Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Montgomery, Alabama

| Montgomery, Alabama |
| --- |
| Eyalet Başkenti |
| City of Montgomery Montgomery Şehri |
|  |
|  Bayrak
 |
|  Montgomery'nin Montgomery kontlugu ve Alabama eyaleti içindeki konumu. |
| Montgomery, AlabamaMontgomery'nin ABD'deki konumu. |
| Ülke |  ABD |
| Eyalet |  Alabama |
| Kontluk | Montgomery County |
| İdare |
|  • Belediye Başkanı | Steven Reed (D) |
| Yüzölçümü |
|  • Eyalet Başkenti | 420,25 km² |
|  • Kara | 414,26 km² (159,94 mil²) |
|  • Su | 6,00 km² (2,31 mil²) |
| Rakım | 73 m |
| Nüfus (2019) |
|  • Eyalet Başkenti | 198.525 |
|  • Yoğunluk | 479,23/km² |
|  • Kent | 263,907 |
|  • Metropol | 373,225 |
| Zaman dilimi | UTC-06.00 (CST) |
|  • Yaz (YSU) | UTC-05.00 (CDT) |
| Posta kodu | 360/361/367/36800 |
| Alan kodu | 334 |
| **Resmî site** montgomeryal.gov |

**Montgomery**, ABD'de Alabama eyâletinin başkenti ve Montgomery ilinin (county) merkezi kent. Alabama ırmağı kıyısında kuruludur. 2007 sayımına göre nüfusu 204.000 civarındadır.

İlk kez tepe-yapan kültürlerin yerleştiği yörede daha sonra çeşitli Yerli köyleri kuruldu.

1715'te kâşif Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville, bugünkü kentin biraz yukarısında Toulouse Kalesi'ni inşa etti. İki yerleşimin birleştirilmesiyle 1819'da kurulup berat alan kent, Bağımsızlık Savaşı'nda ölen General Richard Montgomery'nin adını aldı. Eyâletin siyasi merkezi durumuna gelerek 1847'de başkent yapıldı.

Amerikan İç Savaşı sırasında 1861'de Konfederasyon'un ilk başkenti oldu; 1865'te Birlik kuvvetlerinin eline geçti.

Montgomery 1950'lerin sonları ile 1960'larda önemli insan hakları etkinliklerine sahne oldu. Rahip Martin Luther King, Jr. önderliğindeki siyahlar, ırk ayrımını protesto etmek amacıyla Aralık 1955'te kamu otobüslerinin boykot ettiler (Montgomery Otobüs Eylemi). Ertesi yıl mahkeme kararıyla otobüslerde ayrımcılık yasaklandı. 1965'te Selma'da, siyahların seçmen kütüğüne kaydolma girişimine şiddetle karşılık verilmesi, King'in önderliğindeki bir yürüyüşle protesto edildi.

## Kardeş şehir

Montgomery'nin resmen tek bir tane kardeş şehri vardır:

* Pietrasanta, İtalya

## Resimler

* "Montgomery County Courthouse" Kontluk idare merkezi
* Montgomery - Şehirdeki en yuksek bina RSA Tower
* Montgomery'de Alabama Shakespeare Festivali için Carolyn Blount Tiyatrosu
* Montgomery - Auburn Üniversitesi Kütüphanesi
* Montgomery yakınlarında Alabama Nehri

Montgomery merkezi panoraması

## Ayrıca bakınız

* Alabama

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Montgomery, Alabama ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Vikigezgin "Montgomery'" maddesi (İngilizce)
* Montgomery Şehri resmi websitesi24 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* DMOZ Open Directory Projesi "Montgomery" maddesi (İngilizce)
# Adolf von Baeyer

| Adolf von Baeyer |
| --- |
|  |
| Doğum | Johann Friedrich Wilhelm Adolf Baeyer 31 Ekim 1835(1835-10-31) Berlin, Prusya (Alman Konfederasyonu) |
| Ölüm | 20 Ağustos 1917 (81 yaşında) Starnberg, (Bavyera) Alman İmparatorluğu |
| Milliyet | Alman |
| Eğitim | Berlin Üniversitesi |
| Evlilikler | Adelheid Bendemann (e. 1868) |
| Çocuk(lar) | 3 |
| Ödüller | Davy Madalyası (1881) Liebig Madalyası (1903)  Nobel Kimya Ödülü(1905) Elliott Cresson Madalyası (1912) |
|  |
| Kariyeri |
| Dalı | Organik kimya |
| Doktora danışmanı | Friedrich August Kekulé |
| Doktora öğrencileri | Emil Fischer John Ulric Nef Victor Villiger Carl Theodore Liebermann Carl Gräbe |
|  |
|  |

**Johann Friedrich Wilhelm Adolf von Baeyer**, (d. 31 Ekim 1835, Berlin - ö. 20 Ağustos 1917, Bavyera), Alman kimyager.

Bunsen ile Kekule'nin öğrencisidir. Strazburg ve Münih üniversitelerinde profesör oldu. Organik kimya uzmanı olarak önce üre ile kakodilin karışımları üzerinde araştırmalar yaptı, sonra 1871 yılında fenolftaleini keşfetti. 1880 yılında indigo sentezini gerçekleştirdi. 1905 yılında Nobel Kimya Ödülü'nü kazandı ve 1910 yılında Fransız Bilimler Akademisi'ne üye seçildi.

## Kaynakça
# Dolunay

9,25 inç (23,5 cm) Schmidt-Cassegrain teleskopla çekilmiş dolunay.
**Dolunay**, Ay'ın Güneş'e göre Dünya'nın ters tarafında kaldığı evresi. Dolunay, Ay ile Güneş'in jeosentrik zahir (ekliptik) boylamlarının farkı 180 derece olduğunda gerçekleşir. Bu durumda Ay, Dünya'ya göre Güneş ile ters noktalardadır.

Sinodik aya göre Ay'ın aynı evreleri arasındaki zaman ortalama 29,53 gündür. Bu sebeple yeniay ile başlayan Ay takvimine göre dolunay 14 veya 15. günde gerçekleşir. Kameri ay hep tam sayılardan oluştuğu için 29 veya 30 gün sürer.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Dolunay ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Ay'ın evreleri takvimi 1 Ağustos 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Dolar

100 Amerikan Doları
Amerikan Banknotları
**Dolar**, 100 sente denk para birimi. ABD, Kanada, Avustralya ile Güney Amerika, Pasifik, Karayipler, güneydoğu Asya ve Afrika'daki bazı ülkelerin resmî para birimidir.

**$** sembolü ile gösterilir.

## Köken

Felemenkçe veya Almancadan gelme bir sözcüktür. Çekya'da bulunan Joachimstal (Jachymov) gümüş madeninde yapılan *daler* veya *t(h)aler* isimli para İspanyol-Amerikan sömürgelerinde kullanılmaya başlanmış, 18. yüzyılda ABD'nin resmî para birimi olmuştur.

## Komplo teorileri

1 Amerika doları'nın üzerinde yazan “Novus ordo seclorum (Yeni dünya düzeni)” insanlar arasında merak uyandırmıştır. Ayrıca 1 Amerika doları'nın üzerinde bulunun her şeyi gören göz ya da Illuminati, komplo teorilerine konu olmuştur.

## Aynı adı kullanan para birimleri

* Amerikan doları
* Avustralya doları
* Barbados doları
* Bahama doları
* Belize doları
* Bermuda doları
* Brunei doları
* Cayman Adaları doları
* Doğu Karayip doları
* Fiji doları
* Guyana doları
* Hong Kong doları
* Jamaika doları
* Kanada doları
* Liberya doları
* Namibya doları
* Yeni Zelanda doları
* Singapur doları
* Solomon Adaları doları
* Surinam doları
* Yeni Tayvan doları
* Trinidad ve Tobago doları
* Zimbabve doları

## Kaynakça
# Alaska'nın satın alımı

1860 yılındaki dünya atlasında *Rus Amerikası*
**Alaska'nın satın alımı** (Rusça: продажа Аляски), ABD'nin o dönem Rus Amerikası olarak adlandırılan Alaska topraklarını Rus İmparatorluğu'ndan 30 Mart 1867 tarihinde 7,2 milyon dolara almasını ifade eder. Alınan toprakların toplam büyüklüğü 1.518.800 km²'dir.

Genelde ABD kamuoyunda bu alım olumlu karşılanmıştır. Başta New York Tribune'den Horace Greeley olmak üzere olumsuz duygulara sahip olanlar da vardır.

## Galeri

* Alaska'nın satın alımında kullanılan 7.2 milyon dolarlık çek
* Alaska bölgesi
* 30 Mart 1867'de Alaska Antlaşması'nın imzalanması

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Rus Amerikası
* Alaska Yerli Talepleri Çözümleme Yasası
* Louisiana'nın satın alımı
# Astronom

Galileo genellikle modern astronomi'nin babası olarak anılır. Justus Sustermans tarafından yapılan portresi.
**Astronom**, **astrofizikçi** ya da **gök bilimci**, Dünya'nın kapsamı dışındaki belirli bir soru veya alan üzerine çalışan astronomi alanında uzmanlaşmış bir bilim insanıdır. Gözlemsel (verileri analiz ederek) veya teorik astronomide yıldızlar, gezegenler, uydular, kuyruklu yıldızlar ve gökadalar gibi astronomik nesneleri gözlemlerler. Astronomların çalıştığı konular veya alanlar arasında gezegen bilimi, güneş astronomisi, yıldızların kökeni veya evrimi ile gökadaların oluşumu gibi konular yer alır. İlgili ancak farklı bir konu olan fiziksel kozmoloji ise Evren'i bir bütün olarak inceler.

Tarih öncesi çağlardan bu yana gökyüzü dünyanın her yerindeki kültürlerden insanların ilgisini çekmiştir. Bu kültürlerden bazıları, birbirinden bağımsız olarak, gökyüzündeki cisimlerin gözlemlenmesine kendini adamış olan kâtip veya rahiplere destek vermeye başlamışlardır. Gezegenlerin hareketlerinin gözlemlenmesi ve gelecekteki hareketlerinin tahmini antik astronominin başlıca uğraşı olmuştur. Batıda, astronominin antik Mezopotamya'da ortaya çıktığı düşünülmektedir. Babil kayıtları üzerine yakın zamanda yapılan araştırmalar, bunların kusursuz olduğunu göstermektedir.

Yaklaşık 1750'lerden önce, astroloji ile astronominin birbirine çok yakın kabul edildiğinin anlaşılması önemlidir. Kimi yer ve zamanlarda, bu ikisine aynı gözüyle bakılmıştır.

Diğer pek çok bilim alanında çalışan kimselerden farklı olarak astronomlar, üzerinde çalıştıkları cisimlerle temas kuramaz. Bunun yerine, keşif yapmak için detaylı gözlemlere başvururlar. Genel olarak astronomlar, gözlem yapmak için teleskop ya da diğer görüntüleme ekipmanları kullanmaktadırlar.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Gökbilim
* Astronomların listesi
# Diyojen (dergi)

*Diyojen*| Dergi fasiküllerinden birinin kapağı |
| Editör | Teodor Kasap |
| Kategoriler | Dergi, süreli yayın |
| Sıklık | Haftalık. 23.sayıdan itibaren haftada iki kez, 148. sayıdan itibaren haftada üç kez. |
| İlk sayı | 25 Kasım 1870 (Türkçe) |
| Son sayı | 11 Ocak 1873 |
| Ülke | Osmanlı İmparatorluğu  |
| Dil | Osmanlıca (önceden Fransızca, Rumca ve Ermenice) |

Diyojen (Osmanlıca: دیوژن), Teodor Kasap tarafından Fransızca ve Rumca olarak çıkarılırken 25 Kasım 1870 tarihinden itibaren Osmanlıca yayınlanmaya başlayan ilk Osmanlı mizah dergisi.

Derginin merkezi İstanbul'da Asmaaltı'ndaki Camlı Han'ın bodrum katındaydı. Fıçıya girmiş Diyojen'in Büyük İskender ile karşı karşıya resimlendiği logosunun üzerinde eski harflerle *Diyojen*, altında ise "Gölge etme başka ihsan istemem" sloganı yazıyordu; fiyatı 3 kuruştu. İlk yayınlandığında haftalık olan dergi 23. sayısından itibaren haftada iki kez, 148.sayısından itibaren de üç kez yayınlanmaktaydı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda modern mizahın ilk örneklerinin yayınlandığı dergi, Direktör Âli Bey, Ebüzziya Tevfik ve Namık Kemal'in imzasız yazılarına yer verilmişti.

Dergi, politik mizah yazılarından dolayı üç kez geçici sürelerle kapatılmış, kesintili süren yayını 11 Ocak 1873'te yayınlanan 183. sayısından sonra kesin kapatma kararıyla sona ermişti.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

*  Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Fabrika

Wolfsburg, Almanya'daki Volkswagen fabrikası
Endüstriyel bacalarıyla bir fabrika
**Fabrika**, **üretimevi** ya da **imalathane**, içerisinde işlenmemiş veya yarı işlenmiş ürünün işçiler tarafından, makine, araç ve aygıtlar yardımıyla işlenerek tüketime hazır duruma getirildiği sanayi kuruluşu. Fabrika terimi, söz konusu işlemlerin gerçekleştirildiği, belli bir büyüklüğe sahip endüstriyel yapılar için de kullanılmaktadır. Fabrikalar gerekli işgücü, ana para ve tesis kaynaklarının bir araya gelmesi ile oluşur ve etkinlik gösterir.

## Tarihçe

Romalılar tarafından çeşitli üretim birimleri ve büyük değirmenler kurulduğu halde çağdaş anlamda fabrikanın ilk örneği Venedikliler tarafından kullanılmış Venetian Arsenal yapısıdır. Endüstri devriminden yüzyıllar önce, 1104 yılında Venedik şehrinde kurulmuş olan tesislerde birleşim (montaj) hatları kullanılmış, belli parçaların bir araya getirilmesi yoluyla gemi üretilmiştir. Fabrikanın üretim şekli çağdaş seri üretim tarzına benzemekteydi. Venetian Arsenal'in en verimli döneminde fabrikada 16.000 işçi çalışmakta, günde hemen hemen bir gemi üretilmekteydi.

### Sanayi Devrimi

Sanayi Devrimi, Avrupa'da 18. ve 19. yüzyıllarda yeni buluşların üretime olan etkisi ve buhar gücüyle çalışan makinelerin makineleşmiş endüstriyi doğurması, bu gelişmelerin de Avrupa'daki sermaye birikimini arttırmasına denir. Sanayi Devrimi, ilk olarak Birleşik Krallık'ta ortaya çıkmış, ardından Batı Avrupa, Kuzey Amerika ve Japonya'ya sıçramış ve bütün dünyaya yayılmıştır.

Fabrika sistemi ile üretim, talep artışı doğrultusunda bir gereksinme olarak ortaya çıktı. Büyük makineler ev üretimi için elverişsizdi. Bu nedenle evler yerine işçilerin makinelerin bulunduğu büyük binalara giderek çalışma sistemi, başka deyişle fabrika sistemi süreç içinde meydana geldi. Fabrika sistemi hızlı üretim ve teknolojik avantajlardan ötürü artizan üretime karşı önemli avantajlar elde etti. Fabrikaların geniş ölçekte elektrikle çalışır hale gelmesi 1900'lerin başında meydana geldi.

## Kaynakça
# Katō Takaaki

| Katō Takaaki 加藤 高明 |
| --- |
|  |
| 24. Japonya Başbakanı
 |
| **Görev süresi** 11 Haziran 1924 - 28 Ocak 1926
 |
| Hükümdar
 | Taişo Hirohito (naip) |
| Yerine geldiği | Kiyoura Keigo
 |
| Yerine gelen | Wakatsuki Reijirō
 |
| Kişisel bilgiler
 |
| Doğum
 | 3 Ocak 1860(1860-01-03) Aisai, Aichi, Tokugawa Şogunluğu
 |
| Ölüm
 | 28 Ocak 1926 (66 yaşında) Tokyo, Japon İmparatorluğu
 |
| Partisi
 | *Kenseikai* |
| Evlilik(ler)
 | Haruji Katō
 |
| Bitirdiği okul
 | Tokyo Üniversitesi
 |
| İmzası
 |  |

**Takaaki Katō** (加藤 高明, *Katō Takaaki*) (d. 3 Ocak 1860 - ö. 28 Ocak 1926) Japon siyasetçi ve Japonya'nın 11 Haziran 1924 ile 28 Ocak 1926 tarihleri arasındaki 24. başbakanı. **Katō Kōmei** olarak da bilinir.

28 Ocak 1926 tarihinde zatürreeden öldü.

## Kaynakça
# Isaac Albéniz

| Isaac Albéniz |
| --- |
| Isaac Albéniz, 1901 |
| Doğum | 29 Mayıs 1860 Campradon, Katalonya, İspanya |
| Ölüm | 18 Mayıs 1909 (48 yaşında) Cambo-les-Bains, Fransa |
| Milliyet | İspanyol |
| Diğer ad(lar)ı | Isaac Manuel Francisco Albéniz |
| Uğraş | Müzisyen, Piyanist, Besteci |
|  |

**Isaac Albéniz**, (d. 29 Mayıs 1860, Campradon, Katalonya, İspanya - ö. 18 Mayıs 1909, Cambo-les-Bains, Fransa), İspanyol besteci ve piyanisttir.

Küçük yaşlarda müziğe olan yeteneği fark edilen Albéniz, beş yaşındayken ilk konserini vererek dikkatleri üzerine çekti. Paris'te Marmontel ile çalıştı. 15 yaşına geldiğinde, Amerika ve Avrupa'nın birçok yerinde piyano resitalleri vermişti. İspanya Kralı'nın desteğiyle Brüksel'de eğitim gördü. Fauré, Debussy, Chausson gibi bestecilerle dostluk kurdu.

## Hayatı

Londra'da *Henry Clifford* operasını, bitmemiş *The King Arthur Trio* üçlemesini ve *Pepita Jimenez* adlı lirik güldürüyü besteledi. 1893 yılında evlenerek Paris'e yerleşti ve bir süre sonra piyano konserlerini bırakarak kendini beste yapmaya adadı. 1899 yılında Paris'te bestelediği *Catalonia* adlı orkestra şarkısıyla büyük başarı kazandı. Schubert ve tanışma fırsatı bulduğu Liszt'ten etkilendi. Asıl ününü tipik İspanyol şenliklerini (fiesta) anımsatan 12 piyano parçasının oluşturduğu dört defterlik "İberia Süiti" (1906 - 1909) adlı evrensel nitelikteki başyapıt ile kazandı.

Isaac Albéniz en iyi vurgularını Endülüs'ü düşünürken yapmış, "Navarra" yı tamamlayamadan ölmüştür. Yapıtlarının birçoğunun orkestrasyonu E. F. Arbòs tarafından yapılmıştır. Romantik dönem bestecilerinden olan sanatçı, Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy'nin eski eşi Cécilia Sarkozy'nin büyük büyük dedesidir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Isaac Albéniz, Chants d”Espagne, G. Henle Verlag, Berlin, 2004.
* Pola Baytelman, *Isaac Albéniz: Chronological List and Thematic Catalog of His Piano Works*, Harmonie Park Press, Michigan 1993.
* Gilbert Chase, *The Music of Spain*, Dover Publications Inc. New York, 1959.
* Walter Aaron Clark, *Isaac Albéniz: A Guide to Research*, Garland Publishing Inc. New York & London, 1998.
* Walter Aaron Clark, *Isaac Albéniz: Portrait of a Romantic*, Oxford University Press, New York 1999.
* Daniel Ericourt and Robert. P. Erickson, *MasterClasses in Spanish Piano Music*, Hinshaw Music, Chapel Hill North Carolina, 1984.
* G. Jean-Aubry, “Isaac Albéniz 1860–1909,” *The Musical Times*, Vol 58 No. 898, Musical Times Publications Ltd., December 1917 pgs 535–538.
* Mallorca21 Haziran 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Albeniz'in bestesini dinlemek için BinAural Collaborative Hypertext
* Mallorca (Shockwave 1 Ekim 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.) BinAural Collaborative Hypertext 9 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Costa, Borja. "Becquer tarafından Rhymes: Complete Edition". Düşük Düdük Records, 2014 (Dijital Kitapçık) 24 Ocak 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Isaac Albeniz tarafından "Tekerlemeler Becquer" den alıntılar 3 Ocak 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# 1909

|  |  |
| --- | --- |
| Binyıllar:
 | 2. binyıl
 |
| Yüzyıllar:
 | * 19. yüzyıl
* **20. yüzyıl 21. yüzyıl
 |
| Onyıllar:
 | * 1880'ler
* 1890'lar
* **1900'ler 1910'lar
* 1920'ler
 |
| Yıllar:
 | * 1906
* 1907
* 1908
* **1909 1910
* 1911
* 1912
 |

Çeşitli takvimlerde 1909
| Miladi
 | 1909 *MCMIX* |
| Ab urbe condita
 | 2662
 |
| Asur
 | 6659
 |
| Bahâî
 | 65 – 66
 |
| Bengal
 | 1316
 |
| Berberi
 | 2859
 |
| Birmanya
 | 1271
 |
| Bizans
 | 7417 – 7418
 |
| Budist
 | 2453
 |
| Discordian
 | 3075
 |
| Ermeni
 | 1358 ԹՎ ՌՅԾԸ
 |
| Etiyopya
 | 1901 – 1902
 |
| Fransız cumhuriyetçi
 | 117 – 118
 |
| Hicrî
 | 1326 – 1327
 |
| Hint
 |  |
|  - *Kali Yuga* | 5010 – 5011
 |
|  - *Shaka Samvat* | 1831 – 1832
 |
|  - *Vikram Samvat* | 1965 – 1966
 |
| Holosen takvimi
 | 11909
 |
| İbrani
 | 5669 – 5670
 |
| İran
 | 1287 – 1 BP – MÖ 1288 BP
 |
| Juche
 | MÖ 2
 |
| Kıpti
 | 1625 – 1626
 |
| Kore
 | 4242
 |
| Tayland güneş
 | 2452
 |
| * g
* t
* d
 |

## Olaylar

* 19 Nisan - Anglo-Persian Oil Company (günümüzde BP şirketi) kuruldu.
* 27 Nisan - Padişah II. Abdülhamit tahttan indirildi. Yerine V. Mehmet Padişah oldu.
* 25 Temmuz - Louis Blériot, uçakla Manş Denizi'ni geçerek bir büyük su kütlesini hava taşıtıyla geçen ilk insan oldu.

### Tarihi bilinmeyenler

* Amerika Birleşik Devletleri'nin, Washington ve Kaliforniya eyaletleri zekâ engelli, sağır ya da körlerin zorla kısırlaştırılmasını öngeren öjenik yasayı kabul etti.
* Fransa, ilk radyoloji uzmanlarını toplum hizmetine sunmuştur.

## Doğumlar

### Ocak

### Şubat

* 9 Şubat - Dean Rusk, Amerikalı siyasetçi ve dışişleri eski bakanı (ö. 1994)

Aleksandr Peçerskiy (1909-1990)
* 22 Şubat - Aleksandr Peçerskiy, 14 Ekim 1943 tarihinde Nazilerin Sovyet savaş esirlerine karşı işledikleri suçlardan kurtulup Sobibor İmha Kampından kitlesel kaçışın organizatörlerinden biri olan önder (ö. 1990)

### Mart

### Nisan

### Mayıs

* 9 Mayıs - Gordon Bunshaft, Amerikalı mimar (ö. 1990)

### Haziran

* 12 Haziran - Ali Tantâvi, Suriyeli bilim insanı (ö. 1999)
* 19 Haziran - Osamu Dazai, Japon yazar (ö. 1948)

### Temmuz

### Ağustos

### Eylül

* 7 Eylül - Elia Kazan, Amerikalı yönetmen ve En İyi Film Akademi Ödülü sahibi (ö. 2003)
* 9 Eylül - Arthur Jonath, Alman atlet

### Ekim

* 26 Ekim - Affonso Eduardo Reidy, Brezilyalı bir mimar (ö. 1964)

### Kasım

* 19 Kasım - Peter F. Drucker, Avusturyalı yönetim bilimci, yazar

### Aralık

## Ölümler

* 8 Ocak – Harry Seeley, İngiliz paleontolog (d. 1839)
* 12 Ocak – Hermann Minkowski, Alman matematikçi (d. 1864)
* 13 Şubat - Julius Thomsen, Danimarkalı kimyager (d. 1826)
* 17 Şubat - Geronimo, efsanevi Apaçi lideri (d. 1829)
* 26 Şubat - Hermann Ebbinghaus, Alman psikolog (d. 1850)
* Adrienne von Pötting, Avusturyalı ressam (d. 1856)

## 1909 Nobel ödülünü kazananlar

* Fizik – Guglielmo Marconi ve Karl Ferdinand Braun
* Kimya – Wilhelm Ostwald
* Tıp – Emil Theodor Kocher
* Edebiyat – Selma Lagerlöf
* Barış – Auguste Marie François Beernaert ve Paul-Henri-Benjamin d'Estournelles de Constant

## Ayrıca bakınız

* 1909'da Osmanlı İmparatorluğu
# Albert von Le Coq

| Gabain, Annemarie Von |
| --- |
|  |
| Doğum | 8 Eylül 1860 Berlin, Almanya |
| Ölüm | 1930 Münster, Almanya |
| Milliyet | Alman |
| Uğraş | dilbilimci, türkolog, sinolog |
|  |

**Albert von Le Coq** (1860 - 1930), Alman arkeolog ve Orta Asya kâşifidir. Orta ve Doğu Avrupa'daki birahane ve şarap üretim tesislerinden kaynaklı bir mirasın varisiydi. Tüm seyahatleri ve artık var olmayan kökenbilim müzesinin masraflarını bu servetten karşılamıştır. Müze sorumlusu Albert Grünwedel 'in asistanı olarak Doğu Asya'ya keşif gezileri düzenlemeyi planladı. Özellikle İpek Yolu'na odaklandı. Grünwedel ikinci geziye çıkılacağı sırada hastalanınca Le coq liderliğe atandı. Onun ikinci ve üçüncü Turfan gezileri İngilizcede *"Buried Treasures of Chinese Turkestan,"* yani "Çin Türkistanı'nın Gömülü Hazineleri" olarak basıldı.

Türkistan gezileri Budist ve Maniheist mağara tapınaklarının keşfini sağladı. Sincan'daki çalışmaları birçok el yazması eseri gündeme taşımıştır. O zamana kadar bilinmeyen binlerce budist ve maniheist sivil evrak bu geziler sayesinde bulunuştur. Bu büyük keşifler onun Aryan kültürünü bulduğunu sanmasına yol açmıştı. Asistanlarının yardımıyla buluntuların bazılarını Almanya'ya kaçırdı. Kendisi bu kaçırmaların: Çin Türkistanı'ndaki siyasî karışıklık yüzünden gerekli olduğunu söylemiştir.Daha sonra bu eserler 2. Dünya Savaşı'nda Berlin'in İngilizlerce bombalanması sırasında yok edilmiştir. Albert von Le Coq 1930'da Münster, Almanya'da ölmüştür.

## Kaynakça
# Frédéric Courtois

**Frédéric Courtois** (1860–1928), Fransız bir misyoner ve doğa bilimcidir.

Frédéric Courtois, 1901'den ölümüne kadar Çin'de bir misyonerdi. Xujiahui'de Musée Heude'yi yönetti. Courtois öncelikle ornitoloji ve botanikle ilgileniyordu. 1906'dan 1928'e kadar Kiangsu illerinde, Anhwei dağlarında ve Huangshan sıradağlarında seferler düzenledi. Bu keşif gezilerinde yaklaşık 40.000 örnek getirdi. Anhwei bitki koleksiyonu, 1933'te halefi Dr. Henry Belval tarafından yayınlandı.

1923'te Auguste Ménégaux, onun onuruna mavi taçlı ardıç kuşuna bilimsel adı *Garrulax courtoisi'yi* verdi.

## Çalışmaları

* 1912. Musée de Zi-Kia-Wei (Xujiahui) *Mém.* *Hist.* *Nat.* *Emp.* *çiniler*, 5 (3) : 1-98.
* 1927. Les oiseaux du musée de Zi-Kia-Wei *Mém .* *Hist.* *Nat.* *Çin*, 5 (3), 5e fas.:123-159.

## Kaynakça

* Bo Beolens ve Michael Watkins (2003). *Whose Bird ? Common Bird Names and the People They Commemorate* . Yale University Press (New Haven ve Londra) : 400 s. 0-300-10359-X
* Borrell, Octavius William, 1991 A short history of the Heude Museum "Musee Heude*: its botanist and plant collectors* Journal of the Royal Asiatic Society Hong Kong Branch *Cilt 31 (1991 )ISSN 1991-7295*
# Miralay Sadık Bey

| Miralay Sadık Bey |
| --- |
| Kişisel bilgiler
 |
| Doğum
 | 1860 İstanbul
 |
| Ölüm
 | 4 Şubat 1941 İstanbul
 |
| Defin yeri
 | Karacaahmet Mezarlığı, İstanbul
 |

**Miralay Sadık Bey** (1860-1941), son Osmanlı döneminde asker ve siyaset adamı.

1882 yılında Mekteb-i Harbiye'den sü­vari mülazımı olarak mezun olmuştur. Suriye, Trablus ve Makedonya'da görev yapmıştır. 1906 yılında Manastır'da miralay rütbesiyle Süvari alay komutanıyken gizli İttihad ve Terakki Cemiyeti'ne girmiştir. 1908 yılında İkinci Meşrutiyet'in ila­nı üzerine Selanik'te toplanan İtti­had ve Terakki Kongresi'ne Manastır de­legesi olarak katılmıştır. Debre mutasarrıflığı­na atanmıştır. Değerinin yeterince anlaşılma­dığı gerekçesiyle 1911 Kongresi'nden sonra İttihat ve Terakki'den ayrılarak muhale­fet saflarına katılmış ve emekliye ayrılıp poli­tikaya girmiştir. Hürriyet ve İtilaf Fırkası kurucu­su olmuş, partinin ikinci başkanı seçilmiştir. Tarihe *sopalı seçim* olarak geçen 1912 seçim­lerinde İttihad ve Terakki'nin başarısı üzerine kendisine bağlı su­baylarla Bâb-ı Âli'yi basıp bir hükûmet dar­besiyle iktidarı ele geçirmeyi planladıysa da baş gösteren Birinci Balkan Savaşı buna olanak bırakmadan İttihad ve Terakki iktidar­dan düşmüştür. Savaşın sonuna doğru 1913 yılında sadra­zam olan Mahmud Şevket Paşa'ya karşı gi­rişilen suikasttan sonra İttihatçılar muhaliflerini sürerlerken Paris'e kaçmış, oradan Mısır'a geçmiştir. İngilizler ile yakın ilişki içinde olmuştur. Mondros Mütarekesi'nin ar­dından 1919 yılında İstanbul'a dönmüştür. Döndükten sonra kısa sü­re sonra 1920 yılında Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nın başkanlığına getirilmiştir. Bir kongre darbesiyle İngiliz Muhipleri Cemiyeti yönetimini 1921 yılında ele geçirmiş ancak bir süre sonra bu cemiye­tin yönetimini Sait Molla'ya kaptırmıştır. Damad Ferid Paşa hükûmetinde istediği ba­kanlık koltuğu kendisine verilmemiş; Meclis-i Âyan üyeliğine atanmayı da kabul etmemiştir. Böy­lece hem İstanbul'daki Damat Ferit Paşa hükûmetine hem de Anadolu'daki Kurtuluş Savaşı veren TBMM hükûmetine muhalif bir tutum takınmıştır. Kurtuluş Savaşı'nın başarı­ya ulaşması ve Refet Paşa komutasında­ki Milli kuvvetlerin İstanbul'a gir­mesi üzerine pek çok işbirlikçi ile 1922 yılında İngiliz Yüksek Komiserliğine sığınmış, İngilizlerin sağladığı bir gemiyle Romanya'ya gitmiştir. Lozan Antlaşması'ndan sonra 1924 yılında TBMM'nin çıkardığı Yüzellilikler listesine alınmıştır. Yüzelliliklerin affından sonra da 1941 yılına kadar yurda dönmemiştir. İstanbul'a dön­düğü günün gecesi kalp yetmezliğinden ölmüştür.

## Kaynakça