# İşgal

İşgal altındaki Irak'ta Bağdat Zafer Takı'nın altındaki ABD tankları
 II. Dünya Savaşı'ndan sonra Japonya'nın işgali sırasında Hiroşima Prefektörlük'ündeki 5. Kraliyet Gurkha Tüfeklerinin Geçit Töreni.
**Askerîişgal** veya genellikle basitçe **işgal**, resmi bir egemenlik iddiası olmaksızın, bir egemen güç tarafından bir bölge üzerinde geçici kontroldür. Bölge daha sonra *işgal edilen* bölge ve hakim güç *işgalci* olarak bilinir. İşgal, amaçlanan geçici süresi ile ilhak ve sömürgecilikten ayırt edilir. Bir işgalci, yönetimini kolaylaştırmak için işgal altındaki topraklarda resmi bir askeri hükûmet kurabilir ama bu durum işgal için gerekli bir ön koşul değildir.

İşgal kuralları, başta 1907 tarihli Lahey Sözleşmesi, 1949 tarihli Cenevre Sözleşmeleri ve yerleşik devlet uygulamaları olmak üzere çeşitli uluslararası anlaşmalarda tanımlanmıştır. İlgili uluslararası sözleşmeler - Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) Açıklamaları ve askeri bilim adamları tarafından yapılan diğer anlaşmalar - işgalci gücün hakları ve görevleri, sivillerin korunması, savaş esirlerinin tedavisi, yardım koordinasyonu çabaları, seyahat belgelerinin düzenlenmesi, halkın mülkiyet hakları, kültür ve sanat eserlerinin ele alınması, mültecilerin yönetimi ve düşmanlıkların sona ermesinden önce ve sonra çok önemli olan diğer meseleler gibi konularda kılavuz bilgiler sağlar. Bir işgal gerçekleştiren ve uluslararası kabul görmüş normları ihlal eden bir ülke, denetim, eleştiri veya kınama riskiyle karşı karşıya olur. İçinde bulunduğumuz çağda, işgal uygulamaları büyük ölçüde uluslararası teamül hukukunun bir parçası haline geldi ve savaş hukukunun bir parçasını oluşturdu.

## İşgal ve savaş hukuku

18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren uluslararası hukuk, bir ülkenin işgali ile istila ve ilhak yoluyla toprak edinimi arasında ayrım yapmaya başladı. İkisi arasındaki fark, Emerich de Vattel tarafından *Milletler Hukuku* (1758) adlı eserinde ilk olarak açıklandı. 19. yüzyılda Napolyon Savaşları'nın sona ermesinden bu yana uluslararası hukuk ilkeleri arasında açık bir ayrım kabul edildi. Savaş hukukunun bir parçası olarak gelişen bu geleneksel işgal hukuku, savaşan bir gücün işgali altındaki nüfusa bir miktar koruma sağladı.

1907 tarihli Lahey Sözleşmesi, bu örfi kanunları, özellikle "Kara Savaşı Kanunları ve Teamülleri" (Lahey IV) içinde kodladı; 18 Ekim 1907: "Düşman Devletin toprakları üzerinde Bölüm III Askeri Otorite". Bu bölümün ilk iki maddesi şöyle der:

*Madde. 42.*
*Bölge, fiilen düşman ordunun yetkisi altına girdiğinde işgal edilmiş sayılır.*
*İşgal, yalnızca böyle bir yetkinin kurulduğu ve uygulanabileceği bölgeye kadar uzanır.*
*Madde. 43.*
*Meşru gücün yetkisi fiilen işgalcinin eline geçmişse, işgalci, ülkede yürürlükte olan kanunlara mutlak surette engel olunmadığı müddetçe riayet ederek, kamu düzenini ve güvenliğini mümkün olduğunca sağlamak için yetkisi dahilindeki tüm önlemleri alacaktır.*
1949'da bir düşman devletin topraklarının işgalini düzenleyen bu yasalar, Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'nin (GCIV) kabul edilmesiyle daha da genişletildi. GCIV'ün çoğu, işgal altındaki topraklardaki korunan kişilerle ilgilidir ve Bölüm III: İşgal altındaki topraklar, konuyu kapsayan özel bir bölümdür.

6. Madde, GCIV'ün çoğunun geçerli olduğu süreyi kısıtlamaktadır:

*Bu sözleşme, 2. maddede belirtilen herhangi bir çatışma veya işgalin başlangıcından itibaren uygulanacaktır.*
*Çatışma taraflarının topraklarında, bu sözleşmenin uygulanması, askeri operasyonların genel kapanışıyla sona erecektir.*
*İşgal altındaki topraklarda, bu sözleşmenin uygulanması, askeri operasyonların genel kapanışından bir yıl sonra sona erecektir; ancak, işgalci devlet, işgal süresince, bu devletin bu topraklarda hükümet görevlerini ifa ettiği ölçüde, bu sözleşmenin aşağıdaki maddelerinin hükümlerine tabi olacaktır: 1 ile 12, 27, 29 34, 47, 49, 51, 52, 53, 59, 61 ile 77, 143.*
GCIV, uluslararası hukukta önemli bir değişikliği vurguladı. Birleşmiş Milletler Sözleşmesi (26 Haziran 1945) saldırı savaşını yasaklamıştı (bkz. Madde 1.1, 2.3, 2.4) ve GCIV Madde 47, Bölüm III'ün birinci paragrafı: İşgal altındaki topraklar, savaş yoluyla elde edilebilecek toprak kazanımlarını şu şekilde sınırlandırmıştır:

*İşgal altındaki topraklarda bulunan korunan kişiler, bir ülkenin işgali sonucunda, o ülkenin kurumlarında veya hükümetinde yapılacak herhangi bir değişiklikle, hiçbir durumda veya hiçbir şekilde bu Sözleşmenin yararlarından yoksun bırakılamazlar, ne işgal edilen toprakların makamları ile işgalci devlet arasında akdedilen herhangi bir anlaşma ile, ne de işgal edilen toprakların tamamının veya bir kısmının herhangi bir ilhakı ile.*
49. madde, insanların işgal altındaki devletin toprakları dışına veya topraklarına zorla kitlesel hareketini yasaklamaktadır:

*Korunan kişilerin işgal edilmiş topraklardan işgal edilen ülkeden işgalci devletin topraklarına veya işgal edilmiş olsun ya da olmasın başka bir ülkenin topraklarına bireysel veya toplu olarak cebren nakilleri ve sürgünleri, amaçları ne olursa olsun yasaktır.* ... *İşgalci Güç, işgal ettiği topraklara kendi sivil nüfusunun bir kısmını sürgün etmeyecek veya transfer etmeyecektir.*
Protokol I (1977): "Uluslararası Silahlı Çatışmaların Kurbanlarının Korunmasına İlişkin 12 Ağustos 1949 tarihli Cenevre Sözleşmelerine Ek Protokol"ün işgali kapsayan ek maddeleri vardır, ancak ABD dahil birçok ülke bu ek protokolü imzalamamıştır.

Savaşın sonucu olarak topraktan ayrılma durumunda, barış anlaşmasında "kabul eden ülke"nin belirtilmesi, yalnızca, söz konusu ülkenin uluslararası toplum tarafından bölgede sivil hükümet kurma yetkisine sahip olduğu anlamına gelir. Başlıca işgalci gücün askeri hükümeti, barış anlaşmasının yürürlüğe girdiği zaman noktasından, yasal olarak değiştirilene kadar devam edecektir.

William E. Birkhimer, 1914 3. Baskı *Askeri Yönetim ve Sıkıyönetim'de* belirtildiği gibi, "Askeri hükümet yasal olarak yer değiştirinceye kadar devam eder" kuraldır.

### İşgalin başlaması

 Alman birlikleri, Fransa-Prusya Savaşı'ndaki (1870-71) zaferlerinden sonra Paris'teki Champs-Élysées'de geçit töreni yapıyor
1907 Lahey Sözleşmesi'nin 42. Maddesi, "bölge, fiilen düşman ordunun yetkisi altına girdiğinde işgal edilmiş sayılacağını" belirtir. İşgalci bir gücün işgal altındaki topraklar üzerinde hükûmet yetkisini kullandığı yönetim biçimine *askerî hükümet* denir. Ne Lahey Sözleşmeleri ne de Cenevre Sözleşmeleri bir "işgal" fiilini özel olarak tanımlamakta veya ayırt etmektedir. Cenevre Sözleşmelerinin 2. maddesi, silahlı direnişle karşılaşılmayan durumları da kapsayacak şekilde genişletildi.

Bir işgalin başlaması için askeri hükûmetin başladığının resmi bir duyurusu olması veya belirli bir sayıda insanın yerinde olması gerekliliği yoktur. Birkhimer şöyle yazar:

> Askeri yönetimin yasal olarak göreve başlaması ve uygulanması için muzaffer komutanın bir kısmının ilanına gerek yoktur. Bu hükümet, eski egemenliğin devrilmesinden ve artık kontrolün muhalif orduda olmasından kaynaklanmaktadır. Yine de, böyle bir bildiri yayınlamak, işgal altındaki bölgede yaşayan herkese, fatihi yetkisini kullanırken yönetecek olan davranış kurallarını yayınlamak için yararlıdır. Wellington, aslında, daha önce de belirtildiği gibi, komutanın iradesinin yerine getirileceği kuralları açıkça belirlemek zorunda olduğunu söyledi. Ancak savaş hukuku bunu zorunlu olarak gerektirmez ve pek çok durumda yapılmaz. Böyle olmadığında, ülkenin düşman tarafından askeri olarak işgal edilmiş olması gerçeği, ilgili herkese, düzenli olanın yerini askeri bir hükümetin aldığı konusunda yeterli bildirim olarak kabul edilir. (s. 25-26)
>
>

### İşgalci güç

 Napolyon'un İspanya'yı işgaline İspanyol gerilla direnişi
Savaş hukukunda bahsedildiği şekliyle "işgalci güç" terminolojisi, en uygun şekilde "başlıca işgalci güç" veya alternatif olarak "işgalci güç" olarak çevrilir. Bunun nedeni, vekalet yasasının her zaman mevcut olmasıdır.

Acentelik yasası çok genel bir kalıp olduğundan, bu durumda öncelikle söz konusu "güçler" arasındaki ilişkileri düzenleme aracı olarak uygulanabilir, ancak lojistikle ilgili hususların bazen dikkate alınması gereken bir soru olduğundan, bu tanım, daha genel olarak tüm olası askeri koalisyon türleriyle ilgili olmasına rağmen, analojiyle savaş ağalarıyla ilgili olarak analiz edilebilecek bağlamların dışında her zaman uygulanabilir değildir.

Tanımlanmış ve modern savaş hukukunun uygulanmasıyla belirlenen çoğu bağlamda, ajanslara delegasyon genellikle sivil örgütlerle ilgili olma eğilimindedir. Yukarıdaki gibi hukuki mülahazalar, diğer durumlarda, söz konusu yetkiler arasında yalnızca rızaya dayalı olarak kalır. Örneğin, 1948'de Nürnberg'deki ABD Askeri Mahkemesi şöyle der:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “
 | İşgalde, işgalci güç, herhangi bir yasal hak nedeniyle düşman topraklarını elinde tutmaz. Tam tersine, yalnızca güvencesiz ve geçici bir fiili denetim uygular. Bu, Lahey Tüzüğü'nün 42. Maddesi'nde, bir askeri işgalciye yalnızca 'gerçekten onun kontrolü altında bulunan' düşman topraklarında belirli sınırlı haklar veren Madde 42'de görülebilir.
 | ”
 |

### İşgalin sonu

Kural: İşgal, yasal olarak yeri alınana kadar devam eder. Eyal Benvenisti'ye göre, işgal bir dizi yolla sona erebilir, örneğin: "etkili kontrolün kaybı, yani işgalci artık otoritesini kullanamayacak duruma geldiğinde; egemenin (devrik hükümet) gerçek rızasıyla; bir barış anlaşmasının imzalanmasıyla veya yetkinin işgal altındaki halk tarafından referandum yoluyla kabul edilen ve uluslararası kabul görmüş bir yerli hükümete devredilmesiyle".

Bu, şu şekilde açıklanmaktadır: "Toprak ilhakının olmadığı durumda, barış anlaşmasının yürürlüğe girmesiyle işgal sona erer."

*Örnek:* (1) İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra Japonya. Japonya, 28 Nisan 1952'de San Francisco Barış Antlaşması'nın yürürlüğe girmesiyle egemenliğini yeniden kazandı. Başka bir deyişle, Japonya için bu tarih itibarıyla sivil bir hükümet kuruldu ve faaliyete girdi.
Bölgesel bir ayrılma durumunda, resmi bir barış anlaşması olmalıdır. Ancak barış antlaşmasının yürürlüğe girmesi işgalin sona erdiği anlamına gelmez.

*Örnek:* (1) İspanya-Amerika Savaşı'ndan sonra Porto Riko. Askeri hükümet, 11 Nisan 1899'da 1898 Paris Antlaşması'nın yürürlüğe girmesinden sonra Porto Riko'da bulunmaya devam etti ve sadece 1 Mayıs 1900'de Porto Riko'nun sivil hükümetinin başlamasıyla sona erdi.
*Örnek:* (2) İspanya-Amerika Savaşı'ndan sonra Küba. Askeri hükümet, 1898 Paris Antlaşması'nın 11 Nisan 1899'da yürürlüğe girmesinden sonra da devam etti ve ancak 20 Mayıs 1902'de Küba Cumhuriyeti'nin sivil hükümetinin başlamasıyla sona erdi.
Bu nedenle, en temel düzeyde, "yasal olarak ikame edilen" terminolojisi, "yasal olarak, başlıca işgalci gücün ulusal (veya "federal") hükûmeti tarafından tamamen tanınan bir sivil hükûmet tarafından ikame edilen" anlamında yorumlanır.

## İşgal örnekleri

 "Sovyet İşgal Bölgesi" yazılı Alman damgası, 1948
Çoğu savaşta bazı bölgeler düşman ordunun yetkisi altına girer. Çoğu işgal, düşmanlıkların sona ermesiyle sona erer. Bazı durumlarda işgal edilen topraklar iade edilir, diğerlerinde toprak işgalci gücün kontrolü altında kalır, ancak genellikle askeri olarak işgal edilmiş topraklar gibi değildirler. Askeri işgal altında en çok genişleyen bölgeler, I. Dünya Savaşı ve II. Dünya Savaşı'nın sonucu olarak ortaya çıktı:

* 1917-1920 yılları arasında Orta Doğu'nun çoğunu kapsayan İşgal Edilmiş Düşman Toprakları Yönetimi (İEDTY) - Fransız (İEDTY Kuzey) ve İngiliz (İEDTY Güney) bölgelerine ayrıldı;
* İkinci Dünya Savaşı sonrasında Müttefik işgali altındaki Almanya (1945-1949)

 İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail askeri kontrol noktası .
İşgal, genellikle, bölgenin geri verilmesinden veya ilhak edilmesinden önceki geçici bir aşamadır. Güney Afrika'nın Namibya'yı ve Endonezya'nın Doğu Timor'u işgalleri ile Türkiye'nin Kuzey Kıbrıs'ı ve Fas'ın Batı Sahra'yı işgalleri gibi 1945 sonrası önemli sayıda işgal yirmi yıldan fazla sürmüştür. Dünyanın en uzun süre devam eden işgallerinden biri, İsrail'in Doğu Kudüs ve Gazze Şeridi (1967'den günümüze) dahil olmak üzere Batı Şeria'yı işgalidir. İddia edilen diğer uzun süreli işgaller arasında Arjantin'in egemen bölge olarak iddia ettiği Falkland Adaları/Malvinas'ın (1833-günümüz) Birleşik Krallık tarafından işgali, Tibet'in Çin Halk Cumhuriyeti tarafından işgali (1950) ve Hawaii'nin Amerika Birleşik Devletleri tarafından işgali bulunmaktadır (1893). *The War Report*, bu durumlarda işgalin gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda hiçbir belirleme yapmaz.

20. yüzyılın ikinci yarısında gerçekleşen işgaller şunlardır:

* Mısır'ın Gazze'yi işgali, 1949/59-1967
* Hindistan'ın Goa'yı işgali, ardından ilhakı (1961)
* Endonezya'nın Batı Yeni Gine'yi işgali ve ardından ilhakı (1963)
* Batı Golan Tepeleri'nin İsrail tarafından işgali (1967-81), ardından ilhakı (1981)
* Kuzey Kıbrıs'ın Türkiye tarafından işgali (1974-günümüz)
* Etiyopya'da Ogaden'in Somali tarafından işgali (1977-1978)
* Doğu Timor'un Endonezya tarafından işgali ve ardından ilhakı (1975-1999)
* Batı Sahra'nın Fas tarafından işgali, ardından çoğu bölgeyi ilhakı (1975)
* Birinci Dağlık Karabağ Savaşı ile 2020 savaşı (1994-2020) arasında Dağlık Karabağ'ı çevreleyen Ermenistan işgali altındaki topraklar
* ABD'nin Küba'nın Guantanamo Körfezi'ni işgali (1959-günümüz)

21. yüzyılda meydana gelen en son işgaller şunlardır:

* Gash-Barka Bölgesi, 2000 yılında Eritre-Etiyopya Savaşı sırasında ele geçirildi.
* 2003-2011 Irak Savaşı sırasında ABD tarafından işgal edilen Irak (Bkz: Geçici Koalisyon Yönetimi)
* Somali'deki savaş sırasında (2006-09) işgal edilen Somali bölgeleri
* 1992/2008'den beri Rusya'nın Gürcistan'ı işgali (Bkz: Gori ve Poti, Rusya-Gürcistan Savaşı sırasında Rusya tarafından işgal edildi)
* Ukrayna'da Donbass bölgesi ve Kırım'ın 2014'ten beri Rusya tarafından işgali, ardından 2014'te Kırım'ın ilhakı (Bkz: Ukrayna'ya Rus askeri müdahalesi, Donbass Savaşı, Rusya'nın Ukrayna'yı işgali)
* 2016'dan beri Suriye muhalefetini desteklemek için Kuzey Suriye'deki Türkiye
* 1974'ten bu yana Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni desteklemek için Kuzey Kıbrıs'taki Türkiye
* Birleşik Arap Emirlikleri, Yemen İç Savaşı sırasında 2018'de Sokotra'yı devraldı.

## Ayrıca bakınız

* Muz Savaşları
* İşgal Almanyası
* Alman işgali altındaki Avrupa

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Simon Collard-Wexler. 2013. *Yabancı İşgaline Direnişi Anlamak 17 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.* . Doktora tezi, Columbia Üniversitesi.
* İşgal altındaki bölge - yasal konular 8 Mart 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., toprakların düşman güçler tarafından işgaline ilişkin yasal hükümler ve IHL tarafından korunan insanlar üzerindeki etkileri.
* David Kretzmer, *Adaletin İşgali: İsrail Yüksek Mahkemesi ve İşgal Altındaki Topraklar.* New York Press Eyalet Üniversitesi, 2002. 0-7914-5338-3ISBN'si 0-7914-5338-3 ;0-7914-5337-5
* Sander D. Dikker Hupkes, *İşgal Nelerden Oluşur?* Çekilmeden *sonra Gazze Şeridi'nde işgalci güç olarak İsrail*, Leiden: Jongbloed 2008, 110 sayfa, 978-90-70062-45-3 Açık Erişim
* İşgal 17 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* İşgal Yasası Michal N. Schmitt (Irak'ın işgali ile ilgili)
* İşgal Hukuku 9 Ağustos 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Yargıç General'in Okulu, Birleşik Devletler Ordusu
* Askeri Hükümet ve Sıkıyönetim, William E. Birkhimer, üçüncü baskı, gözden geçirilmiş (1914), Kansas City, Missouri, Franklin Hudson Publishing Co.
* FM 27-10 "The Law of Land Warfare," DEPARTMENT OF THE ARMY, WASHINGTON 25, D.C., 18 July 1956. (This manual supersedes FM 27–10, 1 October 1940, including C 1, 15 November 1944. Changes required on 15 July 1976, have been incorporated within this document.) Chapter 6, OCCUPATION [1] 10 Ekim 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Bellal, A. (editör). (2015) Savaş raporu: 2014'te silahlı çatışma 22 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. . Birleşik Krallık: Oxford University Press.

## Dış bağlantılar

* İşgal Çalışmaları Araştırma Ağı 5 Kasım 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Askeri işgal üzerine çalışan küresel akademisyenler topluluğu için disiplinler arası merkez