# I. Konstantin

| I. Konstantin Büyük Konstantin Flavius Valerius Aurelius Constantinus |
| --- |
| Capitol Müzesi'ndeki I. Konstantin heykeli |
| 57. Roma imparatoru |
| Hüküm süresi | 306 - 312 (Batı Augustus'u, Galerius tarafından Maximian'la anlaşmalı olarak resmen Sezar ve Severus'la birlikte Augustus yapıldı), 309 (Sezarlığa düşürülmeyi reddetti); 312 - 324 (Batıda tartışmasız Augustus); 324 - 22 Mayıs 337 (Tüm imparatorluğun imparatoru) |
| Önce gelen | I. Konstantin |
| Sonra gelen | II. Konstantin, II. Konstantius ve Konstans |
|  |
| Doğum | 22 Şubat 272 Naissus (Niş) |
| Ölüm | 22 Mayıs 337 |
| Defin | Havariyyun Kilisesi, İstanbul |
| Eş(ler)i | Minervina Fausta |
| Çocuk(lar)ı | Constantina, Helena, Crispus, II. Konstantin, II. Konstantius ve Konstans |
|

| Tam adı |
| --- |
| Gaius Flavius Valerius Aurelius Constantinus |

 |
| Hanedan | Konstantin Hanedanı |
| Babası | Konstantius Chlorus |
| Annesi | Helena |
|

| Konstantin |
| --- |
| Büyük Konstantin'in Ayasofya'da bulunan elinde Konstantiniyye şehrini tuttuğu bir mozaik ikona. |
| Kutsal İmparator - Muadil er-Rusül |
| Kutsayanlar | Doğu Ortodoks Kilisesi |
| Yortu | 21 Mayıs ve 3 Haziran |

 |

Nicomedia [İzmit] antik kentinde, Konstantinopolis'in kutsanması vesilesiyle darb edilmiş Multiplum. Sikke ön yüzde defne yapraklarından taç ve alnında büyük taşlı mücevherler ile imparator Konstantin I büstü. Soldan sağa CONSTANTINVS MAX AVG-Constantinus Maximus Augustus / Büyük Ağustos Konstantin lejantı. Arka tip Konstantin, pelerinli ve askeri kıyafetleri içinde at sırtında, sol eli dizginleri tutuyor, sağ eli bir selamlama hareketi olarak havada. Ön tarafta çelenk tutan Victory [Nike]. Altta **SMN** lejant. **SM** lejantı **Sacra Moneta** / Kutsal Darphane/Para kısaltmasıdır. Sondaki **N** harfi ise Nicomedia antik kentinin baş harfidir. Kutsal Darphane Nicomedia veya Nicomedia antik kentinin kutsal parası/sikkesi. At sırtında bir imparatoru tasvir eden genel olarak Adventus sikke tipi, at sırtında sallanan bir kralı tasvir eden II. Philip'in tetradrahmileri gibi Yunan tiplerinden uyarlanmıştır.
**I. Konstantin** (Latince: Flavius Valerius Constantinus; 22 Şubat 272 - 22 Mayıs 337) veya **Büyük Konstantin**, MS 306 - 337 yılları arasında hüküm süren ve Hristiyanlığı kabul eden ilk Roma imparatorudur. Roma'da Hristiyanlığın statüsünün yükseltilmesinde, Hristiyan ibadetlerinin suç olmaktan çıkarılmasında ve onlara yönelik zulmün durdurulmasında önemli bir rol oynadı. Böylelikle Roma İmparatorluğu'nun Hristiyanlaşmasında bir dönüm noktası oldu. Konstantinopolis şehrini kurdu ve bin yıldan fazla bir süre boyunca imparatorluğun başkenti olarak kalmasını sağladı.

Mezya'daki Dardania'da (günümüzde Niş, Sırbistan) doğan Konstantin, İlirya kökenli bir Roma ordusu subayı olan ve Tetrarşi'nin dört imparatorundan biri olacak Flavius Constantius'un oğluydu. Annesi Helena ise düşük sınıftan bir kadındı ve muhtemelen Anadolu'dan geliyordu. Daha sonra azize ilan edilen Helena, bazı geleneklere göre oğlunun Hristiyanlığa geçmesini sağlayan kişi olarak kabul edilirken, bazıları ise Konstantin'in onu dönüştürdüğüne inanır. Konstantin, Roma imparatorları Diocletianus ve Galerius'un yönetimi altında üstün başarılar sergiledi. Kariyerine doğu eyaletlerinde Perslere karşı savaşarak başladı, ancak MS 305'te batıya çağrılarak Britanya eyaletinde babasının yanında savaştı. Babasının 306'da ölmesinin ardından Konstantin, ordusu tarafından Eboracum'da *augustus* (imparator) ilan edildi. Sonunda imparatorlar Maxentius ve Licinius'a karşı iç savaşlardan galip çıkarak, 324 yılında Roma İmparatorluğu'nun tek hükümdarı oldu.

Konstantin tahta çıktıktan sonra imparatorluğu güçlendirmek için çok sayıda reform gerçekleştirdi. Sivil ve askeri otoriteleri birbirinden ayırarak devleti yeniden yapılandırdı. Enflasyonla mücadele etmek için, bin yıldan fazla bir süre Bizans ve Avrupa para birimleri için standart haline gelen yeni bir altın sikke olan solidus'u tanıttı.

## Hayatı

### Doğumu ve "Tetrarşi" sisteminin öncesi ve kuruluşuna kadar yaşamı

I. Konstantin, (günümüzde Sırbistan Cumhuriyeti içinde yer alan) tarihte ise İlirya toprakları içerisinde yer alan Naissus'da (Niş)'da 22 Şubat 272'de doğdu. Babası o zaman bir Romalı general olan Konstantius Chlorus idi. Annesi Helena idi ve VI. yüzyıl tarihçisi Prokopius'a göre, Küçük Asya'da (modern Anadolu) bulunan Bitinya eyaletinin "Drepana" adındaki kentinde doğmuştu. Bazı kaynaklar annesi Helena'nın General Konstantinius Cholorus ile evli olmayıp onun cariyesi olduğunu bildirirler. Konstantin'in babası yüksek rütbeli bir subaydı ve Konstantin gençlik yıllarını, İmparator Diocletianus'un sarayının bulunduğu, günümüzde Türkiye'nin İzmit ilçesinde bulunan Nicomedia'da geçirdi.

286'da Nicomedia'da yaşayıp o kenti Roma İmparatorluğu'nun idare merkezi olan kullanan imparator Dioclietianus, kendine yakın olan general Maximinus'u imparatorluğunun Batı kısmını yönetmek üzere Roma'da Augustus rütbesi ile ortak imparatorluğa yükseltmişti. Konstatinus Cholorus bu sırada Roma'da Praetorian Prefect (Roma'da imparatorluk muhafızlarının lideri) idi. 291'de 19 yaşında iken Konstantin o zaman imparator Diocletianus'un yaşadığı Roma İmparatorluğu'nun idari merkezi olan Nikomedia'da imparatorun hizmetine girdi. 293'te babası Kontantinus Cholorus, Batı'yı yöneten Augustus Maximinus'a daha yakın olmak için (daha önce evli ise Helena'yı boşayarak, evli değilse onu evinden uzaklaştırarak) Maximinus'un kızı Flavia Maximiana Theodora ile evlilik yaptı.

293 yılında İmparator Diocletianus imparatorluğun idaresinde gayet büyük bir reform yaparak Roma İmparatorluğu'nu Batı ve Doğu parçaları olarak ikiye bölerek Tetrarşi sistemini oluşturdu. Her parça bir "Augustus" tarafından yönetilecekti ve onun tayin edeceği bir "Sezar" tarafından desteklenecekti. Konstantin'in babası Konstantius Chlorus bu sistem içinde hemen en yüksek mevkilere erişmeye başladı. (293-305 döneminden Batı'da Maximianus ile Sezar olarak; 305 - 306'da Batı'da Augustus olarak ve Doğu'da Augustus olarak Galerius imparatorluk yaptı.

Bu arada I. Konstantin de tetrarşi sisteminde yüksek mevkilere geçmeye başladı. I. Konstantin'in tüm Roma İmparatorluğu'nun tek hâkimi olması için tam 18 yıl geçmesi gerekecekti.

### Konstantin'in iç savaşları

#### Maxtentius ile muharebeler ve onun elimine edilmesi

Önce Batı'da Augustus olan Maxentius ile çatışmalara girişti.

28 Ekim 312 tarihinde Roma kentinin hemen dışındaki Milvian Köprüsü'nde yapılan savaşta Maxentius'un ordusunu bozguna uğrattı. Maxentius kaçmaya çalışırken Tiber Nehri'nde öldürüldü.

### Licinius ile iç savaş ve mutlak hakimiyet

İmparatorluğun doğu kısmında yönetimini sürdüren Licinius, artık Batı Roma'nın imparatoru olan I. Konstantin'in baba-bir (ama annesi "Flavia Maximiana Theodora" olan) kız kardeşi Flavia Julia Constantia ile evlenerek I. Konstantin ile kardeşlik bağı kurdu. Bu kayınbiraderlik ilişkisi bir yandan kendisine bir koruma sağlarken, öte yandan her iki imparatora diğerinin bölgesi üzerinde hak iddia etme şansını tanıyordu.

İlk hamleyi yapan Licinius oldu. Licinius'un I. Konstantin'e yönelik bir komploya karıştığının anlaşılmasıyla (314), iç savaş çıktı. Konstantin'in orduları karşısında Licinius önce İtalya'da ve sonra çekildiği doğuda peş peşe yapılan kara ve deniz muharebelerinde yenilgiler aldı. Licinius son ve en ağır darbeyi Adrianopolis Muharebesi'nde aldı.

Hellespont Deniz Muharebesi ile donanmasıyla kuşatmayı yarmaya çalıştı. Temmuz 324'te Amiral Abantus (veya Amantus) komutası altındaki Licinius'un donanması ile Konstantin'in oğlu Caesar Crispus komutasındaki Konstantin'in daha küçük donanması Çanakkale Boğazı'nda iki ayrı çarpışmaya girdiler. Birinci çarpışmada 80 gemiden oluşan Crispus'un filosu boğazın en dar kısmında manevra kabiliyeti daha büyük olduğu için Licinius'un 200 gemilik filosunu yenilgiye uğrattı. Ertesi gün Crispus Ege Denizi'nden aldığı takviyelerle 200 gemilik bir filoya komuta etmekte; Amiral Abantus da aldığı büyük takviyelerle 350 gemilik bir filoya komuta etmekteydi. Çanakkale Boğazı'nın Marmara Denizi ağzındaki Gelibolu açıklarında gemiler arasında yapılan karşılıklı çarpışmalar sonunda Amiral Abantus'un filosundan ancak 4 gemi kurtulabildi ve büyük filonun diğer gemileri ya batırıldı ya karaya vurup parçalandı ya da Crispus'un filosunun eline geçti. Kendi gemisi batırılan Amiral Abantus ancak Asya kıyısına yüzerek çıkarak hayatını kurtarabildi.

Hellespont Muharebesi'ndeki yenilgiden sonra Licinius Byzantium'daki garnizon ve ordusunu İstanbul Boğazı'nın Asya yakasında Kalkedon'a taşıdı. Konstantin de İstanbul Boğazı kıyılarında yaptırdığı hafif nakliye gemileri ile ordusunu Asya yakasına geçirdi. İki ordu arasında 18 Eylül 324'te Hrysopolis (modern Üsküdar) civarında yapılan Hrisopolis Muharebesi'ni de I. Konstantin kazandı. Bu muharebeden yenik düşen Licinius kayınbiraderi olan I. Konstantin'den aman diledi.

I. Konstantin, acımasızlığıyla da ünlüydü. Licinius'un canını bağışlayacağı yemini vermiş olmasına rağmen altı ay sonra en büyük rakibini boğdurarak ortadan kaldırdı. Bir yıl sonra da Konstantin'in yeğeni olan Licinius'un oğlu da idam edildi. 324 yılında Licinius'un yenilgiye uğramasıyla birlikte, I. Konstantin için Roma İmparatorluğu'nun mutlak hâkimi olma yolu da açılmıştı.

### Konstantinopolis'in kuruluşu (330)

Licinius'un yenilmesiyle birlikte, I. Konstantin İskoçya'dan Kızıldeniz'e, Fas'tan Dicle Irmağı'na kadar uzanan büyük bir imparatorluğun tek hâkimi olmuştu. M.S. 4. yüzyıla gelindiğinde zenginliğin kaynağı Doğu'dan, Mısır ve Küçük Asya üzerinden yapılan ticaretten geliyordu. Efsanelere göre Megaralı Byzas tarafından MÖ 667 yılında kurulan Byzantium'un eşsiz konumu, I. Konstantin'in dikkatinden kaçmamıştı. Burası, Pontus Euxinus (Karadeniz) ve Asya'dan geçen ticaret yollarının büyük kısmını kontrol edebilecek bir noktaydı.

İmparatorluğun köhneleşmiş kurumları ve alışkanlıklarıyla Roma'dan yönetilmeye devam edemeyeceğini gören I. Konstantin, Byzantion'u imparatorluğun yeni başkenti olarak ilan etti (13 Mayıs 330). Kente "Yeni Roma" anlamına gelen Nova Roma adını veren I. Konstantin, Senato ve diğer tüm kurumları buraya taşıttı.

I. Konstantin'in ölümünden sonra (337) "ikinci kurucusunun" adıyla anılmaya başlanan ve Konstantinopolis adını alan kent; Roma, Bizans ve Osmanlı imparatorluklarının yaklaşık 16 asır boyunca başkenti olma işlevini aralıksız sürdürdü.

### İmar Çalışmaları

Roma İmparatorluğu'nun başkentini Byzantium kentine taşıtan I. Konstantin, tarihin en büyük kentsel gelişim planlarından birini hazırladı. MS 330 yılından 337'ye kadar olan yedi yıllık süreç içinde tam bir şantiye alanına dönen kentte; çok sayıda dini bina, yeni yol ve su kemeri inşa edildi. Sultanahmet'te bugün "At Meydanı" olarak yerde bulunan Hippodromos, I. Konstantin döneminde genişletilerek bugünkü boyutlarına ulaştı. 100.000 kişinin oturabileceği boyutlarda inşa edilen Hippodromos'un tribünlerine ait parçalar İstanbul Arkeoloji Müzesi'nde korunuyor olup, Spina'sında yer alan sütunlardan üçü (Tutmosis Sütunu, Yılanlı Sütun ve Örme Dikilitaş) hâlâ ayaktadır.

Kenti çevreleyen Septimius Severus surlarını yıktırarak kendi adıyla anılacak yeni bir sur ve kuleler sistemini inşa ettiren I. Konstantin, yeni başkentin planını bizzat çizdi. Bugün bile İstanbul kentinin Suriçi'nde kalan kısmı, büyük ölçüde bu plana sadık bir şekilde şekillenmiş durumdadır.

İngiltere'de York'ta I. Konstantin'in bronz heykeli
## Reformları

### İmparatorluğun Hristiyanlığa geçişi

I. Konstantin dönemi sikke. Paranın arka yüzünde, Grek alfabesindeki Hi (X) ve Ro (P) harflerinin iç içe geçmesiyle oluşturulan ve erken dönem Hristiyanlığın sembollerinden biri olan Labarum dikkat çekiyor. Ortada soldan sağa SPES PVBLIC-Publica Spes / Halkın umudu lejantı. Altta CONS - Constantinople [İstanbul] lejantı.
Rafael'in öğrencileri tarafından yapılan *Konstantin'in Vaftizi* adlı resim (1520–1524, fresk, Vatikan, Apostolik Sarayı)
Doğu Roma İmparatorluğu'nun kurucusu olarak bilinen I. Konstantin, imparatorluk sınırları içinde yaşayan Hristiyanlara din özgürlüğü tanıması ve tüm imparatorluğun pagan inanç sistemini bu tek tanrılı yeni dine geçirmeye başlamasıyla tanınır. Bu tavrı nedeniyle Ortodoks kiliseleri tarafından "azizlik" mertebesine yükseltilerek kutsanan I. Konstantin'in aslında, imparatorluğun dört bir yanında yayılan bu dine karşı durmanın yaratacağı gerginlikleri engellemek için bu yolu izlediği düşünülmektedir. Dönemi boyunca hem Roma'nın çok tanrılı inanç sistemine hem de yeni Hristiyan dinine saygı gösteren I. Konstantin, sikkelerinde Apollon gibi Roma tanrılarına yer vermekten hatta kimi zaman kendisini "Güneş Tanrısı" Sol Invictus şeklinde resmetmekten de kaçınmamıştır. Aynı dönemde paraların üzerinde Grek alfabesindeki Hi (X) ve Ro (P) harfleri ile erken dönem Hristiyanlığın sembollerinden biri olan Labarum'a da yer vermiştir. Roma kaynaklarında, I. Konstantin'in hayatı boyunca Hristiyan olmadığı, ölüm döşeğindeyken vaftiz edildiği söylenmektedir.

Onun tarafından yaptırılan Aziz Petrus ve Aziz Pavlus bazilikaları geleneğe göre elçilerin iman uğruna öldüğü veya gömüldüğü yerlere inşa edilmiştir.

I. Konstantin'in solidus altını
İmparator I. Konstantin, ayrıca 325'te Kilisenin bölünmesini önlemek umuduyla tüm Hristiyan din adamlarının katıldığı bir konseyi İznik'te toplamış fakat amacına ulaşamamıştır.

## Popüler kültürdeki yeri

* 2014 yılında, Mine Gökçe Kırıkkanat tarafından, *Bir Hristiyan Masalı* adında bir kitap yazılmıştır. Kitap, Vatikan Gizli Arşivleri'nde *Donatio Constantini* olarak da geçen ve kamuoyunda Büyük Konstantin'in vasiyeti olarak tanınan belgenin, aslında sahte bir belge olduğuna dair çalışmasını konu almaktadır.

## Kaynakça

## Dış kaynaklar

* Demircioǧlu, Halil (1953), *Roma Tarihi*, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayinlari. No. 10
* Bahar, Hasan (2011), *Roma ve Bizans Tarihi*, Istanbul:Komen Yayinlari ISBN 978-9756527634
* Bowman, Alan; Cameron, Averil ve Garnsey, Peter (eds) (2005)*The Cambridge Ancient History, Volume XII: The Crisis of Empire* Rev.ed., Cambridge:Cambridge University Press ISBN 9780521301992 (İngilizce)

## Dış bağlantılar

 Wikimedia Commons'ta **I. Konstantin** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

* Edward Gibbon, (1776),  *The History of the Decline and Fall of the Roman Empire* Cilt: Project Guttenberg e-kitap (İngilizce)
* *Catholic Encyclopedia* websitesinde "Constantine the Great" maddesi. Online: [1] 27 Aralık 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)

| Resmî unvanlar
 |
| --- |
| I. Konstantin '*Konstantin Hanedanı**Doğumu: **yak. 27 Subat 272 -** Ölümü*:27 Mayıs 332
 |
| Önce gelen: **I. Konstantin** |  **Roma imparatoru (Galerius, Licinius ve Maximinus Daia ile)** 306–337
 | Sonra gelen: **II. Konstantius, II. Konstantin ve Konstans** |