# Amsterdam

| Amsterdam |
| --- |
| Şehir ve Belediye |
|  |
|  Bayrak Arma
 |
| Takma adlar: Mokum, Kuzeyin Venedik'i |
| Sloganlar: Heldhaftig,Vastberaden,Barmhartig |
|  Amsterdam'ın sınırları |
| AmsterdamAmsterdam'ın Hollanda'daki konumu |
| Ülke |  Hollanda |
| İl | Kuzey Hollanda |
| Belediye | Amsterdam |
| Alt idari birimler | Genişlet
8 semt
* Merkez
* Noord
* West
* Nieuw-West
* Zuid
* Oost
* Zuidoost
* Westpoort
 |
| İdare |
|  • Belediye Başkanı | Femke Halsema (GL) |
| Yüzölçümü |
|  • Şehir ve Belediye | 84 km² |
| Rakım | 2 m |
| Nüfus (2017) |
|  • Şehir ve Belediye | 851.573 |
|  • Yoğunluk | 4.908/km² |
|  • Kent | 8.116,000 |
|  • Metropol | 2,431,000 |
| Zaman dilimi | UTC+01.00 (OAS) |
|  • Yaz (YSU) | UTC+02.00 (OAS) |
| Posta kodu | 1011-1109 |
| Alan kodu | 020 |
| Plaka kodu | G, GZ, GX |
| **Resmî site** www.amsterdam.nl |

Amsterdam'ın Singelgracht İçindeki Onyedinci Yüzyıl Yapımı Kanallar ile Çevrilmiş Bölgesi| UNESCO Dünya Mirası |
| --- |
| Havadan Amsterdam'ın Kanallarla Çevrilmiş Bölgeleri |
| Konum |  Hollanda |
| Kriter | Kültür: i, ii, iv |
| Referans | 1349 |
| Tescil | 2010 (34. oturum) |
| Bölge | Avrupa ve Kuzey Amerika |
| Koordinatlar | ﻿ / ﻿ |

Nemo Museum.
**Amsterdam**, Hollanda'nın başkenti ve en büyük şehridir. Haziran 2024'te şehir merkezinde 933.680, kentsel alanda 1.457.018 ve metropol alanında 2.480.394 nüfusa sahiptir. Hollanda'nın Kuzey Hollanda eyaletinde yer alan Amsterdam, çok sayıda kanalı nedeniyle halk arasında "Kuzeyin Venediği" olarak anılır ve bu kanallar artık UNESCO Dünya Mirası Alanı'dır.

Amsterdam, taşkınları kontrol etmek için baraj yapılan Amstel Nehri'nin ağzında kurulmuştur. Başlangıçta 12. yüzyılda küçük bir balıkçı köyü olan Amsterdam, Hollanda'nın ekonomik bir güç merkezi olduğu 17. yüzyıldaki Hollanda Altın Çağı'nda önemli bir dünya limanı haline geldi. Amsterdam, finans ve ticaretin önde gelen merkezi olmasının yanı sıra seküler sanat üretiminin de merkeziydi. 19. ve 20. yüzyıllarda şehir genişledi ve yeni mahalleler ve banliyöler inşa edildi. Şehrin uzun bir açıklık, liberalizm ve hoşgörü geleneği vardır. Bisiklet, şehrin modern karakterinin anahtarıdır ve şehir genelinde çok sayıda bisiklet yolu ve şeridi bulunmaktadır.

Amsterdam'ın başlıca turistik yerleri arasında tarihi kanalları; Hollanda Altın Çağı sanatının sergilendiği devlet müzesi Rijksmuseum; Van Gogh Müzesi; Amsterdam Kraliyet Sarayı ve eski belediye binasının bulunduğu Dam Meydanı; Amsterdam Müzesi; modern sanat eserlerinin sergilendiği Stedelijk Müzesi; Concertgebouw konser salonu; Anne Frank Evi; Scheepvaartmuseum, Natura Artis Magistra; Hortus Botanicus, NEMO, kırmızı ışık bölgesi ve esrar kafeleri yer almaktadır. Şehir, dünyanın en ünlü gece kulüpleri arasında yer alan birçok gece kulübüyle gece hayatı ve festival etkinlikleriyle tanınmaktadır. Sanatsal mirası, kanalları ve üçgen çatılı dar kanal evleri, şehrin 17. yüzyıldaki Altın Çağı'nın iyi korunmuş mirasları, her yıl milyonlarca ziyaretçiyi kendine çekmektedir.

1602 yılında kurulan Amsterdam Borsası, dünyanın en eski "modern" menkul kıymetler piyasası borsası olarak kabul edilir. Hollanda'nın ticari başkenti ve Avrupa'nın en önemli finans merkezlerinden biri olan Amsterdam, alfa dünya şehri olarak kabul edilir. Şehir, Hollanda'nın kültür başkentidir. Birçok büyük Hollanda kurumu genel merkezini bu şehirde bulundurmaktadır. Dünyanın en büyük şirketlerinin birçoğu Amsterdam'da yerleşiktir veya Avrupa genel merkezlerini burada kurmuştur; örneğin Uber, Netflix ve Tesla gibi teknoloji şirketleri. Amsterdam, Hollanda'nın resmi başkenti olmasına rağmen, hükûmet merkezi değildir. Ana hükûmet kurumları ve yabancı elçilikler Lahey'de bulunmaktadır.

2022 yılında Amsterdam, Economist Intelligence Unit tarafından yaşanacak en iyi dokuzuncu şehir ve Mercer tarafından çevre ve altyapı açısından yaşam kalitesi bakımından 12. sırada yer aldı. Şehir, 2019 yılında küresel olarak en iyi teknoloji merkezlerinden biri olarak 4. sırada yer aldı. Amsterdam Limanı, Avrupa'nın beşinci büyük limanıdır. KLM merkezi ve Amsterdam'ın ana havaalanı Schiphol, Hollanda'nın en işlek, Avrupa'nın ise üçüncü en işlek havaalanıdır. Hollanda başkenti, yaklaşık 180 milletin temsil edildiği dünyanın en çok kültürlü şehirlerinden biridir. Amsterdam'da göç ve etnik ayrımcılık güncel bir sorundur.

Amsterdam'ın tarihi boyunca önemli sakinleri arasında ressamlar Rembrandt ve Vincent van Gogh, 17. yüzyıl filozofları Baruch Spinoza, John Locke, René Descartes ve Holokost kurbanı ve günlük yazarı Anne Frank bulunmaktadır.

## Şehir manzarası ve mimari

Oosterdokskade'den güneybatıya bakan şehir merkezinin görünümü
Cornelis Anthonisz tarafından Amsterdam'ın kuşbakışı görünümünü gösteren 1538 tarihli bir tablo. Ünlü Grachtengordel henüz kurulmamıştı.
Amsterdam, istasyonun ana caddesi olan Amsterdam Centraal istasyonu ve Damrak'tan güneye doğru açılır. Kasabanın en eski bölgesi De Wallen (İngilizce:"The Quays") "Rıhtımlar" olarak bilinir. Damrak'ın doğusunda yer alır ve şehrin ünlü kırmızı fener mahallesini içerir. De Wallen'in güneyinde, Waterlooplein'in eski Yahudi mahallesi bulunur.

"Grachten" olarak bilinen Orta Çağ ve sömürge dönemi Amsterdam kanalları, evlerin ilginç duvarlara sahip olduğu şehrin kalbini kucaklar. Grachtengordel'in ötesinde, Jordaan ve Pijp'nin eski işçi sınıfı bölgeleri vardır. Şehrin başlıca müzelerinin bulunduğu Museumplein, adını Hollandalı yazar Joost van den Vondel'den alan 19. yüzyıldan kalma bir park olan Vondelpark ve Plantage hayvanat bahçesi ile mahalle de Grachtengordel'in dışındadır. Şehrin çeşitli bölümleri ve çevresindeki kentsel alan polder'lerdir. Bu, Aalsmeer, Bijlmermeer, Haarlemmermeer ve Watergraafsmeer'de olduğu gibi, *göl* anlamına gelen *-meer* son ekiyle tanınabilir.

### Kanallar

Singel Kanalı – Kasım 1977
Amsterdam kanal sistemi bilinçli şehir planlaması sonucudur. 17. yüzyılın başlarında, göçün zirvede olduğu zamanlarda, uçları IJ körfezinde ortaya çıkan eşmerkezli dört yarım kanal kanalına dayanan kapsamlı bir plan geliştirildi. Grachtengordel olarak bilinen, kanalların üçü çoğunlukla konut inşaatı içindi: Herengracht ("Heren", Amsterdam'ın yönetici lordları olan "Heren Regeerders van de stad Amsterdam" anlamına gelirken, "gracht" *kanal anlamına gelir, bu nedenle isim kabaca "Lordların Kanalı" olarak çevrilebilir), Keizersgracht (İmparatorun Kanalı) ve Prinsengracht (Prens Kanalı). Dördüncü ve en dıştaki kanal, dış halkadaki tüm kanalların ortak adı olduğu için haritalarda genellikle bahsedilmeyen Singelgracht'dır. Singelgracht, en eski ve en içteki kanal olan Singel ile karıştırılmamalıdır.*

Herengracht
Prinsengracht
Kanallar savunma, su yönetimi ve ulaşım için hizmet etti. Savunmalar, geçiş noktalarında kapıları olan bir hendek ve toprak setleri şeklini aldı, ancak bunun dışında duvarcılık üstyapı'sı yoktu. Orijinal planlar kayboldu, bu nedenle Ed Taverne gibi tarihçilerin orijinal niyetler hakkında spekülasyon yapması gerekir: Düzenin değerlendirmelerinin dekoratif olmaktan ziyade tamamen pratik ve savunma amaçlı olduğu düşünülür.

İnşaat 1613'te başladı ve yerleşimin genişliği boyunca batıdan doğuya, tarihçi Geert Mak dediği gibi- popüler bir efsanede olduğu gibi merkezden dışarıya doğru değil- devasa bir ön cam sileceği gibi ilerledi. Güney kesiminde kanal inşaatı 1656'da tamamlandı. Daha sonra konut binalarının inşaatı yavaş ilerledi. Amstel nehri ile IJ körfezi arasındaki alanı kapsayan eşmerkezli kanal planının doğu kısmı hiçbir zaman uygulanmadı. Sonraki yüzyıllarda arazi, fazla planlama yapılmadan parklar, yaşlıların evleri, tiyatrolar, diğer kamu tesisleri ve su yolları için kullanıldı. Yıllar geçtikçe, Nieuwezijds Voorburgwal ve Spui gibi birçok kanal doldurularak caddeler veya meydanlar haline geldi.

### Genişleme

Egelantiersgracht, Grachtengordel'in batısında, Jordaan semtinde yer alır.
17. yüzyılda Amsterdam kanallarının geliştirilmesinden sonra, şehir iki yüzyıl boyunca sınırlarının ötesine geçmedi. 19. yüzyıl boyunca Samuel Sarphati o zamanki Paris ve Londra'nın ihtişamına dayanan bir plan tasarladı. Plan, Grachtengordel'in hemen dışında yeni evlerin, kamu binalarının ve sokakların inşasını öngörüyordu. Ancak planın temel amacı halk sağlığını iyileştirmekti. Plan şehri genişletmese de, “Paleis voor Volksvlijt” gibi bugüne kadarki en büyük kamu binalarından bazılarını üretti. Sarphati'nin ardından, inşaat mühendisleri Jacobus van Niftrik ve Jan Kalff, şehrin merkezini çevreleyen 19. yüzyıldan kalma mahallelerden oluşan bir halka tasarladılar ve şehir, 17. yüzyıl sınırının dışındaki tüm arazilerin mülkiyetini koruyor ve böylece gelişmeyi sıkı bir şekilde kontrol ediyordu. Bu mahallelerin çoğu işçi sınıfına ev sahipliği yaptı.

Aşırı kalabalığa yanıt olarak, 20. yüzyılın başında Amsterdam'ın daha önce gördüğü her şeyden çok farklı olan iki plan tasarlandı: “Plan Zuid” (mimar Berlage tarafından tasarlandı) ve *Batı*. Bu planlar, tüm sosyal sınıflar için konut bloklarından oluşan yeni mahallelerin geliştirilmesini içeriyordu.

İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra şehrin batı, güneydoğu ve kuzey kesimlerinde büyük yeni mahalleler inşa edildi. Bu yeni mahalleler, şehrin yaşam alanı eksikliğini gidermek ve insanlara modern olanaklara sahip uygun fiyatlı evler sunmak için inşa edildi. Mahalleler esas olarak yeşil alanlar arasında yer alan, geniş yollara bağlanan ve mahalleleri motorlu araba ile kolayca erişilebilir kılan büyük konut bloklarından oluşuyordu. O dönemde inşa edilen batı banliyölerine topluca Westelijke Tuinsteden denir. Aynı dönemde inşa edilen kentin güneydoğusundaki bölge Bijlmer olarak biliniyor.

### İdari birleşmeler

Amsterdam Belediyesi, tarihsel olarak çevresindeki yerleşimlerle yapılan idari düzenlemeler sonucunda genişlemiştir. Bu kapsamda, daha önce bağımsız bir belediye olan Weesp, 24 Mart 2022 tarihinde alınan resmî karar doğrultusunda Amsterdam'a bağlanmıştır. Bu tarihten itibaren Weesp, Amsterdam Belediyesi'nin bir parçası hâline gelmiş; yerel kimliğini koruyan özel bir idari statüyle yönetilmeye devam etmiştir.

## Mimari

Scheepvaarthuis, Johan van der Mey, Michel de Klerk, Piet Kramer tarafından Amsterdam Okulu mimarisinin karakteristiğidir.
Amsterdam'ın zengin bir mimarlık tarihi vardır. Amsterdam'daki en eski bina, 1306'da kutsanan Wallen'in kalbindeki Eski Kilise Oude Kerk (İngilizce: Old Church)'dir. En eski ahşap bina Begijnhof adresindeki *Het Houten Huys*. 1425 civarında inşa edilmiştir ve mevcut iki ahşap binadan biridir. Aynı zamanda Amsterdam'daki Gotik mimari'nin birkaç örneğinden biridir. Hollanda'nın en eski taş binası olan Moriaan 's-Hertogenbosch'da inşa edilmiştir.

16. yüzyılda ahşap binalar yerle bir edildi ve yerine tuğla binalar yapıldı. Bu dönemde, Rönesans mimari stili'nde birçok bina inşa edildi. Bu dönemin binaları, yaygın Hollanda Rönesans tarzı olan basamaklı beşik cepheleriyle çok tanınır. Amsterdam hızla kendi Rönesans mimarisini geliştirdi. Bu binalar mimarın Hendrick de Keyser ilkelerine göre inşa edildi. Hendrick de Keyser tarafından tasarlanan en çarpıcı binalardan biri Westerkerk. 17. yüzyılda barok mimari Avrupa'nın başka yerlerinde olduğu gibi çok popüler oldu. Bu kabaca Amsterdam'ın Altın Age ile aynı zamana denk geldi. Amsterdam'da bu tarzın önde gelen mimarları Jacob van Campen, Philips Vingboons ve Daniel Stalpaert idi.

Begijnhof, Amsterdam'daki en eski hofjelerden biridir.
Openbare Bibliotheek Amsterdam ve Conservatorium van Amsterdam, şehrin merkezinde 21. yüzyıl mimarisinin iki örneği
Philip Vingboons, şehrin her yerinde görkemli tüccar evleri tasarladı. Amsterdam'daki barok tarzı ünlü bir bina, Baraj Meydanı üzerindeki Kraliyet Sarayı'dır. 18. yüzyıl boyunca Amsterdam, Fransız kültürü tarafından büyük ölçüde etkilendi. Bu, o dönemin mimarisine de yansır. 1815 civarında, mimarlar barok stili kırdı ve farklı neo-tarzlarda inşaat yapmaya başladı. Gotik tarzdaki binaların çoğu o döneme aittir ve bu nedenle neo-gotik tarzda inşa edildiği söylenir. 19. yüzyılın sonunda, Jugendstil veya Art Nouveau stili popüler oldu ve bu mimari tarzda birçok yeni bina inşa edildi. Amsterdam bu dönemde hızla büyüdüğü için şehir merkezine bitişik yeni binalar da bu tarzda inşa edildi. Amsterdam Oud-Zuid'deki Museum Square civarındaki evler Jugendstil'in bir örneğidir. modern çağ öncesinde Amsterdam'da popüler olan son tarz Art Deco idi. Amsterdam, Amsterdamse Okulu olarak adlandırılan kendi tarzına sahipti. “Rivierenbuurt” gibi bütün semtler bu tarzda inşa edilmiştir. Amsterdamse School'da tasarlanan binaların cephelerinin dikkate değer bir özelliği, tuhaf biçimli pencere ve kapılarla oldukça süslü ve süslü olmalarıdır.

Eski şehir merkezi, 19. yüzyılın sonundan önceki tüm mimari üslupların odak noktasıdır. Jugendstil ve Gürcüce daha çok şehir merkezinin dışında erken dönemde inşa edilen mahallelerde bulunur.
20. yüzyıla ait olmasına rağmen şehir merkezinde de bu tarzların çarpıcı örnekleri bulunmaktadır. Şehir merkezindeki ve yakınlardaki tarihi yapıların çoğu, kanallar boyunca sıralanan ünlü tüccar evleri gibi evlerdir.

Su kanalları arasındaki sokaklarda kendine yer bulan geleneksel Hollanda mimarisine sahip, kırmızı tuğlalı apartmanlar aynı zamanda şehrin genel mimari görünümünü oluşturuyor. Geleneksel tarzda yapılmış apartman ve binaların ortak sorunu, gevşek olan toprak zeminine ahşap kütüklerden oluşan kazıkların çakılarak oluşturulduğu temel üzerinde inşa edilmiş olmalarıdır. Günümüz ileri inşaat teknolojisi ile inşa edilen modern yapılarda ise ahşap kazıkların yerini çelik kazıklar almıştır.

Kendine özgü birçok mimari özelliğe sahip olan Amsterdam evlerinin en baskın özelliği ise inşa edilen yapının fazla ağır olmaması için pencerelerinin büyük olarak tasarlanmış olmasıdır. Binanın ağır olması demek yumuşak olan zemine daha çok batması anlamına geldiğinden bu şekilde bir tasarım benimsenmiştir.

### Dans eden evler

Yakın zamana kadar Amsterdam'da yapılan binalar ahşap kazıklar üzerinde oluşturulan yapay temel üzerine inşa edilmekteydi. Su kanalları ve toprak zeminin gevşek olması nedeniyle temelde kaymaları tetikledi. Bu sebeple bu binalardan bazıları sağa-sola eğim kazanarak statiğini kaybetmeye başladı. Bu tip Amsterdam evleri gözle fark edilecek kadar eğim kazandığından ilginç bir görünüm oluşturmuş ve "'Dans eden evler'" olarak adlandırılmasına sebep olmuştur. Dans eden evlerden Dam Meydanı yakınlarında çok sayıda görebilirsiniz.

### Yüzen evler

Amsterdam'daki Yüzen Evler
Amsterdam'ın bir diğer ilginç mimari özelliği de su kanalları üzerinde bulunan evleridir. Konut fiyatlarının 1960'lardan sonra kademeli olarak artışının bir sonucu olarak bazı insanlar, sahibi oldukları tekneleri yaşam alanı haline getirerek kullanmaya başlamışlardır. Daha da ileri giderek iki teknenin üzerine bir prefabrik ev veya konteyner koyanlara bile rastlanıyor. Su kanallarında yaşayan insanların tasarladığı bu evlere *Amsterdam'ın Yüzen Evleri* deniyor.

## Ekonomi

Amsterdam Menkul Kıymetler Borsası, dünyanın en eski borsasıdır
Zuidas şehrin ana iş bölgesidir
Amsterdam, Hollanda'nın finans ve ticari başkentidir. Küresel emlak danışmanı Cushman & Wakefield tarafından Avrupa'nın önde gelen şirketlerinin yer aldığı yıllık konum araştırması 2007 Avrupa Şehirler Monitörüne (ECM) göre Amsterdam, uluslararası bir işletmenin bulunabileceği en iyi Avrupa şehirlerinden biri olup ankette beşinci sıraydı ve bu ankette Londra, Paris, Frankfurt ve Barselona'nın bu açıdan Amsterdam'ı geride bırakan dört Avrupa şehri olduğu belirlenmişti.

AkzoNobel, Heineken International, ING Group, ABN AMRO, TomTom, Delta Lloyd Group, Booking.com ve Philips dahil olmak üzere önemli sayıda büyük şirket ve bankanın genel merkezi Amsterdam bölgesindedir. Her ne kadar tarihi kanallar boyunca birçok küçük ofis kalsa da, merkezi şirketler giderek Amsterdam şehir merkezi dışına taşındı. Sonuçta, Zuidas (Türkçe: Güney Ekseni), ülkenin en büyük beş hukuk firması, Boston Consulting Group ve Accenture gibi büyük danışmanlık firmalarının çeşitli yan kuruluşlarının yanı sıra Zuidas bölgesindeki Amsterdam Dünya Ticaret Merkezi, Amsterdam'ın yeni finans ve hukuk merkezi oldu.

## Turizm

Amsterdam, dünyada en çok ziyaret edilen 5. merkezdir. 2014 yılı verilerine göre Amsterdam yıllık 4,2 milyon turist ziyareti almaktadır. 17'si 5 yıldızlı olmak üzere 350 otel ile toplamda 45 bin yatak kapasitesi bulunmaktadır.

Şehirde birçok müze bulunmaktadır. Bunların en önemlileri Rjiksmuseum ve Van Gogh Müzesi'dir. Bunların dışında, Amsterdams Historisch Museum, Rembrandthuis, Anne Frank Huis, Hermitage, Tropenmuseum, Verzetmuseum ve Stedelijk Museum'u sayılabilir.

Genelevlerin olduğu "Kırmızı Işıklar" bölgesi ("Red Light District") ile daha çok tütünle karıştırılarak ya da karıştırılmadan içilen esrarın, Space Cake (esrarlı kurabiye) ve mantarların(magic mushroom) satıldığı "kahvehane"ler ("Coffeeshop") kente gelenlerin ilgisini çeken yerler arasındadır.

Internationaal Theater Amsterdam'ın binası
Milletlerarası Amsterdam Tiyotrosu (*Felemenkçe: Internationaal Theater Amsterdam*), şehrin kültürel kalbinin tam ortasında bulunan, Amsterdam'ın en prestijli sahnelerinden biri olan bir tiyatro müessesesidir. İçinde bulunduğu binanın muhteşem mimarisi, tarihî *Stadsschouwburg Amsterdam* tiyatrosudur. 17. asırda inşa edilen bina, 1890'daki yangında imha olunca bugünkü bina, Leidseplein'de Rönesans tarzında yeniden inşa edildi. Springer ve Van Gendt, binayı tasarlayan mimarlar olup iki kulesi, kırmızı tuğla ve taş süslemeleriyle dikkat çeker.

### Müzik

* Bimhuis
* Concertgebouw
* Muziekgebouw aan 't IJ

## Ulaşım

Toplu taşıma otobüs ve tramvaylar ile sağlanır. Şehirde dört metro hattı bulunmaktadır, beşinci hat ise yapım halindedir (ancak kentin doğal dokusuna zarar vermemek için yapımı yavaş sürmektedir). Ayrıca birçok cadde ve sokak araç trafiğine kapatılmıştır.

Amsterdam bisiklet dostu bir şehirdir. Şehirde bisiklet yolları ve bisiklet park alanlarıyla "bisiklet kültürü"nün geliştiği bir merkezdir. Şehirde 1 milyonu aşkın bisiklet bulunduğu tahmin edilmektedir. Ancak bisiklet hırsızlığı oldukça yaygındır. Bu yüzden bisiklet sahiplerinin büyük kilitlerle bisikletlerini hırsızlara karşı koruma eğilimi vardır. Şehir içinde araç kullanmak tercih edilmez. Çünkü park ücretleri oldukça yüksektir.

Kent kanalları artık çoğunlukla yük ya da yolcu ulaşımı için değil, tekne gezintileri için kullanılmaktadır. Amsterdam Ana Tren İstasyonu'ndan ve kentin öteki bir iki yerinden kalkan 40-50 kişilik gezinti tekneleri ile kentin kanalları gezilir. Bunun dışında özel tekneler ve pedallı 4 kişilik tekneler ("su bisikletleri") de kanal gezileri için kullanılır.

Amsterdam yakınlarında bulunan Badhoevedorp Kavşağı, 1932'den bu yana Hollanda'da otoyolların ana merkezidir. Amsterdam Havalimanı (Amsterdam Airport Schiphol), Amsterdam Ana Tren İstasyonu'ndan (NS Amsterdam Centraal Station) trenle yaklaşık 15-20 dakika kadar uzaktadır. Hollanda'nın bu en büyük havalimanı, Avrupa'da dördüncü, dünyada onuncu sıradadır. Yılda 44 milyon kişiyle dünyanın en kalabalık üçüncü havalimanıdır. İsmi her ne kadar Amsterdam Havalimanı diye geçse de aslında Amsterdam sınırları içinde olmayıp Haarlemermeer Belediyesi sınırlarındadır.

## Üniversiteler

Amsterdam'da Amsterdam Üniversitesi (Universiteit van Amsterdam) ile Vrije Universiteit Amsterdam (Amsterdam Özgür Üniversitesi) adında iki üniversite vardır. Bunlar dışında üniversite olmayan, ancak bazıları lisans (B.Sc.) diploması veren birkaç yüksek okul da bulunur.

Kentin en büyük üniversitesi olan Amsterdam Üniversitesi 1632 yılında kurulmuş olup, Avrupa'nın değerli araştırma üniversitelerinden biridir. Amsterdam Özgür Üniversitesi ise 1880 yılında, sonradan başbakan olacak Abraham Kuyper'ce, tutucu-Protestan (Kalvinci) yapıda kurulmuş olup, adını devlet ile kilise kurumlarından bağımsız olmasından alır.

Amsterdam'da üçüncü bir üniversite kurma çalışmaları başlamıştır. Kent ekonomisine daha da canlılık getirmesi, kenti uygulamalı bilimler konusunda yabancı kuruluşların yatırımları için daha da çekici yapması beklenen bu üniversitenin teknik bir üniversite olması düşünülmektedir. Amerika Birleşik Devletleri'nin önemli üniversiteleri (MIT, Duke,Kolombiya ile Stanford) bu yeni üniversitenin kurulumunda yer almak istediklerini belirtmişlerdir.

## Görülmesi Gereken Yerler

* **Van Gogh Müzesi**: 200'den fazla resim, 500 çizim ve taslak, ayrıca Japon eseri yer almaktadır.
* **Anne Frank Museum**: Anne Frank'ın doğum evi her yıl yaklaşık 1 milyon kişi tarafından ziyaret edilmektedir.
* **Rijksmuseum (Devlet Müzesi)** Amsterdam'ın en çarpıcı, önemli müzesidir. Birçok Rembrandt tablosunu barındırır. 1400-1900'ler arası 5000 resim içermektedir.
* **Rembrandthuis (Rembrandt Evi)**: Ressam Rembrandt 17. yüzyıl izleri taşıyan bu evde yaklaşık 20 yıl yaşamıştır.
* **Jordaan**: Amsterdam'ın bambaşka yüzüdür. Çiçekli balkonları ile kanal boyunca sıralanan binalar ve kanal kenarlarında keyifli kafelerde tüm gece boyunca oturulabilir. Bölge adeta kanal boyu evleri müzesi gibidir.
* **De Wallen ya da Red Light District**: Ünlü Kırmızı Işık Bölgesi şehrin tam merkezinde yer almaktadır.
* **Stedelijk Museum CS**: 1895'te açılmış müze modern sanat müzesidir.
* **Madame Tussauds Müzesi **Dam Meydanı **Leidseplein **Begijnhof **NEMO Bilim Müzesi**, Amsterdam'da yer alan ve bilim temalı sergiler sunan bir müzedir. İtalyan mimar Renzo Piano tarafından tasarlanmıştır. Yapı, yeşil renkli dış cephesi ve gemiyi andıran mimarisiyle dikkat çeker. Müze, ziyaretçilere yönelik interaktif sergiler ve bilimsel etkinlikler sunar. Çocuklar için özel olarak hazırlanmış eğitici bölümler de bulunmaktadır.

Özellikle Van Gogh ve Rijks müzeleri önünde oluşan uzun kuyruklardan dolayı biletlerin şehrin belirli bölgelerinde bulunan turist ofislerinden temin edilmesi zaman kaybının önüne geçmektedir.

## Demografik yapısı

1300 yılında Amsterdam nüfusu bin kişiydi. 1400 yılında 3 bindi. 1675'ten sonra nüfus hızla artarak 206 bine ulaştı. 1850'lere kadar nüfusta çok büyük bir artış yaşanmadı. Şehrin 1850'deki nüfusu 224 bindi. Şehrin günümüzdeki nüfusu 742 bindir. Şehre 20. yüzyılda ilk toplu göç Endonezya'dan geldi. Ardından Türkiye, Fas, İspanya, İtalya'dan işçiler 1960'larda göç etti. Surinam'ın 1975'te bağımsızlığını kazanmasıyla Surinam'dan bir göç dalgası yaşandı.

20. yüzyılın sonlarına doğru özellikle müslüman azınlıklara karşı değişen politikalar, okullarda azınlık dillerinde verilen derslerin kaldırılması gibi kültürel baskılar Amsterdam kentinde de kendisini gösterdi. En büyük azınlık dilleri olan Türkçe ile Arapça dillerindeki TV kanalları temel Kablo TV paketlerinden kaldırıldı. Seçimlerde adayların azınlık dillerinde kampanya yürütmeleri eleştirildi ve bazı durumlarda basılı yayınlar toplatıldı. Bu baskıları yapan ve sonradan Amsterdam belediye başkanı olan zamanın 'Uyum' Bakanı van der Laan kendi partisinin PvdA adayınca ikiyüzlülükle suçlandı.

## Spor

Hollanda 1. Ligi *Eredivisie'*de yer alan Ajax takımı Amsterdam kentinin en büyük futbol kulübüdür. Takımın stadyumu olan Johan Cruyff Arena şehrin güneydoğusu olan Bijlmer'da yer alır. Bunun yanında Amsterdam 1928 Yaz Olimpiyatları'na ev sahipliği yapmıştır. Olimpiyatlar için yapılmış olan Amsterdam Olimpiyat Stadyumu son yıllarda tamamen yenilenmiş olup spor müzesi olarak hizmet vermekte ve Amsterdam Maratonu gibi spor ve kültür etkinlikleri için kullanılmaktadır.

## Kardeş şehirler

Amsterdam Şehri'nin şu yabancı şehirlerle resmi kardeş şehir bağlantıları vardır:

* Beira, Mozambik, Mozambik
* Managua, Nikaragua
* Cezayir (şehir), Cezayir
* Atina, Yunanistan
* Bogotá, Kolombiya
* Brasília, Brezilya
* Kiev, Ukrayna
* Manchester, Birleşik Krallık
* Pekin, Çin
* Saraybosna, Bosna-Hersek
* Montreal, Kanada
* Riga, Letonya
* Moskova, Rusya
* Lefkoşa, Kıbrıs Cumhuriyeti
* Recife, Brezilya
* Cakarta, Endonezya

## Resimler

* Kentin "Jordan" bölgesindeki kanallar
* Rokin kanalı
* Rembrandt'ın tablolarına konu olan Nieuwmarkt ("Yenipazar") alanındaki Waag adlı yapı
* Amstel
Frans Koppelaar
* Kentin simgelerinden; *Molen van Sloten* yel değirmeni ve *Kuiperij* Müzesi
* Amsterdam
* Hollanda'nın başkenti Amsterdam'da bulunan bir kanal yolu.
* Aziz Nikolaos Katolik Bazilikası
* Protestan *Westerkerk* (Batı Kilisesi)

Amsterdam panoraması güneybatıya bakış

## Ayrıca bakınız

* Amsterdam Onur Yürüyüşü
* Amsterdam şehir bayrağı

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Amsterdam ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Amsterdam Şehir Belediyesi10 Şubat 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Felemenkçe & İngilizce)
* I amsterdam Ziyaretçi Portalı1 Şubat 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Amsterdam Dünyanın En İyi Parti Şehri 29 Temmuz 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.