Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Um Kasr Muharebesi

| Um Kasr Muharebesi |
| --- |
| Irak Savaşı |
|  Muharebe sırasında bir M1 Abrams tankı |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 21-25 Mart 2003 |
| Bölge | Um Kasr, Irak |
| Sonuç |
İşgal kuvvetleri şehri ve limanı ele geçirdi. |

 |
| Taraflar |
|  Irak |  ABD  Birleşik Krallık  Polonya |
| Komutanlar ve liderler |
|  |  Roman Polko |
| Güçler |
|
Bilinmiyor |
Bilinmiyor |
| Kayıplar |
|
30 ölü 450 esir |
14 ölü |

**Um Kasr Muharebesi**, 2003 yılında Irak'ın işgali sırasında 21-25 Mart 2003 tarihleri arasında gerçekleşen ilk büyük muharebedir. İşgalin başlamasından sonra önemli bir liman olan Um Kasr ABD, Birleşik Krallık ve Polonya Silahlı Kuvvetleri tarafından ele geçirilmeye çalışıldı. İşgalci kuvvetler Um Kasr'da bir direnişle karşılaştılar.

## Muharebe

Um Kasr limanına ilk saldırı ABD Deniz Kuvvetlerine bağlı 15. Alay, İngiltere Deniz Kuvvetlerine bağlı 3. Komando Alayı ve Polonya Silahlı Kuvvetlerine bağlı GROM Özel Kuvvetleri tarafından gerçekleştirilir. Limanı savunan Irak askerleri beklenmedik bir şekilde ciddi bir direniş gösterdi ve muharebe günlerce sürdü.

## Limanın ele geçirilmesi

Ele geçirilen limanda güvenliği sağlayan Polonya askerleri
Limandaki direniş kırılıp bölge ele geçirildikten sonra ABD Deniz Kuvvetlerine ait birlikler deniz mayınlarını temizleyerek limanı kullanıma açmıştır. 25 Mart gününden itibaren kullanıma açılan liman sürmekte olan işgal sırasında önemli bir lojistik noktası olmuştur.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Um Kasr Muharebesi ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Ebu Gureyb Cezaevi işkenceleri

Satar Cabbar adlı Iraklı bir tutuklunun bir sandığın üzerinde vücuduna elektrikli kablolar bağlanmış resmi.
Başlarına çuval geçirilmiş ve soyundurulmuş vaziyette tutuklularla dalga geçen Er Lynndie England
Boynuna tasma takılmış bir tutukluya işkence yapan Er Lynndie England
**Ebu Gureyb Cezaevi işkenceleri**, Irak Savaşı'nın ilk yıllarında, Birleşik Devletler Ordusu ve Merkezi İstihbarat Teşkilatı personelinin Irak'taki Ebu Gureyb Cezaevi'nde tutuklulara fiziksel, cinsel, tecavüz, sodomi ve cinayet gibi bir dizi insan haklarını çiğneyecek türden işkenceler gerçekleştirmesi olayıdır. İşkencecilerin, ABD'deki bazı muhafazakâr medya kurumlarından destek almasına rağmen, istismarlar, CBS News'in, Nisan 2004'te işkence anlarına ait fotoğrafları yayımlanmasıyla kamuoyunun dikkatini çekti ve olaylar hem ABD'de, hem küresel kamuoyu'nda kınandı.

George W. Bush yönetimi, Ebu Gureyb'deki istismarların izole olaylar olduğunu ve ABD politikasının göstergesi olmadığını ileri sürdü. Bu iddiaya karşı tepki gösteren Kızılhaç, Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi örgütler, sadece Ebu Gureyb'de değil; Irak'ın genelinde, Afganistan'da ve Guantanamo'da Birleşik Devletler Ordusu'nun, düşman askerlerine benzer işkenceler ve acımasız muameleler uyguladığını ileri sürdüler.

Halk arasında İşkence Notları olarak bilinen belgeler olaylardan birkaç yıl sonra ortaya çıktı. Amerika Birleşik Devletleri Adalet Bakanlığı tarafından, 2003 Irak işgalinden kısa bir süre önce hazırlanan bu belgeler, yabancı tutukluların bazı geliştirilmiş sorgulama tekniklerini (genellikle işkenceyi içerecek şekilde) onayladı.

Irak'taki işkencelerin anlatıldığı kamuoyundan gizlenen 53 sayfalık bir raporda Ebu Gureyb'den çıkan resimlerin ardından bu rapordan kimi bölümler de Amerikan basınında yer almış, buna göre, "sadistçe, kaba ve gayri ahlaki" diye tanımlanan çok sayıda işkence örneği anlatılırken, "Iraklı esirlere sopalar ve farklı aletlerle tecavüz edildiği, çırılçıplak soyuldukları, kadın çamaşırları giymeye zorlandıkları, günlerce su ve tuvalet bulunmayan hücrelerde tutuldukları ve sürekli olarak dövüldükleri" dile getirilmiştir.

Olayların ortaya çıkmasından sonra Amerikalı çavuş Charles Graner askeri mahkemede yargılayarak suçlu bulmuşlardır.

Ebu Gureyb'ten sorumlu general J. Kaprinski, Ebu Gureyb Cezaevi'nin askeri istihbarat tarafından yönetildiğini, taciz ve kötü muamelenin fiilen resmî politika olduğunu ve sorgulamalara CIA ajanlarının da katıldığını belirtmiştir.

Askerler tarafından çekilen ve daha sonra montajlanarak DVD haline getirilen görüntüler, 'Palm Beach Post' gazetesinin internet sitesinde yayınlanmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Bagram Cezaevi işkenceleri

## Dış bağlantılar

* Irak hapishaneleri: Ebu Gureyb'in laneti

## Kaynakça

 Wikimedia Commons'ta Ebu Gureyb Cezaevi işkenceleri ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
# Tarık Eyyub Olayı

**Tarık Eyyub Olayı**, Irak’ın işgali sırasında 8 Nisan 2003 tarihinde başkent Bağdat'taki El Cezire televizyonu merkezine ABD Hava Kuvvetleri tarafından düzenlenen hava saldırısını anlatır. Saldırı sonucu Filistinli gazeteci Tarık Eyyub hayatını kaybedecektir. El Cezire televizyonunun yeri ABD Silahlı Kuvvetleri tarafından bilinmekte olduğu için olay bir kazadan çok muhalif bir basın kurumuna saldırı olarak tanımlanmaktadır.

## Tareq Ayyoub

1968 yılında Kuveyt'de doğan Filistin asıllı Tarık Eyyub (Arapça: طارق أيوب‎) Kalküta Üniversitesinde eğitim gördü. 1998 yılından başlayarak basın muhabirliği ve gazetecilik yapmaya başladı. Jordan Times gazetesinin ardından Fox News ve El Cezire'de görev yaptı.

## Olay

Al Jazeera'den Tareq Ayyoub'un ölüm anında giydiği savaş kaskı ve kurşun geçirmez yelek.
8 Nisan 2003 tarihinde Eyyub ve kameramanı Zuhair al-Iraqi El Cezire televizyonunun Bağdat'taki merkezinin çatısından ABD askerleri ile Irak askerleri arasında sürmekte olan çatışmaları çekerek yayınlıyorlardı. Sabah 07:45 sularında ABD Hava Kuvvetlerine bağlı bir A-10 Thunderbolt II savaş uçağı El Cezire merkezine doğru ilerler. Uçaktan ateşlenen iki roket binanın çatısında görev yapmakta olan gazetecileri vuracak, Eyyub derhal ölürken Zuhair yaralanacaktır.

## Tepkiler

El Cezire'deki Arap çalışanlar saldırıyı personeline karşı doğrudan ve bilinçli bir saldırı olarak değerlendirerek protesto edecektir. ABD yetkilileri ise yaptıkları açıklamada saldırının bir kaza olduğunu açıklarken binadan ateş açıldığını iddia edecek ancak buna dair kanıt sunmayacaklardır. Aynı gün basın muhabirlerine karşı yaşanan diğer olaylar ABD'nin Bağdat'ın işgali sırasında görev yapan basın muhabirlerine karşı planlı saldırılar düzenlediği iddialarını güçlendirmektedir.

İlk olarak Bağdat'taki Abu Dhabi TV binası vurulur. Sonrasında ise ABD tankları Filistin Oteline ateş açarak burada görev yapmakta olan Reuters kameramanı Ukraynalı Taras Protsyuk ile Telecinco muhabiri İspanyol Jose Couso'nun ölümüne sebep olur.

Saldırılardan sonra ABD yanlısı Arapça yayın yapan *Nahwa Al-Hurrieh* (Türkçe: Özgürlüğe Doğru) adlı haber kanalının yayın hayatına girmesi ise dikkat çekicidir.

## Popüler kültüre etkisi

Yönetmenliğini Jehane Noujaim'in yaptığı 2004 yılına ait Control Room adlı belgesel, saldırıyı olay sırasında El Cezire binasında olanların gözünden anlatır.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yazılan eser

* Fisk, Robert,*The Great War for Civilisation: The Conquest of the Middle East*, Vintage, 2007 ISBN 1400075173

## Dış bağlantılar

* Tareq Ayyoub'un eşi Dima'nın 4 Ekim 2003 tarihli değerlendirme yazısı 11 Mayıs 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Guardian (İngilizce) 19 Eylül 2010 tarihinde erişilmiştir
# 2004 Irak KBR konvoyu pusu olayı

Saldırıda yakalanan ve daha sonra idam edilen ABD Ordusu askeri Keith Matthew Maupin.
**2004 Irak KBR konvoyu pusu olayı**, ağırlıklı olarak ABD Silahlı Kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen Irak’ın işgalinin ardından 9 Nisan 2004 günü Irak Direnişi mensupları tarafından Bağdat Uluslararası Havaalanı yakınlarındaki ABD kökenli Kellogg Brown & Root (KBR) firmasına ait askerî lojistik konvoyuna düzenlenen saldırıdır.

## Olay

ABD askerlerinin korumasındaki KBR firmasına ait 26 tane tır Anaconda Askeri Üssünden Bağdat Havaalanına jet yakıtı taşımaktaydı. Yaklaşık 100 km olan güzergâh üzerinde Bedir Tugayı, Mehdi Ordusu ve/veya diğer direnişçi gruplar tarafından saldırıya uğrar. Konvoya direnişçiler havan topu, RPG ve makineli tüfekler ile saldırır. Konvoydan geriye kalan araçlar güvenli bölgeye çıktıklarında saldırının bilançosu ortaya çıkar. Saldırı sonucu çok sayıda araç hasara uğrarken 5 sivil ve 1 asker hayatını kaybeder. 1 sivil (Thomas Hamill) ve 1 ABD askeri (Üstçavuş Keith Matthew Maupin) direnişçiler tarafından canlı ele geçirilir. Hamill sonradan direnişçilerin elinden kaçacak ve ABD askerlerine sığınacaktır. Maupin'in durumu belirsizliğini korurken El Cezire televizyon kanalı 16 Nisan günü Maupin'in hayatta olduğuna dair görüntülerini yayınlar. Aynı televizyon kanalı 28 Haziran günü yayınladığı haberde Maupin'in kurşuna dizilerek idam edildiğini bildirir. Uzun süre öldüğü resmî olarak kabul edilmeyen Maupin'in cesedi Mart 2008'de Irak'da bulunacak ve 27 Nisan 2008 günü memleketi olan Cincinnati'de toprağa verilecektir.
Diğer bir sivil olan William Bradley'in cesedi 2005 yılına kadar bulunamamıştır. Pusu tarihinden beri kayıp olan sivil Timothy Bell'in ise ölmüş olduğu düşünülmektedir. Saldırıda toplam 14 asker ve sivil yaralanmıştır.

## Dava süreci

Olaylardan sonra iki yaralanan ve bir ölen KBR mensuplarının aileleri şirketin söz vermesine rağmen mensuplarını hayati tehlike içeren görevlere göndermesinden dolayı dava açmıştır. Şirket içi yazışmalardan şirket üst yönetiminin, güvenlik sorumlularının uyarılarına rağmen tehlikeli bölgelere sevkiyatlara izin verdiği anlaşılmaktadır. Mahkeme sürecinde yargıçlar ABD Ordusunun olaylardan sorumlu olmadığına hükmetmiştir. KBR aleyhine açılan davalar ise sürmektedir.

## Kaynakça
# Hayfa Caddesi Olayı

**Hayfa Caddesi Olayı**, Irak’ın işgal edilerek Saddam Hüseyin rejiminin devrilmesinden sonra 12 Eylül 2004 tarihinde Bağdat'taki Hayfa Caddesinde meydana gelen ve çok sayıda sivilin yanı sıra bir basın mensubunun ABD Silahlı Kuvvetleri tarafından öldürüldüğü olaydır.

## Arka planı

12 Eylül 2004 sabahı erken saatlerde başkentteki Hayfa Caddesinde Irak Direnişi üyeleri iki araba bombası patlatarak ABD askerlerine saldırmıştır. Bölgedeki askerlere destek vermek üzere olay yerine gelen bir Bradley zırhlı muharebe aracı da sabah 06:30 sularında vurulmuş ve kullanılmaz hale gelen aracın içindeki 4 asker yaralanmıştır.

## Olay

Yaralı askerler olay yerinden uzaklaştırılınca yanmakta olan Bradley aracının etrafında bölge halkı toplanmaya başlar. Sevinç içindeki Irak halkının görüntülerini çekmek için basın mensupları da olay yerine gelir. Sabah 08:00 sularında bölgeye gelen bir ABD savaş helikopteri kalabalığı olduğu yere iki füze atacak ve ağır makinalı ateşine başlayacaktır. Saldırı sonucu 13 kişi ölürken 60 kişi de yaralanır.

Ölen sivillerin arasında el-Arabiye'nin Filistinli muhabiri Mazen al-Tumeizi de vardır. O sırada kayıt yapan Reuters'tan kameraman arkadaşı Seif Fouad, al-Tumeizi'nin vurulmasını ve ölümünü kayda alacaktır.

## Tepkiler

Olay sonrası ölümlerden sorumlu tutulan ABD Ordusu yetkilileri tahrip edilmiş Bradley aracının yağmalanmasının önüne geçmek için bölgeye füze atıldığını belirtirken, olayda ölenlerin sivil değil direnişçi olduğunu öne sürmüştür.

Filistin Gazeteciler Sendikası Başkanı Naim Tubasi olayı Irak'taki Arap gazetecileri doğrudan hedef alan ABD'nin yeni bir savaş suçu olarak tanımlamıştır. Al-Arabiya spikerlerinden Najwa Kasem ise meslektaşının terörist olarak tanımlanmasından duyduğu tepkiyi programında dile getirmiştir.

## Kaynakça
# Academi

Academi|  |
| Endüstri | Özel askeri güvenlik |
| Kuruluş | 1997 |
| Kurucu | Erik Prince Al Clark |
| Genel merkezi | Arlington, Virginia, ABD |
| Hizmet alanları | Dünya geneli |
| Ürün | lojistik |
| Gelir | Bilinmiyor |
| Net gelir | Bilinmiyor |
| Bölümleri | Bilinmiyor |
| Çalışan sayısı | Bilinmiyor |
| Web sitesi | academi.com |

**Academi**, askeri nitelikli Amerikan sivil güvenlik şirketi. Bilinen özel güvenlik şirketlerinden farklı olarak, askeri eğitimli personel ve askeri donanım kullanır. Amerikan Deniz Kuvvetleri Özel Birlikler eski askerleri Erik Prince ve Al Clark tarafından 1997 yılında Kuzey Carolina'da kuruldu. Şirket, ABD sınırları içerisinde, askeri nitelikli koruma hizmeti, polis teşkilatının eğitimi, bomba koklayıcı köpek hizmetleri vermektedir. Ayrıca Afganistan ve Irak'ta, ABD ofislerinin ve personelin korunması hizmetini yürütmektedir.

Son zamanlarda, PKK mensuplarının üzerinde ele geçirilen ABD menşeli silahların sorgulanması, **Blackwater USA'**in adını gündeme getirmiştir.

Blackwater, 2007 yılında Irak'ın Bağdat kentindeki Nisur Meydanı'nda 17 sivilin öldürülmesiyle uluslararası kamuoyunun dikkatini çekmiştir. Bu olayın ardından şirket, itibarını düzeltmek amacıyla 2009 yılında adını Xe Services, 2011 yılında ise Academi olarak değiştirmiştir.

2012 yılında, Academi LLC, silah kaçakçılığı ve silah satışında usulsüzlük yaptığı iddialarıyla karşı karşıya kalmış ve 7,5 milyon dolar ceza ödemeyi kabul etmiştir.

## Yönetim kurulu

* Red McCombs *(Başkan)*
* John Ashcroft
* Dean Bosacki
* Jason DeYonker
* Bobby Ray Inman
* Jack Quinn
* Russ Robinson

## Ayrıca bakınız

* Silah ihracatına göre ülkeler listesi
* Nisur Meydanı Olayı

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Resmî site
* Hürriyet - Kayıp karanlık silahlarda Blackwater izi
* CNN Belgeseli
# Mehdi Ordusu

| Mehdi Ordusu Arapça: جيش المهدي |
| --- |
|  |
|  |
| Kuruluş | 2003 |
| Feshediliş | 2008 |
| Lider(ler) | Mukteda es-Sadr |
| Merkez(ler) | Necef, Kufe, Sadr Şehri |
| İdeoloji | Şii İslamcılık Şii Cihatçılık Sadrizm Sünnilik karşıtlığı Anti-Vehhabîlik Amerikan karşıtlığı Antisiyonizm LGBT karşıtlığı |
| Durum | Feshedildi |
| Büyüklük | 60,000 (2008) |
| Müttefikler | * İran (Kudüs Gücü)
* Iraklı Baasçı ve Sünni isyancı gruplar
* Bedir Örgütü
 |
| Rakip(ler) |  ABD  Birleşik Krallık  Selefi Cihatçı İsyancılar  Irak İslam Devleti  Irak (Koalisyon Yanlısı Güçler, 2003–2008)  Çok Uluslu Güç (2003–2008)  Irak İslam Ordusu  Irak el-Kaidesi  Mücahit Şura Meclisi |
| Çatışma(lar) | **Irak Savaşı Necef Muharebesi (2004)
 |

**Mehdi Ordusu** (Arapça: جيش المهدي), Mukteda es-Sadr tarafından Haziran 2003'te kurulan ve 2008'de dağıtılan Iraklı bir Şii milis gücüydü.

Mehdi Ordusu, 4 Nisan 2004'te Irak'taki Şii toplumunun ABD güçlerine karşı ilk büyük silahlı çatışmasına öncülük etmesiyle uluslararası alanda öne çıkmıştır. Es Sadr'ın gazetesinin yasaklanmasını ve ardından tutuklanmaya çalışılmasını izleyen bu ayaklanma 6 Haziran'daki ateşkese kadar sürdü. Ateşkesin ardından grubun dağıtılması ve Es Sadr'ın hareketinin 2005 seçimlerine katılacak bir siyasi partiye dönüştürülmesi için harekete geçildi; Mukteda Es Sadr Mehdi Ordusu savaşçılarına ilk saldırıya uğramadıkları sürece ateşi kesmelerini emretti. Mehdi Ordusu'nun provokatif eylemlerinin ardından Ağustos 2004'te ateşkes bozuldu ve yeni çatışmalar patlak verdi. Grup 2008 yılında Irak güvenlik güçlerinin baskısının ardından dağıtıldı.

En güçlü olduğu dönemde Mehdi Ordusu'nun popülaritesi yerel yönetimleri, polisi ve Sünni Iraklılar ve destekçileriyle işbirliğini etkileyecek kadar güçlüydü. Grup Irak polis güçleri arasında da popülerdi. Irak'ta 2005 seçimlerinde aday olan Ulusal Bağımsız Kadrolar ve Elitler partisi ordu ile yakından bağlantılıydı. Mehdi Ordusu ölüm mangaları işletmekle suçlanıyordu.

Grup, el yapımı patlayıcılarda dahil olmak üzere çeşitli hafif silahlarla donatılmıştı. Irak güvenlik güçlerine ve Koalisyon güçlerine yönelik saldırılarda kullanılan EYP'lerin birçoğunda tetikleyici olarak kızılötesi sensörler kullanılmıştır; bu teknik 1990'ların başından ortalarına kadar Kuzey İrlanda'da IRA tarafından yaygın olarak kullanılmıştır.

Grup 2014 yılında Irak Şam İslam Devleti'ne karşı savaşmak üzere Seraya es-Selam adıyla yeniden canlanmıştır ve 2016 yılı itibarıyla hâlâ aktiftir. Curf el-Nasr'ın geri alınmasına ve İkinci Tikrit Muharebesi'ne katılmıştır.

## Kaynakça
# Bedir Örgütü

**Bedir Tugayı** veya **Bedir Örgütü** (Arapça: منظمة بدر‎) başkanlığını Hadi el-Emiri'nin yaptığı Iraklı siyasi partidir. Önceden Irak İslam Devrim Konseyi'nin silahlı kolu konumundayken 2003 yılındaki Irak’ın işgalinden sonra ayrı bir siyasi parti olarak örgütlenmiş ve üyeleri yeni Irak ordusuyla polis örgütüne girmiştir.

## Tarihçe

Tugay, Irak'daki Saddam Hüseyin yönetimindeki Baas Partisi iktidarına karşı savaşmak için Muhammed Bakir el-Hakim tarafından kurulmuştur. Genel olarak desteğini Iraklı Şiilerden, siyasi ve dinî muhaliflerden almaktaydı. İran'da yerleşik olan örgüt, İran-Irak Savaşı döneminde İran Ordusu saflarında savaşmıştır.

### 2003 işgali

Saddam Hüseyin rejiminin 2003 yılındaki işgal sonrasında devrilmesi üzerine Irak'a dönen örgüt ABD Silahlı Kuvvetleri yönetimiyle iş birliği yaparak silah bırakacak ve yasal bir siyasi partiye evrilecektir. Buna rağmen örgüte bağlı yasa dışı bir silahlı milis kuvvetinin varlığını sürdürdüğü iddia edilmektedir. Bu milislerin partinin siyasi rakiplerine yönelik terör saldırılarında bulunduğu da öne sürülmektedir.

### ABD ile ilişkiler

ABD tarafından, Saddam Hüseyin rejimine olan muhalefeti nedeniyle işgal sonrası dönemde Irak Direnişine karşı ittifak yapılabilecek bir unsur olarak görülmüştür. Bağdat’ın işgal edilmesinin ardından yeni kurulan Irak ordusuna ve polis teşkilâtına üyelerinin girmesini sağlamıştır. Seçimlere katılan parti iktidardaki Nuri el-Maliki hükûmetini desteklemektedir. Örgütün İran ile sürekli temas halinde olduğu ve buradan gelen talimatlara göre davrandığı suçlamaları da dile getirilmektedir.

## Örgütsel yapısı

Bedir Tugayının silahlarını resmen bırakmadan önce 10 bin ila 50 bin milisinin olduğu iddia edilmekteyse de bu sayıları doğrulamak zordur. Silah bırakılmasından sonra yasa dışı silahlı milis sayısı bilinmemektedir. Merkezi Kerbela'da bulunan örgüt bu şehri ve bölgesini denetimi altında tutarak yönetir. Irak Direnişi ile aralarında çatışmalar yaşanmış olmasının yanı sıra bölgede denetimi sağlayan Birleşik Krallık birlikleriyle de zaman zaman sürtüşmeler meydana gelmiştir.

## Kaynakça
# Irak İsyanı (2011-2013)

| Irak İsyanı |
| --- |
| Irak çatışmaları (2003-günümüz) |
|  ABD ve Kuveyt birlikleri, 18 Aralık 2011'de son askeri konvoy geçtikten sonra Kuveyt ile Irak arasındaki kapıyı kapatmak için birleşti. Yeni Şafak Operasyonu'nun sona erdiğini ve ABD sonrası isyan aşaması döneminin başlangıcını işaret ediyor. |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 18 Aralık 2011 - 30 Aralık 2013 |
| Bölge | Irak (Bağdat dahil çoğunlukla merkezi ve kuzeyi) |
| Sonuç | * ABD'nin çekilmesinden bu yana artan sayıda isyancı büyük ölçekli saldırı ile şiddette önemli artış
* IİD'nın yeniden canlanması, daha sonra IŞİD'e dönüşmesi
* İsyanın 2013'te başlayan tam teşekküllü bir iç savaşa dönüşmesi
 |

 |
| Taraflar |
| **Sünniler:**
 Irak Şam İslam Devleti
 El-Kaide
 Irak İslam Ordusu

---

 Baas Partisi yandaşları
Nakşibendi Ordusu

Cihad ve Kurtuluş Yüksek Komutanlığı | **Şiiler:**
 Özel Gruplar
Mehdi Ordusu
Asaib Ehl-Hak
Kata'ib Hizbullah

Bedir Tugayı  | **Devlet güçleri:**
 Irak Silahlı Kuvvetleri

 Peşmerge  |
| Komutanlar ve liderler |
|  Ebu Kuaşlı
 Ebu Dua

 İzzet İbrahim el-Duri  |
Mukteda El Sadr

Ebu Mustafa el-Şebani  |  Celal Talabani
 Nuri El Maliki

 Mesud Barzani  |

**Irak İsyanı**, Irak Savaşı'nın sona ermesinden ve ABD birliklerinin Irak'tan çekilmesinden sonra 2011'in sonlarında başlayan ve merkezi hükûmetle şiddetli çatışmalara ve Irak'ın dini grupları arasında düşük düzeyde mezhepsel şiddete neden olan bir isyandı.

İsyan, 2003'te ABD'nin Irak'ı istila etmesinin ardından yaşanan olayların doğrudan bir devamıydı. Sünni militan gruplar, Şii liderliğindeki hükûmete ve onun koalisyon yardımı olmadan insanları koruma çabalarına olan güveni sarsmak için ülkenin Şii çoğunluğunu hedef alan saldırıları hızlandırdı. Irak'taki silahlı gruplar, 2014'te birleştiği Suriye İç Savaşı tarafından giderek daha fazla harekete geçirildi. Birçok Sünni grup, Şii grupların desteklemek için harekete geçtiği Suriye hükûmetine karşı durdu ve her iki mezhebin de çok sayıda üyesi Suriye'de savaşmak için sınırı geçti.

2014'te, Musul'un ve Kuzey Irak'taki önemli bölgelerin Selefi cihatçı militan bir grup, köktendinci ve Sünni İslam'ın Vahhabi doktrinini izleyen tanınmayan bir proto-devlet olan Irak ve Şam İslam Devleti (IŞİD) tarafından fethedilmesinin ardından isyan, dramatik bir şekilde tırmandı. IŞİD, 2014 yılının başlarında Irak hükûmet güçlerini Batı Irak saldırısında kilit şehirlerden çıkardığında küresel önem kazandı. Ardından Musul'u ele geçirdi ve Sincar Katliamı'nı gerçekleştirdi, böylece yeni çatışmayı Suriye İç Savaşı ile birlikte yeni ve çok daha ölümcül bir çatışmaya dönüştürdü.

## Arka plan

## Kaynakça
# Bagram Cezaevi işkenceleri

Bagram Cezaevi'nin içinin yayınlanmış ilk fotoğrafı: Hücrelerine götürülmelerinin öncesinde tutukluların içinde tutulduğu bir "sally port".
**Bagram Cezaevi işkenceleri**, Afganistan Savaşı sırasında, Amerikan Ordusu personeli tarafından Bagram Hava Üssü'nün hemen yanında yer alan Bagram Cezaevi'ndeki tutuklulara karşı insan haklarını çiğneyen ve savaş suçu teşkil eden işkenceler gerçekleştirmesi olayıdır. İstismarlar, 2005'te *The New York Times*'ın yayınladığı 2.000 sayfalık bir rapor ile kamuoyunun dikkatini çekti. Raporun ortaya çıkardığına göre, cezaevindeki tutuklular uykudan yoksun bırakılmak, zorunlu çıplaklık, tavana zincirlenmek, dövülmek ve bacağın dizin üstünde kalan tarafına alınan darbeler (daha sonra gerçekleştirilen otopsiler, bu darbelerin tutuklularda bıraktığı etkinin bacakların bir otobüs tarafından ezilmesi ile karşılaştırılabileceğini gösterdi) gibi çeşitli ihlallere maruz bırakılmıştı. İşkenceler o kadar şiddetliydi ki, 2002'de iki tutuklu tekrar tekrar tavana zincirlenip dövülerek öldürüldüler; üstelik bu iki tutukludan biri olan Dilawar (soyadı kamuoyuna açıklanmadı), daha sonra soruşturulan askerlerin itiraflarına göre, "yanlış zamanda yanlış yerde bulunmuş olan" masum bir taksi şoförüydü.

"Guantanamo ve Ebu Gureyb gibi, ABD'nin dünyada Müslüman esirlere yönelik insanlık dışı muamelelerinin bir parçası" olarak tanımlanan cezaevi, Ocak 2010'da yayınlanan bir rapora göre toplam 645 tutukluyu barındırmıştı. Olaylarla bağlantılı olarak iki düzineden fazla Amerikan askeri soruşturuldu ve sonuç olarak bunların 15'i tutuklandı. Bu skandalın ardından, ABD 2009'da Parvan'da yeni bir cezaevinin inşa edilmesine yardım etti ve üç yıl sonra komutasını Afgan makamlarına devretti.

Mayıs 2010'da, BBC, dokuz farklı görgü tanığı ifadesinden yola çıkarak, Bagram Cezaevi'nin kapanmasının ardından aynı yerde yeniden açılan gizli bir cezaevi bulunduğu ve burada uykudan yoksun bırakılma gibi işkencelerin daha küçük bir ölçekte devam ettiğini rapor etti. ABD ordusu böyle bir cezaevinin varlığını inkâr etti ve iddiaları araştıracağını söyledi. Bu gelişmeler üzerine Uluslararası Kızılhaç Komitesi, ABD makamları tarafından Ağustos 2009'da sözü geçen cezaevi hakkında bilgilendirildiklerini söyledi ve tutukluların tecritte tutulmasının "askeri gereklilik" olarak nitelendirilebileceğini öne sürdü. Aralık 2014'te Afganistan'daki tüm Amerikan cezaevleri kapatıldı.

## Ayrıca bakınız

Wikimedia Commons'ta Bagram Cezaevi işkenceleri ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Ebu Gureyb Cezaevi işkenceleri
* ABD savaş suçları

## Kaynakça
# Şeytan ekseni

ABD ve şeytan ekseni ülkeleri
**Şeytan ekseni** (İngilizce: Axis of evil), ABD Başkanı George W. Bush'un 29 Ocak 2002 tarihinde Birliğin Durumu konuşmasında ve başkanlığının çoğu döneminde terörü destekleyen ve kitle imha silahı üreten ülkeler için kullandığı bir terimdir. Bu terim, ABD'nin ortak düşmanlarını tespit etmek ve Amerikan halkını Terörizmle Savaş'ı desteklemeye yönlendirmek için kullanıldı.

## Dış bağlantılar

* 2002 State of the Union Address 6 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - President George W. Bush - January 29, 2002
* "AXIS OF EVIL" 31 Ekim 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - PBS Online NewsHour - January 30, 2002
* "US expands 'axis of evil'" 25 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - BBC News - Monday, May 6, 2002, 22:40 GMT 23:40 UK