# Kitap yakımı ve bilginlerin gömülmesi

**Kitap yakımı ve bilginlerin gömülmesi** (geleneksel Çin yazısı: Geleneksel Çince: 焚書坑儒, basitleştirilmiş Çin yazısı: Basitleştirilmiş Çince: 焚书坑儒; pinyin: Fénshū Kēngrú), Çin'de Qin Hânedanlığı döneminde M.Ö 213 - M.Ö 206 târihleri arasında yapılmış olan ve birkaç kitap tür hariç bütün kitapların alenen yakılarak tahrîbiyle sonuçlanıp bugüne kadar unutulamayan, târihe çizgisini koymuş eski bir sansür uygulanmasıdır.

## Kitapların yakılması

*Büyük Târihçiler'in Kayıtları*ndan ilk Çin imparatoru Qin Shi Huang, MÖ 221'de Çin'i birleştirdikten sonra veziri Li Si'nin fikir özgürlüğünü sınırlamayı teklif ederek bütün düşünceleri ve politik görüşleri kontrol altına almak istemesiyle başlamıştır. Gerekçe olarak entelektüellerin devlet aleyhine iftirâ ettikleri ve insanları böldükleri suçlamasıydı.

MÖ 213'te başlamak üzeri Li Si'nin kendi legalist eserleri hariç Yüz Düşünce Okulu'nun eserleri yakılmaya başlandı.

Kendi tebaası öğrenme aşkıyla yanmasına rağmen Qin Shi Han, korkudan bütün kitapları yaktı ve kendi târih kitaplarını ele aldı. Ondan sonra Li Si yerine geçti.

Li Si, Qin târihçilerinin yazmış olduğu eserler hariç imparatorluk arşivinde bulunan bütün târihi kayıtlarının imhâsını emretti. *Nazım Klâsikleri* ve *Târih Klâsikleri* yöresel yöneticilere yok edilmek üzere teslîm edilecek, bu kitapları tartışanlar öldürülecek, eski zamânın örnekleriyle zamânın politikasını tenkîd edenler aileleriyle berâber îdam edileceklerdi. Ayrıca böyle olayları haber vermeyen yöneticiler de aynı derecede suçluydu. Bu emrin yayınlanmasından sonra 30 gün içinde yerine getirmeyenler, Çin Seddi'nin inşâsı için kuzeye sürülecekti. Ancak tıp, tarım ve kehânetle ilgili eserler bu tahrîbattan muaftı.

## Bilginlerin gömülmesi

Bazı simyâgerlerce ebedî hayat konusunda aldatıldıktan sonra ilk Çin imparatoru Qi Shi Huang, yasaklamanın ikinci yılında 460, Wei Hong'un 2. yüzyıldaki bir kaydına göre 700 bilginin başkentte canlı olarak gömülmesini emretti. Veliaht Fusu, yeni birleşen devlette düşmanların da daha susturulamadığı bu zamanda Konfüçyüs'ü saygıyla anan bilginlere karşı bu şekilde sert çıkış yapılmasının devletin istikrârını bozacağını öne sürdü. Fakat babasının karârını değiştirmeyip *fiîlî* bir sürgün olarak sınırları korumakla görevlendirildi.

Qin Hânedanlığı'nın hızlı düşüşünün sebebi olarak bu yasaklama görülmüştür. Konfüçyüsçülük, arkasından gelen Han Hânedanlığı sırasında yeniden canlanmış ve Çin İmparatorluğu'nun resmî ideolojisi hâline gelmiştir. Fakat imhâ edilen düşünce okullarının birçoğu yok olmuştur.

## Olayın edebiyatta anılması

Büyük Târihçiler'in Kayıtları*ndan târihçi Sima Qian, elindeki tek kitabın Qin Devleti'nin kitapları olduğunu ve kitap yakımının işini çok zorlaştırdığını yazar. Elindeki kitaplarsa bu konudaki târihleri esaslı kaydetmemiş ve kıt ifâdeler kullanmıştır.*

Olaylar, zamanla entelektüel kişilere karşı davranışları ifâde eden dört karakterli bir deyimle bilinmeye başlandı. Tang Hânedanlığı zamânında bir şâir olan Zhang Jie (章碣), bu politikayla ilgili şöyle bir şiir yazmıştır:

* Çincesi:

Çince: 坑灰未冷山東亂; pinyin: kēng huī wèi lěng Shāndōng luàn
Çince: 劉項原來不讀書; pinyin: Liú Xiàng yuánlái bù dúshū
* Tercümesi:

Yanan çukurlardaki küller soğumadan Shangdong'da ayaklanma çıktı.
Liu Bang ve Xiang Yu'nun eğitimsizliği ortaya çıktı.
## Kaynakça