# Kerkük

| Kerkük كركوك |
| --- |
|  |
| KerkükKerkük'ün Irak'taki konumu |
| Ülke |  Irak |
| İl | Kerkük ili |
| Rakım | 346 m |
| Nüfus (2018 ve 2009 tahminleri) |
|  • Toplam | 2.018 (972.272), 2.009 (850,787) |
| Zaman dilimi | UTC+02.00 (DAS) |
|  • Yaz (YSU) | UTC+03.00 (DAS) |

Baba Gürgür'de petrol kuyuları
**Kerkük**, Irak'taki Kerkük ilinin başkenti olan şehirdir. Irak merkezi yönetimine bağlıdır. Irak'ın başkenti Bağdat'ın 236 km kuzeyinde, Erbil'in 83 km güneyinde, Musul'un 149 km güneydoğusunda, Süleymaniye'nin 97 km batısında, Tikrit'in 116 km kuzeydoğusunda yer almaktadır. Günümüzde şehrin büyük çoğunluğu Türkmenler, Araplar ve Kürtlerden oluşmaktadır.

## Tarih

2014 yılında, peşmerge güçlerinin bölgenin kontrolünü ele geçirdiği ve kuzeyden yoğun Kürt nüfus göçünün yaşandığı sırada, Kerkük ve çevresinde etnik grupların dağılımını gösteren harita.
Eski Asur başkenti Arrapha bölgesinde yer alan Kerkük, 5000 yıllık harabeleri üzerinde, Khasa nehri yanında yer alır. Arrapha, MÖ 10 ve 11. yüzyıllarda Asurlular döneminde çok büyük bir öneme kavuşmuştur. Stratejik ve coğrafik önemi nedeniyle şehir, üç imparatorluk için adeta bir savaş meydanıydı; Asur imparatorluğu, Babil ve Med imparatorlukları ki hepsi şehri belirli zamanlarda yönetmişlerdir.

İngiliz istihbaratçı Ely Bannister Soane'ın 1912 yılında kaleme aldığı kitapta anlattığına göre: "Kerkük, Türkmenleri, meyveleri ve ham petrolü ile ünlüdür, bunların hepsi bol miktarda bulunur. En az 15.000 nüfusa sahip olması gereken şehir, Kürdistan Bölgesel Yönetimi sınırlarının üç dilli kasabalarından biridir. Herkes tarafından Türkçe, Arapça ve Kürtçe konuşulmakta, ilk ve sonuncusu çarşılarda fark gözetmeksizin kullanılmaktadır. Kendisi bir Türkmen kasabası olup, güneyinde ve batısında göçebe Araplar, doğusunda ise Hamavand Kürtlerinin ülkesi bulunmaktadır. Burada Türk gücü çok belirgindir."

Kerkük çok geniş bir şekilde yayılmış ve karışmış bir nüfusa sahiptir. Osmanlı döneminde şehir merkezi çoğunluğunu Türkler oluşturuyordu, Kürtler de taşranın çoğunluğunu oluşturuyordu. Şehir özellikle 20. yüzyılda daha dramatik değişimler deneyimlemiştir. Kürtler, Türkmenler ve Araplar bu bölgeye dair sahiplik iddialarında bulunmakta ve iddialarını destekleyecek tarihi bilgi ve verilere sahip olmaktadırlar.

Tarihi olarak, şehir her zaman Kürtler ve Türkmenler tarafından kültürel bir başkent olarak atfedildi. 2010'da Irak Kültür Bakanlığı tarafından Irak kültürünün başkenti olarak isimlendirildi.

Şehirde günümüzde etnik kökeni Kürt, Türkmen, Arap ve belirli ölçüde Süryani olan insanlar yaşamaktadır.

Kerkük, Kürdistan Bölgesel Yönetimi tarafından Bölgesel Yönetim'in anayasal ve hukuki başkenti olarak tanınmaktadır. Ancak 2005 tarihli Irak Anayasası ile idari statüsü tartışmalı olan bölgelerin statülerini 2007 yılı sonuna kadar yapılacak bir referandumla belirlemelerini öngörmüştü. Kerkük için bu yönde bir referandum yapılmamış olduğundan Kerkük yasal olarak Irak merkezi yönetimine bağlıdır. 12 Haziran 2014'te IŞİD'in Kuzey Irak Taarruzu sonrası Irak ordusunun çekilmesi üzerine Kerkük, Kürdistan Bölgesel Yönetiminin kontrolüne geçmiştir. 16 Ekim 2017'de Irak kontrolü geri kazandı.

## Nüfus

Liam Anderson'ın 2009 yılında kaleme aldığı kitapta anlattığına göre: Kerkük, Osmanlı kayıtlarında ‘Gökyurt’ (Mavi Vatan) olarak anılmıştır, bu da belki o dönemde Kerkük'ün özellikle Türk bir kasaba olarak tanımlandığını göstermektedir.

Kâmûsü'l-A'lâm'da Kerkük
Şemseddin Sâmi, 19. yüzyılın sonlarında yazdığı Kâmûsü'l-A'lâm'da Kerkük şehrinden bahsetmiştir. Kerkük, Osmanlı Musul vilayetinin güneydoğusunda yer alan, 30.000 nüfuslu, Kalesi, 37 Cami ve Mescidi, 7 Medresesi, 15 Tekke ve Zaviyesi, 12 Hanı, 1282 Dükkan ve Mağazası, 8 Hamamı, Nehirin üzerinde bir köprüsü, bir Reşidiye ve 12 Sıbyan mektebi ve 3 Kilisesi olduğu bilgisini veriyor. Devamında "Nehrin sağ tarafındaki kısmının dörtte üçünü Kürtler, geri kalanı Türkler, Araplar, 760 Yahudi ve 460 Keldani” diyor. Bu Şemsettin Sami'nin Kerkük'ün tamamını değil sadece Kuzey bölgesinde yerleşim yerinin nüfusu hakkında bilgi verdiğini göstermektedir.

|  |
| --- |
| Kerkük Valiliği için Nüfus Sayımı Sonuçları
 |
| Etnik grup
 | 1957
 | Oran
 | 1977
 | Oran
 | 1997
 | Oran
 |
| Araplar | 109,620 | 28.2% | 218,755 | 45% | 544,596 | 72%
 |
| Kürtler | 187,593 | 48.2% | 184,875 | 38% | 155,861 | 21%
 |
| Türkmenler | 83,371 | 21.4% | 80,347 | 17% | 50,099 | 7%
 |
| Asurlular | 1,605 | 0.4%
 |
| Yahudiler | 123 | 0.03%
 |
| Diğer | 6,545 | 1.77% | 0 | 0% | 2,189 | 0.3%
 |
| Toplam | **388,829** | 100% | **483,977** | 100% | **752,745** | 100%
 |

## Ana yerler

* Kerkük Kalesi
* Kerkük Kışlası, 1863'te Osmanlı tarafından kurulmuştur. Türkmenler tarafından imar edilip müzeye çevirme çalışmaları devam etmektedir.
* Kerkük Kayseri Çarşısı, Çoğunlunu Türkmen esnafın olulturduğu 1855'te Osmanlılar tarafından yapılmış Kerkük'ün en eski pazarıdır.
* Danyal Peygamber'in Cami ve Türbesi
* Pirehmerd Pazarı

Arkeolojik Jarmo Kalesi ve Yorgantepe alanları da modern şehrin dışında bulunmaktadır.

Kerkük'un mimarisi I. Dünya Savaşı'nda ve Irak Savaşı'nda ağır hasarlar görmüştür. 2007 raporlarına göre, 18 adet kutsal sayılan yer harap edilmiştir. Bunların 10'u Kerkük ve güneydedir."

### İklim

|  **Kerkük iklimi**  |
| --- |
| Aylar
 | Oca
 | Şub
 | Mar
 | Nis
 | May
 | Haz
 | Tem
 | Ağu
 | Eyl
 | Eki
 | Kas
 | Ara
 | Yıl
 |
| Ortalama en yüksek sıcaklık (°C)
 | 13,8
 | 15,7
 | 20,1
 | 26,3
 | 33,7
 | 39,8
 | 43,2
 | 42,8
 | 38,7
 | 31,4
 | 22,6
 | 15,8
 | 28,66
 |
| Ortalama sıcaklık (°C)
 | 4,5
 | 5,7
 | 9,0
 | 13,8
 | 19,6
 | 24,5
 | 27,5
 | 27,1
 | 23,2
 | 18,1
 | 11,2
 | 6,3
 | 15,87
 |
| Ortalama yağış (mm)
 | 68,3
 | 66,7
 | 57,3
 | 44,1
 | 13,4
 | 0,1
 | 0,2
 | 0
 | 0,7
 | 12,4
 | 39,1
 | 59
 | 361,3
 |

## Ayrıca bakınız

* Musul sorunu
* Kerkük-Yumurtalık Petrol Boru Hattı
* Kerkük-Baniyas Petrol Boru Hattı

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Kerkük ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Encyclopadia of the Orient Kerkûk 9 Ocak 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.