# Dünya Kros Şampiyonası

**Dünya Atletizm Kros Şampiyonası**, uluslararası kros koşusu alanındaki en önemli organizasyondur. İlk kez 1973 yılında düzenlenmiş ve Uluslararası Kros Şampiyonası’nın yerini almıştır. Başlangıçta her yıl yapılan şampiyona, Dünya Atletizm Birliği (eski adıyla IAAF) tarafından 2011 yılına kadar yıllık olarak organize edilmiş, bu tarihten itibaren ise iki yılda bir yapılmaya başlanmıştır.

## Tarihçe

Geleneksel olarak Dünya Kros Şampiyonası dört yarıştan oluşmaktaydı: erkekler için 12 km, kadınlar için 8 km; genç erkekler için 8 km ve genç kadınlar için 6 km. Bireysel ve takım sonuçları ayrı ayrı değerlendiriliyordu. Takım yarışlarında erkekler ve kadınlar için dokuz kişilik takımdan en iyi altı koşucunun dereceleri toplanıyor, en düşük toplamı elde eden takım şampiyon oluyordu. Gençler kategorisinde ise dört kişilik takımdan en iyi üçünün derecesi dikkate alınıyordu.

1998 yılında Dünya Kros Şampiyonası programına erkekler ve kadınlar için birer kısa mesafe yarışı (4 km) eklendi. Ancak bu yarışlar son olarak 2006’da düzenlendi ve tekrar programa alınacağına dair bir plan açıklanmadı.

1981’den 2017’ye kadar geçen sürede, büyük bir üstünlük sergileyen Etiyopya ve Kenya erkekler takım yarışlarını (hem uzun hem kısa mesafe) her yıl kazandı. Özellikle erkekler 12 km uzun parkurda Kenya 1986’dan 2003’e kadar aralıksız 18 kez dünya şampiyonu olarak uluslararası alanda eşine az rastlanır bir başarı elde etti. Benzer şekilde kadınlar kategorisinde de 1991’den bu yana sadece bir kez başka bir ülke şampiyon olabildi: Portekiz (1994). Kısa mesafe yarışlarında bu ülkeler mutlak üstünlük kuramasalar da, 1989’da başlayan genç kadınlar yarışında her yıl galip geldiler.

Birden fazla bireysel şampiyonluk kazanan atletler arasında şunlar öne çıkar: Dünya Kros Şampiyonası’nı kazanan tek Amerikalı Craig Virgin (iki kez); üç kez kazanan Carlos Lopes; beş kez şampiyon olarak bunu ilk başaran John Ngugi; art arda beş kez kazanan Paul Tergat; hem kısa hem uzun parkuru aynı yıl kazanmayı başaran ve bunu beş yıl üst üste tekrarlayan, toplamda altı uzun parkur şampiyonluğu ile tarihte en fazla kazanan atlet olan Kenenisa Bekele; hem uzun hem kısa parkuru aynı yıl kazanan ilk kadın atlet Sonia O'Sullivan; beş kez şampiyon olan Grete Waitz; üçer kez kazanan Lynn Jennings ve Derartu Tulu; uzun parkurda üç, kısa parkurda bir kez kazanan Tirunesh Dibaba; 1985’te en genç şampiyon unvanını alan ve ertesi yıl yine kazanan Zola Budd; uzun parkuru iki, kısa parkuru bir kez kazanan Gete Wami; kısa parkuru üç kez kazanan Edith Masai. Tirunesh Dibaba ayrıca genç kadınlar kategorisinde de bir kez şampiyon olmuştur.

Birçok uzman, Dünya Kros Şampiyonası’nı kazanmayı olimpiyat altınından daha zor görmektedir. Diğer büyük şampiyonalarda en iyi uzun mesafe koşucuları farklı yarışlara (3000 m engelli, 5000 m, 10.000 m) dağılırken, kros şampiyonasında (kısa parkurlar kaldırıldıktan sonra) tüm atletler tek bir yarışta karşılaşmaktadır. Bu nedenle mücadele son derece zorludur. Carlos Lopes (maraton, 1984), John Ngugi (5000 m, 1988), Khalid Skah (10.000 m, 1992) ve Kenenisa Bekele (10.000 m, 2004 ve 2008) gibi birçok olimpiyat şampiyonu kariyerlerine Dünya Kros Şampiyonası zaferleriyle başlamıştır.

2016 Yaz Olimpiyatları sonrasında yapılan 206. IAAF Konsey Toplantısı’nda, Dünya Kros Şampiyonası programına ilk kez karma cinsiyetli bir bayrak yarışı eklenmesine karar verilmiştir.

## Turnuvalar

| Edisyon | Yıl | Şehir | Ülke | Tarih | Mekân | Ülke sayısı | Sporcu sayısı
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | 1973 | Waregem |  Belçika | 17 Mart | Hippodroom Waregem | 21 | 286
 |
| 2. | 1974 | Monza |  İtalya | 16 Mart | Mirabello Hipodromu | 23 | 269
 |
| 3. | 1975 | Rabat |  Fas | 16 Mart | Souissi Hipodromu | 26 | 316
 |
| 4. | 1976 | Chepstow |  Birleşik Krallık | 28 Şubat | Chepstow Hipodromu | 21 | 306
 |
| 5. | 1977 | Düsseldorf |  Batı Almanya | 20 Mart | Galopprennbahn Düsseldorf-Grafenberg | 22 | 345
 |
| 6. | 1978 | Glasgow |  Birleşik Krallık | 25 Mart | Bellahouston Parkı | 27 | 358
 |
| 7. | 1979 | Limerick |  İrlanda | 25 Mart | Greenpark Hipodromu | 27 | 383
 |
| 8. | 1980 | Paris |  Fransa | 9 Mart | Longchamp Hipodromu | 28 | 381
 |
| 9. | 1981 | Madrid |  İspanya | 28 Mart | La Zarzuela Hipodromu | 39 | 460
 |
| 10. | 1982 | Roma |  İtalya | 21 Mart | Capannelle Hipodromu | 33 | 382
 |
| 11. | 1983 | Gateshead |  Birleşik Krallık | 20 Mart | Riverside Park | 35 | 431
 |
| 12. | 1984 | East Rutherford |  ABD | 25 Mart | Meadowlands Hipodromu | 40 | 443
 |
| 13. | 1985 | Lizbon |  Portekiz | 24 Mart | Jamor Spor Kompleksi | 50 | 570
 |
| 14. | 1986 | Colombier |   İsviçre | 23 Mart | Planeyse Colombier | 57 | 670
 |
| 15. | 1987 | Varşova |  Polonya | 22 Mart | Służewiec Hipodromu | 47 | 576
 |
| 16. | 1988 | Auckland |  Yeni Zelanda | 26 Mart | Ellerslie Hipodromu | 41 | 441
 |
| 17. | 1989 | Stavanger |  Norveç | 19 Mart | Scanvest Ring | 41 | 568
 |
| 18. | 1990 | Aix-les-Bains |  Fransa | 25 Mart | Marlioz Hipodromu | 59 | 617
 |
| 19. | 1991 | Anvers |  Belçika | 24 Mart | Linkeroever Hipodromu | 51 | 633
 |
| 20. | 1992 | Boston |  ABD | 21 Mart | Franklin Park | 53 | 580
 |
| 21. | 1993 | Amorebieta |  İspanya | 28 Mart | Jaureguibarría Parkuru | 54 | 653
 |
| 22. | 1994 | Budapeşte |  Macaristan | 26 Mart | Kincsem Park | 60 | 760
 |
| 23. | 1995 | Durham |  Birleşik Krallık | 25 Mart | Durham Üniversitesi | 58 | 619
 |
| 24. | 1996 | Stellenbosch |  Güney Afrika | 23 Mart | Danie Craven Stadyumu | 65 | 669
 |
| 25. | 1997 | Torino |  İtalya | 23 Mart | Parco del Valentino | 72 | 725
 |
| 26. | 1998 | Marakeş |  Fas | 21-22 Mart | Menara Bölgesi | 66 | 707
 |
| 27. | 1999 | Belfast |  Birleşik Krallık | 27-28 Mart | Barnett Demesne Parkı | 66 | 759
 |
| 28. | 2000 | Vilamoura |  Portekiz | 18-19 Mart | Vilamoura Spor Kompleksi | 76 | 805
 |
| 29. | 2001 | Ostend |  Belçika | 24-25 Mart | Wellington Hipodromu | 67 | 790
 |
| 30. | 2002 | Dublin |  İrlanda | 23-24 Mart | Leopardstown Hipodromu | 59 | 664
 |
| 31. | 2003 | Lozan |   İsviçre | 29-30 Mart | Avenches Ulusal Binicilik Enstitüsü | 65 | 605
 |
| 32. | 2004 | Brüksel |  Belçika | 20-21 Mart | Ossegem Parkı | 72 | 673
 |
| 33. | 2005 | Saint-Galmier |  Fransa | 19-20 Mart | Joseph-Desjoyaux Hipodromu | 72 | 695
 |
| 34. | 2006 | Fukuoka |  Japonya | 1-2 Nisan | Umi-no-nakamichi Seaside Park | 59 | 574
 |
| 35. | 2007 | Mombasa |  Kenya | 24 Mart | Mombasa Golf Sahası | 63 | 470
 |
| 36. | 2008 | Edinburgh |  Birleşik Krallık | 30 Mart | Holyrood Park | 23 | 448
 |
| 37. | 2009 | Amman |  Ürdün | 28 Mart | Al Bisharat Golf Sahası | 57 | 459
 |
| 38. | 2010 | Bydgoszcz |  Polonya | 28 Mart | Myślęcinek Parkı | 59 | 437
 |
| 39. | 2011 | Punta Umbría |  İspanya | 20 Mart | Antonio Gil Hernández Spor Kompleksi | 51 | 423
 |
| 40. | 2013 | Bydgoszcz |  Polonya | 24 Mart | Myślęcinek Parkı | 41 | 398
 |
| 41. | 2015 | Guiyang |  Çin | 28 Mart | Guiyang Hipodromu | 51 | 410
 |
| 42. | 2017 | Kampala |  Uganda | 26 Mart | Kololo Bağımsızlık Alanı | 60 | 557
 |
| 43. | 2019 | Aarhus |  Danimarka | 30 Mart | Moesgaard Müzesi | 63 | 520
 |
| 44. | 2023 | Bathurst |  Avustralya | 18 Şubat | Mount Panorama Pisti | 48 | 453
 |
| 45. | 2024 | Belgrad |  Sırbistan | 30 Mart | Dostluk Parkı | 51 | 485
 |
| 46. | 2026 | Tallahassee |  ABD | 10 Ocak | Apalachee Bölgesel Parkı |  |  |

## Doping

Diğer atletizm branşlarında olduğu gibi, Dünya Kros Şampiyonası’nda da sporcuların doping kullanmaları yasaktır ve şampiyona öncesinde ve sırasında testler yapılmaktadır. Bugüne kadar toplam on dört doping ihlali tespit edilmiştir. İlk vaka, 1988 Dünya Kros Şampiyonası - Genç erkekler yarışı’nda ikinci olan Cosmas Ndeti’ye aittir; madalyası doping nedeniyle geri alınan tek sporcudur. Faslı atletler yedi, Portekizli atletler ise üç ihlalle öne çıkmaktadır. 2010 ve 2011 edisyonları en fazla doping ihlalinin yaşandığı yıllar olmuş (sırasıyla dört ve beş vaka). En çok ihlal çıkan kategori ise sekiz vaka ile büyük erkekler uzun yarışıdır.

| Yıl
 | Sporcu
 | Ülke
 | Yarış
 | Orijinal derece
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1988 | Cosmas Ndeti |  Kenya | Genç erkekler | 2.
 |
| 2002 | Hamid El Mouaziz |  Fas | Erkekler uzun | 44.
 |
| 2006 | Yuliya Mochalova |  Rusya | Genç kadınlar | 24.
 |
| 2007 | Binnaz Uslu |  Türkiye | Kadınlar | DNF |
| 2008 | Fethi Meftah |  Cezayir | Erkekler | 35.
 |
| 2010 | Chakir Boujattaoui |  Fas | Erkekler | 12.
 |
| 2010 | Ahmed Baday |  Fas | Erkekler | 29.
 |
| 2010 | Hélder Ornelas |  Portekiz | Erkekler | 75.
 |
| 2010 | Hanane Ouhaddou |  Fas | Kadınlar | 56.
 |
| 2011 | Nuno Costa |  Portekiz | Erkekler | 34.
 |
| 2011 | José Rocha |  Portekiz | Erkekler | 41.
 |
| 2011 | Hafid Chani |  Fas | Erkekler | DNF |
| 2011 | Najim El Gady |  Fas | Erkekler | DNF |
| 2011 | Hanane Ouhaddou |  Fas | Kadınlar | 81.
 |

## Ayrıca bakınız

* Avrupa Kros Şampiyonası

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* World Athletics (eski IAAF)
* IAAF Dünya Kros Şampiyonası tüm zamanlar sonuçları
* Dünya Kros Şampiyonası sonuçları 1973–2005 (arşiv)
* Uluslararası Kros Şampiyonaları 1903–1972