# Türkçede ismin hâlleri

| **Örnekler** |
| --- |
| * ev, evi, eve, evde, evden
* kapı, kapıyı, kapıya, kapıda, kapıdan
 |

Türkçede **ismin hâlleri (bk. durum kuramı)**; kelimeleri belirtme (yükleme), yönelme, bulunma ve ayrılma açısından tanımlayan, sözcüğün yalın hâl ile hâl eki almış durumlarından her biridir. Türkçede ismin beş farklı hâlleri vardır:

* **Yalın** hâli
* **-e** hâli (yönelme)
* **-i** hâli (belirtme)
* **-de** hâli (bulunma)
* **-den** hâli (ayrılma/çıkma)

Hâl ekleri, büyük ve küçük ünlü uyumuna göre "i" yerine "ı", "u" veya "ü" ile "e" yerine "a" harfi ile oluşturulacak şekilde değişir.

* çayı, okulu, tatlıyı, çöpü...
* çaya, okula, tatlıya, çöpe...

Benzer şekilde -de ve -den eklerindeki "d" sesleri de ünsüz sertleşmesine uğrayarak "t"ye dönüşebilir.

* işte, çöpten, tatlıda, tatlıdan vb.

### Yalın hâl

Kelimelerin hâl eki almamış hâlidir. Başka dillerde *nominatif* olarak bilinir.

Çoğul eki, iyelik eki ya da tamlama eki almış sözcükler de yalın durumdadır.

|  |
| --- |
| benbende

 |
| sensende

 |
| oonda

 |
| bizbizde

 |
| siz sizde

 |
| onlaronlarda

 |

### -e hâli (yönelme hâli)

Sözcüklerin -e ya da -a eki almış hâlleridir. Adın yönelme durumu sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümleç yapar. Yüklemin bildirdiği eylemin "nereye" yöneldiğini gösterir. Başka dillerde *datif* olarak bilinir.

|  |
| --- |
|  bana
 |
| sana
 |
| ona
 |
|  bize
 |
|  size
 |
|  onlara
 |

* Yarın okula beni annem bırakacak.
* Bu yaz Rusya'ya gideceğiz.
* Adana'ya mı gideceğiz ?

### -i hâli (belirtme hâli)

Sözcüklerin -i, -ı, -u ya da -ü eki almış hâlleridir. Adın belirtme durumu eki, adın sonuna geldiği sözcüğü belirtili nesne yapar. Yüklemin neyi, neleri, kimi, kimleri belirttiğini gösterir. Başka dillerde *akuzatif* olarak bilinir.

|  |
| --- |
|  beni
 |
| seni
 |
| onu
 |
|  bizi
 |
| sizi
 |
|  onları
 |

* Annem biz**i** eve götürdü.
* Bulaşıklar**ı** yıkadım.

3. tekil şahıs iyelik eki olan -i ve -si ekleri hâl eki değildir:

* (Onun) Kitab**ı** yere düşmüş. (isim tamlamasında iyelik eki)
* Şu kitab**ı** verir misin? (belirtme hâl eki)

### -de hâli (bulunma hâli)

Sözcüklerin -de ya da -da almış hâlleridir. Bu ekler sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümce yapar. Yüklemin bildirdiği eylemi gösterir. Çoğu Hint-Avrupa dilinde mevcut olmayan bu isim hâline bu dillerde *lokatif* de denmektedir. Eski Latince ve Almancada bulunan bu hâl, zamanla ismin yönelme (datif) ve genitif (aidiyet) hâlleriyle kaynaşmıştır. Günümüzde Hint-Avrupa dillerinden Lehçede ve Slovakçada bulunur.

|  |
| --- |
|  bende
 |
| sende
 |
| onda
 |
|  bizde
 |
| sizde
 |
|  onlarda

 |

### -den hâli (ayrılma hâli)

Sözcüklerin -den ya da -dan eki almış hâlleridir. Adın ayrılma durumu nereden ayrıldığımızı gösterir. Bu ek sonuna geldiği sözcüğü dolaylı tümleç yapar. Çoğu Hint-Avrupa dilinde mevcut olmayan bu isim hâline bu dillerde *ablatif* de denmektedir. Hint-Avrupa dillerinden Latincede, Arnavutçada, Ermenicede ve Sanskritçede bulunmaktadır.

|  |
| --- |
|  benden
 |
| senden
 |
| ondan
 |
|  bizden
 |
| sizden
 |
| onlardan
 |

## Başka dillerdeki hâller

### Genitif

İsmin hâlleri olarak tanımlanmasına rağmen *isim olmayan sözcükler* de hâl ekleri alabilirler. Bunun dışında Hint-Avrupa dillerinde bilinen genitif ya da aidiyet hâli Türkçede ismin sonuna *-in* eki getirilerek yapılmasına rağmen ismin hâllerinden sayılmamaktadır. Türkçede genitif, ilgi eki olarak tanındı.

### Vokatif

Ayrıca bir kişiye hitap için bazı dillerde vokatif adı verilen bir başka hâl de örnek olarak Hint-Avrupa dillerinden Kürtçe ve Latincede bulunmaktadır.

## Dünya dillerinde ismin hâlleri

| Hâl
 | Anlam
 | Örnek
 | Dillere örnekler
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Abesif
 | yokluk, bulunmama durumu
 | öğretmensiz
 | Estonca, Fince
 |
| Ablatif (1)
 | dolaylı hâl
 | öğretmenle ilgili
 | Arnavutça, Ermenice, Sanskritçe, Latince, Litvanca, Fince
 |
| Ablatif (2)
 | yol hareketi
 | öğretmenden çekildi
 | Arnavutça, Ermenice, Çuvaşça, Azerice, Estonca, Fince, Japonca, Latince, Macarca, Sanskritçe, Tibetçe, Türkçe, Özbekçe
 |
| Absolutif
 | geçişsiz fiillerin özneleri; geçişli fiillerin nesneleri
 | öğretmen yahut öğretmeni
 | Ergatif diller
 |
| Adesif
 | yakınında
 | öğretmende
 | Estonca, Fince, Litvanca (eskiden), Macarca
 |
| Akuzatif
 | doğrudan nesneler
 | öğretmeni
 | Arapça, çoğu Hint-Avrupa dilinde, Esperanto, Macarca, Türkçe
 |
| Alatif veya diketif
 | bir yere doğru hareket
 | öğretmene doğru
 | Baskça, Fince, Estonca, Litvanca (eskiden), Macarca, Tibetçe
 |
| Ekvatif
 | karşılaştırma
 | öğretmen gibi
 | Sümerce
 |
| Datif
 | yön veya alıcı; dolaylı nesne
 | öğretmene
 | çoğu Hint-Avrupa dilleri, Gürcüce, Macarca, Türkçe
 |
| Delatif
 | bir yerden aşağı doğru yolda hareket
 | gemiden aşağı
 | Macarca
 |
| Delimitatif (yerel genitif)
 | yerel âidiyet
 | öğretmenin, öğretmene ait
 | Baskça
 |
| Derivatif
 | köken
 | Ankaralı öğretmen
 | Türkçe
 |
| Elatif
 | dışarı çıkma
 | evden dışarı
 | Eski Yunanca, Estonca, Fince, Macarca
 |
| Ergatif
 | geçişli fiili yürüten özne
 | öğretmen (ev inşa ediyor…)
 | Çerkesçe, Baskça, Gürcüce, İnuitçe, Samoaca, Tibetçe
 |
| Esif
 | durumun işaretlenmesi
 | öğretmen olarak
 | Estonca, Fince, Gürcüce, Laponca, Macarca (2, formal ve modal)
 |
| Genitif (Genetiv)
 | aidiyet, ilişki
 | öğretmenin
 | çoğu Hint-Avrupa dilleri, Arapça, Macarca, Tibetçe (?), Türkçe
 |
| İlatif
 | içeriye doğru hareket
 | eve
 | Estonca, Fince, Laponca, Litvanca, Macarca
 |
| İnesif
 | içerisinde
 | evin içinde
 | Baskça, Macarca, Fince, Estonca, Litvanca
 |
| İnstrüktif (1)
 | yapış şekli
 | öğretmen aracılığıyla
 | Fince
 |
| Aletsel veya instrüktif (2)
 | ile beraber
 | öğretmenle
 | Baskça, Gürcüce, Fince, Macarca, Latince, Litvanca, Sanskritçe, Slav dilleri, Türkçe
 |
| Komitatif
 | ile beraber
 | öğretmenle
 | Baskça, Estonca, Fince, Laponca, Macarca, Tibetçe
 |
| Lokatif
 | yer
 | öğretmende
 | Laponca, Letonca, Litvanca, Sanskritçe, Slav dilleri, Tibetçe, Türkçe
 |
| Nominatif
 | özne
 | öğretmen
 | Arapça, bütün Hint-Avrupa dilleri, Estonca, Fince, Gürcüce, Laponca, Macarca, Türkçe
 |
| Oblik
 | kapsamlı
 | öğretmeni ilgilendiren
 | Eski Fransızca, İngilizce, Kurmanci, Zazaca
 |
| Partitif
 | miktarlar
 | öğretmenlere
 | Baskça, Fince, Estonca
 |
| Perlatif
 | bir şeyin içinden geçmek
 | evin içinden
 | Tokarca
 |
| Posesif
 | aidiyet
 | öğretmene ait
 | Baskça
 |
| Postpozisyonel
 | sona eklemelerden önce gelen ismin hâli
 | öğretmen + son pozisyon
 | Hintçe
 |
| Prepositif
 | ismin hâli nach ilgeçten
 | ilgeç + öğretmen
 | Rusça
 |
| Prolatif (1)
 | yüzeyde hareket
 | evden
 | Estonca
 |
| Prolatif (2)
 | için veya yerine
 | öğretmen için
 | Baskça
 |
| Sublatif
 | bir şeye doğru hareket
 | gemiye
 | Macarca
 |
| Superesif
 | bir yerdeki pozisyon
 | gemide
 | Macarca
 |
| Tendensyal
 | hareketin yönü
 | öğretmene doğru
 | Baskça
 |
| Terminatif
 | hareket veya zamanın sonu
 | öğretmene kadar
 | Baskça, Estonca, Macarca, Tibetçe
 |
| Translatif
 | durum değiştirme
 | öğretmen olmak
 | Estonca, Fince, Gürcüce, Macarca
 |
| Vokatif
 | seslenme
 | (Ey) Türk Gençliği!
 | Gürcüce, İrlandaca, Latince, Rumca, Rumence, Ştokavca ve birkaç Slav dili (Çekçe, Lehçe, Litvanca, Ukraynaca ve Üst Sorbca gibi)
 |

### Türkçedeki İsmin Hâl (Durum) Eklerinin Örnekleri

| Akuzatif
 Neyi? Kimi?

 | Datif
 Nereye? Kime? Neye?

 | Lokatif
 Nerede? Kimde? Nede?

 | Ablatif

 Nereden? Kimden? Neden?

 | Genitif
 Kimin? Neyin?

 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| çiçeği
 | çiçeğe
 | çiçekte
 | çiçekten
 | çiçeğin
 |
| sokağı
 | sokağa
 | sokakta
 | sokaktan
 | sokağın
 |
| kilidi
 | kilide
 | kilitte
 | kilitten
 | kilidin
 |
| paketi
 | pakete
 | pakette
 | paketten
 | paketin
 |
| saati
 | saate
 | saatte
 | saatten
 | saatin
 |
| ağacı
 | ağaca
 | ağaçta
 | ağaçtan
 | ağacın
 |
| yüzüğü
 | yüzüğe
 | yüzükte
 | yüzükten
 | yüzüğün
 |
| çorabı
 | çoraba
 | çorapta
 | çoraptan
 | çorabın
 |
| rolü
 | role
 | rolde
 | rolden
 | rolün
 |
| işgali
 | işgale
 | işgalde
 | işgalden
 | işgalin
 |
| misali
 | misale
 | misalde
 | misalden
 | misalin
 |
| petrolü
 | petrole
 | petrolde
 | petrolden
 | petrolün
 |
| yurdu
 | yurda
 | yurtta
 | yurttan
 | yurdun
 |
| inanı
 | inana
 | inanda
 | inandan
 | inanın
 |
| kalbi
 | kalbe
 | kalpte
 | kalpten
 | kalbin
 |
| borcu
 | borca
 | borçta
 | borçtan
 | borcun
 |
| şahsı
 | şahsa
 | şahısta
 | şahıstan
 | şahsın
 |
| zehri
 | zehre
 | zehirde
 | zehirden
 | zehrin
 |
| karnı
 | karna
 | karında
 | karından
 | karnın
 |
| alnı
 | alna
 | alında
 | alından
 | alnın
 |
| kristali
 | kristale
 | kristalde
 | kristalden
 | kristalin
 |
| Konak'ı
 | Konak'a
 | Konak'ta
 | Konak'tan
 | Konak'ın
 |
| konağı
 | konağa
 | konakta
 | konakta
 | konağın
 |
| ağzı
 | ağza
 | ağızda
 | ağızdan
 | ağzın
 |
| aklı
 | akla
 | akılda
 | akıldan
 | aklın
 |
| gömleği
 | gömleğe
 | gömlekte
 | gömlekten
 | gömleğin
 |
| dikkati
 | dikkate
 | dikkatte
 | dikkatten
 | dikkatin
 |
| vakti
 | vakte
 | vakitte
 | vakitten
 | vaktin
 |
| uzağı
 | uzağa
 | uzakta
 | uzaktan
 | uzağın
 |
| suyu
 | suya
 | suda
 | sudan
 | suyun
 |
| neyi
 | neye
 | nede
 | neden
 | neyin
 |
| ideali
 | ideale
 | idealde
 | idealden
 | idealin
 |
| kol saatini
 | kol saatine
 | kol saatinde
 | kol saatinden
 | kol saatinin
 |
| rengi
 | renge
 | renkte
 | renkten
 | rengin
 |
| hayatı
 | hayata
 | hayatta
 | hayattan
 | hayatın
 |
| hukuku
 | hukuka
 | hukukta
 | hukuktan
 | hukukun
 |
| bileti
 | bilete
 | bilette
 | biletten
 | biletin
 |
| geçidi
 | geçide
 | geçitte
 | geçitten
 | geçidin
 |
| göğü
 | göğe
 | gökte
 | gökten
 | göğün
 |
| cebi
 | cebe
 | cepte
 | cepten
 | cebin
 |
| ismi
 | isme
 | isimde
 | isimden
 | ismin
 |
| normali
 | normale
 | normalde
 | normalden
 | normalin
 |
| mutluluğu
 | mutluluğa
 | mutlulukta
 | mutluluktan
 | mutluluğun
 |
| hayali
 | hayale
 | hayalde
 | hayalden
 | hayalin
 |
| sosyali
 | sosyale
 | sosyalde
 | sosyalden
 | sosyalin
 |
| oğlanı
 | oğlana
 | oğlanda
 | oğlandan
 | oğlanın
 |
| oğlu
 | oğla
 | oğulda
 | oğuldan
 | oğlun
 |
| kültürü
 | kültüre
 | kültürde
 | kültürden
 | kültürün
 |
| Ege Denizi'ni
 | Ege Denizi'ne
 | Ege Denizi'nde
 | Ege Denizi'nden
 | Ege Denizi'nin
 |
| piyanisti
 | piyaniste
 | piyanistte
 | piyanistten
 | piyanistin
 |
| havası
 | havaya
 | havada
 | havadan
 | havanın
 |
| havaalanını
 | havaalanına
 | havaalanında
 | havaalanından
 | havaalanının
 |
| bunu
 | buna
 | bunda
 | bundan
 | bunun
 |
| ışığı
 | ışığa
 | ışıkta
 | ışıktan
 | ışığın
 |
| beni
 | bene
 | bende
 | benden
 | benim
 |
| bizi
 | bize
 | bizde
 | bizden
 | bizim
 |
| ahlaki
 | ahlaka
 | ahlakta
 | ahlaktan
 | ahlakın
 |
| tankı
 | tanka
 | tankta
 | tanktan
 | tankın
 |
| milleti
 | millete
 | millette
 | milletten
 | milletin
 |
| devleti
 | devlete
 | devlette
 | devletten
 | devletin
 |
| pasaportu
 | pasaporta
 | pasaportta
 | pasaportun
 | pasaportun
 |
| taşıtı
 | taşıta
 | taşıtta
 | taşıttan
 | taşıtın
 |
| umudu
 | umuda
 | umutta
 | umuttan
 | umudun
 |
| ayakkabıyı
 | ayakkabıya
 | ayakkabıda
 | ayakkabıdan
 | ayakkabının
 |
| burcu
 | burca
 | burçta
 | burçtan
 | burcun
 |

## Notlar

## Kaynakça