# Sahil yolu katliamı

**| Sahil yolu katliamı |
| --- |
|  |
| Bölge | İsrail, Tel Aviv |
| Tarih | 11 Mart 1978 |
| Saldırı türü | Terör saldırısı |
| Ölü | 48 |
| Yaralı | 76 |
| İşleyenler | El-Fetih, Filistin Kurtuluş Örgütü |Sahil yolu katliamı**, 11 Mart 1978 tarihinde, Filistinli militanların İsrail'in Sahil Otoyolu üzerinde bir otobüsü kaçırarak yolcularını öldürmesiyle gerçekleşti; saldırı sonucunda 13'ü çocuk olmak üzere 38 İsrailli sivil hayatını kaybetti, 76 kişi ise yaralandı. Saldırı, etkili Filistinli militan lider Halil El-Vezir tarafından planlandı. 1959 yılında El-Vezir ile Yaser Arafat tarafından kurulan Filistin milliyetçi partisi El-Fetih tarafından gerçekleştirildi. Militanların ilk planı, İsrail'in Tel Aviv kentindeki lüks bir oteli ele geçirerek turistleri ve yabancı büyükelçileri rehin almak ve bunları İsrail hapishanelerindeki Filistinli mahkûmlarla takas etmekti.

Time dergisi'ne göre, saldırının zamanlaması esas olarak Menahem Begin ile Enver Sedat arasındaki İsrail–Mısır barış görüşmelerini baltalamayı ve İsrail'in turizm sektörüne zarar vermeyi amaçlıyordu. Ancak bir navigasyon hatası nedeniyle saldırganlar hedeflerinin 64 kilometre kuzeyine çıktı ve hedeflerine ulaşmak için alternatif bir ulaşım yöntemi bulmak zorunda kaldı.

Saldırıya uğrayan otobüs
2023 yılında gerçekleşen Nova müzik festivali katliamı'na kadar, bu olay İsrail tarihindeki en ölümcül terör saldırısıydı. *Time*, olayı “İsrail tarihindeki en kötü terör saldırısı” olarak nitelendirdi. Fetih, kaçırma eylemini, Nisan 1973'te Lübnan'da İsrail komandolarının düzenlediği bir baskında öldürülen Filistin Kurtuluş Örgütü'nün operasyonlar şefi Kamal Advan'ın anısına “Şehit Kemal Advan Operasyonu” olarak adlandırdı. Katliama karşılık olarak İsrail, üç gün sonra güney Lübnan'daki FKÖ üslerine karşı Litani Operasyonu'nu başlattı.

## Arka plan ve failler

Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ), saldırının sorumluluğunu üstlendi. Saldırı, kıdemli El-Fetih lideri Halil El-Vezir tarafından planlandı. Saldırının amacı, devam eden İsrail–Mısır barış müzakerelerini sekteye uğratmaktı. Yaser Arafat ve Ebu Cihad, İsrail ile Mısır arasında yapılacak bir ateşkesin kendi davalarına zarar vereceğinden endişe ediyordu. Operasyon o kadar önemli görülüyordu ki, Ebu Cihad, Lübnan'daki operasyon komutanı Azmi Zair ile birlikte katılımcıları bizzat bilgilendirdi.

İsrail, planlanan saldırıya ilişkin istihbaratı, "Ev hizmetçisi" kod adlı bir Şin Bet kaynağından aldı. Bu kaynak, Amos Gilad ile Kudüs'teki bir güvenli evde görüşerek planlar hakkında bilgi verdi. İstihbarat, Kıbrıs'taki FKÖ ofislerine yapılan telefon dinlemeleriyle doğrulandı. İsrail istihbaratı, FKÖ timinin üssünü Damur sahili olarak belirledi, saldırganların isimlerini öğrendi ve planlanan baskının amacının Mısır ile yürütülen barış görüşmelerini bozmak olduğunu tespit etti. 5 Mart 1978'de İsrail, planlanan saldırıyı önlemek amacıyla bir askerî operasyon başlattı. Şayetet 13 deniz komandoları, Damur'daki FKÖ üssüne baskın düzenleyerek timi yok etmeye çalıştı. Ancak yalnızca bir binadaki kişileri öldürdüler. Yakınlardaki başka bir binada bulunan ve dışarı çıkmayan ya da ateş açmayan kişiler ise baskından sağ kurtuldu.

Ev hizmetçisi'nden, FKÖ timinin tamamının öldürülmediğine dair istihbarat alındıktan sonra, Gilad komandoların geri gönderilerek kalan gerillaların ortadan kaldırılmasını talep etti. Gilad, Abu Cihad'ın artık İsrail'in planlardan haberdar olduğunu bildiği için saldırıyı daha erken gerçekleştirmeye yönelebileceğini savundu. Ancak Savunma Bakanı Ezer Weizman, Lübnan'a yönelik bir İsrail baskınının yaklaşan Pentagon ziyaretinin gölgesinde kalmasını istemediğinden, böyle bir görevi onaylamayı reddetti. Sağ kalan gerillalar daha sonra saldırıyı gerçekleştirdi.

## Saldırı

### Çıkartma ve ilk saldırı

9 Mart 1978 tarihinde, aralarında 18 yaşındaki kadın Dalal Muğrabi'nin de bulunduğu 13 Filistinli fedai, İsrail kıyılarına yönelen bir tekneyle Lübnan'dan ayrıldı. Söz konusu grup, Kalaşnikov tüfekler, roket güdümlü el bombaları, hafif havanlar ve yüksek patlayıcılarla donatılmıştı. 11 Mart'ta iki adet Zodiac botuna aktarma yaparak kıyıya doğru ilerlediler. Şiddetli hava koşulları nedeniyle Zodiac botlarından biri alabora oldu ve militanlardan ikisi boğularak hayatını kaybetti; ancak hayatta kalan 11 kişi yollarına devam etti.

Hayatta kalan on bir kişi, Tel Aviv'in kuzeyinde, Hayfa ile Hadera arasında yer alan Ma'agan Michael kibbutzu yakınlarındaki bir sahile çıktı. Fırtınalı hava nedeniyle yönlerini kaybetmişler ve Kıbrıs'a ulaştıklarını zannetmişlerdi. Sahilde doğa fotoğrafları çeken Amerikalı fotoğrafçı Gail Rubin ile karşılaştılar ve nerede olduklarını sordular. İsrail'de bulunduklarını öğrenince rahatladılar. Ardından Rubin'i öldürdüler. Hayatta kalan saldırganların her ikisi de Rubin'i Muğrabi'nin vurduğunu ifade etmiştir. Rubin, Amerika Birleşik Devletleri Senatö rü Abraham A. Ribicoff'un yeğeniydi.

### Otobüs Kaçırma

Militanlar daha sonra dört şeritli otoyola yaklaşık bir buçuk kilometreden daha kısa bir mesafeyi yürüyerek ulaşmış, yoldan geçen araçlara ateş açmış ve beyaz bir Mercedes marka taksiyi kaçırarak içindekileri öldürmüştür. Tel Aviv yönünde ilerlerken, Kıyı Otoyolu üzerinde günübirlik geziye çıkan Egged otobüs şoförleri ve ailelerini taşıyan kiralık bir otobüsü ele geçirmişlerdir. Ebu Cihad'ın bir otelin ele geçirilmesi yönündeki talimatına karşın, militanlar ellerindeki çok sayıda rehine nedeniyle saldırının seyrini değiştirerek doğaçlama hareket etmiştir. Kıyı otoyolu boyunca ilerleyen militanlar, geçen araçlara ateş açmış ve el bombaları atmıştır. Ayrıca yolculara ateş açılmış ve en az bir kişinin cesedi otobüsten dışarı atılmıştır.

Bir noktada Tel Aviv'den Hayfa'ya gitmekte olan 901 numaralı otobüs de ele geçirilmiş, bu otobüsteki yolcular da rehin alınmış ve ilk otobüsteki yolcuların bu araca aktarılması sağlanmıştır. Olayın bir aşamasında otobüs durmuş, faillerden biri araçtan inerek yoldan geçen bir otomobile ateş açmıştır. Bu saldırıda İmri Tel-Oren adlı genç hayatını kaybetmiş, babası Hanoh ise yaralanmıştır.

Polis saldırıdan haberdar edilmiş ve olay yerine sevk edilen ekipler otobüsü takibe almıştır. Militanlar takipteki polis araçlarına ateş açmış, ancak otobüs içindeki sivillere zarar verme riski nedeniyle polis karşılık vermemiştir. Kısa süre içinde bir yol kesme noktası oluşturulmuş, ancak militanlar otobüsü bu noktadan geçirerek ilerlemeye devam etmiştir. Saldırıdan sağ kurtulan iki failden biri olan Halid Ebu Asba'nın ifadesine göre, polis birden fazla barikat kurmuş ve çeşitli noktalarda karşılıklı ateş açılmıştır.

### Glilot Kavşağı'ndaki Çatışma

Otobüs, Herzliya yakınlarındaki Glilot Kavşağı'nda kurulan geniş çaplı bir polis barikatı tarafından nihayet durdurulmuştur. Bu barikat, otobüsün lastiklerini patlatmak amacıyla yola yerleştirilen çivileri de içermekteydi. Saldırının çok hızlı gelişmesi nedeniyle İsrail'in terörle mücadele birlikleri zamanında sevk edilememiş; barikat, militanlara kıyasla hafif silahlı ve rehine durumlarıyla başa çıkma konusunda eğitimli olmayan devriye polisleri ve trafik polisleri tarafından tutulmuştur. Taraflar arasında çatışma çıkmış, polis otobüsün camlarını kırarak yolculara araçtan atlamalarını söylemiştir.

Kaçmaya çalışan yolcular, militanlardan biri tarafından ateş altına alınmıştır. İsrail polisinin aktardığına göre, o dönemde polis teşkilatının terörle mücadele biriminin başında bulunan Assaf Hefetz, birimi olay yerine ulaşmadan önce bölgeye gelmiş ve otobüse girerek iki militanı öldürmüştür. Hefetz çatışma sırasında omzundan yaralanmış, daha sonra İsrail Polis Cesaret Madalyası ile ödüllendirilmiştir.

Çatışma, otobüsün patlaması ve alev almasıyla doruk noktasına ulaşmıştır. Militanların ve rehinelerin bir kısmı kaçmayı başarmış, ancak çoğu çıkan yangında hayatını kaybetmiştir. Patlamanın, yanan bir yakıt deposundan ya da el bombalarından kaynaklanmış olabileceği belirtilmiştir. Filistinli kaynaklar ise otobüsün İsrail helikopterlerinden açılan ateş sonucu imha edildiğini ileri sürmüştür. İsrailli gazeteci Ronen Bergman, istihbarat mensuplarıyla yaptığı görüşmelere dayanan *Rise and Kill First* adlı eserinde, patlamanın militanlar ile rehine Avraham Şamir arasında çıkan bir arbede sırasında patlayan bir el bombasından kaynaklandığını ileri sürmüştür. Bergman'a göre, çatışma sırasında Şamir, militanlardan birinin silahını kızının başına dayadığını görmüş, bunun üzerine saldırarak silahı ele geçirmiş ve otobüsün ön kısmında bulunan bir militanı vurmuş, ardından başka bir militana üç el ateş etmiştir. Başka bir rehine Şamir'i arkasından nişan alan bir militan konusunda uyarmış, bunun üzerine Şamir dönerek ateş etmiş ve taraflar birbirini yaralamıştır. Daha sonra Şamir, silahını aldığı militanın yerde yaralı halde, emniyet pimi çekilmiş bir el bombası tuttuğunu fark etmiştir. Militan bombayı yere bıraktıktan sonra Şamir, patlamanın etkisini azaltmak için militanın bedenini kullanmaya çalışmıştır. El bombasının patlaması militanı ve beş rehineyi öldürmüş, Şamir'i ağır yaralamış ve otobüste yangına yol açmıştır.

Saldırıda 13'ü çocuk olmak üzere toplam 38 sivil hayatını kaybetmiş, 71 kişi yaralanmıştır. On bir saldırgandan dokuzu ölmüştür.

## Resmî tepkiler

### Taraflar

 İsrail

İsrail başbakanı Menahem Begin, bir basın toplantısında İsrail'in “katliamı unutmayacağını” ifade etmiş ve “bir Filistin devletinin ulusumuz ve halkımız için ölümcül bir tehlike oluşturacağını anlamak için bu öfke patlamasına gerek olmadığını” eklemiştir.

 Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ)

FKÖ'nün resmî temsilcisi, “operasyonun, El-Fetih'in işgal altındaki topraklarda Siyonist düşmana karşı silahlı mücadeleyi sürdürme gerekliliğine dair sarsılmaz inancından kaynaklandığını” belirtmiştir.

### Uluslararası

 Mısır

Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat saldırıyı “sorumsuz bir eylem” olarak kınamış ve dolaylı biçimde İsrail'e misilleme yapmaması yönünde çağrıda bulunmuştur.

 ABD

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Jimmy Carter, saldırıya ilişkin yaptığı açıklamada bunun “kanunsuzluğun ve anlamsız vahşetin çirkin bir eylemi” olduğunu belirtmiş; “bu tür suç eylemlerinin hiçbir amacı ya da siyasal inancı ilerletmediğini, yalnızca masum insan yaşamına saygısızlıktan kaynaklanan tiksintiyi uyandırdığını” ifade etmiştir.

## Saldırı Sonrası

### Dava

Hayatta kalan iki saldırgan, Khaled Abu Asba ve Hüseyin Fayyad, İsrail tarafından yakalanmış ve Lod'daki bir İsrail askerî mahkemesinde yargılanmıştır. Kendilerine; insanlara ateş açmaya ilişkin 10 ayrı suçlama, patlayıcı yerleştirme ve patlatmaya ilişkin iki suçlama ve düşman bir örgüte üyelikten bir suçlama yöneltilmiştir. Yargılama 9 Ağustos 1979 tarihinde başlamıştır. Duruşmaya Yargıç Albay Aharon Kolperin başkanlık etmiştir. Başsavcı Amnon Straschnov olurken, Abu Asba ve Fayyad savunma avukatı Leah Tsemel tarafından temsil edilmiştir. 23 Ekim 1979 tarihinde sanıklar tüm 13 suçlamadan mahkûm edilmiştir. Müebbet hapis cezasına çarptırılmışlar. Hükümlüler 1985 yılında yapılan, 3 İsrail askerine karşılık 1150 Filistinli hükümlünün serbest bırakıldığı "Jibril Anlaşması" kapsamında serbest bırakılmadan önce toplamda yedi yıl cezaevinde kalmışlardır.

### İsrail'in tepkisi

Ertesi gün basına yaptığı açıklamada İsrail Başbakanı Menahem Begin, “Onlar Yahudileri öldürmek için buraya geldiler. Rehine almayı planladılar ve geride bıraktıkları bildiride de belirtildiği üzere, talepleri karşılanmazsa hepsini öldürmekle tehdit ettiler.... Unutmayacağız. Ve yalnızca diğer uluslara, halkımıza dün işlenen Nazi vahşetini unutmamaları çağrısında bulunabilirim.” demiştir.

13 Mart'ta Knesset'te yaptığı konuşmada Begin, “Yahudi kanının cezasız şekilde dökülebildiği günler sonsuza dek geride kaldı. Bilinsin ki: Masum kan dökenler cezasız kalmayacaktır. Yurttaşlarımızı, kadınlarımızı, çocuklarımızı savunacağız. Adaletsizliğin kolunu koparacağız.” ifadelerini kullanmıştır.

Katliamdan üç gün sonra, 15 Mart'ta İsrail, güney Lübnan'daki FKÖ üslerine karşı Litani Operasyonu'nu başlatmıştır. İsrail Savunma Kuvvetleri sözcüsü, “Operasyonun amacı teröristlerin suçlarına misilleme yapmak değildir; çünkü masum erkeklerin, kadınların ve çocukların öldürülmesine misilleme olamaz - amaç, Lübnan topraklarını kullanarak İsrail vatandaşlarına saldıran El-Fetih ve FKÖ üyelerinin saldırılarından İsrail devletini ve vatandaşlarını korumaktır.” açıklamasında bulunmuştur.

Boston Üniversitesi'nde uluslararası ilişkiler profesörü Augustus Richard Norton, Litani Operasyonu sonucunda çoğu Filistinli ve Lübnanlı sivil olmak üzere yaklaşık 1.100 kişinin öldüğünü belirtmiştir.

### Saldırı düzenleyen militanların Filistinliler tarafından yüceltilmesi

İsrailli bir sivil toplum kuruluşu olan ve Filistin toplumunda antisemitizm ile terörizme verilen desteği izleyen Palestinian Media Watch (Filistin Medyası İzleme Örgütü), Dalal Mughrabi’nin Filistin medyasında bir kahraman ve rol model olarak tasvir edildiğine dair örnekler sunmuştur. Hebron’daki bir kız okuluna kısa bir süreliğine Mughrabi’nin adı verilmiş, ancak USAID’in okulu finanse ettiği ortaya çıkınca isim değiştirilmiştir. Mughrabi’nin adı ayrıca yaz kamplarına, polis ve askerî eğitim programlarına da verilmiştir. Şubat 2011’de Palestinian Media Watch, Mughrabi’yi Arap dünyasındaki kadınlar için bir rol model olarak tanıtan pan-Arap feminist bir medya kampanyasını ortaya çıkarmıştır.

2008 İsrail–Hizbullah esir değişimi sırasında İsrail, onun cesedini Hizbullah’a teslim etmeyi planlamış; ancak yapılan DNA testleri, çıkarılan cesetler arasında onun bedeninin bulunmadığını göstermiştir.

Filistin Yönetimi kontrolündeki bazı yerleşim birimlerine Mughrabi’nin adı verilmiştir.

Palestinian Media Watch, Ocak 2012’de Filistin Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas’ın kontrolü altındaki resmî Filistin televizyonunun saldırıyı yücelten bir müzik videosunu yeniden yayınladığını bildirmiştir. Klipte yer alan sözlerde şu ifadeler geçmektedir: “Biz [FKÖ timi] Lübnan’dan devriye için yola çıktık; ölüm korkusu ya da hapishane karanlığı olmadan. Kıyıda [Dalal] Mughrabi’nin kanı döküldü, [kırmızı] mercanın renginde [beyaz] limon çiçeklerinin üzerinde.”

2011 yılında, “Başbakan Selam Feyyad’ın himayesinde gerçekleştirilen” bir yaz kampında çocuklar üç gruba ayrılmış ve bu gruplardan biri Mughrabi’nin adını almıştır.

## Ayrıca Bakınız

* Re'im müzik festivali katliamı
* 7 Ekim saldırıları

## Kaynakça