Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kanun hükmünde kararname

**Kanun hükmünde kararname** (**KHK**), yasama organının konu, süre ve amacı belirleyen bir yetki kanunu ile verdiği yetkiye veya doğrudan doğruya anayasadan aldığı yetkiye dayanarak, hükûmetin çıkardığı, maddi anlamda kanun gücüne sahip, parlamentonun tasdiki ile şekli ve organik anlamda kanun gücünü kazanacak olan kararnamelerdir. Türkiye'de 1982 Anayasası'nın 87'nci maddesi ile "bakanlar kuruluna belli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek" TBMM'nin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.

Anayasa'nın 91'inci maddesinde de kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verme hususu düzenlenmiştir. Bu madde şöyledir:

> Türkiye Büyük Millet Meclisi, bakanlar kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancak sıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevler kanun hükmünde kararnamelerle düzenlenemez.
>
>

Kanun hükmünde kararnameler, olağan ve olağanüstü olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti'nde, olağan kanun hükmünde kararnameler, bakanlar kurulu tarafından çıkarılmakta; bu yetki bakanlar kuruluna Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yetki kanunu ile verilmektedir. Temel haklar, kişi hak ve ödevleri ile siyasi hak ve ödevler hakkında düzenleme yapılamaz. Olağanüstü kanun hükmünde kararnameler ise cumhurbaşkanı başkanlığındaki bakanlar kurulu tarafından çıkarılmaktadır. Bunun için TBMM'nin yetki kanunu vermesine gerek yoktur. Uluslararası hukuktan doğan yükümlülükleri yerine getirmek şartıyla, her alanda düzenleme yapılabilir. Kanun hükmünde kararnameler hem meclis tarafından siyasi denetime hem de Anayasa Mahkemesi tarafından yargısal denetime tâbidirler.

2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumundan evet kararının çıkmasının ardından yapılan 2018 Türkiye genel seçimlerinde halk oyuyla seçilen cumhurbaşkanı görevine başladıktan sonra anayasanın 91'inci maddesi yürürlükten kaldırıldı. Kanun hükmünde kararnameler, yerini yeni sistemin yeni düzenleme aracı olan Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerine (CBK) bırakmıştır.

## Kaynakça

* www.ydk.gov.tr
* www.tbmm.gov.tr
# Kararname

**Kararname**, genellikle bir devlet başkanı veya hükümdar tarafından belirli prosedürlere göre çıkarılan bir hukuk kuralıdır. Kararnameler kanun gücüne sahiptir. Bu kavram için kullanılan özel terim ülkeden ülkeye değişebilir.

## Konuyla ilgili yayınlar

* *Executive decree authority*, John M. Carey and Matthew Soberg Shugart, Eds., Cambridge University Press, 1998, 0-521-59722-6
# İlahi hak

**İlahi hak**, bir hükümdara yalnızca Tanrı tarafından yönetme hakkının verildiği anlamına gelen siyasi ve dini bir doktrindi. Hükümdar, Tanrı adına hüküm sürdüğü için otoritesi sorgulanamazdı. Bu nedenle hükümdar halkın, aristokrasinin veya ülkesinde bulunan herhangi bir zümrenin iradesine bağlı değildir. Buradan, bir hükümdarı yalnızca ilahi otoritenin yargılayabileceği ve hükümdara karşı direnmeye, onun yetkilerini kısıtlamaya çalışma ve tahttan indirmeye yönelik herhangi bir girişimin Tanrı'nın iradesine aykırı olduğu ve saygısızlık teşkil edebileceği sonucu çıkar. Fakat bunlara rağmen ilahi hak anlayışı, hükümdarın gücünün mutlak olduğu anlamına da gelmez.

## Ek okuma

* Burgess, Glenn (Ekim 1992). "The Divine Right of Kings Reconsidered". *The English Historical Review*. **107** (425). ss. 837-861. doi:10.1093/ehr/cvii.ccccxxv.837.

## Dış bağlantılar

* The Divine Right of Kings – *In Our Time*, BBC. (şimdi dinle)
# Çin hukuku

**Çin hukuku**, dünyanın en eski hukuk geleneklerinden biridir. Modern Çin hukukunun temeli, Alman tarzı medeni hukuk, sosyalist hukuk ve geleneksel Çin yaklaşımları üzerine kuruludur. Çin tarihinin büyük bölümünde hukuk sistemi, toplumsal kontrolü ahlaki eğitim yoluyla sağlayan Konfüçyüsçü felsefe ile Legalistlerin yazılı hukuk ve cezai yaptırım vurgusuna dayanmıştır. Xinhai Devrimi'nin ardından Çin Cumhuriyeti, büyük ölçüde Batı tarzı bir hukuk sistemini (özellikle Alman ve İsviçre kaynaklı) medeni hukuk geleneğine uygun olarak benimsedi. 1949'da Çin Halk Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla, daha çok Sovyet etkisindeki bir sosyalist hukuk sistemi getirildi. Bununla birlikte, Çin tarihindeki eski gelenekler etkisini korumaya devam etmiştir.

## Kaynakça
# Kara Avrupası hukuk düzeni

Dünyadaki hukuk düzenleri   Kara Avrupası hukuk düzeni   Ortak hukuk   İkili düzen (Kara Avrupası hukuku ve ortak hukuk)   İslam hukuku   Gelenek hukuku
**Kara Avrupası hukuk düzeni** ya da diğer bir adla **Kıta Avrupası hukuk sistemi**, modern dünyadaki en yaygın hukuk düzenidir. Temellerini Roma hukukundan alan Kara Avrupası hukuk düzeni, derlenmiş yazılı kurallara dayanmaktadır. Bu düzenin en önemli parçaları kamu hukuku-özel hukuk ayrımı ve adlî yargı-idarî yargı ayrılığıdır.

Bu hukuk düzeni, Roma'nın düşünsel alandaki en önemli yapıtlarından sayılır. Modern dünyadaki etkileri hâlâ süren Roma hukukunun kuralları Doğu Roma imparatoru I. Justinianus tarafından 6. yüzyılda derlenerek, yazılı duruma getirilmiş ve *Corpus Iuris Civilis* adlı yapıtta toplanmıştır.

Başlıca amaçlardan biri yurttaşlar arasındaki ilişkileri düzenlemek olan bu hukuk düzeninde, medenî hukuk bu nedenle oldukça gelişkindir. Diğer hukuk alanlarının gelişimi ise medeni hukukun etkisi altında olmuştur. Kara Avrupası hukuku, kilise hukukundan gelen bazı esaslardan da önemli ölçüde etkilenmiştir.

Kara Avrupası hukuk düzeninde özel hukuk-kamu hukuku ayrımı vardır. Özel hukuk bireyler arasındaki ilişkileri, kamu hukuku ise kamu kuruluşlarının birbirleriyle olan ve bireylerin kamu kuruluşlarıyla olan ilişkilerini düzenler.

Anglosakson ekolünü temsil eden ortak hukukta hukuk, uygulamaya yönelmiş ve temelde mahkeme kararlarıyla biçimlenmiştir. Kapsamlı ilkeler ve soyut genellemeler tercih edilmemiştir. Kara Avrupası hukukunda ise hukuk kuralı yargıçlarca yaratılmaz. Yurttaşların hak ve ödevlerini, toplumsal düzen kurallarını ve davranış sınırlarını hukuk belirler. Kara Avrupası'nda hukukun gelişiminde akademik çalışmalar da önemli derecede etkilidir.

Kara Avrupası hukuk sistemi, tedvin edilmiştir. Yani yazısız halde bulunan kurallar, yazılı hale getirilip derlenerek kanunlarda toplanır. İçtihadî nitelikte değildir. Daha önce mahkemeler tarafından verilmiş kararlara uyulmak zorunluluğu yoktur.

## Kaynakça

* A. Şeref Gözübüyük, *Hukuka Giriş ve Hukukun Temel Kavramları*, Turhan Kitabevi, Ankara, Ekim 1998.
* Adnan Güriz, *Hukuk Başlangıcı*, Siyasal Kitabevi, Ankara, Eylül 1997.
* Andreas B. Schwarz, *Roma Hukuku Dersleri*, I. cilt, çeviren Türkân Rado, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, İstanbul, 1963.
* Claude Du Pasquier, *Introduction à la théorie générale et à la philosophie du droit*, Neuchâtel, Paris, Delachaux & Niestlé, 1967.
* William M. Geldard, *Elements of English Law*, Oxford Üniversitesi Yayınları, 1957.
* Kemal Gözler, "Genel Hukuk Bilgisi", Ekin Kitabevi, Bursa, Ağustos 2013
# Katolik Kilise Hukuku

Adalet terazisi
**Katolik Kilise Hukuku** (Latince ius *canonicum*), "Kilise'nin kendini nasıl organize ettiği ve yönettiği"dir. Katolik Kilisesi'nin hiyerarşik otoriteleri tarafından dış örgütlenmesini ve yönetimini düzenlemek ve Katoliklerin faaliyetlerini Kilise'nin misyonuna göre düzenlemek ve yönlendirmek için yapılan ve uygulanan dini yasalar ve kilise hukuku ilkeleri sistemidir. İlk modern Batı hukuk sistemiydi ve Batı'daki en eski sürekli işleyen hukuk sistemidir, Doğu Katolik Kilise hukukunun benzersiz gelenekleri, 23 Doğu Katolik özel kilisesini *sui iuris* olarak yönetir.

## Ayrıca bakınız

* Motu proprio

## Kaynakça
# Kilise hukuku

11. yüzyıla ait bir kanon hukuku eseri olan Worms'lu Burchard'ın *Decretum* adlı kitabından sayfalar
**Kanon hukuku** veya **kilise hukuku**, Hristiyan kurumların ve üyelerinin yönetimi için dini otorite tarafından yapılan ya da kabul edilen yasa ve yönetmeliklerin bütünüdür. Katolik Kilisesi (Latin Kilisesi ve Doğu Katolik Kiliseleri dahil), Doğu ve Oryantal Ortodoks kiliseleri ve Anglikan Komünyon kiliselerinin dini iç hukukunu oluşturur. Kilise hukukunun yasalaşması, yorumlanması ve zaman zaman hükme varılmasında bu üç grup kilise arasında büyük farklılıklar vardır. Her üç gelenekte de, bir kanon başlangıçta bir konsey tarafından kabul edilmiştir. Bu kanonlar daha sonra kanon hukukunun temelini oluşturmuştur.
# Rusya hukuk sistemi

Rus anayasasının cumhurbaşkanlığı kopyası
**Rusya hukuk sistemi**, Rusya ülkesine ait bir hukuktur. Rus anayasa hukukunun kaynakları “**mevcut normların taşıyıcılarının resmi deposu**” dur. Rus hukukunun en yaygın kaynakları normatif eylemlerdir.

Dünyanın büyük devletlerinden birisi olan Rusya, yargı bağımsızlığı konusunda kendi hukuk sistemi içinde önemli bir atılım içinde bulunmaktadır. Önceleri devletin hukuka göre üstün bir konumu olduğu kabul ediliyorken, bugün büyük çoğunlukla hukukun devletten daha öncelikli bir konumu olduğu kabul edilmektedir. Rusya Anayasası'nın 1. maddesine göre: “Rusya, hükûmet şekli cumhuriyet olan demokratik federatif hukuk devletidir. ”Rusya'da yasama, yürütme ve yargı fonksiyonlarının ayrı olduğu kabul edilmiştir. Rusya'da kuvvetler ayrılığı bir görünüm sergiler. Bu şöyledir: Federasyon ile egemenlik içinde bulunan çeşitli yerel yönetimlerle yürütme yetkilerinin paylaşılması, federal otorite ve yerel otoriteye ait olan şartların sayılarak belirlenmesi, federal hukukun üstünlüğü ve federal hukuk ile diğer kanunların uygulanmasındaki istikrarsızlığın giderilmesidir. Başkan devletin başı iken; Başbakan yönetimin başıdır.

## Kaynakça
# Hukuk bilimi

**Hukuk bilimi**, Roma hukuku, kilise hukuku, ticaret hukuku ve devrim dönemi mirasından sonra, medeni hukuk geleneğinin ana bileşenlerinden biridir.

Hukuk bilimi, 19. yüzyılın ortaları ve sonlarında Alman hukuk bilginleri tarafından ortaya çıkartılmıştır ve Alman hukukçu Friedrich Carl von Savigny'nin fikirlerinden oluşmuştur. Savigny, Alman kodifikasyonunun Fransız kodifikasyonunu karakterize eden rasyonalist ve seküler doğal hukuk düşüncesini takip etmemesi gerektiğini, ancak tarihsel olarak Almanya'da yürürlükte olan hukuk ilkelerine dayanması gerektiğini savundu. Hukuk bilimi terimi Almancada "Rechtswissenschaften" (çoğul) veya "Rechtswissenschaft" (tekil) olarak anılır

## Ayrıca bakınız

* Hukuk

## Kaynakça

## Kitaplar

* Black's Law Dictionary, Kısaltılmış Yedinci Baskı, Bryan A. Garner
* Sabino Cassese, Recensione a JH Merryman, “The Italian Style, Doctrine, Law, Interpretation”, “Stanford Law Review”, 1965–66, “Rivista trimestrale di diritto pubblico”, 1966, n. 2, s.419-424.

## Dış bağlantılar

* The "Science" of Legal Science: The Model of the Natural Sciences in Nineteenth-Century American Legal Education (Hukuk Biliminin "Bilimi": Ondokuzuncu Yüzyıl Amerikan Hukuk Eğitiminde Doğa Bilimleri Modeli)
# Eleştirel hukuk çalışmaları

**Eleştirel hukuk çalışmaları**, 1970'li ve 80'li yıllarda hukuki düşüncede gelişen bir harekettir. Temelinde, gizli çıkarlardan ve mevcut yasal kurumlarda var olduğu algılanan sınıf egemenliğinden yoksun bir insan kişiliğini esas alarak toplumun şekillenmesini taahhüt eder. Hareketi destekleyenlerin hedefi, geleneksel hukuk anlayışlarını istikrarsızlaştırmak ve mevcut yasal kurumları zora sokarak çözebilmekti.

Eleştirel hukuk çalışmaları, günümüz hukuk kurumlarınının varoluş sebebi olarak gördükleri saklı çıkarlar ve sınıf egemenliğinden kurtulmuş bir toplum yaratma amacıyla 1970 ve 80'lerde ortaya çıkmış bir düşünce hareketidir. Bu hareketin öncüleri, geleneksel hukuk kalıplarını yıkmak ve var olan hukuk kurumlarına meydan okuma amacı taşıyorlardı. Bu kurumları, bir arada yaşama ifadesi olacak şekilde yeniden kurma düşüncesinde olan Roberto Mangabeira gibi daha yapıcı üyeler, daha gerçekçi çalışmalar yapmaları nedeniyle hareketin en güçlü isimleri olarak görüldüler.

## Ayrıca bakınız

* Eleştirel teori
* Yargısal aktivizm
* Hukuki gerçekçilik
* Hukuk felsefesi
# Feminist hukuk teorisi

**Feminist hukuk teorisi** ya da diğer adıyla **feminist hukuk felsefesi**, kadının tarihsel olarak ikinci planda tutulmasının başlıca sebebinin hukuk olduğu görüşüne dayanır. Feminist hukuk teorisi çift yönlüdür. İlk olarak feminist hukuk felsefesi kadının ikinci planda tutulması konusunda hukukun rolünü açıklamaya çalışır. İkinci olarak feminist hukuk teorisi, hukuk ve hukukun cinsiyete yaklaşımı üzerinde çalışarak kadının toplumdaki konumunu değiştirmeye çalışır.

## Kayda değer düşünürler

* Ruth Bader Ginsburg
* Catharine MacKinnon
* Martha Fineman
* Mari Matsuda

## Ayrıca bakınız

* Toplumsal cinsiyet eşitliği
* Mağdur bilimi

## Kaynakça
# Hukuk etiği

**Hukuk etiği**, hukuk kurallarının konmasında, uygulanmasında, denetlenmesinde hukukun üstünlüğünün ve adaletin sağlanmasına yarayan ahlaki değerler bütünüdür. Başka bir tanımla, hukuk mesleği üyelerinin uygulamalarında uymaları beklenen davranış ilkeleridir. Hukuk mesleğinin gelişiminin sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Hukuk etiğinin yanı sıra *hukukçu etiği*, *yargı etiği*, *hukuksal etik*, *adalet meslek etiği* gibi kavramlar da kullanılmaktadır.

Hukuk etiği ilkeleri, ister yazılı ister yazılı olmayan olsun, sadece yasal uygulamanın yürütülmesini düzenlemekle kalmaz, aynı zamanda avukatın faaliyet gösterdiği hukuk sisteminin temel varsayımlarını ve yöntemlerini de yansıtır. Aynı zamanda mesleğin adalet yönetimindeki kendi rolü hakkındaki anlayışını da yansıtırlar. Hukukla etik arasındaki temel ilişkiyi kurmayı amaçlayan esas değerin adalet olduğu söylenebilir. Gülriz Uygur'a göre, bir meslek etiği olarak hukuk etiği, temel bir değer olan adaletle ilgilidir. Zira, hukukun nihai amacı adalet, hukuk uygulamasının nihai amacı da adil sonuçlara ulaşmak ise, bu bağlamda bu meslekle uğraşanların (temelde avukatların, hakimlerin, savcıların), yani kendisini hukukçu diye nitelendirdiğimiz kişilerin, adil insanlardan oluşması lazımdır. Dolayısıyla, ancak içinde adalet duygusunu taşıyan hukukçular, hukukçu etiğinin gereklerini yerine getirebilirler.

## Kaynakça
# Hukuki gerçekçilik

**Hukuki gerçekçilik** veya **hukukî realizm** akımları, hukuku soyut hukuk kurallarından ya da adalet ve ahlâk gibi fizikötesi kavramlarla değil, maddî dünyadaki gerçek ilişkilerle açıklamaktadır.

Amerikan Hukukî Gerçekçiliği, gerçek hukukun mahkemelerin verdiği kararlar olduğunu, dolayısıyla hukuk araştırmasının hâkimlerin verecekleri kararların tahmin edilmesi olduğunu iddia eder. İskandinav Hukukî Gerçekçiliği ise hukukun varlığının içi boş hukukî kavramlarla açıklanamayacağını, hukukun iktidarın gücüyle var olduğunu savunur. İskandinav Gerçekçileri'ne göre hukuk bir dil meselesidir; toplumsal bir uzlaşma ve zorlamadan başka bir anlam taşımaz.

## Kaynakça
# Hukuk felsefesi

**Hukuk felsefesi**, hukukun doğasını ve hukukun diğer norm sistemleriyle, özellikle etik ve siyaset felsefesiyle ilişkisini inceleyen bir felsefe dalıdır. Felsefenin temel dallarından biri olan aksiyoloji içindeki etik başlığına bağlanır. Hukuk felsefesi ve içtihat sıklıkla birbirinin yerine kullanılır, ancak içtihat ekonomiye veya sosyolojiye uyan muhakeme biçimlerini kapsamaktadır.

Hukuk felsefesi; "Hukuk nedir?", "Hukuksal geçerliliğin kriterleri nelerdir?", "Hukuk ile ahlak arasındaki ilişki nedir?" gibi sorular sorar. Temel problem alanları; hukukun kaynağı, amacı, adalet, mevcut hukuk düzenlerinin (pozitif hukuk) meşruiyeti gibi ortaya konabilir. Ancak pozitivist yahut realist hukuk teorileri açısından bakıldığında bu tanımlamalar eksik hatta yanlış kalacaktır. Hukuk felsefesi, hukukun daha çok adaletin gerçekleşmesi olgusuyla bağdaştırılarak başlıyor kabul edilse de Hans Kelsen gibi pozitif hukuk öncüleri tarafından, hukukun adalet gibi soyut, bilimsel olmayan tanımlar ile ilgilenmemesi gerektiği de savunulmuştur.

**Hukukî pozitivizm**, formel bir bakışla hukukun bir normlar sistemi olduğunu ve kaynağının da devlet olduğunu ileri sürmektedir. Dolayısıyla hukuku kendi içinde tutarlı ve anlamı belirlenmiş bir bütün olarak ortaya koymanın gerekliliği üzerinde durmaktadır. Yine felsefî pozitivizme paralel olarak adalet, hak, ahlâk gibi kavramların metafizik, spekülatif ve bilinemez (kimine göre yok) olduklarını dolayısıyla hukukun dışında tutulması gerektiğini ileri sürer.

**Hukukî realizm** ise, bir yanıyla sosyolojik bir karakterdedir ve uygulamaya, mahkeme içtihatlarına büyük önem verir. Bu teoriye göre hukuk büyük ölçüde fiilen mahkemelerde cereyan eden şeydir ve yasa koyucunun rolü sanıldığı kadar büyük değildir.

Bunlardan önce ve spekülatif anlamda felsefe içinde değerlendirilebilecek asıl hukuk felsefesi akımı **doğal hukuk** yaklaşımıdır. Bu düşünce hukukun Tanrısal yahut akıl kökenli olduğunu ve insan düşüncesinden bağımsız a priori değerlere dayandığını ileri sürmektedir. İnsan, hukuku icat eden değil keşfeden konumundadır ve zaten yapması gereken tek şey de budur. Doğal hukuk en temel problem olarak adalet değerini ele alır. 20. yüzyılda büyük önem kazanmış insan hakları düşüncesinin kaynağında da bu düşünce yer almaktadır.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Hukuk Felsefesi Ders Kitabı24 Ocak 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Hukuk Nedir? Slayt14 Temmuz 2014 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Hukukun Temel Kavramları Açıköğretim Ders Kitabı28 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Hukuk sosyolojisi

**Hukuk sosyolojisi**, sosyoloji boyutuyla hukuk eksenli araştırmalar yapan bir bilim dalıdır.

Hukuk çok boyutlu bir olgu, bir kurumdur. Hukukun bir norm düzeni olarak olumlu hukuk niteliğinde uygulama boyutu, sağtöresel değer içermesi bakımından felsefi boyutu, toplumsal bir olgu olması bakımından da sosyolojik boyutu vardır. Birincisi hukuk bilimini, ikincisi hukuk felsefesini, üçüncüsü hukuk sosyolojisini ilgilendirmektedir.

Hukuk sosyolojisi yeni ilkeler yaratmaz, yaratılan ilkelerin gelişimine katkıda bulunur onları düzenler. Hukuk bilimiyle etkileşim, işbirliği ve yardımlaşma halindedir. Bunun nedenini ise sosyologların, kurumsal gerçekliği ön planda tutmalarıdır.

Hukuk sosyolojisi açısından değerlendirildiğinde hukuk, basit bir yürürlük problemi olarak ele alınamamaktadır. Bir hukuk normunun usulüne uygun çıkartılmış olması onu kendiliğinden etkin hale getirmemektedir. Hukukun etkinliğinin öne çıkartılması, hukukun varlığının gözlem yoluyla ve fiili bir ilişki olarak “sonradan” saptanması anlamına gelmekteyken hukuku bir yürürlük problemi çerçevesinde ele alan yaklaşımlar açısından hukuk, ortaya çıktığı andan itibaren var kabul edilmektedir. Mahkemelerin ya da yargılamanın hukuk sosyolojisi yaklaşımı açısından hukukun saptanması söz konusu olduğunda özel bir yeri olduğu ilk anda dikkatleri çekmektedir. Yargılama, soyut normatif düzenlemenin olgusal olarak görünür olduğu yer; ideal bir tasarım olan hukuksal düzenlemenin gerçek dünyadaki yansıması özelliğini taşımaktadır.

## Kaynakça
# Hukuki pozitivizm

**Hukuki pozitivizm**, hukuk felsefesi ve hukuk biliminde bir düşünce okulu. Hukuki pozitivizmin başlıca iddiaları şunlardır:

* Kanunlar insanlar tarafından yaratılan kurallardır.
* Hukuk ve etik (ahlaklılık) arasında *doğal* ve *kaçınılmaz* bir bağlantı yoktur.

Hukuksal pozitivizmin temelinde, yalnızca meşru yasa koyucu tarafından usulüne uygun olarak çıkartılan normların hukuk olarak kabul edilmesi fikri yatmaktaydı. Böylece hukuk, dünyevî bir iktidarın iradesinin sonucu olarak karşılığını bulacaktır. Bu yaklaşıma göre hukuk, insan iradesinden önce tabii olarak var olan ya da Tanrı iradesine bağlanabilecek normlar anlamına gelmemektedir. Bugün hukuku var eden, yine insanlar tarafından öngörülmüş yasa koyma kurallarına uygun olarak gerçekleştirilmiş olmasında yatmaktadır. Bu yönüyle hukuksal pozitivizm temel olarak, hukuk kavramının açıklanmasındaki metafizik unsurların dışlanmasını gerektirir.

## Hukuki pozitivizm ve doğal hukuk

Hukuki pozitivizm, doğal hukuk geleneğinden gelen çeşitli fikirlere karşı taraf tutar. Doğal hukuk, hukuk ve adalet arasında esaslı bir bağ olduğunu savunur. Hukuki pozitivizm *ayrılabilirlik tezini* içerir ve bu düşünceye göre hukuki geçerlilik ve adalet arasında esaslı bir ilişki yoktur.

## Ayrıca bakınız

* Eleştirel hukuk çalışmaları
* Georg Jellinek
* H. L. A. Hart
* Hans Kelsen
* Hukuk felsefesi
* Hukuki gerçekçilik
* Hukuki şekilcilik
* Ronald Dworkin

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Hukuki Pozitivizm Yazar: C. Keyman (tr)
* İnternet Felsefe Ansiklopedisi maddesi2 Eylül 2006 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yazar: Kenneth Einar Himma (ing)
* Stanford Felsefe Ansiklopedisi maddesi25 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Yazar: Leslie Green (ing)
# Karşılaştırmalı hukuk

**Karşılaştırmalı hukuk**, farklı devletlerin hukuk sistemlerini karşılaştırarak aralarındaki benzerlikleri ve farklılıkları ortaya koyan hukuk dalıdır. Günümüzde, teknolojinin gelişimine paralel olarak, devletler diğer devletlerde kabul edilen yeni düzenlemelerden sıklıkla etkilenmektedirler. Bu durum, yeni oluşumlara ilişkin olarak, her devletin kendi hukukunu yenilemesi ve değiştirmesi zorunluluğunu ortaya çıkarmaktadır. Karşılaştırmalı hukuk, yabancı hukuk sistemlerindeki kavramları açıklayarak, onların farklı ya da benzer yanlarını ortaya koyarak, pozitif hukuka katkıda bulunmaktadır. Karşılaştırmalı hukuk, hukuk eğitiminde, öğrencilerin kendi hukuk düzenlerinin dışındaki, farklı hukuki düzenlemeleri bilmeleri ve farklı bir bakış açısına sahip olmaları açısından önem arz etmektedir.

## Tarih

Modern karşılaştırmalı hukukun kökenleri, Gottfried Wilhelm Leibniz'in 1667'de Latince yazdığı Nova Methodus Discendae Docendaeque Iurisprudentiae (Hukuk Bilimini İnceleme ve Öğretme Yeni Yöntemleri) adlı kitabına kadar uzanmaktadır. 7. Bölüm (Hukukun Tüm Milletler, Ülkeler ve Zamanlar İçin Bir Proje Olarak Sunulması), Hukuk Sistemlerini çeşitli ailelere ayırma fikrini ortaya koymaktadır. Birkaç yıl sonra Leibniz, Dil aileleri fikrini ortaya attı.

## Kaynakça

* Karşılaştırmalı Hukukun Görevleri, Ergun Özsunay 21 Temmuz 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Anarşist hukuk

**Anarşist hukuk**, anarşist bir toplumda gerekli olabilecek olan karar verme ve uygulama ile ilgili normlardan oluşan teorik bir yapıdır. Bugün hukuk tanımının yapılmasında anlaşmazlıklar olsa da yaygın kabul hukukun varlığı konusunda bir "devlet zoru"nu kabul eder. Otoriteyi reddeden anarşizm'in hukuk anlayışı da bir dizi tartışmalara neden olmuştur. Hukuk kavramı, bir takım bireysel ve kolektif davranış normlarının gerekli olup olmadığı ve nasıl olması gerektiği, yine karar verme ve uygulama süreçlerinin gerekli olup olmadığı gibi konularda anarşist teorinin değişik eğilimleri arasında çok sayıda tartışmaya yol açmıştır. Birçok anarşist, anarşist hukuku doğal hukuk'a benzer şekilde anlasa da, bazıları bunu sonradan ilave edilmiş bir unsur kabul eder. 200 yıllık gelişim sürecinde anarşizm büyümüş ve çeşitli düşünce okulları oluşmuştur. Bu okullar "anarşist hukuk" kavramını farklı şekillerde üretmiş ve tartışmış veya pratikte Peoples' Global Action ve Indymedia gibi kuruluşlarda pratikleri yapılmıştır.

## Kaynakça
# Kodifikasyon

1588 Tarihli Litvanya Dükalığı'na ait Kodifikasyon'un Lehçe çevirisi
**Kodifikasyon**, yayımlanan mevzuatın derlenip toplanması ve mevzuatta yapılan değişikliklerin ilgili ana mevzuata işlenmesi faaliyetidir. Kodifikasyon ile vatandaşlar güncel ve tek metin halindeki mevzuata kolayca ulaşır.
# Emir

Vikisözlük'te Emir ile ilgili tanım bulabilirsiniz.

**Emir** şu anlamlara gelebilir:

* Emir (albüm), Cem Adrian'ın 2008 çıkışlı albümü.
* Emir (makam sahibi), İslâmî bir ünvan.
* Emir (şarkıcı), Türk şarkıcı ve şarkı sözü yazarı.
* Emir (üzüm), bir üzüm türü.