlelerinde

Fiil cümleleri, yüklemi bir fiil olan cümlelerdir. Türkçedeki örnek bir fiil çekimi şu şekildedir:

```
Fiil  + Kip eki + (Yardımcı ünsüz) + **Şahıs eki**
öğren +   meli  +         y        +    **im**

```

### Örnek çekim tablosu

|  | 1. tekil şahıs / ben | 2. tekil şahıs / sen | 3. tekil şahıs / o | 1. çoğul şahıs / biz | 2. çoğul şahıs / siz | 3. çoğul şahıs / onlar
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Bilinen geçmiş zaman | geldi**m** | geldi**n** | gel**di** | geldi**k** | geldi**niz** | geldi(**ler**)
 |
| Öğrenilen geçmiş zaman | gelmiş**im** | gelmiş**sin** | gel**miş** | gelmiş**iz** | gelmiş**siniz** | gelmiş(**ler**)
 |
| Şimdiki zaman | geliyor**um** gelmektey**im** | geliyor**sun** gelmekte**sin** | gel**iyor** gel**mekte** | geliyor**uz** gelmektey**iz** | geliyor**sunuz** gelmekte**siniz** | geliyor(**lar**) gelmekte(**ler**)
 |
| Gelecek zaman | geleceğ**im** | gelecek**sin** | gel**ecek** | geleceğ**iz** | gelecek**siniz** | gelecek(**ler**)
 |
| Geniş zaman | gelir**im** | gelir**sin** | gel**ir** | gelir**iz** | gelir**siniz** | gelir (**ler**)
 |
| Gereklilik | gelmeliy**im** | gelmeli**sin** | gelmeli | gelmeliy**iz** | gelmeli**siniz** | gelmeli(**ler**)
 |
| İstek | geley**im** | gele**sin** | gele | gelel**im** | gele**siniz** | gele(**ler**)
 |
| Dilek kipi | gelse**m** | gelse**n** | gel**se** | gelse**k** | gelse**niz** | gelse(**ler**)
 |
| Emir kipi | - | gel | gel**sin** | - | gel**in**(**iz**) | gel**sin**(**ler**)
 |

Yukarıdaki tabloda da görüleceği üzere özne 3. tekil şahıs (o) ise yüklem sadece emir kipindeyken şahıs eki alır:

* Dersten sonra okulda bekle**sin**. (Emir kipinde şahıs eki var.)
* O yarın bize uğrayacak. (Gelecek zaman kipinde şahıs eki yok.)

1. tekil ve çoğul şahısların (ben ve biz) emir kipinde çekimleri yoktur.

## İsim cümlelerinde

İsim cümleleri, yüklemi isim soylu olan cümlelerdir. İsim cümleleri, isim soylu bir sözcüğe (isim, sıfat vs.) -idi, -imiş, -ise ve -dir ek-fiillerinden biri getirilerek oluşturulurlar.

Şahıs ekleri, isim cümlelerinde de yüklemin kişisini (özneyi) işaret ederler. İsim cümlelerinde de, fiil cümlelerinde kullanılan şahıs ekleri kullanılır:

* Bugün çok hastay**ım**(dır). (1. tekil şahıs eki)
* Bu çorak araziyi yeşertenler çalışkan köylü**ler**di. (3. çoğul şahıs eki)
* Duyduğuma göre bu sınıfın temsilcisi sizmiş**siniz**. (2. çoğul şahıs eki)
* Elma ne kadar da tatlıymış. (3. tekil şahıs, eki yok)
* Dün çok yorgundu**m**. (1. tekil şahıs eki)
* Bu oda çok aydınlık(tır). (3. tekil şahıs, eki yok)
* Biz oldukça azimli bir millet**iz**. (1. çoğul şahıs eki)

İsim cümlelerinde kullanılan şahıs ekleri sıklıkla iyelik (sahiplik) ekleri ile karıştırılır:

* Şu çocuk benim öğrenci**m**. (iyelik eki, öğrencinin kime ait olduğunu belirtiyor) (3. tekil şahıs: *[O] öğrencim[dir].*)
* Ben öğrenciy**im**. (şahıs eki, özneyi işaret ediyor) (1. tekil şahıs)
* Ben sıkı bir okur**um**. (şahıs eki) (1. tekil şahıs)
* Şu gördüğün kalabalıktaki herkes benim okur**um**. (iyelik eki, okurun kime ait olduğunu belirtiyor) (3. çoğul şahıs: *[Onlar] okurum[dur] / okur[lar]ım[dır].*)
* Soldan birinci kapı senin oda**n**. (iyelik eki)
* Kapının arkasındaki Ali'nin ceket**i**ymiş. (iyelik eki)

## Bileşik zamanlı fiillerde

Bileşik zamanlı fiillere şahıs ekleri en sondaki kip ekine uyum sağlayacak şekilde, haber ve dilek kiplerinde olduğu gibi eklenir:

* Bu şarkıyı sen öğretmişti**n**. (-mişli geçmiş zamanın hikâyesi kipine eklenen 2. tekil şahıs eki)
* Fiyatlar hızla yükseliyormuş. (3. çoğul şahıs ve eksiz. Şimdiki zamanın rivayeti)

## Notlar

## Kaynakça