# 1860'lar

|  |  |
| --- | --- |
| Binyıllar:
 | 2. binyıl
 |
| Yüzyıllar:
 | * 18. yüzyıl
* **19. yüzyıl 20. yüzyıl
 |
| Onyıllar:
 | * 1840'lar
* 1850'ler
* **1860'lar 1870'ler
* 1880'ler
 |
| Yıllar:
 | * 1860
* 1861
* 1862
* 1863
* 1864
* 1865
* 1866
* 1867
* 1868
* 1869
 |

**1860'lar**, 1 Ocak 1860 günü başlayıp 31 Aralık 1869 günü sona eren onyıldır.

## Olaylar

### 1860

* Sezyum elementi keşfedildi.
* Çalışan bir içten yanmalı motor Jean Joseph Etienne Lenoir tarafından yapıldı.
* Fransa'da Ren Nehri üzerindeki Karlsruhe'de ilk uluslararası bilimsel konferans kimyagerler tarafından düzenlendi. Konferansta Avogadro Hipotezi kabul edildi.
* Abraham Lincoln ABD'nin 16. başkanı oldu.
* 22 Ekim - Osmanlı İmparatorluğu'nun ilk gazetesi olan Tercüman-ı Ahval basıldı.
* 20 Aralık – Güney Karolina, ABD birliğinden ayrıldı.

### 1861

* Kuş olma sürecine girmiş yarı sürüngen yarı kuş dinozor fosili *Archaeopteryx* fosili bulundu.
* Talyum elementi keşfedildi.
* 29 Ocak – Kansas, ABD birliğine 34. eyalet olarak katıldı.
* 4 Şubat – ABD birliğinden ayrılan köleci eyaletler Montgomery, Alabama'da toplanarak Amerika Konfedere Devletleri birliğini kurdular. Jefferson Davis bu birliğin ilk başkanı oldu.
* 17 Mart – İtalya Krallığı ilan edildi.
* 12 Nisan – Amerikan İç Savaşı başladı.

### 1862

* Emily Dickinson Massachusetts eyaletindeki Amherst kentinde bulunan evine kapanarak, 24 yıl sonraki ölümüne değin bir daha dışarı çıkmadı ve ölümünden sonra kendisini üne kavuşturan 1.800 şiiri yazdı.
* 1 Ocak – ABD'de Özgürlük Bildirisi yayınlandı.
* 19 Haziran - ABD'de kölelik resmi olarak kaldırıldı.

### 1863

* 10 Ocak - Dünyanın ilk metro sistemi olan Londra Metrosu, Metropolitan hattı Paddington ile Farringdon arasında ilk kez hizmete girdi.
* 13 Ocak - Darülfünun, Kimyager Derviş Paşa'nın verdiği halka açık fizik dersi ile eğitim hayatına başladı.
* 1 Temmuz -3 Temmuz – ABD birliği ile Konfedere birlik arasında Gettysburg Savaşı
* 16 Eylül - Robert Koleji dört öğrenci ile eğitime başladı.
* Ziraat Bankası'nın kuruluşu
* Londra metrosu açıldı.
* Alman kimyager Adolf von Baeyer barbitürik asiti keşfetti

### 1864

* Nevada ABD birliğine 36. eyalet olarak girdi
* 7 Mart 1864, Ruslara yenilen ve Türkiye'ye gönderilmekte olan Adige Şapsığlara verilen süre doldu ve Şapsığ köyleri istisnasız Rus askerlerince ateşe verilip yakılmaya başlandı.
* 8 Ekim - Osmanlının yeni vilayet sistemine geçmesi Tuna Vilayeti'nin kurulması
* Çin'de Taiping Ayaklanması bastırıldı.
* 21 Mayıs - Çerkes Sürgünü

### 1865

* 15 Nisan - Andrew Johnson ABD'nin 17. başkanı oldu
* Amerikan İç Savaşı sona erdi
* Maxwell Denklemleri geliştirildi
* Möbius Şeridi
* Dolunay ilk kez semada görülmedi. (Şubat)

### 1866

* Prusya ve İtalya, Avusturya'ya saldırarak Yedi Hafta Savaşı'nı başlattılar
* 11 Mart - İlk özel Türkçe gazete olan Tercüman-ı Ahval yayınına son verdi.
* 7 Haziran - İzmir-Aydın arasında kurulan ilk demiryolu hattı açıldı
* 3 Temmuz – Sadowa Muharebesi (veya Königgrätz Muharebesi) ile Yedi Hafta Savaşı sona erdi. 23 Ağustos'ta Prag Antlaşması imzalandı.
* Avrupa ile Amerika arasındaki ilk başarılı telgraf kablosu atlantiğe Great Eastern gemisi tarafından döşendi.
* Rus yazar Dostoyevski'nin en büyük romanı kabul edilen Suç ve Ceza yayımlandı.
* Norveçli tiyatro yazarı Henrik İbsen'in Brand adlı eseri yayımlandı.

### 1867

* 30 Ocak - Mutsuhito Japonya'nın İmparatoru oldu.
* 17 Şubat - Süveyş Kanalı'ndan ilk gemi geçti.
* 1 Mart - Nebraska, ABD'ye 37. eyalet olarak katıldı.
* 30 Mart – Alaska, Rus Çarı II. Aleksandr tarafından ABD'ye 7.2 milyon dolara satıldı
* 1 Nisan - Singapur, Britanyalı kolonisi oldu.
* 29 Mayıs - Avusturya-Macaristan İmparatorluğu kuruldu.
* 1 Temmuz - Kanada Konfederasyonu kuruldu.
* 28 Ağustos – ABD Hawainin batısındaki Midway Adaları'nı topraklarına kattı
* 18 Ekim - ABD, Alaska'yı Rusya'dan alarak topraklarına kattı.

### 1868

* 18 Ocak - Japonya da İmparator Mutsuhito, Parlamenter monarşiyi ilan etti.
* 11 Haziran - "Hilal-i Ahmer Cemiyeti" adıyla Kızılay kuruldu
* 1 Ağustos - Alaska ABD tarafından Rus İmparatorluğu'ndan satın alındı.
* 18 Ağustos - Fransız astronom Pierre Jules César Janssen, helyum elementini keşfetti.
* 1 Eylül - Sultan Abdülaziz tarafından Galatasaray Lisesi kuruldu.
* 24 Eylül - Lares Cumhuriyeti güçleri ile İspanyol sömürge hükûmeti arasında El Pepino Muharebesi gerçekleşti.
* 26 Ekim - İmparator Mutsuhito'nun talimatıyla Japonyada rönesans ve reform hareketleri kapsamında Avrupa'nın çeşitli ülkelerinden mimar, mühendis, fizikçi, matematikçi, doktor gibi çeşitli meslek dallarında uzmanlar getirtilerek Japon uzmanlara eğitim verilmeye başlandı.
* 28 Ekim - Thomas Edison geliştirdiği elektrikli bir oy kayıt makinasının patentini aldı.
* ? - Ahmed Süreyya Emin Bey dünyada ilk olarak seri atışlı bir sahra topu icat etti.
* Amerikalı mühendis George Westinghouse insan kası yerine sıkıştırılmış havayı kullanan havalı freni icat etti
* Helyum elementi keşfedildi
* İmparator Mutsuhitonun talimatıyla Japonya'nın başkenti Kyoto'dan Tokyo'ya taşındı.

### 1869

* 6 Mart – Rus kimyager Dimitriy İvanoviç Mendeleyev Elementlerin periyodik tablosunu yayınladı.
* 3 Ağustos - Büyük Samsun yangını meydana geldi. 125.000 m²'lik alan yangından birinci derecede etkilendi.
* 23 Aralık - İlk gülmece dergisi Diyojen yayımlandı.

#### Tarihi bilinmeyenler

* Mısır'da Süveyş kanalı açıldı.
* İlk Çocuk dergisi "Mümeyyiz", aynı adı taşıyan gazetenin eki olarak yayınlanmaya başladı.
* Japon İmparatoru Mutsuhito çeşitli sanayi ve finans kuruluşlarıyla üniversitelerin gelişmesi için gerekli adımların atılmasını sağladı. Hiroşima, Tokyo ve Kyoto gibi büyük şehirlerde tersane, fabrika ve üniversiteler kuruldu.
* Japonya da ilk Gazete basıldı, Demiryolu ağı yapımına başlandı. İlk banka kuruldu ve Genel Nüfus sayımı yapıldı.
* Maarif Nezareti adı altında Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı kuruldu.

## Doğumlar

**1860 3 Ocak - Kato Takaaki, Japonya başbakanı (d. 1926)
* 29 Ocak - Anton Çehov, Rus yazar (ö. 1904)
* 25 Mayıs - James McKeen Cattell, Amerikalı bilim insanı (ö. 1944)
* 29 Mayıs - Isaac Albéniz, İspanyol besteci ve piyanist (ö. 1909)
* 8 Eylül - Albert von Le Coq, Alman arkeolog ve kâşif (ö. 1930)

* Frédéric Courtois, Fransız misyoner ve doğa bilimci (ö. 1928)
* Miralay Sadık Bey, Türk asker ve siyasetçi (ö. 1941)

**1861 4 Ocak – Vahidettin, son Osmanlı padişahı (ö. 1926)
* 6 Ocak - Abbott Lawrence Rotch, Amerikalı meteorolog (ö. 1912)
* 10 Nisan – Edmund Allenby, Britanyalı mareşal (ö. 1936)
* 2 Kasım – Maurice Blondel, Fransız düşünür (ö. 1949)
* 29 Aralık – Necip Asım Yazıksız, Türk dilbilimci, tarihçi, siyasetçi (ö. 1935)

Doğduğu gün ve ay bilinmeyenler
* Corci Zeydan, Mısırlı Arap yazar (ö. 1914)

**1862 24 Ocak - Edith Wharton, Amerikalı yazar ve moda tasarımcısı.
* 26 Temmuz - Vasil Kınçov, Bulgar siyasetçi ve bilim insanı.
* 22 Ağustos - Claude Debussy, Fransız besteci (ö. 1918)
* 11 Eylül - O. Henry, Amerikalı öykü yazarı (ö. 5 Haziran 1910)
* 9 Ekim - Fatma Aliye Hanım, Türk edebiyatının ilk kadın romancısı (ö. 1936)

Doğduğu gün ve ay bilinmeyenler

* Nabizâde Nâzım, Tanzimat dönemi Osmanlı-Türk yazarı. (ö. 6 Ağustos 1893)

**1863 1 Ocak - Pierre de Coubertin, Fransız Olimpiyat Oyunları kurucusu (ö. 1937)
* 19 Ocak - Werner Sombart, Alman iktisatçı ve sosyolog (ö. ?)

1954)

* ? - Hans Aanrud, Norveçli yazar (ö. 1953
* 8 Eylül - William Wymark Jacobs, İngiliz kısa hikâye yazarı (ö. 1943)
* 22 Eylül - Ferenc Herczeg, Macar oyun yazarı (ö. 1954)

**1864** \* 1 Ocak - Alfred Stieglitz, Amerikalı fotoğrafçı (ö. 1946)

* 2 Nisan - Max Weber, ünlü Alman sosyolog ve ekonomist (ö. 1920)

* 3 Mayıs - Albert Malet, Fransız tarihçi (ö. 1915)
* 15 Mayıs - Vilhelm Hammershøi, Danimarkalı ressam (ö. 1916)

* 30 Ekim - Theodor Wiegand, Alman arkeolog (ö. 1936)

* 14 Aralık - Frank Campeau, Amerikalı sinema oyuncusu (ö. 1943)

* Einar Benediktsson, İzlandalı şair ve avukat (ö. 1940)
* Salih Zeki, Osmanlı- Türk matematik bilgini (ö. 1921)

**1865 17 Mart - Gabriel Narutowicz, seçilen ilk Polonya devlet başkanı (ö. 16 Aralık 1922)
* 13 Haziran - William Butler Yeats, İrlandalı şair, Nobel Edebiyat Ödülü sahibi (ö. 1939)
* 24 Eylül - Mollie McConnell, Amerikalı sinema oyuncusu (ö. 1920)
* *tarihi bilinmeyen*
	+ Ali Haydar Efendi, Evkaf-ı Hümâyun nâzırı (ö. 1935)

**1866 26 Nisan - Adelheid Steinmann, Alman politikacı ve kadın hakları aktivisti (ö. 1925)
* 10 Haziran - Arthur Castrén, Fin siyasetçi (ö. 1946)
* 10 Eylül - Jeppe Aakjær, Danimarkalı yazar (ö. 1930)
* 9 Ekim
	+ Philippe Berthelot, Fransız diplomat (ö. 1934)
	+ Emine Nazikeda, VI. Mehmed'in eşi (ö. 1941)
* 12 Kasım - Sun Yat-sen, modern Çin'in kurucusu, devrimci lider (ö. 12 Mart 1925)

**1867** \* 11 Ocak - Edward Bradford Titchener, İngiliz, psikolog (ö. 1927)

* 28 Haziran - Luigi Pirandello, İtalyan oyun yazarı ve romancı (ö. 1936)
* 28 Haziran - Lightner Witmer, Amerikalı psikolog (ö. 1956)
* 31 Temmuz - Axel Ohlin, İsveçli zoolog; Arktik ve Antarktika kaşifi (ö. 1903)

* 16 Ağustos - Ronald Burrows, Britanyalı arkeolog ve akademisyen (ö. 1920)

* 7 Eylül - J.P. Morgan Jr., Amerikalı bankacı, finans yöneticisi ve hayırsever (ö. 1943)
* 8 Eylül - Aleksandr Parvus, Alman aktivist (ö. 1924)

* 7 Kasım - Marie Curie Nobel Fizik Ödülü fizik'çi (ö.1934)
* 27 Aralık - Tevfik Fikret Türk şair ve yazar (ö. 1915)

* Hüseyin Suat Yalçın, Türk şair ve yazar (ö. 1942)
* Dürrizade Abdullah Beyefendi, Osmanlı Devleti şeyhülislamı (ö. 1923)
* Halit Ziya Uşaklıgil, Türk şair ve yazar (ö. 1945)
* Ken'an Rifâî, Türk mutasavvıf (ö. 1950)

**1868** \* 9 Ocak - Søren Sørensen, Danimarkalı biyokimyacı (ö. 1939)

* 19 Ocak - Gustav Meyrink, Alman yazar (ö. 1932)

* 1 Şubat - Ovannes Kaçaznuni, Ermeni siyasetçi ve Ermenistan'ın ilk başbakanı (ö. 1938)
* 4 Şubat - Constance Markievicz, İrlandalı devrimci ve yurtsever görüşe sahip süfrajet (ö. 1927)
* 28 Mart - Maksim Gorki, Rus yazar (ö. 1936)
* 10 Nisan - George Arliss, İngiliz aktör (ö. 1946)
* 6 Mayıs - Gaston Leroux, Fransız gazeteci, yazar (ö. 1927)
* 29 Mayıs - Abdülmecid Efendi, son Osmanlı halifesi (ö. 1944)
* 6 Eylül - Axel Hägerström, İsveçli filozof (ö. 1939)
* 8 Eylül - Zaven Der Yeğyayan, Türkiye Ermenileri'nin 79'uncu patriği (ö. 1947)
* 21 Eylül - Olga Knipper, Sovyet aktris (ö. 1959)
* 28 Ekim - James Brendan Connolly, Amerikalı atlet (ö. 1957)
* Abdullah Azmi Efendi, Osmanlı devlet adamı (ö. 1937)
* Ali Galip Pasiner, Türk asker (ö. 1939)
* Emin Ağa Borçalı, Borçalı Karapapak Türk Cumhuriyeti kurucusu (ö. 1937)

**1869** \* 22 Ocak - Grigori Yefimoviç Rasputin, Rus mistik (ö. 1916)

* 14 Mart - Algernon Blackwood, İngiliz yazar (ö. 1951)

* 16 Mayıs - Albert Cuny, Fransız dilbilimci (ö. 1947)
* 27 Haziran - Emma Goldman, anarko-komünist yazar (ö. 1940)
* 8 Ağustos - Julia Wilmotte Henshaw, Kanadalı botanikçi (ö. 1937)

* 4 Eylül - Karl Seitz, Avusturyalı siyasetçi ve devlet adamı (ö. 1950)
* 9 Eylül - Abdullah Cevdet, Jön Türkler hareketinin önderlerinden, düşünür (ö. 1932)
* 24 Eylül - Zuko Džumhur, Bosnalı yazar, ressam ve karikatürcü (ö. 1990)

* 2 Ekim - Mohandas Karamçand Gandi Hindistan ve Hindistan Bağımsızlık Hareketi'nin siyasi ve ruhani lideri
* 22 Kasım - André Gide, Fransız yazar (ö. 1951)
* 31 Aralık - Henri Matisse, Fransız ressam (ö. 1954)
* Rakım Elkutlu, Klasik Türk mûsıkisi bestekârı (ö. 1948)
* Ahmet Ağaoğlu, yazar ve siyasetçi (ö. 1939)
* Mehmet Emin Kalmuk (ö. 20 Mart 1954), hendese (Geometri) muallimi, telgraf ve telefon müderrisi (Medrese hocası)

## Ölümler

**1860 29 Haziran - Thomas Addison, İngiliz hekim (d. 1793)
* 21 Eylül - Arthur Schopenhauer, Alman filozof ve düşünür (d. 1788)

**1861 2 Ocak – Prusya kralı IV. Friedrich Wilhelm öldü, yerine I. Wilhelm geçti.
* 2 Haziran – Mehmet İskender Paşa
* 25 Haziran – Abdülmecid, 31. Osmanlı padişahı
* 14 Aralık - Albert, Kraliçe Victoria'nın eşi

**1862 10 Ocak - Samuel Colt, Amerikalı kâşif ve sanayici.
* 24 Temmuz - Martin Van Buren, 8. ABD başkanı (d. 5 Aralık 1782)
* 7 Kasım - Bahadır Şah II, Son Babür hükümdarı, şair, müzisyen ve hattat (d. 1775)

**1863 9 Haziran - Dost Muhammed Han, Afganistan hükümdarı (1826-1863) ve Barakzay hanedanının kurucusu (d. 1793).
* 13 Ağustos - Eugène Delacroix, Fransız ressam (d. 26 Nisan 1798)
* 17 Eylül - Alfred de Vigny, Fransız şair, oyun ve roman yazarı
* 21 Aralık - Giuseppe Gioacchino Belli, Romalı şair

**1864 8 Aralık - George Boole, İngiliz matematikçi ve filozof.

**1865 15 Nisan – Abraham Lincoln ABD başkanı suikast sonucu öldürüldü (d. 1809)
* 30 Nisan - Robert FitzRoy İngiliz meteorolog ve denizci (d. 1805)
* 12 Kasım - Elizabeth Gaskell, İngiliz romancı (d. 29 Eylül 1810)

**1866 15 Ocak - Massimo d'Azeglio
* 31 Mart - Louis Meijer, Hollandalı sanatçı (d. 1809)
* 5 Nisan - Thomas Hodgkin
* 21 Nisan - Jane Welsh Carlyle
* 26 Nisan - Hermann Goldschmidt
* 7 Haziran - Şef Seattle
* 20 Temmuz - Bernhard Riemann
* 11 Ağustos - Philippe Buchez
* 26 Ağustos - Joseph Weydemeyer
* 26 Eylül - Carl Jonas Love Almqvist
* 25 Eylül/7 Ekim - Aleksandr Filippoviç Kaşevarov
* 18 Ekim - Manuel Bulnes
* ?? Kasım - Sabah II Al-Sabah
* 19 Kasım - Francesco Della Suda
* 18 Aralık - Salomon Rafael Kamondo
* 31 Aralık - Ateş Mehmet Paşa

* Garabet Amira Balyan
* Han Mahmud
* Âşık Seyrani

**1867 14 Ocak - Jean Auguste Dominique Ingres, Fransız ressam (d. 1780)
* 25 Ağustos - Michael Faraday, İngiliz fizikçi (d. 1791)
* 31 Ağustos - Charles Baudelaire, Fransız şair (d. 1821)
* 13 Kasım - Adolphe Napoléon Didron, Fransız sanat tarihçisi ve arkeolog (d. 1806)
* ? - İsmail Selim Paşa, Yunan asıllı Mısırlı general ve siyasetçi (d. y. 1809)

**1868 11 Şubat - Léon Foucault, Fransız fizikçi (d. 1819).
* 13 Kasım - Gioacchino Rossini, İtalyan besteci (d. 1792)

**1869 28 Şubat - Alphonse de Lamartine (Alphonse-Marie-Louis de Prat de Lamartine), Fransız yazar, şair ve politikacı (d. 1790).
* 31 Mart - Allan Kardec, Fransız yazar, Deneysel Spiritüalizm'in kurucusu (d. 1804).
* 1 Mayıs - (Prens) Aleksandr Menşikov, Kırım Savaşı'nın ilk iki yılında Rus kuvvetlerinin komutanı (d. 1787).
* 16 Eylül - Thomas Graham, İskoç kimyacı (d. 1805).
* 8 Ekim - Franklin Pierce, 14. Amerika Birleşik Devletleri başkanı (d. 1804).
* 26 Aralık - Jean Louis Marie Poiseuille, Fransız doktor.

**Öldüğü ay ve gün bilinmeyenler Barutçubaşı Hovannes Bey Dadyan, Osmanlı döneminde yaşamış Ermeni asıllı mühendis ve müteşebbis (d. 1799).

## Kaynakça