Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Bush Doktrini

Başkan Bush Beyaz Saray'da düzenlenen basın toplantısında İran'ın nükleer programı ile Kuzey Kore'nin nükleer denemeleri hakkında görüş belirtirken (2006)
**Bush Doktrini**, 43. Amerika Birleşik Devletleri başkanı George W. Bush tarafından ortaya konan çeşitli dış politika ilkelerini içeren doktrindir. 11 Eylül saldırılarından sonra geliştirilen ve 20 Eylül 2002 tarihinde *The National Security Strategy of the United States* başlığı ve W. Bush imzası ile yayınlanan ve tüm dünyayı bir savaş alanı olarak gören "Yeni Amerikan Millî Güvenlik Stratejisi"ne göre; potansiyel tehdit oluşturduğu ileride problem çıkarabileceği düşünülen her oluşum ya da ülkeye karşı karşı nerede olursa olsun "vurulmadan önce vurma" felsefesi çerçevesinde karşılık verilmeli ve gerekirse düşman devletlerdeki rejimler değiştirilmelidir. Afganistan Savaşı da bu doktrin kapsamında yapılmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Terörizmle Savaş

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Bush, George W. (Eylül 2002). *The National Security Strategy of the United States of America*. The White House. 29 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016.
* Bush, George W. (Mart 2006). *The National Security Strategy of the United States of America*. The White House. 11 Şubat 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2016.
# CIA gizli hapishaneleri

ABD ve CIA ve gizli hapishaneleri   Tutuklular bu ülkelerde toplanılmakta   Bu ülkeler yoluyla taşınan tutuklular   Bu ülkelerden gelmiş tutuklular
**CIA gizli hapishaneleri**, CIA'nin Amerika Birleşik Devletleri adına kurulmuş varlığı bilinen gizli yerlerdir. CIA'ya göre tutuklular yalnızca teröristlerden ibarettir. 2 Kasım 2005 tarihinde bu gizli yerleri basına sızdıran Washington Post cezaevlerinde insan hakları ihlal eden uygulamaları Amerikan basınına sızdırmıştır. Tahminen bu cezaevlerinden Doğu Avrupa ülkelerinden Polonya ve Romanya'da, Haziran 2004'te İngiliz gazetesi The Observer'in belirttiği üzere el-Tamara cezaevi Fas'ta, "Mulhak el-Mazra" Mısır'da, ayrıca Litvanya, Polonya, Ukrayna, Katar, Suudi Arabistan, Tayland ve diğer ülkelerde de bulunmaktadır. İnsan hakları savunucuları "el-Tamara" ve "el-Masri Mulhak"daki mahkûmların işkenceye uğradığını belirtmektedir. Yaklaşık 100 esirin tutulduğu Afganistan'daki Bagram Üssü, 600 esirden bazılarının serbest kaldığı Küba'daki Guantanamo Kampı ve binlerce esir bulunan Bağdat Havaalanı bilinen merkezlerden bazılarıdır.

2002 yılında CIA'nın gizli cezaevlerinde tutuklulara uyguladığı işkenceler açığa çıkmış ve derin bir yankı uyandırmıştır. Mahkûmlara su işkencesi, dayak, zorbalık, çıplak bırakma, hücrede tutma, yüksek ses kullanarak sağırlaştırma, uyku yoksunluğu, elektronik aygıtlarla işkence uygulandığı anlaşılmıştır.

2007 yılında Avrupa Konseyi Polonya ve Romanya'nın Amerikan merkezi haber alma teşkilatı CIA'nin *terörle savaş zanlısı* olarak adlandırılan kişileri sorguladığı gizli cezaevlerine ev sahipliği yaptığını kanıtlandığını açıklamıştır.

23 Ocak 2009 tarihinde ABD başkanı Barack Obama'nın "CIA tarafından yürütülen tüm gizli hapishaneler kapatılacaktır" emrine rağmen 2012 yılında Rus TVK kanalı gizli CIA hapishanelerinin bu güne dek gizli olarak halen bulunduğunu iddia etmiştir. Yine Nisan 2009'da 2011'e dek CIA başkanlığı yapan Leon Panetta ABD dışındaki hapishanelerin kapatıldığını bildirmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Ebu Gureyb Cezaevi işkenceleri
* Bagram Cezaevi işkenceleri
* Guantanamo Kampı
* Geliştirilmiş sorgulama teknikleri

## Kaynakça
# Savaşçı Statüsünün Gözden Geçirilmesi Mahkemesi

Duruşmaların gerçekleştirildiği bir salon.
**Savaşçı Statüsünün Gözden Geçirilmesi Mahkemesi** (İngilizce: Combatant Status Review Tribunal, kısaca CSRT), Amerika Birleşik Devletleri tarafından Küba'daki Guantanamo Kampı'nda tutuklu bulunan kişilerin düşman savaşçı statülerinin gözden geçirilmesi amacıyla oluşturulan mahkemeler. Amerika Birleşik Devletleri Yüce Mahkemesi'nin Hamdi - Rumsfeld davası ile Rasul - Bush davasında verdiği kararlar sonrasında, Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanı Yardımcısı Paul Wolfowitz'in emri doğrultusunda 7 Temmuz 2004'te kuruldu.

Guantanamo Kampı'nda kurulan mahkemelerde, tutukluların düşman savaşçı statülerinin gözden geçirilmesi için yapılan kamuya açık olmayan duruşmalar Temmuz 2004'te başladı. Bazı hassas bilgilerin gizlendiği duruşma tutanakları Savunma Bakanlığı resmî sitesinden yayınlandı. Duruşmalar sonucunda çoğu tutuklunun düşman savaşçı statüsü korunurken, bazı tutuklular serbest bırakıldı.

## Kaynakça
# Eagle Assist Harekâtı

**Eagle Assist Harekâtı** (İngilizce: *Operation Eagle Assist*), 11 Eylül saldırılarının ardından Kuzey Atlantik Konseyi'nin 4 Ekim 2001 tarihli toplantısında alınan Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 5. maddesinin uygulanması kararı sonucu 9 Ekim 2001'de ABD'de başlatılan operasyon. 13 NATO ülkesinden 830 askerin görev yaptığı harekât 16 Mayıs 2002'de sona ermiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* NATO Genel Sekreteri'nin açıklaması14 Kasım 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Terörizmi Destekleyen Devletler

ABD ve terörizme devlet olarak destek verdiği belirlenen ülkeler
**Terörizmi destekleyen devletler** (İngilizce: State Sponsors of Terrorism), Amerika Birleşik Devletleri Dışişleri Bakanlığı tarafından "uluslararası terör eylemlerine defalarca destek verdiği" iddia edilen devletler için kullanılan bir terimdir. Listeye dahil edilmek, tek taraflı katı yaptırımlara sebep olur.

Dışişleri Bakanlığı'nın 2019 Mali Yılı için Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'nın 1754 (c) bölümü, Silah İhracatı Kontrol Yasası'nın 40. bölümü ve Dış Yardım Yasası'nın 620A bölümü altındaki şartlara göre listeyi hazırlaması gerekmektedir.

Bu listedeki ülkeler günümüzde İran, Küba, Suriye ve Kuzey Kore'dir.

Liste ilk olarak 29 Aralık 1979'da Libya, Irak, Güney Yemen ve Suriye ile başladı. Listeye 1 Ocak 1982'de Küba ve 19 Ocak 1984'te İran eklendi. Daha sonra 1988'de Kuzey Kore ve 12 Ağustos 1993'te Sudan eklendi. 1990'da Güney Yemen, 1982 ve 2004'te Irak, 2006'da Libya ve 2015'te Küba listeden çıkarıldı. Kuzey Kore 2008'de listeden çıkarıldı ve 2017'de yeniden eklendi. 14 Aralık 2020'de Sudan listeden çıkarıldı. 12 Ocak 2021 tarihinde Küba listeye yeniden eklendi.

## Kronoloji

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* State Department: State Sponsors of Terrorism 19 Ağustos 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Rekabet

İki geyiğin rekabeti
**Rekabet**, üstünlük sağlama amacı ile rakiplere karşı yürütülen yarışma etkinliklerinin bütünüdür. Bu terim işletmecilik, iktisat, çevrebilim, spor ve sanat dallarını da içeren alanlarda sıkça kullanılır. Rekabet iki ya da daha çok güç, kuruluş, işletme, sistem, birey ya da grup arasında yeralabilir.

Rekabet, içsel ya da dışsal getirileri de içeren çeşitli sonuçlara yol açabilir. Bazı alanlardaki rekabet (ve sonuçları), bireylerin ya da toplumların yaşam savaşını ya da hayatta kalma ihtimalini doğrudan etkileyebilir (örneğin kaynak ya da toprak kazanımları). Diğer bazı alanlardaki (örneğin piyasa alanı ya da siyasi alandaki) rekabet (ve sonuçları) ise belirli bir tarihsel andaki toplumsal değerlerin sonucu olarak ortaya çıkmış olup, temel olarak bireysel ve toplumsal yaşamın niteliğini etkiler. Rekabetin sonuçları arasında kazanan tarafa sunulan armağan, ödül, plaket, kuşak ve övgüler yer alabilir.

## Kökeni

Rekabet kelimesi Arapçada "denetim, kontrol, gözetmek, dikkat etmek, gözünü ayırmamak" anlamlarındaki *raqābat* ("rqb") kelimesinden türemiştir. Kelimenin Türkçe modern anlamı "birini (rakibi) gözetim altında tutma" anlamından türemiş olmalıdır. Rekabette önemli olan kavram kısıtlılıktır. kısıtlılık rekabetin nedenidir.
# Pazar (ekonomi)

Singapur'daki bir pazar.
**Pazar** ya da **piyasa**, ekonomide her türlü mal ve hizmetin alınıp satıldığı veya takas yoluyla el değiştirdiği yer olarak tanımlanmaktadır. Buna göre, semt pazarları, borsalar, fuar, sergi ve panayırlar, farklı ülkeler ile kişi veya kuruluşlar arasındaki değiş-tokuş faaliyetine konu olan alanlar pazarı oluşturur. Satıcıların serbest bir şekilde karşılaştıkları, kâr amaçlı ya da kâr amaçsız her türlü mal ve hizmetin alıcı ve satıcılar arasında değiştirildiği, değişim fiyatının oluştuğu yer veya koşullar dizisi, şeklinde tanımlanmaktadır.

**Pazar** bir diğer adı piyasa, alıcı (talep) ve satıcının (arz) buluştuğu, mal ve hizmetlerin satışa sunulduğu ortamdır.

Pazar, bir ekonomide mal ve hizmetlerin alıcılarla satıcılar arasındaki değişiminin yapıldığı yerdir. Bu işlemler genellikle para veya diğer takas araçları kullanılarak gerçekleştirilir. Pazarlar, ekonomik faaliyetlerin büyük bir kısmını oluşturur ve dünya genelinde çeşitli türleri bulunmaktadır.

Pazarlarda, tedarikçiler ürünlerini müşterilere sunarlar ve müşteriler de ihtiyaçlarına göre bu ürünleri satın alırlar. Pazarlar genellikle yerel ekonomilerin önemli bir bileşenidir ve yerel üreticilerin ve işletmelerin ticaret yapmasına olanak sağlar.

Pazarlar, açık hava veya kapalı mekanlarda olabilir ve birçok farklı şekilde düzenlenebilirler. Bazı pazarlar, belirli ürünlerin satıldığı özel pazarlar olabilir. Örneğin, gıda pazarları, çiçek pazarları veya el sanatları pazarları gibi. Diğer pazarlar ise, genel mal ve hizmetlerin satıldığı birçok farklı stantın bulunduğu büyük bir alan olabilir. Pazarların bir başka çeşidi ise internet platformu üzerinde olan pazardır. Alıcılar (talep) belirli ürünleri bu platform üzerinden satın alırlar. Bu ürünler somut birer ürün olabilir veya hisse senetleri gibi soyut ürünlerde olabilirler.

Pazarların ekonomik birçok faydası vardır. Birincisi, pazarlar, müşterilerin ihtiyaçlarını karşılamaları için geniş bir ürün yelpazesi sunar. Bu, tüketicilerin daha fazla seçeneğe sahip olmalarını ve daha iyi fiyatlar alabilmelerini sağlar. İkinci olarak, pazarlar, yerel üreticilerin ürünlerini satarak gelirlerini artırmasına yardımcı olur. Bu da yerel ekonomiye katkıda bulunur.

Ülkeler arasındaki uluslararası ticaret de pazarlar yoluyla gerçekleştirilir. Uluslararası pazarlar, dünya çapındaki üreticilerin ve alıcıların bir araya gelmesine olanak sağlar. Bu, dünya genelinde ekonomik büyüme ve refahın artmasına yardımcı olur.

Pazarlar, ticari etkinliklerin yasal ve düzenleyici çerçevelerini belirleyen yasal düzenlemeler ile denetlenir. Pazarlarda işlem yapan satıcıların vergi yükümlülükleri de bulunur ve bu vergiler genellikle pazar yönetimi tarafından toplanır.

Sonuç olarak, pazarlar bir ekonomide mal ve hizmetlerin alıcılarla satıcılar arasındaki değişiminin yapıldığı yerlerdir. Pazarlar, yerel ve uluslararası ekonomik faaliyetlerin önemli bir parçasını oluşturur ve yerel üreticilerin ve işletmelerin ticaret yapmasına olanak sağlar.

## Kaynakça
# Otorite

**Otorite** veya **yetke**, herhangi bir konuda bir şeyin yeterliliğine herkesi inandırarak bir kişinin kendine sağladığı itaat ve güven; hâkimiyet ve emretme kudreti; yaptırım koyma ve kullanma gücüdür. Max Weber otorite tiplerini 3'e ayırır: geleneksel otorite, karizmatik otorite ve hukuksal (demokratik) otorite.

Geleneksel otorite, geleneklerin büyük saygı gördüğü, toplumsal düzenin ağır değiştiği toplumlarda ve kurumlarda görülür. Bunun gibi ortamlarda iktidarın kaynağı; gelenekler ya da yerleşik inançlardır.

Karizmatik otorite, önderin olağanüstü gibi görünen niteliklerinden doğar. İktidarın kaynağı, bizzat kişinin doğuştan sahip olduğuna inanılan özelliklerdir. Büyük bir kahraman ya da çok zor koşullar içinde toplumu çıkış yoluna sokabilmiş olan bir önderin iktidarının kökeninde karizmatik otorite bulunur. Çoğu zaman mantıkla araştırılmadan, onun olağanüstü niteliklere sahip olduğuna inanılır.

Hukuksal (demokratik) otorite, ne geleneklerden, ne de olağanüstü kişisel niteliklerden kaynaklanır. Bu tür otorite söz konusu olduğunda, iktidarın kaynağını akıl ve kurallar oluşturur. Kişiler belli kurallara göre iktidara gelir, belirli sınırlar içinde yetkilerini kullanır ve belirli kurallara göre iktidardan uzaklaşırlar.

Bu üç "meşru" otorite kaynağına, genelde meşru sayılmayan; kaba güce ve baskıya dayalı otorite de eklenebilir. Köklü siyasal rejim değişikliklerinin en azından başlangıç dönemlerinde, siyasal iktidarların ana kaynağını bu tür bir otorite oluşturur. Zamanla diğer otorite türleri devreye girer.

## Ayrıca bakınız

* *Otorite Üzerine*
* Otoriteryanizm
* Totalitarizm
# Edim

**Edim** veya **eylem**, bireyin herhangi bir alandaki gözlemlenebilen davranışıdır. Eğitim bağlamında edim, öğrencinin derslerde yaptıklarıdır. Öğrencinin herhangi bir soruya verdiği yanıt, ürettiği herhangi bir şey, arkadaşlarıyla ya da öğretmenle olan etkileşimi onun edimidir. Hukuk alanında ise edim borçlu kişinin yerine getirmekle yükümlü olduğu davranış biçimidir.
# Delil

Justitia
**Delil** (**kanıt** ve **delil kuralları** olarak da bilinir!) hukuki işlemlerde bir şeyi teyit etmeye yönelik kullanılan ipuçlarıdır. Bu ipuçları, karara varılırken hangi ispatların dikkate alınması veya hangilerinin dikkate alınmaması gerektiğini belirler. Deliller belgesel delil, maddi delil, dijital delil, aklayıcı delil, suçlayıcı delil, uydurma delil türlerinde olabilir.

Bir davanın, en basit olarak, mahkeme önüne gelen bir olayın (cinayet, kiranın ödenmemesi, satılan malın bozuk çıkması, bir trafik kazası gibi akla gelebilecek hemen her şey), kanunda o olayla ilgili olarak gösterilen duruma (adam öldürme suçu, kiracının temerrüdü, satım akdinde ayıpla ilgili hükümler, haksız fiil ve tazminat hükümleri) uyup uymadığını belirlemeye yarayan araçların genel adıdır. Delillerle yapılan somut olayının soyut kanun hükmüne uydurma faaliyetine ise ispat denir. Mahkemeler iki hususu tespit etme yükümlülüğüne sahiptirler. Bu iki husus şunlardır.

## Maddi vakalar (Maddi olay)

Mahkeme iki hususu tespit ederken önce dava konusu olayın meydana gelip gelmediği, ne zaman meydana geldiği, ne şekilde meydana geldiği, kimlerin ne sıfatla bu olayda rol aldıkları (kısacası *maddi vakıalar*) belirlenir. İşte bunların ispatı delil ile olur.

## Hukuki sebepler

Hukuki sebepler ise zaten kanun, tüzük ve diğer mevzuat, mahkeme kararları, örf ve adet kuralları, evrensel hukuk kuralları gibi kaynaklardan doğan ve mahkemenin kendi takdirine göre uygulayacağı ilkelerdir. Bunlar için ispat, dolayısıyla delil söz konusu olamaz. Bunlara örnek olarak birkaçı aşağıda verilmiştir:

## Örnekler

* Farazi bir kanun hükmü: Bir trafik kazası sonucu başkasının can sağlığı veya malı zarara uğrarsa, zarar veren motorlu araç sürücüsü sorumlu tutulur (bu bir hukuki sebeptir. Hakim mesleği gereği bu hükmü bilmektedir).
* A arabasıyla B'ye çarpmıştır (Bu maddi vakıaya bir örnektir. Hakimin bunu bilmesi beklenemez. İspatı gerekir. Delil: Örn. Trafik polisinin tuttuğu kaza tespit tutanağı veya A'nın *"B' ye çarptığım doğrudur"* şeklinde ikrarı).
* B yaralanmıştır (Bu maddi vakıaya bir örnektir. Hakimin bunu bilmesi beklenemez. İspatı gerekir. Delil: Örn. Hastane raporu.)

Eğer deliller 2. ve 3. maddeleri doğruluyorsa, hakim bu olayın 1. maddedeki kanun hükmüne uyup uymadığını denetlemektedir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Kanıt yükümlülüğü
* İspat hakkı
* Ceza soruşturması
* Ceza muhakemesi
* Ceza adaleti
* Ceza hukuku
* İnfaz hukuku
* Adli bilimler
* Kriminoloji
# Kamu hukuku

**Kamu hukuku** veya **amme hukuku**, devlet ve vatandaşlar veya devletin kendi kurumları arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk alanıdır. Özel hukuktan ayrılması sırf teorik bir ayrım değil, başvurulacak mahkemenin belirlenmesi açısından da önemlidir. Kamu hukukunun konusu olan devlet ve yurttaş arasındaki hukuksal uyuşmazlıklar, özel hukuk uyuşmazlıklarında yetkili sulh ve asliye mahkemelerinde değil, idare mahkemelerinde çözülür. Ceza hukuku da, ceza verme yetkisi sadece devlete ait olduğundan kamu hukuku alanına girer.

Hukuki bir çatışmanın özel mi, kamusal mı olduğunun belirlenmesi için çeşitli teoriler geliştirilmiştir:

* Çıkar teorisine göre, hukuki bir uyuşmazlık kamunun çıkarlarını ilgilendiriyorsa kamu hukukuna aittir.
* Üstünlük teorisine göre, hukuksal bir çatışma, biri diğerinden sahip olduğu devlet erki nedeniyle daha üstte bulunan iki hukuki nesne arasında ise kamu hukukuna dahildir. Devletin taraf olması gereklidir ama yeterli değildir. Devletin aynı zamanda zorlayıcılığını ve baskınlığını kullanması gerekir. Örneğin: İstimlak (zorla satın alma). Borçlar Hukuku Özel hukuka girer çünkü kimse borç ilişkisi kurmaya zorlanamaz, İcra-İflas Hukuku ise Kamu hukukunun kapsamındadır, çünkü bireyler borçlarını ödemeye zorlanabilir. Devlet üstünlüğünü kullanmıyorsa taraf olsa bile Özel Hukuk vardır. Örneğin, nikâh memuru tarafları zorlamaz. (Medeni Aile Hukuku, özel hukuk kapsamındadır.)
* Özel hukuk teorisine göre ise, hukuki uyuşmazlığın konusu olan kanunlar, tüm yurttaşlara değil, sadece devlet erkine sahip olan bir hukuki nesneye hak ve ödevler yüklüyorsa uyuşmazlık kamu hukukuna girer.

## Kamu hukukunun kapsamı

* Anayasa hukuku
* İdare hukuku
* Ceza hukuku
* Vergi hukuku
* Mali hukuk
* Yargılama hukuku
* İcra-iflas hukuku
* Devletler genel hukuku

## Kamu Hukuku ve Özel Hukuk Karşılaştırması

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Kamu** | **Özel** | **Açıklama** |
| 1
 | Kamu Yararı: Tüm toplum yararlanır. Örneğin parklar
 | Bireysel Fayda: Sadece taraflar fayda görür.
 | Menfaat Teorisi
 |
| 2
 | Eşitsiz İlişki: Yönetici – Yönetilen farkı
 | Eşitler arası İlişki: Taraflar birbirine eşit bireylerdir
 | Taraf Teorisi
 |
| 3
 | Resen: Kendiliğinden harekete geçme
 | Tercihen: İsteğe bağlı olarak harekete geçme
 | Uygulama Teorisi
 |
| 4
 | İrade Gücü: Bu gücü yalnızca devlet kullanır.
 | İrade Serbestisi: Tarafların iradeleri özgürdür.
 | İrade Teorisi
 |
| 5
 | Emredicilik: Çoğu zaman Emir ve Yasaklar kullanılır.
 | İzin Vericilik: Çoğu zaman İzinler bu kapsamdadır. [İzin: İstersen yap]
 | Mahiyet Teorisi
 |

## Ayrıca bakınız

* Özel hukuk
# Senet (hukuk)

Sümerler döneminden Ur-Nammu kanunları
Hukukta **senet**, bir vakanın delilini teşkil etmek üzere bir kişi (veya kurum) tarafından imzalanan (veya inkâr edilmez şekilde onaylanan) ve imzalayanın aleyhine delil teşkil eden yazılı belgedir. Bu anlamda senet, iki tarafın da imza atarak onayladığı bir kontrat (akit)'ten farklıdır. Senet genelde bir mali (borçlanma) veya mülkiyet ilişkisinin (tapu, hissedarlık) kabulü şeklindedir.

Senet kelimesi Arapça *sanad* 'dan gelir, yani dayanak noktası, bir iddianın dayanağı anlamına gelir.

Senet, halk arasında yaygın olarak bono (borç senedi) yerine kullanılan bir vadeli alacak terimi olmakla birlikte başka tür senetler de vardır. Borç senetleri iktisadi mahiyeti itibarıyla kredi vasıtasıdır. Ayrıca ödeme, ispat ve teminat vasıtası olarak da kullanılır.

## Çeşitleri

Hukukta bahsi geçen ve adında "senet" olan pek çok belge, bir hukuki iddianın delilini oluşturur. Bunların bazı örnekleri aşağıda listelenmiştir:

* **Hisse senedi:** Anonim ortaklıklar tarafından çıkarılan ve anonim ortaklığın sermayesine belirli bir katılma payını temsil eden kıymetli evrak.
* **Tapu senedi:** Devlet tarafından düzenlenen, bir emlağın tapu sicilinde belli bir kişi üzerine kayıtlı olduğunu kanıtlayan belge.
* **Emre muharrer senet (bono):** Borçlu tarafından adı belirtilen bir alacaklıya verilen belli bir miktardaki bir paranın belli bir süre sonunda, kayıtsız ve şartsız ödeneceğini gösteren bir belgedir.
* **Kambiyo senedi:** Borçlu, bu belgeye sahip kişiye belgede belirtilen şartlara göre ödeme yapacağını vadeder. Bonodan farklı olarak kambiyo senedi hamilinedir, bu yüzden bir başkasına devredilebilir.
* **Avalli senet:** Borçlunun borcunu ödememesi halinde onun yerine ödemeyi yapacak kefilin de imzaladığı borç senedi.
* **Emtia senedi:** Bir mağaza veya nakliye şirketine teslim edilen mallara karşılık alınan bir cins makbuzdur, senedi veren tarafın o malları istek halinde geri verme zorunluluğunu belgeler.
* **Devlet iç borçlanma senedi:** Devletin bir borcu ödeyeceğine dair bir teminattır.
* **Gelir ortaklığı senedi:** Gelir getiren bir kamu kuruluşunun gelirinin belli bir yüzdesine hak veren belgedir.

## Özellikleri

Bir şahsın imzaladığı senedin o kişi ile inkâr edilmez şekilde ilişkilendirilmesi için ya onun imzası veya kendisine has parmak izi, mühür gibi bir işaret taşıması gerekir. Bir ihtilaf halinde senetler yazılı ve güvenilir delil sayılır.

Bazı senetler kıymetli evrak (menkul kıymet) özelliğindedir, yani o senedin sahibi onu isterse bir başkasına satabilir. Hisse senetleri, kambiyo senetleri, emtia senetleri bu şekilde el değiştirebilir. Tapu senedi tapu sicili değiştirilmeden doğrudan satılamaz. Emre muharrer senet de, adı belirtilen bir alacaklı adına düzenlendiği için satılamaz.

## Kaynakça
# Karine

Hukukta karine, bir varsayımın aksi ispatlanıncaya kadar doğru olduğunun kabul edilmesidir.
**Karine**, bir şeyin varlığını gösteren işaret, emare anlamına gelen bir kelimedir. Arapçadaki *karn* kelimesinden türemiştir. Bu kelimenin yakınlık, yaklaşma, yakınlaşma, bir araya gelme/getirme, birleşme, yanında olma gibi anlamları vardır. Hukuk terimi olarak karine ise, bir yakınlığa bağlı olarak bir durumu, varsayımı işaret eden ipucu, bulgu, emare anlamına gelir.

Hukukta karineler, varlığı bilinmeyen bir olgu hakkında sonuç çıkarılmasını sağlayan belirtilerdir. Bu karinelere kanunlarda yer verilmesi karinenin kanuni karine olarak tanımlanması sonucunu doğurur. Kanuni karineler, çıkarılan sonucun aksinin ispat edilebilip edilememesine bağlı olarak ikiye ayrılır. Karinenin aksi ispat edilebiliyorsa bu karineye adi kanuni karine, aksi ispat edilemiyorsa kesin kanuni karine denir.

Kanuni karineler, ispat edilmiş bir olguya dayanılarak ispat edilmesi gereken bir hususun, bu durumun aksi ispatlanıncaya kadar delili olarak sayılmasını sağlar. Bu karineye dayanan taraf, iddiasını ispatlama yükümlülüğünden kurtulur, iddiasını ispatlama yükümlülüğü karşı tarafa geçer. Karşı taraf, karinenin aksini ispatlayabilirse bu durumda karine çürütülmüş olur. Bu bakımdan karineler, yargılama sonunda verilecek hüküm için delil teşkil edebilmektedir.

Karineler iki parçadan oluşur. Bunlar, karine temeli ile karine sonucudur. Karine temeli, varlığından başka bir olgunun varlığının ya da yokluğunun çıkarılmasını sağlayan işaret, bulgudur. Karine sonucu ise, karine temelinden hukuki anlamda doğan sonuçtur. Karineye dayanmak isteyen tarafça ispat edilmesi gereken şey karine temelidir, karine temelinin ispat edilmesiyle birlikte karine sonucu da ispat edilmiş olur.

Kanunda yer almamakla birlikte, ispat edilen bir olgudan başka bir olgunun varlığı veya yokluğunun çıkarılmasına ise fiilî karine denir. Varlığı bilinen bir durumdan hareketle, yaşam deneyimine istinaden yapılan bir değerlendirme uyarınca tartışmalı olan bir vakıanın gerçekleşmiş olduğu kanaatine varılır. Fiilî karinelerin varlığı ispat yükünde bir değişiklik oluşturmaz, yargılamayı yürüten mercinin kanaat oluşturmasını sağlar.

## Ayrıca bakınız

* Masumiyet karinesi

## Kaynakça

Dipnotlar
Eserler
* Günay, Hacı Mehmet (2013). "Yargılama Hukuku". Türcan, Talip (Ed.). *İslâm Hukuku* (2. bas.). Ankara: Grafiker Yayınları. ss. 591-612. ISBN 978-605-4692-06-4.
* Karakaş, Fatma Tülay (2013). "KARİNE KAVRAMI, KANUNİ KARİNELER VE VARSAYIMLAR". *Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi*. **62** (3). 24 Temmuz 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi24 Temmuz 2021.
* Oğuzman, Mustafa Kemal; Barlas, Nami (2013). *Medenî Hukuk* (19 bas.). İstanbul: Vedat Kitapçılık. ISBN 978-605-4446-95-7.
* Pekcanıtez, Hakan; Atalay, Oğuz; Özekes, Muhammet (2014). *Medenî Usûl Hukuku* (2. bas.). Ankara: Yetkin Yayınları. ISBN 978-975-464-862-1.

Vikisözlük'te karine ile ilgili tanım bulabilirsiniz.