Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Somali tarihi

**Somali Tarihi**, Antik Çağlara kadar dayanan uzun bir tarih şerididir. Antik Çağ'da, Somali'deki siyasal varlıklar;

* Punt Krallığı
* Malaoitler
* Mosilonyalılar

Orta Çağ, Somalisi'ndeki politik varlıklar;

* İfat Krallığı
* Adal Sultanlığı
* Ajura İmparatorluğu
* Gobroon Hanedanı
* Warsangali Sultanlığı

Yakın Çağ'da, Somali'deki sîyasi varlıklar;

* Hobyo Saltanatı
* Derviş Devleti
* İtalyan Somalisi
* Britanya Somalisi
* İtalyan Doğu Afrikası

Yeni Çağ'da, Somali'deki politik varlıklar;

* Aden Adde Yönetimi
* Shermarke İdaresi
* Somali Demokratik Cumhuriyeti
* Somali Anarşisi
* Somali İç Savaşı
# İfat Sultanlığı

| İfat Sultanlığıسلطنة عفت İfat Sultanlığı |
| --- |
| 1275-1403 |
| 14. yy.'da İfat Sultanlığı sınırları |
| Başkent | * Wafāt (1275–1387)
* Zeyla (1387–1403)
 |
| Resmî dil(ler) | Arapça |
| Hükûmet | Monarşi |
| Sultan |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1185–1228 (ilk)  | Ömer Velasma |
| • 1376–1403 (son)  | II. Sa'ad ad-Din |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1275 |
| • Dağılışı  | 1403 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Shewa Sultanlığı
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Adal Sultanlığı
 |  |

 |

 |

**İfat Sultanlığı** veya **Zeyla Krallığı** Afrika Boynuzu'nun doğu bölgesinde, 13. yüzyılın sonları ile 15. yüzyılın başları arasında hüküm sürmüş Sünni bir Müslüman devletiydi.

## Tarihçe

1435 civarında Arap tarihçi Makrizi'ye göre Sultan Ömer Velasma, İfat'ın ilk hükümdarıydı. Makrizi, Ömer'in 1275 civarında öldüğünü ve yerine "dört veya beş oğlunun" geldiğini ve her birinin kısa bir süre hükümdarlık yaptığını belirtti. Sonunda I. Sabreddin iktidara geldi ve İfat'ı yönetti. Habeşistan'a karşı savaşa giren ilk hükümdardı. Makrizi'ye göre ondan sonra tahta Sultan Ali geçti. Ancak Sultan Ali kısa süre sonra Etiyopya İmparatorluğu himayesine geri döndü çünkü Makrizi'ye göre halk desteğinden yoksundu. Bu, İmparator Yagbe'u Seyon'un kıyı boyunca daha batıda, Zeyla civarına yakın bir sefer düzenlemesine olanak sağladı. 1376'da, II. Sa'ad ad-Din olarak da adlandırılan Sultan Sa'ad ad-Din Abdul Muhammed, Habeş Hristiyan ordusuna saldıran kardeşinin yerine iktidara geldi. 1403 yılında devlet yıkıldı.

## Ordu

Etiyopyalı tarihçi Muhammed Hassen'e göre İfat Sultanlığı'nın piyadeleri Argobba halkından oluşuyordu.

## Dil

19. yüzyıl Etiyopyalı tarihçi Asma Giyorgis, bizzat Arapça konuşulduğunu öne sürmüştür.

## Kaynakça
# Adal Sultanlığı

| AdalAdal Sultanlığı |
| --- |
| 1415–1577 |
|

Ahmed el-Ghazi'nin ordusu tarafından kullanılan birleşik üç sancak |
|  |
| Başkent | * Siyara (II. Sabr ad-Din'nin Somali topraklarına dönüşünde Adal'ın ilk başkenti)
* Zeila (eski Ifat Sultanlığı başkenti, Adal'ın 1415–1420 yılları arasındaki başkenti)
* Dakkar (1420–1520 yılları arasındaki başkent)
* Harar 1520–1577
* Aussa 1577–1577
 |
| Yaygın dil(ler) | Somalice, Hararice, Afarca ve Arapça |
| Resmî din  | İslam |
| Hükûmet | Krallık |
| Sultan, İmam, Emir |  |
| Tarihî dönem | Orta Çağ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1415 |
| • Sabr ad-Din III, Yemen'deki esaretinden döner ve başkent Dakkar'a taşınır  | 1415 |
| • I. Yeşak ile savaşıldı  | 1415–1429 |
| • Başkent Harar'a taşındı  | 1433 |
| • Veraset Krizi  | 1518–1526 |
| • Etiyopya–Adal savaşı  | 1520 |
| •   | 1529–1543 |
| • Dağılışı  | 1577 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Evfat Sultanlığı
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Osmanlı İmparatorluğu
 |  |
| Harar Sultanlığı
 |  |
| İshak Sultanlığı
 |  |

 |

 |

**Adal**, bugünkü Cibuti, Somali ve Etiyopya topraklarında hüküm sürmüş ve Müslümanlarla Habeş Hristiyanları arasındaki savaşlarda önemli rol oynamış bir Müslüman emirliğidir.

Tarihte bu devletten ilk defa Habeş kralı Amda Şeyon'un 1332 yılında Müslümanlarla yaptığı muharebelerde bahsedildi. Sonraki çağlarda Habeş imparatorları ile Adal hükümdarları arasındaki münasebetler bazen dostça, bazen düşmanca devam etti. Adal emirliği, 16. yüzyıl'dan itibaren önemini kaybetti ve ortadan kalktı.

## Kaynakça
# Songhay İmparatorluğu

| Songhay İmparatorluğu |
| --- |
| y. 1430-1591 |
| Songhay İmparatorluğu'nun yayıldığı topraklar (1500'ler civarı) |
| Başkent | Gao |
| Yaygın dil(ler) | * Fulanice
* Hausaca
 |
| Hükûmet | İmparatorluk |
| İmparator |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1464-1492  | Sonni Ali |
| • 1492-1493  | Sonni Baru |
| • 1493-1528  | Ture Muhammed |
| • 1529-1531  | Askia Musa |
| • 1531-1537  | Askia Mohammad Benkan |
| • 1537-1539  | Askia Isma'il |
| • 1539-1549  | I. Askia Ishaq |
| • 1549-1582/1583  | Askia Daoud |
| • 1588-1592  | II. Askia Ishaq |

 |
| Tarihî dönem | Yeni Çağ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | y. 1430 |
| • Sunni Hanedanı başlar  | 1468 |
| • Askiya Hanedanı başlar  | 1493 |
| • Dağılışı  | 1591 |

 |
| Yüzölçümü |
| 1550 | 800.000 km2 |
| Para birimi | Cowry |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Mali İmparatorluğu
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Saadiler
 |  |

 |

 |

1500 yılı Songhay İmparatorluğu'nun sınırları
7. yüzyılın ortalarından 1593'e dek bugünkü Mali, Burkina Faso ve Nijer devletlerinin topraklarında hüküm sürmüş devlet. Daha önceleri **Gao Krallığı** olarak bilinen devlet 1493'ten sonraki krallar **Songhai** hanedanından geldiği için Songhai İmparatorluğu olarak adlandırılmaya başlanmıştır.

## Tarihi

Devletin 650'li yıllara doğru kurulduğu tahmin edilmekte olup, 750'li yıllardan itibarenki kralların adları bilinmektedir. Başlangıçta Mali Devleti'ne tâbi olan Gao Krallığı merkezini Kukiya şehri olarak belirlemiştir. 1000 yılından sonra taht şehri Gao olmuş, 1009'a dek putperestlik inancına sahip olan krallar bu tarihte Müslümanlığı kabul etmiştir. Başlangıçta berberi ırkından olan hanedanlar giderek daha fazla zencilerle karışmışlardır.

11. yüzyılın ikinci yarısında Murabıtlar Devleti'ne tâbi olan Gao Krallığı bu devletin yıkılışından sonra giderek güçlendi ve 29 Ocak 1468'de Timbuktu'yu, 1473'te 'de Djenne'yi fethederek topraklarını iyice genişletti.

Devletin tüm toprakları 1591-93 arasında bir dizi askeri seferle Fas Krallığı'nın eline geçti.

## Kaynakça
# Varsangali Sultanlığı

| Saldanadda Warsangeli سلطنة الورسنجلي‎‎ Varsangali Sultanlığı |
| --- |
| 1218-1886 |
| Başkent | Las Korey |
| Yaygın dil(ler) | Somalice, Arapça |
| Hükûmet | Monarşi |
| Sultan |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1298-1311  | Garad Didin |
| • 1897-1960  | Mahmud Ali Şire |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1218 |
| • Kuruluş  | 1218 |
| • Yıkılış  | 1886 |
| • Dağılışı  | 1886 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Derviş Devleti
 |  |
| Britanya Somalisi
 |  |

 |

 |

**Varsangali Sultanlığı** (Somalice: Saldanadda Warsangeli; Arapça: سلطنة الورسنجلي‎‎, *Saltanat'ül Varsangali*), kuzeydoğu ve kısmen güneydoğu Somali'de varlığını sürdüren bir sultanlıktı. Sultanlık, 13. yüzyılda kurulmuş olup bölgede kurulmuş en büyük sultanlıklardan biriydi ve en parlak döneminde Sanag bölgesi ve ülkenin kuzeydoğusundaki Bari bölgesinin bir kısmını içeriyordu. 1884'te Büyük Britanya, Varsangali Sultanlığı da dahil olmak üzere kuzey Somalili sultanlarla çeşitli antlaşmalar ile bölgede Britanya Somalisi adında himaye kurdu.

Varsangali klan ağacı
## Kaynakça

* Lewis. I. M. *A Modern History of Somalia: Nation and State in Horn of Africa.* Ohio: Ohio University Press, 1960.
* Hess. Robert L. "The 'Mad Mullah' and Northern Somalia". *The Journal of African History*, vol 5, no. 3 p. 415–433. Cambridge: Ohio Cambridge University Press, 1964.
* Speke. John Hanning. "Sultan/Garaad Mohamoud Ali—Hidden Treasure—Royal Reception—Sultan Tries my Abban". *What Led to the Discovery of the Source of the Nile*. Edinburgh: Edinburgh William Blackwood and Sons 1864.
* British Empire. *Protection treaties with Somaliland tribes*. Edinburgh: William Blackwood and sons, 1887.
* Lewis. I. M. *Pastoral Democracy: A Study on Pastoralism and Politics among the Northern Somali Clans*. Ohio: Ohio University Press, 1958.
* Alinur, Said. "Abyssinian Invasion: Reminder of a Seven Century old Animosity". 17 January 2007. Source21 Eylül 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Warsangeli Sultanate19 Mayıs 2018 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Srivijaya

Srivijaya imparatorluğunun 7. yüzyılda Palembang'da başlayan, ardından Sumatra'nın çoğuna uzanan ve ardından Java, Riau Adaları, Bangka Belitung, Singapur, Malay Yarımadası, Tayland, Kamboçya, Güney Vietnam, Kalimantan, Sarawak, Brunei, Sabah genişlemesi. 13. yüzyılda Jambi'de Dharmasraya Krallığı olarak sona erdi.
**Srivijaya** (Endonezyaca: Sriwijaya) Güneydoğu Asya'nın çoğunu etkileyen ve Sumatra adasına (günümüz Endonezya'sında) dayanan bir Budist talassokratik imparatorluktu. Srivijaya, Budizmin MS 7. yüzyıldan 11. yüzyıla kadar yayılması için önemli bir merkez görevi gördü. Batı Denizcilik Güneydoğu Asya'nın çoğuna hakim olan ilk yönetimdi. Konumu nedeniyle deniz kaynaklarını kullanan karmaşık bir teknoloji geliştirdi. Ayrıca ekonomisi giderek artan bir şekilde bölgede gelişen ticarete bağımlı hale geldi ve böylece onu prestijli mallara dayalı bir ekonomiye çevirdi.

En erken referans 7. yüzyıldan kalmadır. Tang hanedanından Çinli bir keşiş olan Yijing, Srivijaya'yı 671 yılında altı aylığına ziyaret ettiğini yazdı. Srivijaya adının geçtiği bilinen en eski yazıt 16 Haziran 682 tarihli Sumatra, Palembang yakınlarında bulunan Kedukan Bukit yazıtıdır. 7. yüzyılın sonları ile 11. yüzyılın başları arasında Srivijaya, Güneydoğu Asya'da bir hegemon haline geldi. Komşu Mataram, Khmer ve Champa ile yakın etkileşimlere ve genellikle rekabete girdi. Srivijaya'nın ana dış çıkarı, Çin ile Tang'tan Song hanedanlığına kadar süren kazançlı ticaret anlaşmalarını sağlamaktı. Srivijaya'nın Orta Doğu'daki İslami Halifeliğin yanı sıra Bengal'deki Budist Pala ile dini, kültürel ve ticari bağlantıları da vardı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Srivijaya ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Britannica Ansiklopedisi: Srivijaya imparatorluğu 17 Eylül 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Güneydoğu Asya'daki Srivijaya Krallığı hakkında makaleler Archaeology.com 7 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Tarih öncesinden günümüze Endonezya'nın zaman çizelgesi: bilgi için dönemi tıklayın 6 Şubat 2007'de Wayback Machine'de arşivlendi
* Çevrimiçi Melayu: Çriwijaya Krallığı
* Candi Muaro Jambi 6 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Śrīvijaya―Chaiya'ya DoğruーSrivijaya'nın Tarihi - Takahashi Suzuki 16 Haziran 2012 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Chaiya Ulusal Müzesi
# Tibet İmparatorluğu

| Tibet İmparatorluğuབོད་ཆེན་པོ bod chen po |
| --- |
| 618-842 |
|

Bayrak |
| Tibet İmparatorluğu |
| Başkent | Lhasa |
| Yaygın dil(ler) | Tibet dilleri |
| Hükûmet | Monarşi |
| İmparator |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 618-650  | Songtsen Gampo (ilk) |
| • 753-797  | Trisong Detsen |
| • 815-838  | Ralpacan |
| • 838-842  | Langdarma (son) |

 |
| Hükûmet başkanı |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 652-667  | Gar Tongtsen Yulsung |
| • 685-699  | Gar Trinring Tsendro |
| • 782-783  | Nganlam Takdra Lukhong |
| • 783-796  | Nanam Shang Gyaltsen Lhanang |

 |
| Banchenpo |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 798-?  | Nyang Tingngezin Sangpo (ilk) |
| • ?-838  | Dranga Palkye Yongten (son) |

 |
| Tarihî dönem | Geç Antik Çağ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 618 |
| • Dağılışı  | 842 |

 |
| Yüzölçümü |
| 800 | 4.600.000 km2 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Tuyuhun
 |
|  | Tang Hanedanı
 |

 |  |

 |

**Tibet İmparatorluğu** (Tibetçe: བོད་ཆེན་པོ *bod chen po*, "Büyük Tibet"), MS 7. ve 9. yüzyıllarda Tibet Platosu ile Doğu Asya, Orta Asya ve Güney Asya'nın bir bölümüne kadar uzanan bir imparatorluk idi.

## Notlar

Wikimedia Commons'ta Tibet İmparatorluğu ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* "The Early History of Tibet. From Chinese Sources" 19 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. S. W. Bushell, *The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland*, New Series, Vol. 12, No. 4 (Oct., 1880), pp. 435–541, Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland
* "Yarlun Geneagraphy"
# Tikal

Tikal Milli Parkı| UNESCO Dünya Mirası |
| --- |
| **Tikal Tapınağı** 47 metre yüksekliğindedir. |
| Konum |  Guatemala |
| Kriter | Karma: i, iii, iv, ix, x |
| Referans | 64 |
| Tescil | 1979 (3. oturum) |
| Bölge | Latin Amerika ve Karayipler |
| Koordinatlar | ﻿ / ﻿ |

**Tikal**, bugünkü Guatemala'daki yağmur ormanlarındaki Peten ilinin kuzeybatısında bulunan en büyük Maya kenti ve tören merkezidir. Güney düzlüklerindeki öteki Maya merkezleri gibi Tikal da orta oluşum döneminde (M.Ö. 900-300) küçük bir köydü. Geç oluşum döneminde (M.Ö. 300-M.S. 100) büyük piramit ve tapınakların yapılmasıyla önemli bir tören merkezi haline geldi. Klasik dönemde büyük saraylar, piramitler, alanlar yapıldı. Maya hiyeroglif yazısı ve karmaşık takvim sistemi ortaya çıktı, anıtsal heykeller ve vazo resimleriyle üstün bir Maya sanatı gelişti.

## Galeri

* Tapınak II olarak adlandırılan piramit, Tikal
* Tapınak III'te bulunan bir tasvir, Kara Güneş
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## Kaynakça

## Başvurular

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Tikal ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

Vikigezgin'de Tikal ile ilgili gezi rehberi bulunmaktadır.

* Official site 9 Mayıs 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.,Guatemala Kültür ve Spor Bakanlığı (İspanyolca)
* CyArk'da Tikal Dijital Medya Arşivi
* Tikal Google Street View 26 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Türk-İran geleneği

Türk ve Farsça dillerinde Keykhatu fermanı
Kompozit **Türk-Fars geleneği**, 9. ve 10. yüzyıllarda Horasan ve Mâverâünnehir'de (günümüzde İran, Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Afganistan, Kırgızistan ve Kazakistan'ın bazı kesimleri) ortaya çıkan farklı bir kültüre atıfta bulunmaktadır. İran menşeli olduğu iddia edilen bir okur yazar geleneğine dayanmış ve Türk hükümdarlar tarafından himaye edilmiştir. Sonraki yüzyıllarda, Türk-Fars kültürünü, fethedilen halklar tarafından komşu bölgelere daha ileri götürülecek ve sonunda Batı Asya (Orta Doğu), Orta Asya ve Güney Asya (Hint Alt Kıtası) egemen ve seçkin sınıflarının egemen kültürü haline gelecektir.

## Türk-Fars devletleri ve hanedanlarının listesi

### Büyük İran

| İsim
 | Yıllar
 | Harita
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Gazneliler
 | 977–1186
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış Türk kökenli imparatorluk.
* Soylarının son Sasani hükümdarı III. Yezdicerd'den (632-651) geldiğini iddia ediyorlardı.
 |
| Büyük Selçuklu İmparatorluğu
 | 1037–1194
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış Oğuz Türk'ü kökenli imparatorluk.
 |
| Harezmşahlar Devleti
 | 1077–1231
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış, Türk memlük kökenli Sünni Müslüman imparatorluk.
 |
| Timur İmparatorluğu
 | 1370–1507
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış Türk-Moğol kökenli imparatorluk.
 |
| Karakoyunlular
 | 1374–1468
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış Türkmen (Oğuz Türkü) kökenli kabile konfederasyonu.
 |
| Akkoyunlular
 | 1378–1508
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış Türkmen (Oğuz Türkü) kökenli kabile konfederasyonu.
 |

### Asya

| İsim
 | Yıllar
 | Harita
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Kutbşahlar
 | 1518–1687
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış Türkmen (Oğuz Türkü) kökenli hanedan.
 |
| Babür İmparatorluğu
 | 1526–1857
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış Türk-Moğol kökenli imparatorluk.
 |

### Anadolu

| İsim
 | Yıllar
 | Harita
 | Notlar
 |
| --- | --- | --- | --- |
| Anadolu Selçuklu Devleti
 | 1077–1308
 |  | * Kültürel olarak Farslaşmış Oğuz Türk kökenli sultanlık.
 |

## Ayrıca bakınız

* Farslaşmış toplum
* Osmanlı kültürü
* Pers İmparatorluğu
* Türkleştirme

## Kaynaklar

* Subtelny, Maria E. (2007). *Timurids in Transition: Turko-Persian Politics and Acculturation in Medieval Iran*. Brill.

## Kaynakça
# Vietnam tarihi

**Vietnamtarihi**, yaklaşık 20.000 yıl öncesine kadar izlenebilir. Günümüz Vietnam bölgesine gelip yerleşen ilk modern insanlar, günümüz Negritos'unun ataları olarak görülen Hoabinhianlar olarak bilinir. Hâlâ araştırma aşamasında olan 1965 tarihli arkeolojik bulgular yaklaşık yarım milyon yıl öncesine, Orta Pleistosen dönemine kadar uzanan, *Sinanthropus* ile yakından ilişkili iki hominin kalıntılarını göstermektedir.

Kızıl Nehir vadisi, kuzeyde ve batıda dağlar ve ormanlarla, doğuda denizle ve güneyde Kızıl Nehir Deltası ile sınırlanan doğal bir coğrafi ve ekonomik bölge oluşturdu. Kızıl Nehir'in taşmasını önlemek, hidrolik sistemler inşa etmek, ticaret alışverişi yapmak ve işgalcileri püskürtmek için tek otoriteye ihtiyaç duyulması, yaklaşık MÖ. 2879'da ilk efsanevi Vietnam devletlerinin kurulmasına neden oldu. Devam eden arkeoloji çalışmaları, Vietnam Đông Sơn kültürünün MÖ 700 civarında Kuzey Vietnam, Guangxi ve Laos'a kadar izlenebileceğini öne sürmektedir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Wikimedia Commons'ta Vietnam tarihi ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur
* Virtual Vietnam Archive 7 Kasım 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Texas Tech University)
* Thư viện Sử – Viện Việt Học 19 Nisan 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Institute of Vietnamese Studies) Pdfs of Vietnamese history books
# Dai Viet

| Dai VietĐại Cồ Việt Quốc (大瞿越國) Đại Việt Quốc (大越國) |
| --- |
| 968-1804 |
| Khmer İmparatorluğu, Lavo Krallığı/Dvaravati, Haripunjaya, Champa, Dai Viet, Pagan Krallığı, Srivijaya ve çevresindeki devletleri gösteren MS 1000 - 1100 civarı Güneydoğu Asya Anakara haritası. |
| Başkent | Hoa Lư (968-1010) Hanoi (1010-1398, 1428-1789) Ho Hanedanı'nın Kalesi (1398-1400) Huế (1789-1804) |
| Resmî dil(ler) | Vietnamca |
|

---

 |
| Yaygın dil(ler) | Tay-Kaday dilleri |
| Resmî din  | Budizm (968'den 1400'e kadar devlet dini) |
| Hükûmet | Mutlak monarşi (968-1533, 1788-1804)

---

Monarşik feodal askerî diktatörlük (1533-1788) |
| İmparator |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 968-980  | Đinh Bộ Lĩnh (ilk) |
| • 1802-1804  | Gia Long (son) |

 |
| Askerî diktatörler |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1533-1545  | Nguyễn Kim (ilk) |
| • 1545-1786  | Trịnh lordları |
| • 1786-1788  | Quang Trung |

 |
| Tarihî dönem | Yakın Çağ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 968 |
| • Ming Hanedanı işgali  | 1407-1427 |
| • Lê Thánh Tông  | 1460-1497 |
| • Vietnam  | 1804 |

 |
| Nüfus |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1200  | 1.200.000 |
| • 1400  | 1.600.000 |
| • 1539  | 5.625.000 |

 |
| Para birimi | Banknot |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Nguyễn Hanedanı
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu | * Vietnam
* Çin
* Laos
* Kamboçya
 |

**Dai Viet** (orijinal yazımıyla Đại Việt ya da Büyük Viet; veyahut Đại Cồ Việt ya da Vietnam İmparatorluğu; ya da sık kullanılan adıyla Annam) 968 yılında Đinh Bộ Lĩnh tarafından kurulan ve 1804'e kadar (1407-1428 arasında Ming Hanedanı işgaline uğradı ve daha sonra tekrar bağımsız oldu) hüküm süren kadim bir imparatorluktur.

## Galeri

* Kraliyet bayrağı
* Hoa Lư - Dai Viet'in başkenti

## Ayrıca bakınız

* Đinh Bộ Lĩnh
* Vietnam
* Lê hanedanı

## Kaynakça
# Gana İmparatorluğu

| Gana İmparatorluğuغانا *Wagadou* واغادو |
| --- |
| y. 100-300-y. 1200'lerin başı |
| Gana İmparatorluğu Haritası. |
| Başkent | Koumbi Saleh |
| Yaygın dil(ler) | Soninke, Malinke, Mande |
| Resmî din  | İslam |
| Hükûmet | Monarşi |
| Gana |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 700  | Kaya Magan Cissé |
| • 790lar  | Dyabe Cisse |
| • 1040-1062  | Ghana Bassi |
| • 1203-1235  | Soumaba Cisse |

 |
| Tarihî dönem | 1.-3. yüzyıl-13. yüzyıl |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | y. 100-300 |
| • Dağılışı  | y. 1200'lerin başı |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Mali İmparatorluğu
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu | * Mali
* Moritanya
* Senegal
 |

**Gana İmparatorluğu** 100 veya 300 ile 1200 yılları arasında günümüzde Mali ve Moritanya devletlerinin bulunduğu Afrika'nın batı sahillerinde kurulmuş ve Awkar, Wagadou isimleriyle bilinen monarşiyle yönetilmiş imparatorluktur.

## Kaynakça
# Wari İmparatorluğu

Genişleme ve kültürel etki alanı.
**Wari İmparatorluğu** veya **Huari İmparatorluğu**, MS 600 civarında Peru'nun Ayacucho Havzası'nda ortaya çıkan ve Peru'nun kıyı ve dağlık bölgelerinin çoğunu kapsayacak şekilde büyüyen siyasi bir oluşumdu. İmparatorluk MS 1100 yılına kadar yaklaşık 500 yıl sürmüştür. Tiwanaku ile aynı dönemde var olmuştur ve bir zamanlar bu kültürden türediği düşünülmüştür. 2008 yılında arkeologlar modern Chiclayo yakınlarında Kuzey Wari kalıntıları (Cerro Pátapo olarak da bilinir) adında bir Kolomb öncesi şehir buldular. Bu buluntu, Wari kültürüyle ilgili olarak bu kadar kuzeyde keşfedilen ilk kapsamlı yerleşimdi.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Wendell C. Bennett, *Excavations at Wari, Ayacucho, Peru* (1953).
* Gordon F. McEwan, *The Middle Horizon in the Valley of Cuzco, Peru: The Impact of the Wari Occupation of the Lucre Basin* (1987).
* William H. Isbell and Gordon F. McEwan, eds., *Huari Administrative Structure: Prehistoric Monumental Architecture and State Government* (1991).
* Katharina J. Schreiber, *Wari Imperialism in Middle Horizon Peru* (1992).
* Justin Jennings and Nathan Craig (2001). Politywide Analysis and Imperial Political Economy: The Relationship between Valley Political Complexity and Administrative Centers in the Wari Empire of the Central Andes. Journal of Anthropological Archaeology.
# Ashanti İmparatorluğu

**Ashanti Krallığı** (**Ashanti Federasyonu**), Afrika kıtasının batısında 1680 ile 1896 yılları arasında hüküm süren krallık.

Ashanti Krallığı bayrağı
Ashanti Krallığı
Sınırlarının büyük bir bölümünü günümüzde var olan Gana devletinin oluşturduğu krallık, bünyesine kattığı ülkelerin iç işlerine pek müdahalede bulunmaması nedeniyle *Ashanti Federasyonu* olarak da anılmaktadır.
Sömürge sisteminin yoğunlaştığı dönemlere kadar özellikle Hollandalılar ile ticari ilişkilerini sorunsuz ilerleten krallık, altın rezervlerinin yoğun olduğu bölgeye İngilizlerin ilgi duyması ile sorunlar yaşamaya başlamış, Afrikalı yerliler ile Avrupalılar arasındaki güvene dayalı eşit ticaret anlayışı yerini askeri alanda daha güçlü olan Avrupalıların ve özellikle İngilizlerin yerel halk üzerindeki baskıcı bir anlayışına bırakmıştı.

19.yy içerisinde yaşanan dört farklı Ashanti Savaşları ile Ashanti güçleri ile Büyük Britanya güçleri karşı karşıya gelmiş, bunların sonuncusu olan ve 1894 ile 1896 yılları arasında olanı neticesinde Ashanti Krallığı'nın varlığına son verilmiş ve bölge Birleşik Krallık'ın himayesi altına alınmıştır. Bu son savaş öncesi Ashanti kralı, tahtını kaybetmemek adına İngiliz himayesi altına girmeyi kabul etmiş, ancak İngilizler ilerleyen dönemlerde altın açısından zengin olan bölgenin Fransız ve Alman sömürge yönetimleri tarafından ilhak edilmesi ihtimaline karşı bu öneriyi reddederek ülkenin varlığına tamamen son vererek toprakların tek hakimi olmuştur. Bu olaydan sonra Ashanti Savaşlarının devamı ve beşincisi olarak *Altın Taht Savaşı* meydana gelmiş, Ashantililerin kutsal olarak gördükleri ve Ashanti kralının oturduğu altın kaplı tahtın İngilizler tarafından talep edilmesi neticesinde Mart 1900 ile Eylül 1900 yılları arasında yaşanmıştır.
Yurt dışına sürgüne gönderilmeyen az sayıda Ashantili söz konusu tahttı, İngilizlere teslim etmeyerek sık ormanlık alana saklamış, bu taht ancak 1920 yılında İngilizler tarafından bulunabilmiştir.
Birleşik Krallık 1896 yılından bu yana hakim olduğu toprakları 1 Ocak 1902 tarihinden itibaren Altın Sahili sömürgecilik sisteminin bir parçası olarak tam anlamıyla kendi bünyesine dahil etmiştir.

Günümüzde krallığın hüküm sürdüğü bölgenin büyük bir bölümü Gana toprakları içerisinde yer almakta olup, çok az bir bölümü ise komşu ülkeler Fildişi Sahili ile Togo'da yer almaktadır.

## Dış bağlantılar

* Ashanti Krallığı 12 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* Ashanti Krallığı tarihi 22 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* Ashanti mimarisi 18 Ocak 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)