# Alfred Hugenberg

| Alfred Hugenberg |
| --- |
|  |
| 1933'te Hugenberg
 |
| Reich Ekonomi Bakanı
 |
| **Görev süresi** 30 Ocak 1933 - 29 Haziran 1933
 |
| Yerine geldiği | Hermann Warmbold
 |
| Yerine gelen | Kurt Schmitt
 |
| Reich Gıda ve Tarım Bakanı
 |
| **Görev süresi** 30 Ocak 1933 - 29 Haziran 1933
 |
| Başkan | Paul von Hindenburg
 |
| Şansölye
 | Adolf Hitler
 |
| Yerine geldiği | Magnus von Braun
 |
| Yerine gelen | Richard Walther Darré
 |
| Alman Ulusal Halk Partisi Genel Başkanı
 |
| **Görev süresi** 21 Ekim 1928 - 27 Haziran 1933
 |
| Yerine geldiği | Kuno von Westarp
 |
| Yerine gelen | *Parti lağvedildi* |
| Reichstag Milletvekili
 |
| **Görev süresi** 1920-1945
 |
| Seçim bölgesi | Vestfalya Vilayeti
 |
| Alman Ulusal Meclisi Üyesi
 |
| **Görev süresi** 6 Şubat 1919 - 21 Mayıs 1920
 |
| Kişisel bilgiler
 |
| Doğum
 | Alfred Ernst Christian Alexander Hugenberg 19 Haziran 1865(1865-06-19) Hannover, Hannover Krallığı
 |
| Ölüm
 | 12 Nisan 1951 (85 yaşında) Kükenbruch, Batı Almanya
 |
| Partisi
 | Bağımsız (1933-1951)
 |
| Diğer siyasi bağlantıları
 |  Ulusal Halk Partisi (DNVP) (1918–1933)  Alman Anavatan Partisi (1917–1918) |
| Evlilik(ler)
 | Gertrud Adickes (1900–1951)
 |
| Ebeveyn(ler)
 | Carl Hugenberg
 |
| Bitirdiği okul
 | Göttingen, Heidelberg, Berlin, Strasbourg
 |
| Ödülleri
 | Adlerschild des Deutschen Reiches
 |

**Alfred Ernst Christian Alexander Hugenberg** (19 Haziran 1865 - 12 Mart 1951) etkili bir Alman iş adamı ve siyasetçiydi. Yirminci yüzyılın ilk otuz yılı boyunca Almanya'daki milliyetçi siyasetin önemli bir figürlerinden biri olan Hugenberg, 1920'lerde ülkenin önde gelen bir basın yayın organının sahibi oldu. Alman Ulusal Halk Partisi'nin lideri olarak Adolf Hitler'in Almanya Şansölyesi olmasında rol oynadı ve 1933'te Hitler'i kontrol etmek ve kendi aracı olarak kullanmak umuduyla ilk kabinesinde görev aldı. Plan başarısız oldu ve 1933'ün sonunda Hugenberg kenara itildi. Her ne kadar 1945'e kadar Reichstag'ın misafir üyesi olarak görev yapmaya devam etse de, hiçbir siyasi etkisi olmamıştır. İkinci Dünya Savaşı'nın ardından 1946'da İngilizler tarafından gözaltına alınmış ve 1951'de denazifikasyondan geçtikten sonra "temize çıkarılmış" olarak sınıflandırılmıştır.

Hugenberg'in temel siyasi ve felsefi ilkelerinin izi gençlik yıllarına kadar sürülebilir. Üniversite eğitimi ve tarımsal toplulukları organize etmek için yaptığı ilk çalışmalar, bağımsız çiftçi veya küçük işadamını ideal Alman olarak görmesine yol açtı. Sosyal Darwinizme inanıyor, komünizmi, sosyalizmi ve sendikaları küçümsüyor ve genel olarak büyük şirketlere ve finansa şüpheyle yaklaşıyordu. Almanya'nın otoriter bir yönetime (ideal olarak monarşiye) ihtiyacı olduğunu düşünüyor ve Almanya'nın ancak büyük bir güç olarak güvende olabileceği inancıyla milliyetçiliği ve emperyalizmi güçlü bir şekilde destekliyordu. Birinci Dünya Savaşının sonunda Hohenzollern monarşisinin yıkılması büyük bir şok yarattı ve bu noktadan 1933'te Nazi devletinin kurulmasına kadar Weimar Cumhuriyetinin parlamenter hükûmetini yıkmaya odaklandı.

Hugenberg hem ekonomi hem de hukuk alanında derece aldı. 1891 yılında, yirmi altı yaşındayken, daha sonra Pan-Alman Birliği adını alacak olan milliyetçi örgütün kurucuları arasında yer aldı. Krupp çelik fabrikasına katılmadan önce Prusya kamu hizmetinde ve özel sektörde çalıştı ve 1909'dan 1918'e kadar yönetim kurulu başkanlığı yaptı. Buradaki çalışmaları, diğer denetim kurullarında ve ticaret birliklerinde yer almasını sağladı. I. Dünya Savaşı sırasında Hugenberg, İmparatorluğun Alman yerleşimleri yoluyla doğuya doğru genişlemesini isteyen bir ilhakçıydı. Almanya'nın yenilgisinden, sözde Alman ordusunu sırtından bıçaklayan Yahudileri ve sosyalistleri sorumlu tuttu.

Savaştan sonra Hugenberg siyasete ve 1916'da Scherl yayınevini satın alarak kurduğu medya imparatorluğunu geliştirmeye odaklanmak üzere Krupp'tan ayrıldı. Bu satın almayı Telegraphen-Union haber ajansı, çok sayıda gazete ve 1927'de büyük bir film yapımcısı olan Universum Film AG'nin(UFA) kontrol hissesi takip etti. Hugenberg'in medya kuruluşları, Ullstein ve Mosse (her ikisi de Yahudilere aitti) gibi eski liberal medya şirketlerine karşı sert ve bazen baskın bir rekabet sağladı.

Alman Ulusal Halk Partisinin (DNVP) bir temsilcisi olarak Hugenberg, 1919-20 yılları arasında Weimar Ulusal Meclisinin ve ardından 1945'e kadar Alman Reichstag'ının bir üyesiydi. Uzun yıllar boyunca DNVP'nin fonlarının çoğunu sağladı ve etkisi Almanya'daki sağcı basına hakim oldu. DNVP'nin pan-Alman bloğundaki en etkili ses olarak, Almanya'nın tazminat ödemeleriyle ilgili sorunları çözmeye çalışan Dawes Planı'na, hiperenflasyonun ekonomik kaosuna geri dönülmesinin Cumhuriyeti yıkacağı inancıyla karşı çıktı. Hugenberg, partinin 1928 Reichstag seçimlerinde önemli kayıplar yaşamasının ardından DNVP'nin başkanı oldu. "Diktatoryal" liderlik yetkileri elde etti ve partiyi bir "Hugenberg hareketine" dönüştürmeye çalıştı. Ayrıca parlamenter hükûmetin otoriter bir rejimle değiştirilmesini zorlamak amacıyla vurguyu parlamento dışı alana kaydırdı. Onun radikalizmi DNVP'nin bölünmesine ve birçok önemli sanayicinin partiden ayrılmasına neden oldu.

Hugenberg'in Adolf Hitler ve Nazi Partisi'ne ilk geçici medya desteği 1923'teki başarısız Beer Hall Putsch'un ardından geldi. Bu ilişki 1929 yılında DNVP ve Nazilerin tazminat meselesini çözmeye yönelik ikinci bir girişim olan Young Planı'nı durdurmak için başarısız bir girişimde güçlerini birleştirmesiyle derinleşti. İki parti aynı zamanda Şansölye Heinrich Brüning hükûmetine karşı birleşik bir cephe oluşturmak için kurulan ve kısa ömürlü olan 1931 Harzburg Cephesi'nin de bir parçasıydı. Her iki işbirliği çabasından da DNVP'den çok Naziler yararlandı. Orta sınıfların radikalleşmesinden en çok Naziler kazançlı çıktı ve DNVP'deki ılımlı unsurlar partiden uzaklaşmaya devam etti.

1933 başlarında Hugenberg, Nazilerle ittifak kurma girişiminin başarısız olduğunu ve Nazilerin devlet ve toplum için tehlike oluşturduğunu fark etti. Yine de Hitler kabinesinde Ekonomi ve Gıda ve Tarım Bakanı oldu. Kabinede giderek yalnızlaştı ve "ekonomik diktatör" olma girişiminde başarısız oldu. Beş ay sonra, DNVP'nin dağılma kararı aldığı gün kabineden ayrılmak zorunda kaldı. Bundan sonra artık herhangi bir siyasi etkisi kalmadı ve zamanla medya varlıklarını da Nazilere devretmek zorunda kaldı.

İkinci Dünya Savaşı sonra İngilizler tarafından enterne edildi. 1951 yılında öldü.

## Erken dönem

### Siyaset felsefesi

Hannover'da, 1867'de Ulusal Liberal Parti'nin bir üyesi olarak Prusya Parlamentosuna giren Hannover kraliyet memuru Carl Hugenberg'in oğlu olarak dünyaya gelen genç Hugenberg, Göttingen, Heidelberg ve Berlin'de hukuk ve Strasburg'da ekonomi eğitimi aldı. Çocukken şiir yazmayı çok seviyordu, ancak bunun yerine Hugenberg'i kendisi gibi bir bürokrat olarak yetiştiren babası tarafından şiddetle engellendi. 1891'de Hugenberg, Kuzeybatı Almanya'da İç Kolonizasyon adlı teziyle Strazburg'da doktora derecesi aldı ve bu tezde hayatının geri kalanında siyasi düşüncesine yön veren üç fikir ortaya koydu:

* Alman çiftçilerin başarılı olabilmesi için devletçi ekonomi politikalarının gerekli olduğu
* Devletin çiftçilere yardım etmesi gerekliliğine rağmen, Alman çiftçisi bir girişimci olarak hareket etmeye teşvik edilmeli, böylece Hugenberg'in statüko için ciddi bir tehdit olarak gördüğü Marksist Sosyal Demokratların cazibesine karşı bir siper görevi görecek başarılı çiftçiler/küçük işadamları sınıfı oluşturulmalıydı.
* Son olarak, Hugenberg'in sosyal Darwinist gerekçelerle "Alman ırkının gücü ve öneminin" Almanya'nın diğer ulusları sömürgeleştirmesiyle güvence altına alınabileceğini savunduğu gibi, Alman çiftçilerin başarılı olmasına izin vermek bir emperyalizm politikası gerektiriyordu. Hugenberg, Almanya'nın refahının büyük bir imparatorluğa sahip olmasına bağlı olduğunu savundu ve önümüzdeki 20. yüzyılda Almanya'nın dünya üstünlüğü için İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya olmak üzere üç büyük rakiple savaşmak zorunda kalacağını ileri sürdü.

Daha sonra 1891'de Hugenberg, Karl Peters ile birlikte aşırı milliyetçi Genel Alman Birliği'nin ve 1894'te onun devamı olan Pan-Alman Birliği'nin (Almanca: Alldeutscher Verband) kurucuları arasında yer aldı. Hugenberg 1894'ten 1899'a kadar Posen'de (modern Poznań, Polonya) Prusyalı bir memur olarak çalıştı. 1900 yılında ikinci kuzeni Gertrud Adickes (1868-1960) ile evlendi ve bu evlilikten dört çocuğu oldu. Gertrude, Frankfurt Belediye Başkanı Franz Burchard Adickes'in kızıydı.

Üst-orta sınıf bir ailenin oğlu olan Hugenberg, başlangıçta Junkerlere (toprak sahibi soylular) kızmış, ancak zamanla Junkerlerin ve sanayicilerin ittifakına inanarak "Almanya'nın feodal-endüstriyel kontrolü" fikrini kabul etmeye başlamıştır. Bu inançlarının yanı sıra Hugenberg, emperyalizme ateşli bir inanç beslemiş, demokrasi ve sosyalizme karşı çıkmıştır.

Aynı zamanda Hugenberg, Posen Eyaleti'nde Prusya Yerleşim Komisyonu'nun etnik kökene sahip Almanları yerleştirmek için Polonyalılardan toprak satın aldığı bir plana dahil oldu. 1899'da Hugenberg "Polonyalı nüfusun yok edilmesi" çağrısında bulundu. Hugenberg güçlü bir Polonya karşıtıydı ve Prusya hükûmetini "yetersiz" Polonya politikaları nedeniyle eleştirerek daha güçlü bir Almanlaştırma politikasını tercih etti.

Hugenberg, 1903'te Prusya Maliye Bakanlığı'nda memuriyete başlamadan önce tarım derneklerini organize eden bir rol üstlendi. Hugenberg, idealize ettiği çiftçi-küçük işadamları olacak ve Doğu'yu "Almanlaştıracak" yüz binlerce etnik Almanı yerleştirmek için Junkerlerin üretken olmayan tüm mülklerine el koyma planlarına karşı çıkan üstleriyle çatışmaya girdi.

### Krupp Steel Yönetim Kurulu Başkanı

Gustav Krupp von Bohlen und Halbach 1915'te
İş dünyasında kariyer yapmak üzere kamu sektöründen ayrıldı ve 1909 yılında Krupp Steel'in denetim kurulu başkanlığına atandı ve burada Krupp AG'nin CEO'su Baron Gustav Krupp von Bohlen und Halbach ile yakın bir kişisel ve siyasi ilişki kurdu. Krupp, Krupp AG'nin finans departmanını yönetmek için "gerçekten üstün zekalı bir adam arayışındaydı" ve bu adamı "olağanüstü" zekası ve iş ahlakıyla Hugenberg'de buldu. 1902 yılında Friedrich Alfred Krupp'un eşcinselliği kamuoyuna açıklandı. Sosyal Demokrat Vorwärts gazetesinin İtalyan erkek sevgililerine yazdığı aşk mektuplarını yayınlamasından kısa bir süre sonra intihar etti ya da hastalıktan öldü. Krupp'un ölümünden sonra Krupp AG şirketinin tamamı en büyük kızı Bertha Krupp'a kaldı. Krupp AG dünyanın en büyük silah üreticilerinden biri ve Alman devletinin başlıca silah tedarikçisi olduğu için, Krupp AG'nin yönetimi devletin ilgi alanına giriyordu ve İmparator II. Wilhelm bir kadının bir işi yönetebileceğine inanmıyordu. İmparator, bu algılanan sorunu çözmek için Bertha'yı, İmparator tarafından Krupp AG'yi yönetmek için güvenli bir adam olarak görülen kariyer sahibi bir diplomat olan Gustav von Bohlen und Halbach ile evlendirdi. Wilhelm tarafından yeniden adlandırılan Gustav Krupp, bir işletmeyi yönetme konusunda çok az şey biliyordu ve bu nedenle kendisine yardımcı olması için yönetim kuruluna güveniyordu. Dolayısıyla Hugenberg'in Krupp AG'nin yönetimindeki rolü, finans müdürü unvanının gösterdiğinden çok daha büyüktü; 1908-1918 yılları arasında firmada geçirdiği on yıl boyunca birçok açıdan Krupp şirketini etkin bir şekilde yöneten kişiydi.

Krupp AG'de çalıştığı süre boyunca Hugenberg, biri Sosyal Demokratlar (SPD) diğeri Merkez Parti ile ittifak halinde olan ve işçileri temsil eden iki sendika ile sürekli mücadele ettiği için "esnek olmaması", "inatçılığı" ve "kendini beğenmişliği" ile tanınıyordu. Hugenberg her iki sendikayı da onaylamıyor ve bunun yerine yönetimi temsil eden "sarı" bir sendikayı destekliyordu, bu da görev süresini işçilerle bitmek bilmeyen anlaşmazlıklarla dolu bir dönem haline getirdi. Hugenberg, Krupp ailesinin işçilerine karşı ataerkil bir otorite olarak hareket edeceği, onlara daha yüksek ücretler ve hatta Krupp AG'de küçük hisseler vereceği, bunun karşılığında işçilerin Krupp AG'nin her zaman adlandırıldığı gibi die Firma'ya ("firma") itaatkar ve sadık olacağı bir Almanca: Werksgemeinschaft, romanize: Ekonomik Topluluk fikrini destekledi. Werksgemeinschaft planlarından çok az şey çıktı ve die Firma'daki işçilerin yaşam koşulları ve ücretleri Hugenberg'in zamanında pek değişmedi. Hugenberg'in işçilerin kendi evlerine sahip olmalarına olan ilgisi sadece demokrasi ve sosyalizm taleplerini durdurmaya olan ilgisinden kaynaklanıyordu. Güçlü sosyal Darwinist görüşleri, yoksulluk sorununun genetik bir sorun olduğunu, yoksulların hayatta başarısız olmalarına neden olan kötü genleri miras aldıklarını savunmasına yol açtı. Onun için yaşam standartlarını iyileştirmek, kendi başına olumlu bir amaç değil, yalnızca siyasi ve sosyal değişim taleplerini durdurmak için bir gereklilik teşkil eder nitelikteydi.

O dönemde Krupp AG Avrupa'nın en büyük şirketi ve dünyanın en büyük şirketlerinden biriydi ve Hugenberg'in 1908'de %8 olan yıllık temettü oranını 1913'te %14'e çıkarma başarısı Alman iş dünyasında kendisine büyük bir hayranlık kazandırdı. Kamuoyunun dikkatini daha çok çeken olay ise Sosyal Demokrat Reichstag üyesi Karl Liebknecht'in Hugenberg'in endüstriyel casusluğunu ifşa ettiği Kornwalzer olayı oldu. Krupp AG yönetimi rüşvet ve sanayi casusluğu iddialarını yalanlamaya bile çalışmamış, Krupp bir basın makalesinde Krupp AG firmasına yönelik herhangi bir saldırının sosyalist-pasifist SPD tarafından Alman devletinin savaş yürütme kabiliyetine yönelik bir saldırı olduğunu savunmuş ve Krupp AG'nin birkaç alt düzey çalışanı yolsuzluktan mahkûm edilmiş olsa da, Hugenberg ve Krupp yönetim kurulunun geri kalanı hiçbir zaman suçlanmamıştır. 1912'de İmparator II. Wilhelm, Almanya'nın Hugenberg gibi daha fazla işadamına ihtiyacı olduğunu söyleyerek Hugenberg'i Krupp AG'deki başarısından dolayı bizzat Kızıl Kartal Nişanı ile ödüllendirdi. Hugenberg törende yaptığı kabul konuşmasında İmparatoru övdü ve demokrasinin Alman işçi sınıfının durumunu iyileştirmeyeceğini, ancak "çok daha zengin, çok daha büyük ve çok daha güçlü bir Almanyanın" sorunlarını çözebileceğini söyledi. 1912 seçimlerinde Sosyal Demokratların Almanca: Reichstag'da en çok sandalyeyi kazanmasının ardından Hugenberg ilk olarak medyayla ilgilenmeye başladı. Ulusal Liberaller ve Muhafazakârlar gibi merkez sağ ve sağ partilerin görüşlerini savunmak için daha fazla gazeteye ihtiyaçları olduğuna inanıyordu.

## Birinci Dünya Savaşı

### İlhakçılık üzerine inançlar

Hugenberg, Krupp'un finans işlerini önemli bir başarıyla yürütmenin yanı sıra, 1916'dan itibaren ulusal haber dergisi Almanca: Die Gartenlaube, romanize: Bahçe Çardağı'deki kontrol hissesi de dahil olmak üzere kişisel ticari çıkarlarını geliştirmeye başladı. 1914'te Hugenberg, Birinci Dünya Savaşı'nın başlamasını memnuniyetle karşıladı ve yakın arkadaşı Heinrich Class ile Pan-Alman Birliği'ndeki çalışmalarına devam etti. Savaş sırasında Hugenberg, savaşın Almanya'nın Avrupa, Afrika ve Asya'nın bazı bölgelerini ilhak ederek Alman İmparatorluğu'nu dünyanın en büyük gücü haline getirmesiyle sona ermesini isteyen bir ilhak yanlısıydı. Eylül 1914'te Hugenberg ve Class, savaş kazanıldığında Almanya'nın Belçika ve Kuzey Fransa'yı ilhak etmesini, İngiliz deniz gücünün sona ermesini ve Rusya'nın "Büyük Petro zamanında var olan sınırlara" indirgenmesini talep eden ilhakçı bir platformu ortaya koyan memorandumu birlikte yazdılar. Bunun ötesinde Almanya, Sahra altı Afrika'daki tüm İngiliz, Fransız ve Belçika sömürgelerini ilhak edecek ve Almanya, Fransa, Avusturya-Macaristan, İtalya, İskandinav ülkeleri ve Balkan uluslarını kapsayan ve Reich'ın egemen olacağı bir "ekonomik birlik" oluşturacaktı. Son olarak Hugenberg-Class bildirisinde, Alman devletinin Rus İmparatorluğundan ilhak ettiği topraklara binlerce Alman çiftçiyi yerleştireceği Doğu Avrupa'da bir kolonizasyon politikası çağrısında bulunuluyordu. Hugenberg ve Class 7 Kasım 1914'te bildirilerini Alman Sanayicileri Merkez Birliği, Sanayiciler Birliği ve Alman Çiftçiler Birliği'ne sunarak desteklerini istediler, ancak Hugenberg ve Class'tan bildirilerini yeniden yazarak bazı kaba Sosyal Darwinist ifadeleri çıkarmalarını istediler.

Şansölye Theobald von Bethmann Hollweg 1913 tarihinde
Başlarda kendisi de ilhak yanlısı olan Şansölye Theobald von Bethmann Hollweg, ilhak yanlılarını kamuoyu önünde desteklemeyi reddetti. 1871 Anayasası uyarınca Reichstag'ın sınırlı yetkileri vardı ve bunlardan biri de bütçeleri kabul etme hakkıydı. 1912 seçimlerinde Sosyal Demokratlar Reichstag'da diğer tüm partilerden daha fazla sandalye kazandı. 1914'te Bağımsız Sosyal Demokratlar savaşa karşı çıkarken, Çoğunluk Sosyal Demokratları Rusya'nın Almanya'ya saldırmak üzere olduğu gerekçesiyle savaşı destekleyerek iki gruba ayrıldılar. Ancak Çoğunluk Sosyal Demokratları ilhakçılara karşıydı ve bütçelerin geçirilmesinde işbirliği yapmalarını sağlamak için Bethmann Hollweg ilhakçıları kamuoyu önünde desteklemeyi reddetti. Bethmann Hollweg'in Eylül 1914'te, Paris'in düşmesinin yakın olduğuna inanılan bir zamanda, Alman orduları neredeyse Fransa'nın başkentine ulaşmışken hazırladığı ve Paris düştüğünde yayınlanacak olan Almanca: Septemberprogramm, romanize: Eylül Programı, Hugenberg-Class notuna oldukça benziyordu.

Pan-Alman Birliği üyeliğinin yanı sıra, Hugenberg'in ilhak yanlısı olmak için daha kişisel bir nedeni vardı. Sanayici arkadaşları Emil Kirdorf, Hugo Stinnes ve Wilhelm Beukenberg ile birlikte Hugenberg 1916-1917 yıllarında Belçika ve Kuzey Fransa'nın işgal altındaki bölgelerini sömürmek için bir dizi şirket kurdu. Bu şirketler işgal altındaki Belçika ve Fransa'yı yöneten Ordu tarafından tercih edildi. Her ikisi de sıkı ilhak yanlısı olan Mareşal Paul von Hindenburg ve General Erich Ludendorff, Hugenberg'in davalarına halk desteğini seferber etmek için milyonlarca mark harcama konusundaki istekliliğini takdir ediyordu. 1918'de, Brest-Litovsk Antlaşması'ndan sonra Hugenberg iki şirket kurdu: Landgesellschaft Kurland m.b. H ve Neuland AG adlı, toplam bütçesi 37 milyon mark olan iki şirket kurarak, yakında Doğu Avrupa'ya yerleştirilmesini beklediği yüz binlerce Alman çiftçiye kredi verecek kooperatif fonları oluşturdu. Almanya'nın 1918'deki yenilgisi Alman çiftçileri Doğu Avrupa'nın Lebensraum'una (yaşam alanı) yerleştirme planlarına son verdikten sonra, Hugenberg Doğu Avrupa'daki kolonizasyon planlarına tahsis edilen parayı gazete satın almak için kullandı.

### Medya imparatorluğunun başlangıcı

Bethmann Hollweg'in onlardan biri olmadığına inanan Hugenberg, diğer ilhak yanlıları gibi, 1914'ten 1917'ye kadar geçen yılları ona özünde bir hain olduğunu söyleyerek saldırmakla geçirdi. 1915'te Hugenberg, Ruhr'un birleşik ticaret odaları adına Class'a bir telgraf çekerek II. Wilhelm'in Bethmann Hollweg'i görevden almasını ve imparatorun isteksiz olması halinde ordunun Bethmann Hollweg'i görevden almasını talep etti ve Reich'ın savaş kazanıldıktan sonra ilhakçı platformu gerçekleştirememesi halinde bunun monarşiyi sona erdirecek sağ kanattan bir devrime neden olacağını belirtti. Hugenberg'in ilhakçılara destek toplamak ve Bethmann Hollweg'i devirmek konusundaki ilgisi onu medyaya yönlendirdi. 1916'da Hugenberg emperyalist görüşlerini ifade etmek için daha fazla yayın organı yaratmak amacıyla gazeteler ve yayınevleri satın almaya başladı. Hugenberg bir medya imparatorluğu kurma çabalarında devlet tarafından gizlice desteklendi, üstelik devlet Ullstein kardeşlerin ve Rudolf Mosse'nin sahibi olduğu liberal gazetelere güvenmiyordu, hepsi de Yahudi olan bu kişiler devletin "vatansever" işadamlarından oluşan bir çevreden Hugenberg'e gazete satın alması için gerekli fonları sağlamasını istemesine yol açtı. Hugenberg'in kendisine borç para veren müttefiklerinin en önemlileri Krupp ailesinin çeşitli üyeleriydi.

Scherl gazete zincirini Temmuz 1916'da satın aldıktan sonra Hugenberg, kendi yönetimindeki ilk yönetim kurulu toplantısında Scherl şirketini sadece ilhakçı ve Pan-Alman savaş amaçlarını savunmak için satın aldığını ve yayılmacı görüşlerine karşı çıkan editörlerin, kendisi onları kovmadan önce derhal istifa etmeleri gerektiğini açıkladı. Scherl şirketini satın alırken Hugenberg, medya imparatorluğunun amiral gemisi haline gelen Berlin gazetesi *Almanca: Der Tag, romanize: O gün*'ı da satın aldı. *Almanca: Der Tag, romanize: O gün*, Hugenberg 1916'da Scherl'i getirdiğinde günlük 18.000-20.000 tiraja sahipti ve çoğunlukla eğitimli orta sınıf insanlar tarafından okunan "kaliteli" bir gazeteydi. Scherl'in bir diğer gazetesi, günlük tirajı çeyrek milyon olan ve alt-orta sınıf okuyucu kitlesini hedefleyen *Almanca: Berliner Lokal-Anzeiger*'di; *Almanca: Der Tag, romanize: O gün* daha prestijli bir gazeteydi, ancak *Almanca: Berliner Lokal-Anzeiger* daha karlı olanıydı. Hugenberg'in biyografi yazarı John Leopold şöyle yazmıştır: "Scherl şirketinin bu gözle görülür başarısı, Hugenberg'in bir savaş vurguncusu ve savaş sonrası enflasyonun vicdansız bir manipülatörü olduğu yönündeki suçlamalara yol açtı. Bu şüphesiz doğruydu. Hugenberg 1914'ten 1924'e kadar olan dönemde tüm sendikasının temelini sağlam bir şekilde oluşturmuştu. Ticari işlemleri, farklı şirketlerin hisselerini alıp satma planları, çeşitli şirketleri almak için holding olarak yeni şirketler kurma, aracı olarak hareket eden sırdaşlarla sözleşmeler ve vergilerden kaçınmak için her zaman mevcut olan düzenbazlıklar ile doluydu. Hugenberg çok iyi bildiği şirketler hukukundan yararlandı ve imparatorluğunu güvence altına almak için çok ince bir şekilde geliştirdiği kendi finansal zekasını kullandı. Oyunun kurallarını biliyordu ve bunları tam anlamıyla kendi avantajlarına göre manipüle etmek suretiyle kullandı."

### Savaş sonrası hayal kırıklıkları

Hugenberg, kendi işini kurmaya başladığı 1918 yılına kadar Krupp'ta kaldı ve Büyük Buhran sırasında düzinelerce yerel gazeteyi satın almayı başardı. Hugenberg'in Pan-Alman ve ilhakçı davalara artan katılımı ve bir medya imparatorluğu kurmaya olan ilgisi, kendisini gerçekten ilgilendiren şeylerden uzaklaştırdığını düşündüğü Krupp'tan ayrılmasına neden oldu. Bu gazeteler Scherl House adlı yayıncılık şirketinin temelini oluşturdu ve Universum Film AG (UFA), Ala-Anzeiger AG, Vera Verlag ve Telegraphen Union'daki kontrol hisselerini de ekledikten sonra, Alman medyasında neredeyse tekel haline geldi ve bunu Almanya'nın orta sınıfları arasında Weimar Cumhuriyeti'ne karşı muhalefeti kışkırtmak için kullandı. Medya imparatorluğuna rağmen Hugenberg entelektüellerden nefret eder ve mümkün olduğunca onlarla birlikte olmaktan kaçınırdı. Bir işkolik olan Hugenberg nadiren sinemaya ya da tiyatroya gider ve boş zamanlarının çoğunu Dahlem'deki (Berlin'in en pahalı semti) malikanesinde ya da Rohbraken'deki malikanesinde geçirirdi. Tatil olarak yaptığı tek şey, obezitesini tedavi etmek için her yıl bir kez Bad Kissingen'deki kaplıcaya gitmek ve arkadaşı Leo Wegener'i her yıl yaklaşık iki kez Bavyera'daki Kreuth'ta ziyaret etmekti. Biyografi yazarının sözleriyle Hugenberg, "...temel fikirlerini pekiştiren iş ortakları, ailesi ve arkadaşlarıyla çevrili katı bir burjuva hayatı" sürdürmüştür.

Hugenberg için hayatının en büyük travması, Almanya'nın Birinci Dünya Savaşı'ndaki yenilgisiydi ve bu yenilgiden Kasım Devrimi'ni, yani tam da zaferin eşiğindeyken Almanca: Reich'i yenilgiye uğrattığı iddia edilen "Arkadan bıçaklanma" mitini sorumlu tutuyordu. Hugenberg her zaman Almanya'nın 1918 yenilgisinden sonra toparlanacağına inanmıştı, dahası Alman ordusunun 1918'de aslında yenilmediğine inanıyordu. Onun bakış açısına göre, yenilgiye neden olan "sırttan hançerlenme" olduğu için, yakın gelecekte gerçekleşmesini beklediği bir sonraki dünya savaşını kazanmak için gerekli olan tek şey "sırtından hançerleyenleri" sahneden uzaklaştırmaktı. Hugenberg'in bakış açısına göre, nasıl ki Otuz Yıl Savaşlarını Brandenburg/Prusya'nın yükselişi izlediyse ve Prusya'nın 1806'da Napolyon Bonapart tarafından ezici bir yenilgiye uğratılmasını 1813-1814 Kurtuluş Savaşı izlediyse, Prusya-Alman devleti de düşmanlarına karşı zafer kazanmak için yeniden yükselecekti. Hugenberg'in 19. yüzyılın sonlarında benimsediği iradenin gücüne vurgu yapan "sosyal Darwinist ve Niçeci felsefelerine" olan bağlılığı, Almanya'nın yeniden canlanmasında üzerine düşeni yapma konusundaki kararlılığını daha da güçlendiriyordu.

## Ulusalcı lider

### Alman Ulusal Halk Partisi

Alman Ulusal Halk Partisi'nin (DNVP) logosu
Hugenberg, Birinci Dünya Savaşı öncesinde Ulusal Liberal Parti'ye dahil olan bazı Pan-Almanlardan biriydi. Ancak savaş sırasında görüşleri keskin bir şekilde sağa kaydı. Buna göre, Anavatan Partisi'ne bağlılığını artırdı ve önde gelen üyelerinden biri oldu; iki ana siyasi meselesi olarak toprak genişlemesi ve antisemitizmi vurguladı. 1919'da Hugenberg, Anavatan Partisi'nin büyük bir kısmını izleyerek Almanca: Deutschnationale Volkspartei, romanize: Alman Ulusal Halk Partisi, DNVP'ne katıldı ve Weimar Cumhuriyeti'nin 1919 Anayasası'nı yazan Weimar Ulusal Meclisi'nde temsil edildi. 1920'deki yeni seçimler sonrasında Almanca: Reichstag'a seçildi. Hugenberg, ilgi alanını Weimar Cumhuriyeti'nin "hasta ve çılgın iklimine bir çare" bulmak olarak tanımlıyordu; ona göre bu "güç ve gücün kullanımı" idi. Otto von Bismarck ve II. Wilhelm'den etkilenen Hugenberg, Weimar Cumhuriyeti'ne karşı geniş bir ulusal muhalefet oluşturmak ve güçlü ayrılıkçı eğilimleri olan DNVP'yi bir arada tutmak için Almanca: Sammlungspolitik, romanize: Bir araya gelme siyaseti'ne inanıyordu.

İstediği türden bir ulusal birlik yaratmak bir yana, DNVP'yi bir arada tutabilecek olumlu hedefler bile bulmak bir yana, Hugenberg Almanca: Sammlungspolitik, romanize: Bir araya gelme siyaseti'ini olumsuz terimlerle tanımlamaya başladı ve nefret içinde bir birlik sağlamak için "düşmanlar" bulmaya çalıştı. Almanca: Reichstag önünde yaptığı ilk konuşmada Hugenberg, Maliye Bakanı Matthias Erzberger'i 11 Kasım 1918 Ateşkesini imzaladığı için "hain" olarak nitelendirdi ve Maliye Bakanı olarak politikalarının Almanca: Reich'i "uluslararası ekonomik köleliğe" bağlamayı amaçladığını iddia etti. Hugenberg, arzu edilen birlikteliği yaratmak için o dönemde Almanca: Katastrophenpolitik, romanize: Felaket Politikası (felaket politikası) olarak bilinen ve işler ne kadar kötü giderse Weimar Cumhuriyeti'nin o kadar çabuk sona ereceğine inanan politikayı destekledi. Hugenberg 1919'daki konuşmasından sonra 1929'a kadar Almanca: Reichstag'da bir daha konuşma yapmadı ve Reich Alman Sanayi Birliği toplantılarında çok nadiren konuşuyordu; ancak tercih ettiği davalara milyonlarca mark bağışlayabilmesi onu DNVP içinde önemli bir figür haline getirdi. Hugenberg çok zayıf bir konuşmacıydı ve çekicilikten yoksundu. Onu yakından tanıyanlar, her türlü uzlaşmadan nefret ettiği için aşırı inatçılığı nedeniyle onun "bir adam değil, bir duvar" olduğunu ve genellikle "başa çıkılması kolay bir adam olmadığını" belirtmişlerdir.

### Medya İmparatorluğunun Büyümesi

Hugenberg 1920'de popülist bir tabloid olan Almanca: Berliner Illustrierte Nachtausgabe'yi kurdu ve bu gazete 1929'a kadar günlük 216.000 tirajla en kârlı gazetesi oldu. Hugenberg'in medya mülklerinin en önemlisi, 1921'de Almanca: Dammert Verlag GmbH, Almanca: Deutscher Handelsdienst, romanize: Alman Ticaret Servisi ve Almanca: Westdeutscher Handelsdienst, romanize: Batı Alman Ticaret Servisi'ini satın alıp birleştirerek kurduğu Almanca: Telegraphen-Union, romanize: Telgraf Birliği'di. Almanca: Telegraphen-Union, romanize: Telgraf Birliği (TU) Alman medyasında Reuters'in Birleşik Krallık'ta ve Associated Press'in Amerika Birleşik Devletleri'nde oynadığı role benzer bir rol oynamış, Almanya'da ulusal ve uluslararası muhabir tutamayan küçük gazeteler için ulusal ve uluslararası haberleri bildirmek üzere dünya çapında otuz ofiste 250 kadar gazeteci istihdam etmiştir. Etkisinin zirvesindeyken Almanya'da yaklaşık 1.600 gazete Almanca: Telegraphen-Union, romanize: Telgraf Birliği'ne abone olmuş, bu da onu liberal ve Yahudi gazeteci Theodor Wolff'un sahibi olduğu Telegraph Bureau'ya karşı etkili bir rakip haline getirmiştir. Hugenberg, Wolff'un sahibi olduğu Telgraf Bürosu'ndaki "liberal önyargı" konusunda Alman muhafazakârlardan gelen şikâyetler üzerine Telgraf Bürosu ile rekabet etmek için TU'yu kurmuştu. Almanca: Telegraphen-Union, romanize: Telgraf Birliği "partizan olmayan" olarak tanımlansa da, hem iç hem de dış haberlerde Weimar Cumhuriyeti'ne karşı olan sağcı siyasi partilere sempati duyma eğilimindeydi. Hugenberg gazeteleri sürekli olarak Weimar Cumhuriyeti'nin "arkadan bıçaklamayla" doğduğu ve liderlerinin "Kasım suçluları" olduğu mesajını veriyordu. Bu görüşleri destekleyenler her zaman "uzmanlar" olarak tanımlanırken, karşı çıkanlar "partizan politikacılar" olarak tanımlanıyor ve "arkadan bıçaklanma" inancının nesnel gerçek olduğu, karşı çıkanların ise öznel olarak kendi gündemlerini takip eden insanlar olduğu izlenimi yaratılıyordu. Hugenberg gazetelerin de bu argümanlarını güçlendirmek için Almanya'daki akla gelebilecek her sorunu 1918 yenilgisine bağlarken, savaş 1918'de zaferle sonuçlansaydı İmparatorluğun bir ütopya olacağına dair karşı olgusal bir tablo çizmekteydi.

Berlin gibi şehirlerde Hugenberg gazeteleri, Ullstein ve Mosse ailelerinin sahip olduğu liberal gazetelerle rekabet etmek zorundayken, Hugenberg medya imparatorluğu en büyük etkisini, Hugenberg'in sahip olduğu gazetelerin çoğu insanın ana haber kaynağı olduğu Almanya'nın küçük kasabalarında ve kırsal bölgelerinde göstermiştir. Hugenberg'in gazete sahibi olmadığı bölgelerde bile yerel gazeteler, kendi bölgeleri dışındaki haberler için Hugenberg'in sahibi olduğu Almanca: Telegraphen-Union, romanize: Telgraf Birliği'ne bağımlıydı; Almanya'nın kırsal bölgelerinde ve küçük kasabalarında yaklaşık 600 gazete, ulusal ve uluslararası haberleri için yalnızca TU gazetecileri tarafından yazılan makaleleri yeniden basmaktaydı. Weimar Cumhuriyeti döneminde Almanya'da yaklaşık 3.000 gazete vardı ve bunların sadece 14'ü Hugenberg'e aitti. Hugenberg'in ulusal ve uluslararası haberler için kullandığı, çoğu kırsal kesimde ve küçük kasabalarda bulunan yaklaşık 1.600 gazete TU aracılığıyla etkili oluyordu.

Hugenberg sıklıkla sanayicilerin çıkarlarını temsil ediyor olarak tanımlanmasına rağmen, John Leopold şöyle yazmıştır: "Otarşi konusundaki milliyetçi ısrarı ve her türlü sendikalizme olan taban tabana zıtlığı, çoğu işadamının tutumunu değil, Pan-Alman Birliği'nin ideolojisini temsil ediyordu. Artık kendi medya imparatorluğu dışında hiçbir sektörün kâr ve zararıyla ilgilenmeyen Hugenberg, sanayicilerin pratik çözümlere yönelik acil taleplerini eleştirmekte özgürdü ve savaş öncesi dönemden beri Pan-Almanlar tarafından benimsenen basit çözümlere geri döndü". Hugenberg'in sosyal Darwinist görüşleri, "en uygun olanın hayatta kalması "nın "kalkınmanın yaşam ilkesi" haline gelmesi gerektiğini savunduğu için değişmeden kaldı; bu duruş onu, Marksizme karşı şiddetli muhalefetini paylaşan ancak sert sosyal Darwinizmine karşı çıkan Hans Schlange-Schöningen, Gottfried Treviranus, Walther Lambach ve Gustav Hülser gibi DNVP'nin sol kanadının liderleriyle karşı karşıya getirdi. Hugenberg'in ilişki kurduğu DNVP Reichstag üyeleri arasında sürgündeki imparatorun elçisi General Wilhelm von Dommes, Amiral Alfred von Tirpitz, Pan-Alman lider Gottfried Gok ve Der Stahlhelm'den Theodor Duesterberg de vardı. Hugenberg fikirlerini yaymak için Almanca: Wirtschaftsvereiningung zur Förderung der geistigen Wiederaufbaukräfte, romanize: Yeniden Yapılanmanın Entelektüel Güçlerini Teşvik için Ekonomik Birlik adlı bir düşünce kuruluşu kurdu ve Rohbraken'deki malikanesinde sözde aristokrat bir yaşam sürdü. 1922'de Hugenberg, sanayici Emil Kirdorf ile birlikte Almanca: Webegemeinschaft olarak bilinen ve "siyasi olarak çok etkili, ancak ticari olarak karlı olmayan" grupları sübvanse etmeye yarayan bir yatırım fonu oluşturdu. Hugenberg, 600.000 markla başlayan ve Hugenberg ve Kirdorf'un onayladığı herhangi bir gruba ortalama çeyrek milyon mark sübvansiyon sağlayan fonun başkanıydı.

### Tazminatlara karşı muhalefet

Ocak 1923'te Almanya'nın Fransa'ya ödediği tazminatı ödeyememesi üzerine Fransız başbakan Raymond Poincaré Ruhr'un işgal edilmesi emrini vererek hiperenflasyona yol açan "pasif direnişin" başlangıcına işaret etti. Almanca: Katastrophenpolitik, romanize: Felaket politikası'nın bir destekçisi olarak Hugenberg, ekonomik felaketin "Üçüncü Reich"a yol açacak *Almanca: furor teutonicus, romanize: Cermen Öfkesi (Tötonik Öfke)'*u uyandıracağını savunarak, enflasyonu Weimar Cumhuriyeti'nin sonunun başlangıcı olarak oldukça pervasızca karşıladı. O dönemde yazdığı bir makalede, Almanya'nın ihtiyacı olan şeyin "Fareli Köyün Kavalcısı gibi kitleleri arkasına çekecek karizmaya sahip bir lider olduğunu dile getirdi... Bunu sadece birkaç kişi yapacak ve yapabilir. Bizler, sosyalist olmayanların tamamı, bu azınlığın yolunu hazırlamaktan başka bir şey yapamayız. Umarım arzu ettiğimiz şeyi bulacağız." Bu ruhla Hugenberg "yeterince radikal olunamayacağını" ilan etti. 1923 kriz yılında Amiral Alfred von Tirpitz, Hugenberg'in şansölyeliğe devam etmesini önerdi çünkü "Almanya'da ülkemizin kurtuluşu için gerekli olan 'hızlı' anlayışı getirebilecek ve duruma bu kadar uygun başka bir kişilik" yoktu. O zamana kadar "ulusal muhalefetin" bir parçası olarak görülen Alman Halk Partisi'nden Gustav Stresemann'ın Eylül 1923'te başbakanlığı kabul etme ve pasif direnişe son verme kararı Hugenberg tarafından bir ihanet olarak kınandı. Stresemann bir *Almanca: Vernunftrepublikaner, romanize: "mantıken cumhuriyetçi" - kalbinde hala monarşiye sadık olan, ancak cumhuriyeti en az kötü alternatif olarak kabul eden biri* haline geldi ve politikaları ekonomik ve siyasi istikrarı hedeflediği ölçüde Hugenberg'in büyük nefretine maruz kaldı.

Kasım 1923'te Naziler Münih'te Birahane Darbesini başlattığında, Hugenberg'in gazetelerinde ilk kez önemli bir yer buldular. Adolf Hitler ve diğer Nazi liderleri, Weimar Cumhuriyeti'ni yanlış şekilde sona erdirmeye çalışan iyi niyetli ancak yanlış yönlendirilmiş vatanseverler olarak tasvir edildi. Hugenberglere ait *Almanca: München-Augsburger Abendzeitung* gazetesindeki bir başyazıda Hitler, "sayısız işçinin zihnini uluslararası sosyalizmden" "kurtaran" "olağanüstü popüler bir konuşmacı" olarak övülüyor, ancak darbe şu gerekçeyle kınanıyordu: "Bir araya gelmeli ve dağılmamalısınız! Bir araya getirmeli ve parçalamamalısınız!" gerekçesiyle kınanmıştır.

1923'teki hiperenflasyonu sona erdirmek için, değersiz Papiermark'ın yerine yeni bir para birimi olan Reichsmark yaratıldı, Dawes Planı aracılığıyla tazminat ödemeleri düşürüldü ve New York'ta Almanya'ya büyük bir kredi açıldı. Amerikalı bankerler devlete ait Deutsche Reichsbahn demiryolunun kredi için teminat olarak gösterilmesinde ısrar etmiş, bu da Reichstag'da üçte iki çoğunluk oyuyla anayasanın değiştirilmesini gerektirmiştir. DNVP Mayıs 1924 seçimlerinde başarılı olduğu için anayasayı değiştirmek için DNVP Reichstag üyelerinin oyları gerekecek ve bu da partiyi ikiye bölecekti. DNVP'yi destekleyen sanayiciler Dawes planından yanaydı ve Dawes Planına karşı oy kullanması halinde partinin finansmanını sonsuza kadar kesmekle tehdit ederken, hala *Almanca: Katastrophenpolitik, romanize: Felaket politikası*na bağlı olan diğer bir grup, 1923'teki ekonomik kaosa geri dönmenin Weimar Cumhuriyetini sona erdirmenin en iyi yolu olduğu gerekçesiyle Dawes Planını reddetmeyi tercih etti. Hugenberg, Dawes Planını reddetmek isteyen ikinci grubun liderlerinden biri olarak ortaya çıktı ve o dönemde acı bir şekilde "Alman Ulusal Halk Partisi'nin arkasındakiler de dahil olmak üzere Alman halkının üçte ikisinin, birkaç parça gümüş karşılığında topraklarının özgürlüğünün, onurunun ve geleceğinin satılmasına izin vermeye içten içe hazır olduğunu" yazdı. 27 Ağustos 1924'te yapılan oylamada DNVP Reichstag üyelerinden 49'u Dawes Planı lehinde, 48'i ise aleyhinde oy kullandı; Hugenberg o gün *Almanca: Reichstag*a gelemeyecek kadar hasta olduğunu belirten bir doktor raporuyla oylamaya katılmadı.

DNVP'nin Hans Luther hükûmetini desteklemeyi kabul etmesi üzerine Hugenberg daha da öfkelenerek Şubat-Mart 1925'te "*İngilizce: it stinks in the German Reich, romanize: Alman İmparatorluğu çok kötü kokuyor*" ve "sahte liderlerin yeri tımarhanelerdir" gibi satırların da yer aldığı bir dizi makale yazdı. 1925 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Hugenberg gazeteleri, Hugenberg'in özel çekincelerine rağmen, Hindenburg'un cumhurbaşkanı olmasının Cumhuriyete daha fazla meşruiyet kazandıracağına inandığı için Paul von Hindenburg'u destekledi. Hugenberg'in temel korkusu Kuno von Westarp liderliğindeki DNVP'nin "Muhafazakâr" bir yöne doğru ilerlemesiydi; bununla kastettiği, farklı çıkar gruplarını bir araya getiren ve sonuç olarak iktidara pragmatik bir yaklaşım lehine ideolojisini yumuşatan İngiliz Muhafazakâr Partisi gibi "büyük bir çadır" muhafazakâr partisi haline gelmeye başladığıydı.

### Heinrich Class ile darbe tartışmaları

Heinrich Class darbe planlarında Hugenberg'in de yer almasını istiyordu
Ocak 1926'da Hugenberg, yakın arkadaşı Henrich Class tarafından organize edilen ve Cumhurbaşkanı Hindenburg'un *Almanca: Reichstag* tarafından kabul edilmeyen birini şansölye olarak atamasını ve bunun da bir gensoru önergesine yol açmasını öngören bir darbe planına dahil oldu. Hindenburg buna *Almanca: Reichstag*'ı feshederek ve seçim kampanyası devam ederken istifa ederek yanıt verecekti; Şansölye cumhurbaşkanı vekili olacak ve Class onun sıkıyönetim ilan ederek "Reich Naibi" olmasını planlayacaktı. Class, Hugenberg'in yeni hükûmette maliye bakanı olarak görev yapmasını planlıyordu. Sosyal Demokratlar Prusya'yı kontrol ediyordu ve Prusya polisi Class'ın planına dahil olanları tutukladı. Class dışında hiçbir sanık mahkemeye çıkarılmadı ve yargıç sadece darbeden bahsetmenin darbe planlamakla aynı şey olmadığını belirterek delil yetersizliği nedeniyle davanın düşürülmesine karar verdi. Suçlamalar Hugenberg'e büyük ilgi getirdi ve Hugenberg basınının sözcüsü Ludwig Bernhard, davayı Hugenberg'i, Alman basınını "yabancı" Ullstein ve Mosse ailelerinden korumak için servetini gazete satın almak için kullanan büyük bir Alman vatansever olarak övmek için kullandı. Bernhard, Mosse ve Ullstein ailelerinin Yahudi olduğunu, Hugenberg'in ise Yahudi olmadığını belirtmiştir.

Bernhard'ın broşürü Hugenberg'in tanınmasını sağladı. Bu dönemde Hugenberg'in Class ve Leo Wegener gibi arkadaşları, Hugenberg'i ve iş imparatorluğunu, cazibesi olmamasına rağmen bir tür marka olarak tanıtmaya başladılar, medya imparatorluğunu tanımlamak için "Hugenberg basını" etiketini gururla benimsediler ve ona Almanya'yı kurtarabilecek kurumsal bir süper kahraman lider imajı verdiler. Hugenberg'in bu dönemde nadiren kamuoyu önünde konuşması, ona bir gizem havası vererek çabalarına yardımcı oldu. DNVP çeşitli koalisyonlarda yer alırken, Hugenberg parti içinde partinin lideri Kuno von Westarp'ın yaklaşımını eleştirenlerin başında geliyor ve onun parti ilkelerine ihanet ettiğini iddia ediyordu. 1927'de Scherl basını Hugenberg'in 1925'te yazdığı ve Westarp'la ilişkili politikalara saldırdığı ve dolaylı olarak onun DNVP'nin lideri olma yeterliliğine meydan okuduğu makalelerini Almanca: Streiflichter aus Vergangenheit und Gegenwart, romanize: Geçmişten ve Günümüzden Önemli Noktalar adıyla yayınladı. Mart 1927'de Hugenberg Avrupa'nın en büyük film stüdyosu olan UFA'yı satın alarak dikkatleri daha da üzerine çekti. Hugenberg UFA'nın satın alınmasını ticari bir hamle yerine siyasi bir hamle olarak sundu. Hugenberg gazeteleri, UFA'nın "cumhuriyetçilerin, Yahudilerin ve enternasyonalistlerin" UFA'da daha fazla film yapmasını önlemek için getirildiğini yüksek sesle duyurdu.

## DNVP'nin lideri

### Westarp'ın parti başkanlığından kovulması

Kuno von Westarp, Hugenberg'den önce DNVP başkanı
DNVP'nin 1928 seçimlerinde ağır kayıplar yaşaması, aynı yıl 21 Ekim'de Hugenberg'in tek başkan olarak atanmasına yol açtı. Hugenberg partiyi, önceki lideri Kuno Graf von Westarp döneminde olduğundan çok daha radikal bir yöne taşıdı. 1928 seçimlerinden sonra DNVP Reichstag üyesi Walther Lambach, *Almanca: Politische Wochenschrift, romanize: Haftalık siyaset* dergisinde bir makale yayınlayarak DNVP'nin seçimlerdeki kötü performansının monarşizminden kaynaklandığını söyledi. Lambach, Alman halkının büyük çoğunluğunun sürgündeki İmparatorun geri dönmesini arzulamadığını ve partinin bu noktaya yaptığı vurgunun Cumhuriyeti kabullenmiş olan halkı yabancılaştırdığını savunuyordu. Lambach makalesini, DNVP'nin sıradan Almanların endişelerine hitap eden bir Almanca: Volkskonservatismus, romanize: Halk Muhafazakârlığı'na ihtiyaç duyduğunu ve monarşiyi geri getirmenin bunlardan biri olmadığını yazarak bitiriyordu.

Hugenberg, parti programında hiçbir değişikliğin kabul edilemeyeceği DNVP monarşistlerinin lideriydi ve sadece makalesi nedeniyle Lambach'ı kınamayı kabul eden Westarp'ı alaşağı etmenin bir yolu olarak DNVP'nin Lambach'ı ihraç etmesi için baskı yapmaya başladı. Hugenberg'in kışkırtmasıyla DNVP'nin Potsdam şubesi Temmuz 1928'de Lambach'ı kendi başına ihraç ederek Westarp'ı bir oldubittiyle karşı karşıya bıraktı ve bu da parti tabanının Lambach meselesi hakkında ne düşündüğünü gösterdi. Hugenberg bu zaferi, DNVP'nin "kelimenin tam anlamıyla bir parlamenter parti değil, büyük bir insan grubu - bir çıkarlar topluluğu değil, bir fikirler topluluğu" olduğunu ve bu durumun DNVP'nin temel ilkelerinden uzaklaşmasına yol açtığını, Lambach'ın makalesinin de bunun en acınası ve son örneği olduğunu belirten bir makaleyle takip etti. Hugenberg DNVP'nin değerlerini değiştiremeyeceğini savunarak şöyle yazdı: "Sadece yönetilen ve yöneten ideolojik bir parti Alman halkının ruhunu ve ekonomisini kurtarabilir!" Westarp'a yönelik saldırısında Lambach'ı bir vekil olarak kullanan Hugenberg, DNVP'nin monarşistler ve cumhuriyetçiler gibi farklı değerlere sahip insanlardan oluşan bir brei ("karmakarışık") olamayacağını ve sadece partinin değerlerini korumaya fanatik bir şekilde adanmış, otoriter bir tarzda yönetecek ve açıkça kendisini kastettiği "güçlü" bir lider tarafından yönetilebileceğini savundu. Lambach ihraç kararına itiraz etti ve kendisinin hala bir monarşist olduğunu ve makalesinin sadece tartışma başlatma amacı taşıdığını savunarak DNVP'ye geri dönmesine izin verildi.

Ancak Lambach davası DNVP üyelerini Westarp'a karşı ve DNVP'nin o yıl içinde yeni bir lider seçme yetkisine sahip olacak bir parti kongresi düzenleyeceğini ve Lambach olayının bir nimet olduğunu bilen Hugenberg için harekete geçirmişti. Hugenberg, Lambach davasını toparlayıcı bir slogan olarak kullanarak, Pan-Alman Birliği'nin DNVP'nin yerel şubelerinin çoğunu ele geçirmiş olmasının da büyük yardımıyla, parti üyeleri arasında agresif bir kampanya yürüttü. 20 Ekim 1928'de parti kongresi açıldığında, DNVP'nin son seçimlerdeki kötü performansı nedeniyle özür dilemek zorunda kalan ve delegelerden partinin imajını iyileştirmeye yönelik fikirler isteyen Westarp, en başından beri savunmadaydı ve bu da kendisini zayıf bir lider gibi gösteriyordu. Buna karşılık Hugenberg - çekicilik ve karizmadan yoksun olsa da - kendisini partinin talihini düzeltmek için kesin bir planı olan bir adam olarak sunabildi. Pan-Alman Birliği üyelerinin parti kongresinde aşırı temsil edilmesi, 21 Ekim 1928'de DNVP'nin yeni lideri seçilen Hugenberg'in lehine oldu. Hugenberg, Westarp'a karşı yürüttüğü kampanyanın bir parçası olarak, bir işadamı olarak başarısını vurguladı, ancak aynı zamanda büyük şirketlerden bağımsız olacak ve kendi çizgisini takip edebilecek kadar zengin olduğunu da vurguladı. Hugenberg, DNVP'yi tamamen kendi cebinden finanse edecek kadar zengin olduğu için DNVP'nin büyük şirketlerden daha fazla bağışa ihtiyaç duymayacağı izlenimini verdi.

### Nasyonalizm ve Führerprinzip

Radikal milliyetçiliği kullanarak partinin talihini düzeltmeyi ve nihayetinde Weimar anayasasını yıkarak otoriter bir hükûmet biçimi kurmayı umuyordu. Bu noktaya kadar, aşırı sağ dışındaki sağcı siyaset Weimar Cumhuriyeti ile bir uzlaşma sürecinden geçiyordu, ancak bu, DNVP'nin derhal yıkılması için daha önce yaptığı çağrıları yenileyen Hugenberg döneminde sona erdi. Onun yönetimi altında, 1931'de sağa kayışı gösteren yeni bir DNVP manifestosu ortaya çıktı. Talepleri arasında Hohenzollern monarşisinin derhal restore edilmesi, Versay Antlaşması'nın şartlarının tersine çevrilmesi, zorunlu askerlik, Alman sömürge imparatorluğunun geri alınması, Almanya dışında (özellikle Avusturya'da) Almanca konuşan halklarla daha yakın bağlar kurmak için ortak bir çaba, Reichstag'ın rolünün bir denetim organı olarak seyreltilmesi, Benito Mussolini'nin Korporatizm devletini anımsatan yeni kurulmuş bir profesyonel atama kurumu ve Yahudilerin Alman kamu yaşamında algılanan aşırı temsilinin azaltılması vardı.

Hugenberg ayrıca parti içi demokrasiyi ortadan kaldırmaya ve DNVP içinde bir Almanca: Führerprinzip, romanize: "Führer'in sözü, yazılı yasanın üstündedir" aşılamaya çalışmış, bu da bazı üyelerin 1929 sonlarında Muhafazakar Halk Partisi'ni (KVP) kurmak üzere ayrılmasına yol açmıştır. Haziran 1930'da, Hugenberg'in DNVP içinde bazılarının desteklemek istediği ılımlı Heinrich Brüning kabinesine karşı aşırı muhalefetinden dehşete düşen daha fazlası da onu takip etmek zorunda kalmıştır. Hugenberg'in sanayi geçmişine rağmen, sanayiciler arasında Hugenberg'in fazla esnek olmadığı yönündeki genel kanı nedeniyle, bu seçmen kitlesi onun liderliğinde DNVP'yi yavaş yavaş terk etti ve parti kısa süre içinde Reichstag'da tarımsal çıkarların ana sesi haline geldi. Hugenberg'in DNVP'nin Brüning kabinesine girmesi konusundaki isteksizliği, onun liderliğindeki DNVP'nin sürekli bir muhalefet partisi olduğundan şikayet eden sanayicileri büyük ölçüde kızdırdı ve sonuç olarak 1931'e kadar DNVP'ye en büyük katkıyı yapan kişi Hugenberg'in kendisi oldu ve bu da onun kontrolünü pekiştirdi.

Hugenberg, hem Almanya'nın hem de Avrupa'nın en büyük film yapım şirketi olan UFA stüdyosunu sağcı "nasyonal" filmler yapmak amacıyla satın almıştı, ancak bu durumda kâr kaygısı ideolojisinin önüne geçti. Sessiz filmden sesli filme geçiş UFA'ya önemli maliyetler yüklemişti ve UFA ses ekipmanı kurma maliyetlerini karşılamak için çoğunlukla mümkün olan en geniş izleyici kitlesi için tasarlanmış filmler üretmeyi tercih etti. 1930 ile 1933 yılları arasında UFA filmlerinin sadece sınırlı bir kısmı Hugenberg'in UFA'yı kurarken öngördüğü türden "nasyonal" filmlerdi ve "nasyonal" filmlerden sadece Almanca: Flötenkonzert von Sans-souci, romanize: Sanssouci'nin Flüt Konseri (1930), Almanca: Yorck (1931), Almanca: Im Geheimdienst, romanize: Gizli Servis'in Çalışanlarında (1931) ve Almanca: Morgenrot, romanize: Şafak (1933) gişede başarılı oldu. Yahudi karşıtlığına rağmen Hugenberg, UFA'da yönetmen, senaryo yazarı, oyuncu vb. olarak çalışan çok sayıda Yahudi'yi rakip stüdyolara kaptırmak istemediği için işten çıkarmadı.

## Kutuplaşma politikaları

### Young Planı'na muhalefet ve Nazilerle çalışma

Hugenberg, Weimar Cumhuriyeti'nin düşmanlarının her zaman dediği gibi "Sistemi" yıkmak için büyük bir stratejiye sahipti. Hugenberg, Alman siyasetinin iki bloğa bölüneceği kutuplaşma siyasetine inanıyordu: lideri olarak kendisini gördüğü sağcı "nasyonal" blok ve Sosyal Demokratlar ve Komünistlerden oluşan Marksist sol. Hugenberg, kutuplaştırma stratejisinin bir parçası olarak, Almanya'daki tüm merkez partilerin seçimlerde gerilemesine yol açmayı amaçladığı "nasyonal" bloğun ya yanında ya da karşısında olunabilecek bir durum yaratmak için ayrılıkçı konuları ele almayı ve bunları son derece kışkırtıcı bir şekilde sunmayı amaçlıyordu. Leopold, Hugenberg'in "siyasi meseleleri basit, felsefi bir ayrıştırma açısından tartıştığını - bir insan ya ulustan yanadır ya da ona karşıdır" notunu düşmüştür. Hugenberg 1929'da planladığı kutuplaşma siyasetini özetleyen bir notta "kader sadece zayıflar ve hastalar içindir. Güçlü, sağlıklı insan kendi kaderini ve ulusunun kaderini kendi iradesiyle tayin edebilen insandır." Hugenberg, kutuplaştırma stratejisi olarak adlandırdığı Almanca: Sammlung, romanize: bir araya getirme stratejisini kasıtlı olarak izlerken, onu başarılı bir medya patronu yapan aynı becerilerin Weimar Cumhuriyeti'ni yıkacağına inanıyordu. Bu kutuplaştırmanın bir parçası olarak, DNVP'yi hedeflerini ilerletmek için *Almanca: Reichstag* içinde çalışan bir partiden - ki DNVP Westarp döneminde aşağı yukarı böyle bir parti haline gelmişti - "Sistem"in yıkılması için çalışacak bir harekete dönüştürmeyi planlıyordu. Hugenberg başlangıçta anayasal reform konusunu takoz konu olarak tasarlamıştı, ancak 1929 baharında bunu çoğu insan için "çok muğlak" olduğu gerekçesiyle bıraktı ve tazminatlara ilişkin Young Planına karşı çıktı.

Weimar anayasasında yer alan ve yeterli sayıda kişinin talep eden bir bildirgeyi imzalaması halinde referanduma gidilmesine izin veren bir maddeden yararlanan Hugenberg, Haziran 1929'da Sosyal Demokrat Şansölye Hermann Müller liderliğindeki "büyük koalisyon" hükûmetinin itibarını sarsmayı amaçlayan Young Planına ilişkin bir referandum için imza toplamaya karar verdi. Hugenberg ve gazeteleri, son derece duygusal ve içgüdüsel bir dil kullanarak, aslında tazminatları azaltan Young Planını, Almanya'daki yaşam standartlarını "Asyatik" bir yoksulluk seviyesine düşürecek "çocuklarımızın çocukları" için bir tür "mali kölelik" olarak mümkün olan en keskin terimlerle sundu (o zamanlar "Asyatik" yoksulluk terimi, bugün Üçüncü Dünya yaşam standardı olarak adlandırılan şeye atıfta bulunuyordu). Hugenberg, Young Planı'nın referanduma sunulması için bastırmak suretiyle Müller'in "büyük koalisyon" hükûmetini Young Planı'nı savunmaya zorlarken, bir muhalefet lideri olarak Hugenberg de şansölye olması halinde neler yapacağına dair abartılı vaatlerde bulunma konusunda kendisini çok daha özgür hissetmekteydi ve kendisi görevde olduğu takdirde Almanca: Reich'ın hiçbir tazminat ödemeyeceğini iddia etmekteydi. O dönemde bile, Hugenberg'in makamın yüklerinden arınmış bir muhalefet lideri olarak statüsünün ona Young Planına "gerçekçi bir alternatif" önermeme lüksü tanıdığı yaygın olarak kabul ediliyordu. Bu durum özellikle de Fransız hükûmeti, Almanya'nın Young Planını kabul etmesi karşılığında Fransa'nın Rhineland'daki işgalini 1930 yazında, yani Versay Antlaşmasının öngördüğünden beş yıl önce sona erdireceğini taahhüt etmiş olduğu için önem kazanıyordu. O dönemde Hugenberg'i eleştirenler, Young Planı'nın reddedilmesi halinde Fransa'nın Renanya'daki işgalinin 1935 yazına kadar devam edeceğini ve bunun Hugenberg'in reddedici stratejisinin hiçbir zaman üzerinde durmadığı bir yönü olduğunu vurgulamışlardı. Hugenberg'in stratejisi, öngördüğü "nasyonal bloğu" yaratmaya yönelik negatif bir stratejiydi; bu da "nasyonal bloğun" neyi başarmayı amaçladığına dair çok az tartışma yapılabileceği anlamına geliyordu, zira Alman sağında pozitif bir program için çok fazla bölünme vardı ve bunun yerine "nasyonal blok" neyi savunduğu yerine neye *karşı* olduğuyla birleştirilmeliydi.

Hugenberg Young Planına şiddetle karşıydı ve buna karşı çıkmak için Franz Seldte, Heinrich Class, Theodor Duesterberg ve Fritz Thyssen gibi isimlerin yer aldığı bir "Alman Vatandaşlarının Dilekçeleri için Reich Komitesi" kurdu. Hugenberg 9 Temmuz 1929'da Young Planına karşı kampanya yürütmek üzere Reich Alman İnisiyatifi Komitesini kurdu ve Hugenberg gazeteleri bunu en önemli siyasi gelişme olarak nitelendirdi. Hugenberg referandumu karşı devrimin başlangıcı olarak görüyor ve o dönemde kendisi sayesinde "tek bir hedef bilen bir cephenin ortaya çıktığını yazıyordu: [1918] devriminin nasıl aşılabileceği ve Almanların yeniden özgür insanlardan oluşan bir ulus haline nasıl getirilebilecekleri." Hugenberg bu hedefe ulaşmak için Scherl şirketinden isteğe bağlı harcamalar için 551.000 Reichsmark ve "özel amaçlar" için 400.000 Reichsmark daha aldı ve bunların tamamını referandum için harcadı. Ancak Hugenberg, DNVP'nin ve seçkin müttefiklerinin planın reddedilmesi için yeterli halk desteğine sahip olmadığının da farkındaydı. Bu nedenle Hugenberg, Plan'a karşı halkın duygularını kamçılamak için kullanabileceği, çalışan sınıflar arasında desteği olan bir nasyonaliste ihtiyacı olduğunu hissetti. Adolf Hitler tek gerçekçi adaydı ve Hugenberg, Nazi Partisi liderini kendi yoluna çekmek için kullanmaya karar verdi. Sonuç olarak, Nazi Partisi kısa süre içinde hem parasal bağışlar hem de daha önce Hitler'i büyük ölçüde görmezden gelen veya onu sosyalist olarak suçlayan Hugenberg'in sahip olduğu basının olumlu haberleri açısından Hugenberg'in cömertliğinin alıcıları haline geldi. Hugenberg'e karşı derin bir nefret besleyen Joseph Goebbels, başlangıçta ittifak nedeniyle Hitler'den ayrılmaktan özel olarak bahsetmiş, ancak Hugenberg kampanyanın propagandasını Goebbels'in yürütmesini kabul ederek Nazi Partisinin Hugenberg'in medya imparatorluğuna erişimini sağlayınca fikrini değiştirmiştir.

Young Planı'na karşı referandum kampanyası madalyası. Üzerinde "Alman Halkının Özgürlük Mücadelesi" yazmaktadır.
Young Planı karşıtı yasa tasarısının referanduma sunulması için önerilen "Alman Halkının Köleleştirilmesine Karşı Yasa" (daha yaygın olarak "Özgürlük Yasası" olarak bilinir) teklifinde yer alan ve Young Planına oy veren Reichstag üyelerinin ve ödeneği teslim eden memurların hapse atılmasını öngören meşhur dördüncü paragraf, Hitler tarafından eklenmiş ve seçmenleri çekeceğine inanan Hugenberg tarafından kabul edilmişti. "Özgürlük Yasası "nın dördüncü paragrafı DNVP'yi ikiye böldü. Westarp ve diğer bazı DNVP *Reichstag* üyeleri dördüncü paragrafın çok ileri gittiğini savunarak muhalefet ederken, Reich Alman Sanayi Derneği, Hugenberg'in derneğin kendisini desteklemesini sağlama çabalarına rağmen tarafsızlığını ilan etti. Albert Vögler ve Fritz Thyssen gibi birkaç sanayici "Özgürlük Yasası"nı destekledi, ancak çoğunluk ekonomik istikrar vaat ettiği için Young Planı'nı tercih ederek karşı çıktı; dernek bölünme riskini almak yerine 20 Eylül 1929'daki bir toplantıda tarafsızlığını ilan etti. 24 Eylül 1929'da Berlin Spor Sarayı'nda düzenlenen devasa bir mitingde, Alman Halkının Köleleştirilmesine Karşı Reich Komitesi'nin dört lideri, yani Hugenberg, Hitler, Seldte ve Class, "Alman Halkının Köleleştirilmesine Karşı Yasa" kampanyasını resmen başlattı. 30 Kasım 1929'da "Özgürlük Yasası" Almanca: Reichstag'ın önüne geldiğinde, 14 DNVP temsilcisi çekimser oy kullanırken, 3'ü dördüncü paragrafla ilgili endişelerini gerekçe göstererek "Özgürlük Yasası"na karşı oy kullandı. Hugenberg parti içi disiplini sağlamaya çalıştığında, 12 DNVP temsilcisi onun liderliğini protesto ederek partiden ayrıldı. Hugenberg gazeteleri "Özgürlük Yasası"nı desteklemek için her şeyi yaptı, destek manşetleri attı, ancak referandum yapıldığında, sadece 5.538.000 Alman "Özgürlük Yasası" için evet oyu verdi, bu da yasanın geçmesi için yeterli değildi.

### Liderliğindeki başarısızlıkları

Hitler, Hugenberg'i kendisini siyasi ana akımın içine itmek için kullanmayı başardı ve Young Planı *Reichstag* tarafından kabul edildikten sonra Hitler, Hugenberg ile olan bağlarını derhal sonlandırdı. Leopold, Hugenberg'in Almanya'yı iki bloğa bölmeye yönelik kutuplaştırma stratejisinin Young Planı referandumundan başlayarak başarılı bir şekilde işlediğini, ancak bundan yararlanan kişinin amaçlandığı gibi Hugenberg değil, Hitler olduğunu belirtti. Hitler kampanyanın başarısızlığından Hugenberg'i sorumlu tuttu ama komitenin kendisine sağladığı büyük iş dünyasıyla bağlantılarını sürdürdü ve bu da iş dünyası patronlarının DNVP'yi Naziler için terk etme sürecini başlattı. Hitler'in meseleyi ele alışına gölge düşüren tek bir şey vardı, o da solcu ekonomileri Hugenberg'in kapitalizmiyle uyumsuz olan Strasser kardeşlerle ittifakı reddettiğini Nazi basınında erken duyurmasıydı. 6 Ocak 1930'da Hugenberg Cumhurbaşkanı Paul von Hindenburg'la görüşmeye çağrıldı ve Hindenburg ona Young Planı kabul edildiğine göre artık Müller'e ihtiyacı kalmadığını ve çok yakında "anti-parlamenter ve anti-Marksist" yeni bir cumhurbaşkanlığı hükûmeti kurmayı planladığını söyledi. Hindenburg, "25/48/53 formülüne" (anayasada böyle bir hükûmeti mümkün kılan maddelere bir gönderme) dayanacak olan cumhurbaşkanlığı hükûmetinin arkasındaki niyetin demokrasiyi kademeli olarak sona erdirmek olduğunu ve Hugenberg'in yeni hükûmette kabine bakanı olmasını istediğini açıkladı. Hugenberg, Hindenburg'u çok kızdıracak şekilde, tazminat ödeyen bir hükûmette kabine bakanı olmayacağını söyleyerek görev almayı reddetti.

Şansölye Heinrich Brüning, Hugenberg'in kabinesine katılması için başarısız bir şekilde girişimlerde bulundu
Hugenberg'i Heinrich Brüning'in yeni cumhurbaşkanlığı hükûmetini desteklemeye ikna etmek amacıyla, DNVP'ye oy veren kilit gruplardan biri olan çiftçilere devlet yardımını artırırken vergileri de artıran bir yasa tasarısı sunuldu. Çiftçilere daha fazla yardım vaadi kırsal kesimde büyük rağbet gördü ve Westarp liderliğindeki birkaç DNVP temsilcisi, Hugenberg'in toplanan vergi gelirinin bir kısmının tazminat olarak Fransa'ya gideceği gerekçesiyle karşı çıktığı tasarıya partinin oy vermesini istedi. Tasarının 12 Nisan 1930'daki ilk okumasında DNVP bölündü ve 31 temsilci tasarı lehinde oy kullanırken Hugenberg'in başını çektiği 23 temsilci aleyhte oy kullandı; 14 Nisan'daki ikinci okumada ise 32 DNVP temsilcisi tasarı lehinde oy kullanırken 20 temsilci aleyhte oy kullandı. Hugenberg'in kendi *Almanca: Reichstag* delegasyonunu kontrol etmekten aciz olması, Hitler'in onunla zayıf bir lider olarak açıkça alay etmesine yol açtı. Tasarı 48. Madde uyarınca (yani cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle) yasalaştığında, Hugenberg DNVP temsilcilerine 18 Temmuz 1930'da tasarının iptali için oy kullanmalarını emretti; Westarp liderliğindeki 25 DNVP temsilcisi parti disiplinini bozarak tasarı lehine oy kullandı ve protesto amacıyla partiden ayrıldı. 48. Madde uyarınca kabul edilen tasarılar *Almanca: Reichstag* tarafından iptal edilebilirdi, ancak Brüning tasarısının iptal edilmesi halinde Hindenburg'u 53. Maddeyi kullanarak *Almanca: Reichstag*'ı yeni bir seçim için feshetmekle tehdit etti. Sonuç olarak Hindenburg, Reichstag'ı görev süresinin sadece iki yılında seçim yapılması için feshetti. 1930 seçim kampanyası sırasında Hugenberg'in bir konuşmacı olarak eksiklikleri acımasızca ortaya çıktı. Kampanya sırasında Hugenberg basını, SPD'nin bir devrim için çalıştığı ve "Bolşevizm "e doğru ilk adım olarak refah devleti harcamalarını arttırmak istediği uyarısında bulunarak, saldırılarını büyük ölçüde "Marksizm" üzerine yoğunlaştırdı. Buna karşın Naziler Hugenberg gazeteleri tarafından nispeten iyi muamele görmüş, Almanca: Der Tag, romanize: O gün'ın başyazısında DNVP ile NSDAP arasında "kültür ve din, Yahudilere karşı tutum ve bireysel sosyal ve ekonomik sorunlarda yeniden yapılanma isteği" konularında hiçbir fark olmadığı belirtilmiştir. Seçim DNVP'nin *Almanca: Reichstag*'da 73 sandalyeden 41 sandalyeye düşmesiyle sonuçlanırken, Naziler 1928'de kazandıkları 12 sandalye sayısını 107'ye çıkarmışlardır.

26 Kasım 1930'da Brüning, Hugenberg'den hükûmetine katılmasını istemek için onunla bir araya geldi, ancak hala Almanca: Katastrophenpolitik, romanize: Felaket politikası'i takip eden Hugenberg ona "öngördüğüm çöküşü" görmeyi tercih edeceğini ve "sizinle ve tüm sistemle savaşmalıyım" dedi. Hugenberg, Hitler'in artık kendisini gölgede bırakmasına rağmen, Hitler'e hala bir tür borcu olduğuna ve bunu ona boyun eğerek ödemesi gerektiğine inanıyordu. 10 Şubat 1931'de Hugenberg, Brüning hükûmetini protesto etmek için DNVP ile birlikte Reichstag'dan yürüyerek Nazi Partisine katıldı. O zamana kadar iki parti Ulusal Muhalefet olarak bilinen çok gevşek bir federasyon içindeydi.

1930 yılına kadar Hugenberg DNVP için ayda yaklaşık 4.600 *Almanca: Reichsmarks* ve partinin özel harcamaları için de 7.500 RM harcıyordu. 1931 yılına gelindiğinde, Büyük Buhran Hugenberg gazetelerinin karlarının %30 oranında düşmesine neden olunca, Hugenberg DNVP'nin partiyi sübvanse etmek için kendisine bağımlı olmak yerine mali açıdan kendi kendine yetmeye başlaması konusunda ısrarcı oldu. Almanca: Der Tag, romanize: O gün ve Almanca: Berliner Nachtausgabe, romanize: Berlin gece baskısı gibi Berlin gazetelerinin tirajları düşse de kâr etmeye devam ettiler; buna karşılık Stuttgart'taki Almanca: Süddeutsche Zeitung ve Münih'teki Almanca: München Augsburger Abendzeitung gibi taşra gazeteleri o kadar çok para kaybediyordu ki 1931'de Hugenberg her iki gazeteyi de kapatmayı ciddi olarak düşündü. Gazetelerinin Yahudi karşıtı ve genel olarak yabancı düşmanı çizgisine rağmen Hugenberg, Mayıs 1931'de bir grup New Yorklu finansörden taşra gazetelerini ayakta tutmasını sağlayan bir kredi ayarlamak için Alman Yahudi bankacı Jacob Goldschmidt'in hizmetlerini kullanmakta tereddüt etmedi.

Başkan Paul von Hindenburg Hugenberg'den hoşlanmasa da, Doğu Prusya'daki komşusu ve Almanca: Junker arkadaşı Elard von Oldenburg-Januschau bir DNVP üyesiydi. Hugenberg, Oldenburg-Januschau aracılığıyla Hindenburg'la Neudeck'teki malikanesinde görüşme imkanı buldu ve Hindenburg'a "duruma hakim olabilecek" tek kişi olduğunu söyleyerek kendisini şansölye olarak ataması için baskı yaptı. Ancak Hugenberg'in kibirli tavırları Hindenburg'u öfkelendirmiş ve Hugenberg kendisine "bir okul çocuğu gibi" davranırken, kendisinin bir Almanca: Junker, bir mareşal ve cumhurbaşkanı olduğundan yakınmıştır.

Hugenberg'in medya imparatorluğunun en önemli gazetesi Almanca: Der Tag, romanize: O gün, bir başyazısında Nazilerin "fedakarlık iradesini" ve "savaşma cesaretini" övüyor, ancak Nazilerin tek başlarına hükûmet olmak için fazla aceleci ve ekonomi konusunda fazla cahil olduklarını, koalisyon ortağı olarak DNVP'ye ihtiyaç duyduklarını, çünkü DNVP'nin "eğitimli, muhafazakar, yapıcı, gençlikten gelen güçlü kararlılığın" partisi olduğunu iddia ediyordu. Bu çağrı amaçlandığı gibi işe yaramadı ve Scherl basınını yöneten Ludwig Klitzsch, Hugenberg'i Nazilere yönelik dostane yayınların "...sıklıkla siyasi bilgelik sınırlarını aştığı" konusunda uyardı. DNVP üyelerinin NSDAP üyeleri gibi aidat ödemek zorunda olmamaları bir zayıflık olarak ortaya çıktı çünkü aylık aidat ödeme zorunluluğu, Hugenberg'in servetinin partinin mali ihtiyaçlarını karşılamak için fazlasıyla yeterli olduğunu düşünen DNVP üyelerine kıyasla Nazi Partisi, üyelerine davalarına çok daha fazla gönül bağlılığı aşıladı. 1931'de serveti sanıldığı kadar büyük olmayan Hugenberg, partiyi ayakta tutabilmek için DNVP'nin bütçesini %31 oranında kısmak zorunda kaldı. Hugenberg'in tarıma yönelik yüksek gümrük tarifelerini desteklemesi ve refah devletinin yerine işsizler için bir "kendi kendine yardım" programı getirme çağrısı şehirlerdeki pek çok kişiyi rahatsız etti.

## Harzburg Cephesi

### DNVP-Nazi İşbirliği

Hugenberg Bad Harzburg'da, 1931, Prince Eitel Friedrich ile birlikte
Alman bankacılık sisteminin 1931 ilkbaharı ve yazında çökmesi, Hugenberg tarafından Young Planı referandumuyla hedeflediği milliyetçi Almanca: Sammlung, romanize: bir araya getirme'u yaratmak için bir fırsat olarak görüldü. 9 Temmuz 1931'de Hugenberg, Hitler ile birlikte Weimar "sisteminin" yıkılması için işbirliği yapacaklarını garanti eden ortak bir bildiri yayınladı. Hugenberg, sağda birliği sembolize etmek için DNVP-NSDAP koalisyonu tarafından yönetilen bir Almanca: land, romanize: Eyalet olan Braunschweig'daki Bad Harzburg'da kendi cephesinin kurulduğunu duyurmak istedi. Hitler planlara temkinli yaklaştı ve Hugenberg'in özel olarak onun "megalomanlığından, aynı zamanda kontrolsüzlüğünden, tedbirsizliğinden ve muhakeme eksikliğinden" şikayet etmesine yol açtı. Hugenberg, Bad Harzburg'daki ortak mitingden önce gücünü göstermek için DNVP'nin parti kongresini Eylül 1931'de Stettin'de, kasıtlı olarak bir Nazi mitinginden esinlenerek düzenledi. Prusya Prensi Oskar, Amiral Ludwig von Schröder, Mareşal August von Mackensen ve Fritz Thyssen gibi isimlerin kongrede hazır bulunması, Hugenberg'in ekonomi politikaları büyük şirketler tarafından desteklenen militarist bir monarşist olduğunu göstermeyi amaçlıyordu. Hugenberg parti kongresinde Büyük Buhran'dan Versailles Antlaşmasını, altın standardını ve "uluslararası sermayeye" olan yanlış inancı sorumlu tuttu. Büyük Buhran'a yönelik çözümünün ilk kısmı otarşi ve korumacılık politikasıydı. Nihayetinde Hugenberg, Almanların Almanca: "Volk ohne Raum", romanize: "yeri olmayan insanlar" olduğunu ve Alman ekonomisinin temel sorununun da bu olduğunu düşündüğü için Büyük Buhran'ın çözümünün emperyalizm olduğunu savundu. Bu nedenle Hugenberg, Almanya'nın Afrika'daki eski sömürge imparatorluğuna geri dönmesi ve Doğu Avrupa'da Almanlara sömürmek için yeterli alan ve sömürülecek insanlar sağlayacak Almanca: Lebensraum, romanize: Yaşam alanı'u fethetmesi gerektiğini savunuyordu. Bad Harzburg mitingi için Hugenberg, saygın olmayı vurgulayan geniş bir cephe istiyordu. Bad Harzburg'a davet ettiği ve mitinge katılanlar arasında Veliaht Prens Wilhelm, Prens Oskar, Prens Eitel Friedrich, Heinrich Class, Kont Eberhard von Kalkreuth, Amiral Magnus von Levetzow, Fritz Thyssen, Amiral Adolf von Trotha, General Hans von Seeckt, General Rüdiger von der Goltz, General Karl von Einem ve Hjalmar Schacht vardı.

### DNVP'nin yenilgisi ve Nazilerin yükselişi

Hugenberg ve Hitler, 21 Ekim 1931'de Bad Harzburg'da daha geniş bir sağcı mitingin parçası olarak birleştirilmiş bir cephe sunmuş, bu da iki partiyi ve gaziler örgütü Almanca: Der Stahlhelm, romanize: Çelik Miğfer, Cephe Askerleri Birliği'i içeren bir Harzburg Cephesi'nin ortaya çıktığı iddialarına yol açmıştır. İki lider kısa süre içinde karşı karşıya geldi ve Hugenberg'in 1932 Almanya cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Hitler'i desteklemeyi reddetmesi aradaki uçurumu daha da derinleştirdi. Gerçekten de, Hitler'in başkanlığı kazanabileceğinden korkan Hugenberg, Prusya Prensi Oskar'ın DNVP adayı olarak yarışmayı reddetmesinin ardından Theodor Duesterberg'i Junker adayı olarak yarışmaya ikna ettiğinde ikili arasındaki sürtüşme daha da şiddetlendi. Duesterberg, büyük ölçüde Yahudi kökenine ilişkin Nazilerin suçlamalarının etkisiyle ilk oylamada elenmiş olsa da, Hitler yine de başkanlığı elde edemedi. Duesterberg, Hitler'in %30,1 ve Hindenburg'un %49,6 oy oranına kıyasla sadece %6,8 oy aldığı için cumhurbaşkanlığı seçiminin ikinci turunda elendi. Hugenberg çaresizlik içinde Veliaht Prens Wilhelm'in DNVP'nin adayı olmasını sağlamaya çalıştı, ancak sürgüne gönderilen imparator oğlunun başkanlığa aday olmasının "tamamıyla aptallık" olduğunu söyleyen bir açıklama yaptı. Daha da kötüsü Veliaht Prens Wilhelm DNVP'nin adayı olmayacağını ve bunun yerine Hitler'i başkan olarak desteklediğini açıkladı.

Hugenberg'in konuşmaları son derece sıkıcı olmakla birlikte, kendi etrafında Hitler tarzı bir kişilik kültü yaratma girişimi başarısızlıkla sonuçlandı. Hugenberg'in tavırları ve üst sınıf aksanı ona sıradan insanların kaygılarından bihaber olan "...kibirli, ulaşılmaz bir yarı tanrı" imajı verdi. Hugenberg'in iş dünyasındaki kurnazlığı ona "Haçlı Örümcek" ve "Gümüş Tilki" lakaplarını kazandırmıştı; ancak DNVP lideri olarak yaygın bir şekilde "Hamster" olarak biliniyordu. Hugenberg'in tombul yapısı ve kısa boyunun yanı sıra bıyığı, fırça kesim saç modeli ve Wilhelmine tarzında yüksek yakalı giyinmesi onu bir hamstera benzetmiş ve bu lakaptan çok nefret etmesine yol açmıştı; daha geniş anlamda bu lakap onun istediği kadar ciddiye alınmadığını göstermekteydi. 1932 yılına gelindiğinde, Bertha von Krupp'un küçük kız kardeşi Barbara von Krupp ile evli olan ve Krupp ailesinin sözcüsü olarak kabul edilen Baron Thilo von Wilmowsky, Hugenberg'in karizma ve cazibeden yoksun olmasının partiyi felakete sürüklediğine inanarak onu DNVP liderliğinden indirmeye çalışıyordu. Bir grup Hanoverli sanayici, Hugenberg'i görevden almak isteyen herkese 100.000 Reichsmark yardım teklif etti. Ruhr'lu Friedrich Springorum gibi diğer sanayiciler, Hugenberg'i görevden almanın DNVP'yi daha da böleceği gibi olumsuz gerekçelerle de olsa, Hugenberg'e hala bağlıydı. Çelik fabrikatörü Fritz Thyssen, DNVP'yi NSDAP için terk ederek Harzburg Cephesi'ndeki tüm sorunların sorumluluğunu Hugenberg'e yükleyen bir bildiri yayınladı ve Hitler'in Weimar Cumhuriyeti'ni sona erdirecek en iyi adam olduğunu, bu yüzden NSDAP'ye katıldığını iddia etti. Planlarının suya düştüğünü görmesiyle birlikte Hugenberg 15 Mart 1932'de Leo Wegener'e yazdığı bir mektupta kendisinin bir lider değil, bir "tavuk merdiveni" olduğunu yazarak "hayat bir tavuk merdivenidir - yukarıdan aşağıya doğru pislenir" şeklindeki Alman atasözüne atıfta bulunmuştur.

Hugenberg, 24 Nisan 1932'de yapılan Prusya Eyalet Meclisi seçimlerinde NSDAP-DNVP koalisyonu için kampanya yürütmüş ve 21 Nisan 1932'de yaptığı bir konuşmada şunları söylemiştir "Bu kampanyada Nasyonal Sosyalist olmadığımızı ve Nasyonal Sosyalistlerin tek başlarına ve bizsiz çağımızın sorunlarını çözemeyeceğini yüksek sesle ve açıkça vurgulamayı gençliğe ve çocuklarımıza borçluyuz." Bu çağrıya rağmen, DNVP seçmenleri partilerini kitleler halinde Naziler için terk etti ve DNVP 1928'deki son Prusya seçimine kıyasla oy oranlarında %56'lık bir düşüş yaşadı. Buna karşılık Naziler Prusya Parlamentosunda 8 sandalyeye sahipken 162 sandalyeye sahip oldu. Prusya Almanya'nın en büyük ve en kalabalık eyaleti olduğundan, Prusya seçimleri yaygın olarak Nazilerin sağın ana partisi olarak DNVP'nin yerini aldığının bir işareti olarak kabul edildi.

Hugenberg-Papen-Seldte seçim propagandası afişi: "Oy listesi 5 / Savaş cephesi siyah-beyaz-kırmızı"
DNVP, Alman Halk Partisi ile birlikte Reichstag'da Franz von Papen liderliğindeki yeni hükûmeti destekleyen tek partiydi ve yeni kabinede üç bakan DNVP üyesi olmasına rağmen Hugenberg'in kendisi dışlanmıştı. Yeni Papen hükûmetini kuran General Kurt von Schleicher'in sağ kolu General von Bredow bir notunda Hugenberg'in "görünüşü, konuşmaları, inatçılığı" nedeniyle çoğu insanın doğal olarak ondan nefret ettiğini ve onu Papen kabinesinin dışında tutmanın bir avantaj olacağını yazmıştı. Papen Merkez Parti'den istifa ettikten sonra herhangi bir partiye üye olmadığından, Hugenberg 1932 yazındaki ilk *Almanca: Reichstag* seçim kampanyası sırasında DNVP'ye oy vermeyi Papen'e oy vermenin en iyi yolu olarak sundu. Papen son derece sevilmeyen bir şansölye olduğu için bu strateji bir felaket oldu ve 31 Temmuz 1932'deki Reichstag seçimlerinde DNVP o güne kadarki en kötü sonucunu alarak oyların sadece %5,9'unu kazandı ve DNVP'ye *Almanca: Reichstag*'da sadece 36 sandalye kazandırdı. Buna karşılık NSDAP serbest bir seçimde o güne kadarki en iyi sonucunu alarak oyların %37'sini ve *Almanca: Reichstag*'da 230 sandalye kazandı. Hugenberg, DNVP'nin seçimde uğradığı hezimete rağmen iyimserliğini korudu. Hugenberg'e göre kutuplaştırma siyaseti, Alman siyasetindeki "ortayı" istediği gibi çökertmek suretiyle amacına ulaşmıştı. Dahası, ona göre "nasyonal blok "un amacı, Weimar Cumhuriyeti olarak adlandırdığı "sistemi" aşağıdan sona erdirmek için sadece bir araçtı; şimdi Papen başkanlığındaki cumhurbaşkanlığı hükûmeti Weimar Cumhuriyeti'ni yukarıdan sona erdirmek için bir araç sunuyordu. Naziler ile Merkez arasında DNVP'siz bir ittifak olasılığının açıkça tartışılması, Hugenberg'in Hitler'i parlamenter yöntemleri kullandığı için kınamasına yol açtı. Papen kabinesindeki Savunma Bakanı General Kurt von Schleicher; Dışişleri Bakanı Konstantin von Neurath ve İçişleri Bakanı Wilhelm von Gayl gibi önde gelen bakanlar, DNVP'nin destekleyebileceği politikaları tartışmak üzere Hugenberg ile sık sık özel olarak bir araya geldi ve Papen bir mektubunda Hugenberg'in ücretlerin düşürülmesi ve korumacılık gibi ekonomi politikalarına katıldığını belirtti.

12 Eylül 1932'de *Almanca: Reichstag* toplandığında Papen, 512 *Reichstag* üyesinin önerge lehinde, sadece 42'sinin aleyhte oy kullanmasıyla Alman tarihinin en ezici güvensizlik önergesiyle yenilgiye uğratıldı. Papen'in talebi üzerine Hindenburg, başka bir hükûmetin kurulmasına izin vermek yerine yeni seçimler için *Almanca: Reichstag*'ı feshetti ve bunu izleyen seçim kampanyasında Hugenberg, Hitler'i sorumsuz ve tehlikeli olarak tasvir ederek güçlü bir Nazi karşıtı çizgi izledi. Hugenberg kendisini Papen hükûmetinin en önde gelen destekçisi olarak sundu ve Hugenberg gazeteleri Nazileri, Hugenberg'in parasını almaya razı olan ama rehberliğini kabul etmeyen fırsatçılar olarak tanımlayarak kesintisiz bir saldırı süreci başlattı. Seçim sırasında Hugenberg parti içinden ve birçok sanayiciden istifa etmesi için baskı gördü ve Hugo Stinnes 19 Eylül 1932 tarihli bir mektubunda şunları söyledi: "Hugenberg kesinlikle haklı, ancak coşku uyandıramıyor ve bütün mesele de bu."

Hugenberg'in partisi Kasım 1932 seçimlerinde Nazilerin aleyhine bir destek artışı yaşamıştı. Hugenberg bir kez daha Papen'in cumhurbaşkanlığı hükûmetini desteklediğini açıkladı ve Hindenburg'a tavsiyede bulundu: "Hitler'in anlaşmalara çok sadık olduğunu düşünmüyorum; siyasi meseleleri ele alış tarzı Hitler'e siyasi liderlik emanet etmeyi çok zorlaştırıyor. Buna karşı çok ciddi çekincelerim var." dedi. Aralık 1932'de Hugenberg, Leipzig'in popüler belediye başkanı Carl Goerdeler'in cumhurbaşkanlığı edeceği ve Hugenberg'in "ekonomik diktatör" olarak hareket edeceği bir cumhurbaşkanlığı hükûmeti için planlar hazırladı. Planlarının bir parçası olarak Hugenberg, totaliter kontrolü dayatmak için 13 "Acil Önlem" listesi hazırladı; tüm muhalefet vatana ihanet olarak kabul edilecek, sansür uygulanacak, grevler yasadışı hale getirilecek ve polise insanları suçlama olmaksızın "koruyucu gözaltına" alma yetkisi verilecekti. Aynı zamanda Hugenberg, Hitler'e Nazilerin önerilen bu hükûmette kabine bakanları olarak yer almasını öneren bir mektup yazdı. Hugenberg ve Hitler arasında yapılan gizli bir toplantıda bir tür uzlaşma üzerinde anlaşmaya varıldı. Hugenberg Nazileri bir kez daha kendi amaçları için kullanmayı umuyordu ve bu nedenle Mart 1933 seçimleri kampanyası için onlara yönelik saldırılarını azalttı.

## Hitler'in iktidara yükselişi

### Papen ve Hitler ile Yapılan Görüşmeler

Ocak 1933'ün başlarında Şansölye Kurt von Schleicher, Hugenberg'in yanı sıra muhalif Nazi Gregor Strasser ve Merkez Partili politikacı Adam Stegerwald'ı da içerecek şekilde genişletilmiş bir koalisyon hükûmeti için planlar geliştirdi. Hugenberg'in hükûmete geri dönmek gibi bir niyeti olsa da, sendikal faaliyetlere olan nefreti Katolik Sendika hareketinin lideri Stegerwald ile çalışmak gibi bir niyeti olmadığı anlamına geliyordu. Schleicher Stegerwald'ı planlarının dışında tutmayı reddedince Hugenberg görüşmeleri kesti.

Hugenberg'in en büyük sırdaşı Reinhold Quaatz, yarı Yahudi olmasına rağmen, Hugenberg'in daha Almanca: völkisch, romanize: Milliyetçi bir yol izlemesi ve Nazi Partisi ile çalışması için baskı yapmıştı ve Schleicher görüşmelerinin çökmesinin ardından Hugenberg bu yolu izledi. O dönemde Almanya'da kamuoyu yoklamaları yoktu (Atlantik'i ancak 1930'larda geçen bir Amerikan icadı) ve eyalet seçimleri kamuoyunun en iyi barometresi olarak kabul ediliyordu. Küçük, çoğunlukla kırsal ve Protestan bir eyalet olan Lippe'de 11 Ocak 1933'te yapılan seçimlerde DNVP kötü bir performans sergileyerek 4.000 oy kaybederken, Naziler son Lippe seçimlerine kıyasla 5.000 oy kazandı. Lippe küçük bir eyalet olmasına rağmen, seçim sonucu Nazilerin son *Almanca: Reichstag* seçimleriyle kaybettikleri ivmeyi yeniden kazandıklarının bir işareti olarak kabul edildi. Üstelik DNVP lideri olarak geçirdiği neredeyse beş yılın ardından Hugenberg, tüm çabalarına rağmen iktidarı elde edememesinden dolayı derin bir hayâl kırıklığı ve öfke içindeydi ve bu konuda daha da umutsuzluğa düşmüş durumdaydı. Partisindeki pek çok kişinin istifasını istediğini bilen Hugenberg kendisini cendereye alınmış hissediyordu. Wegener'e 2 Ocak 1933'te şöyle yazdı: "Her yerde zorlukların arttığını görüyorum... Ben de yaşlanıyorum ve çoğu zaman zorlukların nasıl aşılacağını [bilmiyorum]." Hugenberg, öngördüğü "acil önlemleri" uygulayacak bir başkanlık hükûmeti istiyordu ve başlangıçta Goerdeler'in şansölye olarak atanmasını istemesine rağmen, Papen veya Schleicher'i yedek olarak kabul etmeye hazırdı.

Hugenberg ve Hitler 17 Ocak 1933 tarihinde bir araya geldi ve Hugenberg her ikisinin de Kurt von Schleicher'in kabinesine girmesini önerdi; bu öneri, şansölyelik taleplerinden vazgeçmeyen Hitler tarafından reddedildi. Hugenberg, Nazi Liderinin kendisini Paul von Hindenburg cumhurbaşkanı olduğu sürece asla şansölye olamayacağı konusunda uyarmasına rağmen, Hitler prensipte Schleicher'in Savunma Bakanı olarak kendisine bağlı çalışmasına izin vermeyi kabul etti. Hugenberg'in Hitler'in Almanya ve Prusya içişleri bakanlıkları üzerinde Nazi kontrolü taleplerini reddetmesinin ardından ikili arasında yapılan bir başka görüşme herhangi bir ittifakı raydan çıkarma tehdidinde bulundu, ancak bu zamana kadar Franz von Papen Hitler'in şansölye olması fikrine yaklaşmıştı ve iki lideri bir araya gelmeye ikna etmek için çok çalıştı.

Franz von Papen ile Başkan Paul von Hindenburg arasındaki müzakereler sırasında Hindenburg, Hitler'in şansölye olmasının bir koşulu olarak Hugenberg'e hem ulusal düzeyde hem de Prusya'da Ekonomi ve Tarım bakanlıklarının verilmesinde ısrar etmişti. İktidardan pay almak isteyen Hugenberg planı kabul etti ve Hitler'i kendi amaçları doğrultusunda kullanabileceğine inanmaya devam ederek *Stahlhelm* lideri Theodor Duesterberg'e "Hitler'i köşeye sıkıştıracağız" dedi. 27 Ocak 1933'te Hugenberg, Papen'in artık Hitler'in şansölye ve Papen'in şansölye yardımcısı olduğu bir kabineyi desteklediğini öğrendiğinde Hitler ile görüştü. Hugenberg ya uzun zamandır hayalini kurduğu "ekonomik diktatör" olma hayalini gerçekleştirecek ya da muhalefete geçecekti; o ilkine eğilim gösteriyordu. 29 Ocak'ta Papen Hugenberg'le buluşarak ona Hitler kabinesinde "ekonomik diktatör" olabileceğini söyledi; Hugenberg'in yardımcısı Otto Schmidt-Hanover bu teklifi "cezbedici bir anlaşma" olarak nitelendirdi. Papen'in, kabinenin çoğunluğu Nazi olmayacağı için Hitler'in "köşeye sıkışacağı" yönündeki güvencesi ve "ekonomik diktatör" olma şansı, Hugenberg'in Hitler'i şansölye olarak kabul etmesine ve yeni hükûmete katılmasına neden oldu.

### Hitlerin kabinesinin üyesi

Hugenberg (ayakta, en sağda) Hitler'in ilk kabinesinde, 30 Ocak 1933
Hugenberg, yeni *Almanca: Reichstag* seçimleri yapılmayacağı anlayışıyla Hitlerin kabinesine katılmayı kabul etti ve Başkan Hindenburg'un yemin etmesini beklerken, Hitler'in yeni seçimler yapmayı planladığını öğrenerek Hitler'le uzun bir ağız dalaşına girmek durumunda kaldı. Cumhurbaşkanlığı Şansölyeliği Şefi Otto Meissner, Hindenburg'un yarım saat daha beklemek zorunda kaldığını ve yemin törenini iptal etmekle tehdit ettiğini iletmek üzere cumhurbaşkanının makamına çıkmak zorunda kaldı. Papen, yeni seçim konusunun yeni hükûmet yemin ettikten sonra ele alınacağını belirterek anlaşmazlığa arabuluculuk yaptı. Hugenberg başlangıçta Hitler'in derhal yeni bir seçim yapılması planlarını, böyle bir oylamanın kendi partisine verebileceği zarardan korkarak reddetti, ancak Otto Meissner tarafından planın Hindenburg'un onayını aldığı ve Papen tarafından Schleicher'in askeri bir darbe başlatmaya hazırlandığı konusunda bilgilendirildikten sonra Hitler'in isteklerini kabul etti. Hugenberg, NSDAP-DNVP ittifakı için güçlü bir kampanya yürüttü, ancak partisindeki diğer önde gelen üyeler sosyalist unsurlar ve Nazi söylemi konusundaki korkularını dile getirdi. Parti dışı bir diktatörlük için çağrıda bulundular, ancak Hitler onların ricalarını görmezden geldi.

Hugenberg'in Polonya karşıtı güçlü eğilimlerini bilen Polonya Büyükelçisi Alfred Wysocki, Polonya Dışişleri Bakanı Jozef Beck'e yeni hükûmetin kabinesindeki en tehlikeli üyenin Hitler değil, Hugenberg olduğunu bildirdi. *Almanca: Reich* ve Prusya'nın ekonomi ve tarım bakanlıklarını birlikte yürüten ve "ekonomik diktatör" olma planlarıyla övünen Hugenberg, yeni hükûmette baskın bakan olarak görülüyordu. Fransız Büyükelçi André François-Poncet, Paris'e "üç adamın [Hitler, Papen ve Hugenberg] birlikteliğinde. ...en az tehlikeli, en az sorun çıkaran kesinlikle M. Hugenberg değildir." şeklinde bir rapor verdi. Hugenberg, Pan-Alman Birliği'nin ekonomi uzmanı Paul Bang'i Ekonomi Bakanlığında devlet sekreteri (iki numaralı adam) olarak atadı. Bang, "otarşik fikirleri ve ırkçı fanatizmi" ile tanınıyordu ve ekonomiden çok anti-semitik yasalarla ilgilendiğini gösterecek nitelikteydi. Hugenberg'in Tarım bakanlığında devlet sekreteri olarak atadığı Hans Joachim von Rohr, kendi portföyüyle daha fazla ilgilendiğini ortaya koymuştur, ancak diğer pek çok kişi gibi Hugenberg'i birlikte çalışması zor bir adam olarak değerlendirmektedir.

Hugenberg, Hitler'in diktatör olma hırsını durdurmak için hiçbir çaba sarf etmedi; kendisi de zaten otoriter bir yönetime meyilliydi. 2 Şubat 1933'te Hitler, Hindenburg'dan yeni seçimler için *Almanca: Reichstag*'ı feshetmesini istedi ve bu isteği kabul edildi. Yeni hükûmet basına yaptığı açıklamada, seçimlerin Almanya'da 1918 Kasım devrimiyle başladığı söylenen "onur ve özgürlük kaybını sona erdirmek" için gerekli olduğunu ironiden yoksun bir şekilde duyurdu. Hitler, şansölyenin *Almanca: Reichstag* yerine kararnameyle yönetmesine izin verecek özel bir olağanüstü hal yasası olan Yetki Kanununu geçirmek için yeni bir *Almanca: Reichstag* istiyordu. Hugenberg, tüm gazetelerinde yayınlanan bir başyazıda, yeni hükûmetin "ateizm ve liberalizm, sosyalizm ve Marksizm" güçlerine karşı "Hıristiyan muhafazakâr yaşam tarzını" savunmak ve "Prusya geleneğine göre" işleyen "saf devlete" geri dönmek için gerekli olduğunu savundu. Koalisyon müttefikine çok fazla saldıramasa da Hugenberg, destekçilerinin DNVP'ye oy vermesi gerektiğini çünkü Nazilerin "özel ekonomi politikalarını açıkça tanımadığını" savundu. 11 Şubat 1933'te Papen ve *Almanca: Stahlhelm, romanize: Çelik miğfer* lideri Franz Seldte'nin de katıldığı bir mitingde Hugenberg "Siyah-Beyaz-Kırmızı Savaş Cephesi"nin kurulduğunu ilan ederek "ulusal hareketin iki koldan ilerlediğini", bunlardan birinin Naziler, diğerinin ise "en iyi geleneğin ulusal burjuvazisi olan gerçek sağ, Siyah-Beyaz-Kırmızı Savaş Cephesi" olduğunu söyledi. Hugenberg seçimlerde UFA üzerindeki kontrolünü kullandı ve UFA sinemalarında yeni hükûmetteki rolünü vurgulayan haber filmleri gösterilmesini sağladı. Seçim sırasında UFA sinemalarında belirgin bir şekilde milliyetçi filmler oynatıldı.

*Almanca: Reichstag* 28 Şubat 1933'te Hollandalı komünist Marinus van der Lubbe'nin siyasi bir protesto eylemi olarak yakmaya karar verdiği bir kundaklama eylemiyle yakıldığında Hugenberg, Hitler'in yangının Komünist bir komplonun parçası olduğu iddiasına katıldı. Reichstag yangınının hemen ardından yaptığı bir konuşmada Hugenberg, Komünistlere karşı "acımasız önlemler" alınması ve "Bolşevizmin yeşerebileceği tüm ocakların söndürülmesi" gerektiğinden bahsetti ve "bu ciddi zamanlarda artık hiçbir yarım önlem ... hiçbir uzlaşma, hiçbir korkaklık olamayacağını" da sözlerine ilave etti. Kabinenin diğer DNVP üyeleriyle birlikte, sivil özgürlükleri etkili bir şekilde ortadan kaldıran 1933 Reichstag Yangın Kararnamesi için oy kullandı. 5 Mart 1933'te yapılan *Almanca: Reichstag* seçimleri, Hugenberg'in kendi itirafına göre, 17 milyon oy alan NSDAP'ye kıyasla DNVP'nin sadece 3,1 milyon oy alması nedeniyle bir "başarısızlık" niteliğindeydi. Reichstag Yangın Kararnamesi uyarınca Hitler Alman Komünist Partisini (KPD) yasaklamıştı, bu da DNVP olmasa bile Nazilerin yeni *Almanca: Reichstag*'da hala çoğunluğa sahip olduğu anlamına geliyordu. Hugenberg, Almanca: Reichstag'ın Yetki Kanununu parlamentosundan geçirmesi halinde Hitler'in neler yapabileceğinden sessizce endişe ediyordu ve Hitler'in gücünü sınırlamaya yönelik bazı değişiklikler yapmaya çalıştı, ancak Hindenburg ve kendi partisi içinden gelen Nazi partisiyle birleşme çağrıları tarafından baltalandı. Hugenberg, DNVP Reichstag üyelerinin geri kalanıyla birlikte Yetki Kanununun lehine oy kullandı; Hugenberg bunu, Yetki Kanununun yürürlüğe girmesinin "mevcut hükümete" atıfta bulunduğu ve bunun da Hugenberg'in Hitler'in kendisini kabineden azledemeyeceği anlamına geldiği gerekçesiyle gerekçelendirdi. *Almanca: Reichstag*'ın tüm üyeleri arasında sadece Sosyal Demokratlar Yetki Kanununa karşı oy kullandı (KPD zaten yasaklanmıştı).

## Siyasetten uzaklaştırılması

Seçimlerde Hugenberg'in DNVP'si Reichstag'da 52 sandalye elde etti, ancak bu sandalyelerin partiye nüfuz sağlama umudu, oylamadan kısa bir süre sonra (DNVP'nin desteklediği) 1933 Yetki Kanununun kabul edilmesiyle birlikte buharlaşıp yok olmuştur. Yine de Hugenberg yeni hükûmette Ekonomi Bakanı olmuş ve büyük ölçüde partisinin Kuzey Alman toprak sahipleri arasında gördüğü destek nedeniyle Nazi kabinesinde Tarım Bakanı olarak atanmıştır. Kendisini Hitler'i kontrol eden bir kişi olarak gören Papen'in böyle bir rol için fazla yüzeysel bir kişiliğe sahip olduğu, günde genellikle 14 saat çalışan Hugenberg'in ise etkili bir kontrol sağlayamayacak kadar portföylerinin incelikleriyle meşgul olduğu ortaya çıktı. Sekreter tutmayı reddeden ve daktilo kullanmayı bilmediği için tüm uzun notlarını elle yazan Hugenberg, diğer muhafazakâr bakanların bile başa çıkmakta zorlandığı inatçı ve sevimsiz bir adam olduğunu ortaya çıkardı. Hugenberg kendisini "ekonomik diktatör" olarak görüyordu ama kabine toplantılarında Papen, Dışişleri Bakanı Baron Konstantin von Neurath ve Savunma Bakanı General Werner von Blomberg gibi diğer muhafazakâr bakanlar Hugenberg'in otarşik ekonomi planlarının uygulanamaz olduğunu ve Almanya'yı uluslararası alanda izole edeceğini söyleyerek bu planlara karşı çıktılar. Daha önce Londra ve Roma'da büyükelçi olarak görev yapmış deneyimli bir diplomat olan Neurath, dışarıdan gelebilecek asıl tehlikenin Fransa'dan gelebilecek bir "önleyici savaş" ihtimali olduğunu savundu. Neurath, bu ihtimali ortadan kaldırmak için Almanya'nın şimdilik kendisini uluslararası toplumun az çok işbirlikçi bir üyesi olarak sunması gerektiğini ve Hugenberg tarafından savunulan ekonomik politikaların, iyi niyete en çok ihtiyaç duyulan bir zamanda Almanya'nın iyi niyetine mal olabileceğini savundu.

Bakan olarak Hugenberg, sektörü canlandırmak amacıyla hacizlere geçici bir moratoryum ilan etti, bazı borçları iptal etti ve yaygın olarak üretilen bazı tarım ürünlerine gümrük vergisi uygulamaya karar vermek suretiyle sektörü canlandırdı. Süt hayvancılığını korumak için margarin üretimine de sınırlama getirmiş, ancak bu hamle tereyağı ve margarin fiyatlarında hızlı bir artışa yol açmış ve Hugenberg'i çiftçi camiası dışında sevilmeyen bir figür haline getirerek Nazi olmayanların kaçınılmaz olarak kabineden ayrılmasını hızlandırmıştır. DNVP liberalizme olan tüm düşmanlığına rağmen Almanca: Rechtsstaat, romanize: Hukuk devleti'a derinden bağlıydı ve Naziler yasadışı hareket etme ve yapılanları uysalca kabul eden DNVP müttefiklerine bir *Fransızca: fait accompli, romanize: Oldu bitti* sunma eğiliminde olduklarından, Nazi dinamizmiyle ve yasaları hor görmesiyle başa çıkmaya alışkın değildi. Hugenberg 17 Mayıs 1933'te Hindenburg ile görüşerek Nazilerin DNVP üyesi bazı devlet memurlarını işlerinden attırdığı ya da alternatif olarak NSDAP'ye katılmaya zorladığı konusunda şikayette bulundu. Hindenburg konuyla ilgilenmedi ve Hugenberg'e "*Almanca: Reich* Şansölyesinin iyi niyet sahibi olduğuna ve ellerinin tertemiz olduğuna, memleketin menfaatleri doğrultusunda ve tam bir adalet ruhuyla hizmet vermeye gayret gösterdiğine" inandığını söyledi. Hindenburg bazı Nazilerin yasadışı davrandığını kabul etti ama Hugenberg'e hiçbir şey yapmayacağını çünkü bunun "kritik bir zaman" olduğunu ve "yeni hareketin bize ne kadar büyük bir ulusal yükseliş getirdiğinin" unutulmaması gerektiğini söyledi.

Bu arada, Haziran 1933'te Hitler, Hugenberg'in Londra Dünya Ekonomik Konferansına katılırken önerdiği, hem Afrika hem de Doğu Avrupa'da Alman sömürgeci genişleme programının, yurtdışında büyük bir fırtına yaratan Büyük Buhranı sona erdirmenin en iyi yolu olduğu planını reddetmek zorunda kaldı. Hugenberg 16 Haziran 1933'te Londra'da yaptığı bir konuşmada Almanya'nın Afrika'daki tüm eski sömürgelerini geri alarak "güçlü ırkının yerleşmesi için alan sağlayabilecek ve büyük barış eserleri inşa edebilecek bir Almanca: Volk ohne Raum, romanize: Mekânsız ulus için alanlar açması" gerektiğini savundu. Hem Fransız hem de Sovyet hükûmetleri resmi olarak protesto notaları sunarken, Fransız hükûmeti Afrika'daki eski sömürgelerin geri verilmesi talebi nedeniyle, Sovyet hükûmeti ise Hugenberg'in Alman sömürgeciliği için aklındaki Lebensraum'un Sovyetler Birliği olduğuna dair karşı çıkıyorlardı. Neurath, Hugenberg'in neden olduğu hasarı kontrol altına almak amacıyla İngiliz basınına bir açıklama yaparak bunların sadece Ekonomi bakanının "özel" görüşleri olduğunu söyledi. Hugenberg bu azarlamayı kabul etmek yerine, Alman hükûmeti adına konuştuğunu iddia eden bir açıklama yayınlamayı tercih etti; Neurath'ın daha sonraki bir kabine toplantısında şikayet ettiği gibi, Alman delegasyonunun "gülünç" görünmesine neden olan bir davranıştı böyle bir hareket. Neurath kabineye "tek bir üyenin diğerlerinin itirazlarını görmezden gelemeyeceğini" ve Hugenberg'in "doğal olarak kibar bir biçimde giydirilmiş olan bu itirazları ya anlamadığını ya da anlamak istemediğini" söyledi. Hugenberg'in, Neurath'ın kendisini teşvik ettiği gibi konuyu kapatmak yerine, Londra'da yayınlanan çelişkili basın açıklamaları nedeniyle Neurath'la kan davası gütmeyi seçmesi, kendisini çok küçük ve kindar biri olarak göstermesine neden olmuş ve diğer muhafazakar kabine bakanlarından görebileceği sempatiyi kaybetmesine yol açmıştır. Londra'da bulunduğu sırada parti, DNVP'nin para-militer kanadı Almanca: Kampfring, romanize: Dövüş yüzüğü'i ve gençlik kanadı Bismarck Youth'u dağıtmıştı. Hugenberg'in kaderi, görünüşte Ekonomi Bakanı olarak Hugenberg'e bağlı olan Prusya Devlet Sekreteri Fritz Reinhardt'ın kabineye bir işgücü yaratma planı sunmasıyla kesinleşti. Bu politika Hugenberg dışındaki tüm üyeler tarafından desteklendi.

Giderek yalnızlaşan Hugenberg, kendisini iktidardan uzaklaştırmaya yönelik bir fısıltı kampanyasının ardından nihayet kabineden istifa etmek zorunda kaldı. 29 Haziran 1933'te resmi istifasını açıkladı ve yerine Nazi Partisine sadık olan Kurt Schmitt Ekonomi Bakanlığına, Richard Walther Darré de Tarım Bakanlığına getirildi. Hemen ardından Naziler ile DNVP arasında bir "Dostluk Anlaşması" imzalandı ve bu anlaşmanın koşullarıyla Nasyonalistler resmen tasfiye edilirken, üyelerden Nazi Partisine katılmaları istendi. Gerçekten de DNVP'nin Mayıs 1933'ten beri resmi olarak adlandırdığı Alman Ulusal Cephesi (DNF) 27 Haziran'da kendini resmen feshetmişti. Hugenberg DNF'yi feshetmek için yazılı bir anlaşma imzalamış, bunun karşılığında Hitler DNF üyesi olan devlet memurlarının "tam ve yasal olarak eşit ortak savaşçılar" olarak tanınacağına ve hapisteki parti üyelerinin serbest bırakılacağına söz vermişti. Hugenberg'in partinin yürütme komitesine yaptığı son açıklama "hepimizin eve gitmesi ve dolaplarımıza girmemiz ya da ormana gitmemiz için bir nedenimiz var" şeklindeydi.

Kabinedeki görevinden uzaklaştırılmasına rağmen Hugenberg, Papen ve diğer eski DNVP ve Merkez Parti üyeleriyle birlikte Kasım 1933 seçimleri için Nazi aday listesine dahil edildi. Ancak Naziler nezdindeki itibarı o kadar düşmüştü ki, Aralık 1933'te Hugenberg'in sahibi olduğu haber ajansı Telegraph Union, Propaganda Bakanlığı tarafından fiilen devralındı ve yeni bir Alman Haber Bürosuyla birleştirildi. Hugenberg'in 1945'e kadar, resmi olarak partili olmayan temsilciler olarak belirlenen 22 "misafir" üyeden biri olarak Reichstag'da kalmasına izin verildi. Meclisi 639 Nazi milletvekiliyle paylaştıkları ve Reichstag'ın her halükarda giderek daha seyrek toplandığı göz önüne alındığında, Hugenberg gibi bağımsızların mecliste hiçbir etkisi yoktu.

### Scherl-Verlags gazeteleri (Hugenberg tarafından satın alındı)

Berlin Scherlhaus, 1928

|  |  |
| --- | --- |
| * *Der Tag*
* *Berliner Lokal-Anzeiger*
* *Berliner Illustrierte Nachtausgabe*
* *Die Woche*
* *Scherl's Magazin*
* *Gartenlaube*
* *Silberspiegel*
* *Allgemeiner Wegweiser*
 | * *Scherls Wohnungs-Zeitung*
* *Filmwelt*
* *Denken und Raten*
* *Das Grundeigentum*
* *Der Kinematograph*
* *Echo*
* *Deutsche technische Auslandszeitschrift*
* *Der Adler*
 |

### Hugenberg şirketinin sahip olduğu veya ortak olduğu gazeteler

|  |  |
| --- | --- |
| * *Hannoverscher Kurier*
* *Schlesische Zeitung*
* *Lippische Tageszeitung*
* *Merseburger Tageblatt*
* *München-Augsburger Abendzeitung*
* *Rheinisch-Westfälische Zeitung*
* *Bergisch-Märkische Zeitung*
* *Schwäbischer Kurier*
* *Magdeburger Tageszeitung*
* *Weimarer Zeitung*
* *Saale Zeitung*
* *Mitteldeutsche Zeitung*
 | * *Eiserne Blätter*
* *Deutsche Zeitung*
* *Motorschau – Nationale Deutsche Motorfahrt-Zeitung*
* *Kösliner Zeitung*
* *Stargarder Zeitung*
* *Oberschlesische Tageszeitung*
* *Oppelner Nachrichten*
* *Volksbote f. d. Kreise Kreuzburg u. Rosenberg*
* *Rosenberger Zeitung*
* *Stralsunder Zeitung*
* *Münchner Neueste Nachrichten*
* *Fränkischer Kurier*
* *Hamburger Nachrichten*
* *Leipziger Neueste Nachrichten*
 |

## Daha sonraki yıllarda

Hugenberg Telegraph Union'u erken kaybetmiş olsa da, Eher Verlag'ın Scherl House'u satın aldığı 1943 yılına kadar medya alanındaki çıkarlarını büyük ölçüde elinde muhafaza etmekteydi. Ancak Hugenberg, işbirliğinin karşılığında Renanya-Vestfalya endüstrilerinde büyük bir hisse portföyü için pazarlık yaptığından, bunların ucuza gitmesine izin vermedi. Hugenberg Hitler'i en son Şubat 1935'te, herhangi bir yere gitmeyen kiralık konutları kondominyumlarla değiştirmek için bir plan sunduğunda gördü. 1935'e gelindiğinde Hugenberg sadece Scherl gazetelerine ve kendisine yıllık 500.000 *Almanca: Reichsmarks, romanize: Alman para birimi* gelir sağlayan UFA'ya sahipti. *Almanca: Berliner Illustrierte Nachtausgabe* ve *Almanca: Der Adler, romanize: Kartal* gibi Scherl gazeteleri Üçüncü Reich döneminde yayınlanmaya devam etti ve iyi bir şekilde satıldı. Scherl'lerin zorla satılmasına yönelik müzakereler, Hugenberg'e Scherl gazetelerini satmak zorunda olduğunu, ancak istediği fiyatı ödeyeceklerini söyleyen *Almanca: Reich* Ekonomi Bakanı Walther Funk tarafından yürütüldü. 1944'teki satıştan kısa bir süre sonra, bir İngiliz bombardımanı Scherl gazetelerinin yayınlandığı gazete fabrikasını yerle bir etti. Hugenberg'in oğlu Doğu Cephesi'nde savaşırken öldürüldü; karakteristik olarak zayıflıkla suçlanmamak için kamuoyu önünde herhangi bir üzüntü ifade etmeyi reddetti.

Savaşın sonunda Hugenberg, İngiliz işgal bölgesinde kalan Lippe'deki Rohbraken'deki malikanesinde yaşıyordu. Hugenberg 28 Eylül 1946'da İngiliz askeri polisi tarafından tutuklandı ve kalan mal varlığı donduruldu. Hugenberg savaştan sonra önce gözaltına alındı, ancak 1949'da Detmold'daki bir Denazifikasyon mahkemesi onun bir Nazi değil bir *Almanca: Mitläufer, romanize: Yol arkadaşı* olduğuna karar verdi, yani mülkünü ve ticari çıkarlarını korumasına izin verildi. Hugenberg hayatının son yıllarını Nazi rejimiyle ilgili her türlü sorumluluğu reddederek geçirdi, her zaman doğru davrandığı ve utanılacak hiçbir şeyi olmadığı konusunda ısrar etmeye devam etti. 12 Mart 1951'de Detmold yakınlarındaki Kükenbruch'ta (şimdi Extertal'ın bir parçası), ailesinin kendisini görmesine izin verilmemesini istediği için (Hugenberg ölüm sancıları çekerken ailesinin önünde zayıf görünmek istemiyordu) sadece bir hemşirenin eşliğinde öldü.

## Kaynakça

* Evans, Richard J. (2004). *The Coming of the Third Reich*. Penguin Books. ISBN 978-0143034698.
* Evans, Richard J. (2006). *The Third Reich in Power*. Penguin Books. ISBN 978-0143037903.
* Leopold, John A. (1977). *Alfred Hugenberg: The radical nationalist campaign against the Weimar Republic*. Yale University Press. ISBN 978-0300020687.
* Turner, Henry Ashby (1997). *Hitler's Thirty Days to Power: January 1933*. Basic Books. ISBN 978-0201328004.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Alfred Hugenberg ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Spartacus Educational website
* entry on Online Encyclopedia of Mass Violence 22 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Newspaper clippings about Alfred Hugenberg in the 20th Century Press Archives of the ZBW