# II. Bahadır Şah

| II. Bahadır Şah |
| --- |
| *Delhi Kralı Padişah* |
| Bahadur Şah II'nin portresi, y. 1854 |
| Hindustan İmparatoru |
| Hüküm süresi | 28 Eylül 1837 - 21 Eylül 1857 |
| Taç giymesi | 29 Eylül 1837 |
| Önce gelen | II. Ekber Şah |
| Sonra gelen | Victoria |
|  |
| Doğum | 24 Ekim 1775(1775-10-24) Babürlüler (günümüz Eski Delhi, Hindistan) |
| Ölüm | 7 Kasım 1862 (87 yaşında) Yangon, Britanya Birmanyası, Britanya Hindistanı (günümüz Yangon, Myanmar) |
| Defin | 7 Kasım 1862 Rangoon, Burma |
|

| Tam adı |
| --- |
| Mirza Abu Zafar Siraj-ud-din Muhammed Bahadur Şah Zafar II |

 |
| Hanedan | Timurlu Hanedanı |
| Babası | II. Ekber Şah |
| Annesi | Lal Bai |
| Dini | Sünni İslam (Hanefi) |
| İmza |  |

**Bahadur Şah II** (Abu Zafar Siraj-ud-din Muhammed; 24 Ekim 1775 – 7 Kasım 1862), şiirsel unvanı **Bahadur Şah Zafar** (Farsça: بهادر شاه ظفر; *Zafar*, kelime anlamı ‘Zafer’) ile tanınan, yirminci ve son Babür imparatoru ve Urduca şairdi. Yetkisi Delhi Surlu Şehri ile sınırlı olan bir isim imparatoruydu, ancak 1857 Hint Ayaklanması sırasında Hint alt kıtasındaki isyancı güçler tarafından Hindistan İmparatoru olarak tanındı. Zafar, isyancıların savaşta yenilmesinden sonra Aralık 1857'de East India Company tarafından Britanya Birmanyası'nın Yangon kentine sürgüne gönderildi.

Eşi Zeenat Mahal'dı. 1837'de ölen babası II. Ekber Şah'ın ikinci oğlu ve halefi idi. Savaşın ardından Babür İmparatorluğu'nun dağılmasından sonra, Hindistan İmparatoriçesi unvanı Victoria tarafından üstlenildi (ancak 1876'dan sonra).

Ancak, East India Company, Jahangir'in Kızıl Kale'deki yerleşim yerlerine saldırmasının ardından onu sürgüne gönderdi ve Bahadur Şah'ın tahta çıkmasının önünü açtı.

## Hükümdarlık

Bahadur Shah Zafar, 19. yüzyılın başlarında Delhi şehri ve Palam'a kadar olan çevre bölgelere indirgenmiş olan Babür İmparatorluğu'nu yönetiyordu. Maratha İmparatorluğu, 18. yüzyılda Deccan'daki Babür İmparatorluğu'na son vermiş ve eskiden Babür İmparatorluğu'nun egemenliği altında olan Hindistan bölgeleri ya Marathalar tarafından ilhak edilmiş ya da bağımsızlıklarını ilan ederek daha küçük krallıklar haline gelmişti. 1857 Hint Ayaklanması'ndan sonra İngilizler onu Delhi'den sürgüne gönderdi.

Bahadur Shah Zafar, birçok Urduca *gazel* yazmış tanınmış bir Urduca şairdi. Eserlerinin bir kısmı 1857 Hint Ayaklanması sırasında kaybolmuş veya tahrip olmuş olsa da, büyük bir kısmı günümüze ulaşmış ve *Kulliyyat-i-Zafar* adlı derlemede bir araya getirilmiştir. Onun kurduğu saray, Mirza Esedullah Han Galib, Daagh Dehlvi, Momin Khan Momin ve Mohammad Ibrahim Zauq (aynı zamanda Bahadur Shah Zafar'ın akıl hocası) gibi birçok ünlü Urduca alim, şair ve yazara ev sahipliği yapmıştır.

### 1857 İsyanı

1857 Hint Ayaklanması yayılırken, Sepoy alayları Delhi'deki Babür Sarayı'na ulaştı.

12 Mayıs 1857'de Zafar, birkaç yıldır ilk kez resmi bir kabul töreni düzenledi. Törene, ona “samimi veya saygısızca” davrandıkları söylenen birkaç sepoys katıldı. Sepoylar Bahadur Şah Zafar'ın sarayına ilk geldiklerinde, Zafar onlara neden kendisine geldiklerini sordu, çünkü onları geçindirecek imkânı yoktu. Bahadur Şah Zafar'ın tavrı kararsızdı. Ancak, sepoyların, kendisi olmadan Doğu Hindistan Şirketi'ne karşı kazanamayacakları söylendiğinde, sepoyların taleplerine boyun eğdi.

16 Mayıs'ta, sepoys ve saray hizmetçileri, sarayda tutsak olan ve şehirde saklandıkları ortaya çıkan elli iki Avrupalıyı öldürdüler. İnfazlar, Zafar'ın protestolarına rağmen sarayın önündeki bir peepul ağacının altında gerçekleştirildi. Cellatların amacı, onu cinayetlere karıştırmaktı. Onlara katıldıktan sonra, Bahadur Şah II isyancıların tüm eylemlerinin sorumluluğunu üstlendi. Yağma ve kargaşadan dehşete düşmüş olmasına rağmen, isyana kamuoyu önünde destek verdi. Daha sonra Bahadur Şah'ın katliamdan doğrudan sorumlu olmadığı, ancak bunu önleyebilecek durumda olduğu düşünülerek, yargılanması sırasında rıza gösteren taraf olarak kabul edildi.

Şehrin yönetimi ve yeni işgal ordusu “kaotik ve sorunlu” olarak tanımlandı ve “rastgele” işliyordu. İmparator, en büyük oğlu Mirza Mughal'ı ordusunun başkomutanı olarak atadı. Ancak Mirza Mughal'ın askeri deneyimi çok azdı ve sepoys tarafından reddedildi. Sepoylar, her alay kendi subayları dışındaki kişilerin emirlerini kabul etmeyi reddettiği için komutanları yoktu. Mirza Mughal'ın yönetimi şehir sınırları dışına taşınamadı. Gujer çobanları şehir dışında trafiğe kendi vergilerini koymaya başladılar ve şehri beslemek giderek zorlaştı.

Delhi Kuşatması sırasında İngilizlerin zaferi kesinleştiğinde, Zafar o zamanlar Delhi'nin dış mahallelerinde bulunan Hümayun Türbesi'ne sığındı. Binbaşı William Hodson komutasındaki şirket güçleri türbeyi kuşattı ve Zafar 20 Eylül 1857'de yakalandı. Ertesi gün Hodson, kendi yetkisiyle Delhi Kapısı yakınlarındaki Khooni Darwaza'da oğulları Mirza Mughal ve Mirza Khizr Sultan ile torunu Mirza Abu Bakht'ı vurarak Delhi'nin ele geçirildiğini ilan etti. Bahadur Şah ise karısının *haveli*'sine götürüldü ve burada onu esir alanlar tarafından saygısızca muamele gördü. Oğullarının ve torununun idam edildiği haberi kendisine ulaştığında, eski imparatorun şok ve depresyondan tepki veremeyecek durumda olduğu belirtildi.

## Deneme

Dava, Sepoy İsyanı'nın bir sonucu olarak açıldı ve 21 gün sürdü. 19 duruşma yapıldı, 21 tanık dinlendi ve Farsça ve Urduca yazılmış yüzün üzerinde belge ile bunların İngilizce çevirileri mahkemeye sunuldu. İlk başta, dava Doğu Hindistan Şirketi yöneticilerinin ticari faaliyetleriyle ilgili toplantılarını yaptıkları Kalküta'da görülmesi önerildi. Ancak bunun yerine, dava için Delhi'deki Kızıl Kale seçildi.

Duruşmanın 20. gününde Bahadur Şah II bu suçlamalara karşı kendini savundu. Bahadur Şah savunmasında, sepoysların iradesi karşısında tamamen çaresiz olduğunu belirtti. Sepoyslar, içeriğinden tamamen habersiz olduğu boş zarflara onun mührünü vuruyorlardı. İmparator, sepoyslar karşısında çaresizliğini abartıyor olabilir, ancak sepoysların herkese şartlarını dayatacak kadar güçlü hissettikleri gerçeği değişmiyor. Seksen iki yaşındaki şair-kral, isyancılar tarafından taciz edildi ve gerçek bir liderlik sergilemeye ne istekli ne de muktedir değildi. Buna rağmen, isyan davasında birincil sanık oydu.

Zafar'ın en güvendiği sırdaşı, başbakanı ve kişisel doktoru olan Hakim Ahsanullah Khan, Zafar'ın isyana karışmadığını ve İngilizlere teslim olduğunu ısrarla savunmuştu. Ancak Zafar sonunda bunu yaptığında, Hakim Ahsanullah Khan, kendisine af karşılığında duruşmada aleyhinde delil sunarak onu ihanet etti.

Hodson'ın teslim olması konusunda verdiği garantiyi dikkate alan Zafar, idam cezasına çarptırılmadı, ancak Burma'nın Yangon kentine sürgüne gönderildi. Karısı Zeenat Mahal ve ailenin geri kalan bazı üyeleri de onunla birlikte gitti. 7 Ekim 1858 saat 04.00'te Zafar, eşleri ve geri kalan iki oğluyla birlikte, Teğmen Ommaney komutasındaki 9. Süvari Alayı'nın eşlik ettiği öküz arabalarıyla Rangoon'a doğru yola çıktı.

## Ölüm

1862 yılında, 87 yaşındayken hastalandı. Ekim ayında durumu kötüleşti. “Kaşıkla çorba ile besleniyordu” ancak 3 Kasım'da bunu da zor bulmaya başladı. 6 Kasım'da İngiliz Komiseri H.N. Davies, Zafar'ın “boğaz bölgesindeki tamamen kullanılamaz hale gelme ve felç nedeniyle açıkça çökmekte olduğunu” kaydetti. Davies, onun ölümüne hazırlık olarak kireç ve tuğla toplanmasını emretti ve Zafar'ın gömülmesi için “Zafar'ın çevresinin arkasında” bir yer seçildi. Zafar, 7 Kasım 1862 Cuma günü saat 5'te öldü. Zafar, saat 16:00'da Yangon'daki Shwedagon Pagoda yolu ile kesiştiği noktaya yakın, 6 Ziwaka Yolu'ndaki Shwedagon Pagoda'nın yakınında gömüldü. Bahadur Şah Zafar Dargah türbesi, 16 Şubat 1991'de mezarının bulunmasının ardından buraya inşa edildi. Davies, Zafar hakkında yorum yaparken, onun hayatını “çok belirsiz” olarak nitelendirdi.

## Aile ve torunlar

Birçok kişi, Haydarabad, Aurangabad, Delhi Sultanlığı, Bhopal, Kalküta, Bihar ve Bangalore gibi Hindistan'ın çeşitli yerlerinde yaşayan Bahadur Şah Zafar'ın torunları olduklarını iddia etmektedir. Ancak bu iddialar genellikle tartışmalıdır.

## Dini inançlar

Bahadur Şah Zafar, dindar bir Sufiydi. Sufi Pir olarak kabul edilir ve müritleri veya öğrencileri kabul ederdi. *Delhi Urdu Akhbaar* gazetesi onu “ilahi mahkeme tarafından onaylanmış, çağın önde gelen azizlerinden biri” olarak tanımladı. Tahta çıkmadan önce, üç kraliyet kardeşi Mirza Jahangir, Salim ve Babur'dan farklı olarak “fakir bir bilgin ve derviş” gibi yaşıyordu. 1828'de, tahta geçmeden on yıl önce, Binbaşı Archer “Zafar, zayıf yapılı ve boylu bir adam, sade giyimli, neredeyse cimrilik sınırında” demiştir. Görünüşü, yoksul bir munshi veya dil öğretmeni gibidir.

Şair olarak Zafar, mistik Sufi öğretilerinin en ince inceliklerini özümsemişti. Aynı zamanda Ortodoks Sufizmin büyülü ve batıl inançlı yönüne de inanıyordu. Birçok takipçisi gibi, hem Sufi pir hem de imparator olarak konumunun kendisine manevi güçler verdiğine inanıyordu. Takipçilerinden biri yılan tarafından ısırıldığında, Zafar ona “Bezoar” (zehire karşı bir taş panzehir) ve üzerine üflediği suyu içirerek onu iyileştirmeye çalıştı.

İmparator, *ta'aviz* veya muska gibi şeylere, özellikle de sürekli şikayet ettiği hemoroid rahatsızlığını hafifletmek veya kötü büyülerden korunmak için, sarsılmaz bir inanç besliyordu. Hastalandığı bir dönemde, bir grup Sufi pirine, eşlerinden birkaçının kendisine büyü yapıldığını düşündüğünü söyledi. Onlardan bu konudaki tüm endişeleri gidermek için bazı önlemler almalarını istedi. Grup bazı muskalar yazdı ve imparatora bunları suya karıştırıp içmesini, bunun onu kötülüklerden koruyacağını söyledi. Bir grup pir, mucizevi güçlere sahip kişiler ve Hindu astrologlar imparatorla sürekli temas halindeydi. Onların tavsiyesi üzerine, bufalo ve develeri kurban eder, yumurtaları gömer, kara büyücülükle suçlanan kişileri tutuklar ve hazımsızlığını tedavi edeceğini söyledikleri bir yüzük takardı. Ayrıca fakirlere inekler, Sufi türbelerine filler ve Ulu cami'nin *kadimlerine* veya din adamlarına atlar bağışlardı.

Zafar, şiirlerinden birinde Hinduizm ve İslam'ın aynı özü paylaştığını açıkça belirtmiştir. Bu felsefe, çok kültürlü bir Hindu-İslam Moğol kültürünü somutlaştıran sarayında uygulanmıştır. Sarayında Rakhi, Holi, Diwali gibi birçok Hindu bayramını kutlamıştır. Zafar, onun yönetimindeki Moğol sarayında kaybedilen nüfuzlarını geri kazanan Şii Müslümanlara da hoşgörülü davranmıştır.

## Mezar yazıt

O, üretken bir Urdu şairi ve hat sanatçısıydı.

## Kaynakça