# Yılmaz Güney

| Yılmaz Güney |
| --- |
| Yılmaz Güney'in siyah-beyaz fotoğrafı |
| Doğum | Yılmaz Pütün 1 Nisan 1937(1937-04-01) Yenice, Yüreğir, Adana, Türkiye |
| Ölüm | 9 Eylül 1984 (47 yaşında) Paris, Fransa |
| Ölüm sebebi | Mide kanseri |
| Defin yeri | Père Lachaise Mezarlığı, Paris, Fransa |
| Diğer ad(lar)ı | Çirkin Kral |
| Etnik köken | Kürt ve Zaza |
| Vatandaşlık | Türkiye (1983'e kadar) Vatansız (1983-1984) |
| Uğraş | Yönetmen, senarist, oyuncu, yapımcı, yazar, şair, aktivist |
| Etkin yıllar | 1959-1984 |
| Ajans | Güney Film |
| Önemli eser(ler) | *Umut* (1970) *Ağıt* (1971) *Baba* (1971) *Umutsuzlar* (1971) *Arkadaş* (1974) *Endişe* (1974) *Sürü* (1978) *Düşman* (1979) *Yol* (1981) *Duvar* (1983) |
| Evlilik | Nebahat Çehre (e. 1967; b. 1968) Fatoş Güney (e. 1970; ö. 1984) |
| Çocuk(lar) | 2 |
| Etkilendikleri | Atıf Yılmaz Elia Kazan Lütfi Ömer Akad Yaşar Kemal |
| Etkiledikleri | Ahmet Zîrek Alejandro G. Iñárritu Atilla Dorsay Costa-Gavras Cüneyt Arkın Fatih Akın Fazıl Say Filiz Akın Mahsun Kırmızıgül Nuri Bilge Ceylan Nur Sürer Tarık Akan Tuncel Kurtiz Türkan Şoray
 Yılmaz Erdoğan Zeki Demirkubuz Zeki Ökten |
| Ödüller | Tüm Liste |
| Resmî site | yilmazguneyofficial.com |
|  |

**Yılmaz Güney** (1 Nisan 1937, Yenice, Adana - 9 Eylül 1984, Paris), Kürt ve Zaza kökenli Türk oyuncu, yönetmen, senarist, yapımcı, yazar, şair ve aktivisttir. Oyuncu olarak yer aldığı *Çirkin Kral*, hem senaristi hem de yönetmeni olduğu *Umut*, *Ağıt*, *Baba*, *Arkadaş* ve *Duvar*, senaryosunu yazdığı ancak 1974-1981 yılları arasında cinayet nedeniyle hüküm giymesi sebebiyle çekimlerinde bulunamadığı eş yönetmenli *Yol* ve *Sürü* gibi filmleriyle tanınmaktadır.

Güney, eserlerinin birçoğunu sol perspektiften üretmiş ve bunları Türkiye'deki işçi sınıfı insanlarının içinde bulunduğu kötü duruma adamıştır. Filmlerinde Türkiye'deki toplumsal yapı ile birlikte Kürt halkının, kültürünün ve dilinin tasvirini etkin bir şekilde kullanmıştır.

1959 yılında sinemaya adımını atan Güney'in kariyeri içinde, hem siyasi suçlar hem de cinayet nedeniyle olmak üzere pek çok hapis ve sürgün cezası bulunmaktadır. Türkiye'de yaşanan 1960 Darbesi dönemini takip eden 1961 yılında, daha önceden 19 yaşındayken yazdığı bir öyküde komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle tutuklanıp bir buçuk yıl hapis ve altı ay sürgün cezası aldı. Beş yıl kadar sonra, *Hudutların Kanunu* filminin çekimleri sırasında Şanlıurfa'da alkollü araç kullanırken bir çocuğa çarparak ölümüne sebep oldu ve bir süre tutuklu kaldı. 1967'de Nebahat Çehre ile evlendi; evliliklerinde ve öncesinde bazı şiddet vakaları mevcuttu. Güney, 1968'de bir kavga sonrası arabasını Çehre'nin üzerine sürüp ona çarptı; Çehre'nin köprücük kemiği kırıldı ve başına dikiş atıldı, olaydan kısa bir süre sonra da boşandılar. İki yıl sonra Jale Fatma (Fatoş Güney) ile evlendi.

Kariyerinin ilk dönemlerinde daha çok macera ve aksiyon filmleri çeken Güney, 1960'ların sonlarından itibaren ise toplumsal, dramatik ve politik filmlere yöneldi. Bu alanda yaptığı ilk önemli film, 1970'te yönettiği *Umut* oldu. 1972'de Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi militanlarına yardım ettiği gerekçesiyle 10 yıl hapse mahkûm edilse de 1974 Genel Affı sonucunda serbest kaldı. Aynı yıl, *Endişe* filminin çekimleri için bulunduğu Adana'da bir gazinoda Sefa Mutlu adındaki yargıcı silahla öldürdü. Cinayetin ardından yargılandı ve 1976'da 19 yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı. Hapiste kaldığı dönemde senaristliğe ve yönetmenliğe devam etti. 1978'de senaryosunu yazdığı ve Zeki Ökten ile yönettiği *Sürü*, 1979'da Locarno Uluslararası Film Festivali'nde "En İyi Film" ödülü olan Altın Leopar'ı kazandı.

12 Eylül Darbesi'nden sonra Güney, 1981'de izinli olarak çıktığı Isparta Yarı Açık Cezaevi'ne geri dönmeyip yurt dışına firar etti ve yaşamını Fransa'da sürdürmeye başladı. Kendisinin yazdığı, yapımcılığını üstlendiği, kurguladığı ve asistanı Şerif Gören ile birlikte yönetmenliğini yaptığı 1981 yapımı *Yol* filmi, 1982'de Cannes Film Festivali'nde "En İyi Film" seçilip Altın Palmiye kazandı ve bu ödülü Türkiye'den kazanan ilk yönetmen oldu. Güney, firarından sonra yurda dönme çağrılarına uymadığı gerekçesiyle 12 Eylül döneminde, 1983'te Türk vatandaşlığından çıkarıldı. 1983'te Cigerxwîn ve Abdurrahman Şerefkendi gibi Kürt şairlerle birlikte Paris Kürt Enstitüsü'nü kurdu. 9 Eylül 1984'te, mide kanserinden dolayı 47 yaşında Paris'te öldü.

## Hayatı ve kariyeri

### İlk yılları: 1937-1958

Yılmaz Güney'in doğum adı Yılmaz Pütün'dür. Kendi ifadesine göre Pütün*,* "kırılması zor ve sert meyve çekirdeği" demektir. 1 Nisan 1937 tarihinde, toprağı olmayan köylü bir ailenin iki çocuğundan biri olarak Adana'nın Yüreğir ilçesine bağlı Yenice köyünde doğdu. Zaza kökenli babası Hamit, Şanlıurfa'nın Siverek ilçesinin Desman köyünden; Kürt kökenli annesi Güllü ise Muş'un Varto ilçesindendir. Annesinin ailesi, I. Dünya Savaşı sırasında Rus İmparatorluğu ordusunun ilerlemesinden kaçmayı umarak Muş civarından Siverek'e taşınmış ve Güllü Hanım orada Hamit Pütün ile evlenmişti. Daha sonra aile, Hamit'in kardeşlerinin ölümüyle sonuçlanan bir kan davası nedeniyle Siverek'ten Adana'ya kaçmıştı. Yılmaz'ın ailesi; toprak sahibi olmayan bir çiftçi ailesiydi.

Çocukluğu Adana'da geçen, ilkokul üçüncü sınıfa kadar doğduğu Yenice'de okuyan ve geçinmek için çiftçilik dışında simit satıcılığı, at arabası sürücülüğü ve pamuk işçiliği gibi işlerde de çalışan Güney, lise yıllarında bisikletiyle sinemalara 16mm bobinleri taşıyarak sinema sektörüyle tanıştı. O zamanlar Adana'da sinema çok popülerdi. Güney, kendi tabiriyle "maddi durumu iyi olmayanlar için açılmış olan açık hava sinemalarına" sıklıkla gidip filmler izlerdi. Çocukluğunun geçtiği Adana, ileride birçok filmine konu oldu.

Adana'da bir süre çeşitli film şirketlerinde çalışan Güney, 1957'de Ankara'ya gitti ve Ankara Üniversitesi İktisat Fakültesi'ne kaydını yaptı. Ancak sinema alanına yönelmek için Ankara Üniversitesinden ayrılmaya karar verdi ve İstanbul'a gitti. Orada yönetmen Atıf Yılmaz ve hemşehrisi Yaşar Kemal ile tanıştı. Bu süreçte bir yandan da hikâyeler yazdı. Daha sonra Atıf Yılmaz'ın da desteğiyle onun asistanı olarak çalışmaya başladı.

### Sinemaya başlaması: 1959-1965

> "Ben sinemayı ilk defa, köyümüze gelen kutulu bir makinada tanıdım. [...] Sinemanın taşıyıcısı, yani o kutunun taşıyıcısı; filmi seslendiren, filmin şarkılarını söyleyen, filmdeki olayları anlatan aynı zamanda bir şovmen gibiydi. Daha sonra şehre sinema hastası hâliyle geldim. Daha çok kovboy filmlerini, gangster filmlerini, kavgalı dövüşlü filmleri, savaş filmlerini seviyordum. Daha sonra, bu çocukluk döneminin tatları yerini daha sosyal içerikli filmlere bıraktı ve ondan sonra filmlerde daha başka şeyler aramaya başladım."
>
> — Yılmaz Güney, 1984

Yılmaz Güney, 1959'da Atıf Yılmaz ve Yaşar Kemal'in önerisiyle *Bu Vatanın Çocukları* isimli filmde rol alarak sinema hayatına doğrudan adımını attı. Ayrıca Güney, başrol oynadığı bu filmin senaryosunu Atıf Yılmaz ve Yaşar Kemal ile birlikte yazdı. Aynı yıl Atıf Yılmaz'ın yönettiği *Ala Geyik* filminde senarist ve başrol, Orhon Murat Arıburnu'nun yazıp yönettiği *Tütün Zamanı* filminde başrol, tekrar Atıf Yılmaz'ın yönettiği *Karacaoğlan'ın Kara Sevdası* filminde ise senarist ve yönetmen yardımcısı olarak görev yaptı.

Bunların yanında *Yeni Ufuklar* ve *On Üç* gibi dergilere de öyküler yazan Güney, 1956'da yazdığı "3 Bilinmeyenli Eşitsizlik Sistemleri" isimli öyküsünde komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle yargılandı ve 1961'de bir buçuk yıl hapis ve altı ay sürgün cezasına mahkûm oldu. Sürgün dönemini Konya'da geçirdi. Hapishane sürecinde, bazılarının "komünist bir roman" olarak adlandırdığı ve yoksul köylüleri konu alan *Boynu Bükük Öldüler* adlı bir kitap yazdı. İki yıl sonra kaldığı yerden devam eden Güney, bu dönemde daha çok macera ve aksiyon filmleri çekti. Oynadığı filmlerin genellikle senaryosunu yazan Güney, filmlerinde "ezilen, hor görülen Anadolu insanının otoriteye başkaldırısı" konusunu işledi ve kariyeri boyunca solcu perspektife sadık kaldı.

### Sinemada yükseldiği yıllar: 1966-1971

Bülent Oran'ın yazdığı ve Yılmaz Atadeniz'in yönettiği 1966 yapımı *Çirkin Kral* filmi, kendisine halk tarafından "Çirkin Kral" lakabının verilmesine ve bu lakapla tanınmasına neden oldu. Güney'in bu dönemdeki en önemli filmi ise, Lütfi Ömer Akad'ın yönettiği ve kendisinin yazdığı *Hudutların Kanunu* (1966) idi. Bu filmin çekimleri sırasında Güney, Şanlıurfa'da alkollü araç kullanırken arkasından koşan yedi yaşındaki bir çocuğa çarparak yaralanmasına ve ölümüne sebep oldu. Olaydan sonra tutuklanan Güney, ölen çocuğun babasının şikayetçi olmaması nedeniyle iki ay sonra serbest bırakıldı. Sınır boylarında kaçakçılık yapan köylüler üzerinden bozuk düzeni eleştiren *Hudutların Kanunu* filminde Pervin Par, Erol Taş, Tuncel Kurtiz, Osman Alyanak gibi isimlerle çalışan Güney, canlandırdığı "Hıdır" karakteriyle 1967'deki 4. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu Ödülü'nü kazandı ve bu, aldığı ilk büyük ödül oldu. Aynı yıl *Çirkin Kral Affetmez*, *Benim Adım Kerim*, *Şeytanın Oğlu*, *Eşkiya Celladı*, *İnce Cumali* ve daha birçok filmde oynadı.

Yılmaz Güney, 1968'de kendi yapım şirketi Güney Film'i kurdu ve bundan sonra rol alacağı filmlerin çoğunda yapımcılık ve yönetmenlik yapmaya başladı. 1966'dan itibaren üstlendiği filmlerle önemli miktarda para kazandı ve bu da ona bir miktar mali özgürlük sağladı. 1968'de, kendisinin yazıp yönettiği ve başrolünü nikâhlı eşi Nebahat Çehre ve Hayati Hamzaoğlu ile birlikte paylaştığı *Seyyit Han: Toprağın Gelini* filmini çekti. Film, köyde pek çok düşmanı olan Seyyit Han'ın Keje isimli bir kadına sevdasını anlatmaktadır. Güney bu filmle 1969'daki 1. Adana Altın Koza Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu Ödülü'ne layık görüldü ve En İyi Kadın Oyuncu Ödülü'nü kazanan Fatma Girik'le birlikte bu ödüle sahip olan ilk sanatçı oldu. Aynı yıl *Bir Çirkin Adam* filmini çekti. Senaristliğini, yönetmenliğini, yapımcılığını ve başrolünü üstlendiği bu film, babasını arayan "Bino" adlı genç bir kiralık katilin öyküsünü anlatmaktadır. *Bir Çirkin Adam*, Güney'e 1970'teki 7. Altın Portakal Film Festivali'nde "En İyi Film" ve "En İyi Erkek Oyuncu" ödüllerini kazandırdı. Aynı yıl Atıf Yılmaz'ın yönettiği, Hülya Koçyiğit'le başrol oynadığı ve bir kan davasını konu alan *Zeyno* filminde yer aldı. 1968'de askere giden ve 1970'te dönen Güney, askerliğini Sivas'ta yaptı.

Yılmaz Güney'in 1970 yapımı *Umut* filmi, kariyeri için bir dönüm noktasıydı. *Umut*, Türk sinemasının en iyi filmlerinden biri olarak kabul edilmektedir.
1960'lı yılların sonundan itibaren macera ve gangster filmlerinden uzaklaşıp ülke gerçeklerine değinen ve dram yüklü filmlere yönelen Yılmaz Güney'in bu alandaki ilk büyük projesi, 1970 yılında çektiği *Umut* filmi oldu. Film, geçimini atına bağlamış olan bir faytoncunun, atının bir araba çarpması sonucu ölmesinin ardından meçhul bir definenin peşinden koşmasını anlatmaktadır. Senaristliğini, yönetmenliğini ve yapımcılığını Yılmaz Güney'in yaptığı *Umut*, aynı zamanda "Türk sinemasının ilk gerçekçi filmi" ve "ülkede o tarihe kadar çekilen en iyi film" olarak kabul edilmiştir. *Umut*, aynı yıl düzenlenen 2. Adana Altın Koza Film Festivali'nde beş farklı alanda ödüle değer görüldü ve Güney'e de "En İyi Film, En İyi Erkek Oyuncu ve En İyi Senaryo" ödüllerini kazandırdı. Güney, *Umut* filmi ile kazandığı ödülünün parasını filmde yer alan oyuncular arasında paylaştırdı. Daha sonra çeşitli gerekçelerle sansüre uğrayan film, kaçak olarak yurt dışına kaçırılıp 1971 Cannes Film Festivali'nde gösterildi.

1971 yılında Yılmaz Güney; *Acı*, *Ağıt*, *Baba*, *Umutsuzlar*, *Yarın Son Gündür*, *Vurguncular* gibi hem senaryolarını yazdığı, hem yönettiği, hem de başrol oynadığı filmlerle festivallere katılmaya devam etti. *Acı* ve *Yarın Son Gündür* filmlerinde Fatma Girik ile başrol oynayan Güney, Filiz Akın ile başrolü paylaştığı *Umutsuzlar* filminde ise "Fırat" isimli âşık bir kabadayıyı canlandırdı. *Ağıt* filminde kaçakçıların, *Baba* filminde ise çocuklarının geleceği için para karşılığında işlemediği bir suçu üstlenip hapishaneye giren bir babanın öyküsünü anlattı. Türkiye'de 200'den fazla filmin çekildiği 1971 yılında, Güney'in dram temalı *Ağıt* ve *Acı* ve romantik temalı *Umutsuzlar* filmleri, o yılki 3. Altın Koza Film Festivali'nde sırasıyla En İyi Film, En İyi 2. Film ve En İyi 3. Film seçildi. Güney, *Ağıt* filmiyle ayrıca En İyi Erkek Oyuncu, En İyi Yönetmen ve En İyi Senaryo ödüllerinin de sahibi oldu. Fatma Girik de Güney'in *Acı* filmindeki performansıyla En İyi Kadın Oyuncu seçildi. Yılmaz Güney, festivalde *Ağıt* filmi ile aldığı birincilik ödülünü Türk Hava Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı'na bağışlarken *Umutsuzlar* filmi ile aldığı parayı da Adanaspor kulübüne bağışladı.

1972'deki 4. Altın Koza Film Festivali'nde ise daha önce görülmemiş bir olay meydana geldi. Festival jürisinin ilk oylamasında Güney, *Baba* filmiyle En İyi Film ve En İyi Erkek Oyuncu ödüllerine layık görülmüştü. Fakat 12 Mart Muhtırası yetkililerinin "solcu" Güney'e olan politik baskıları nedeniyle Adana Büyükşehir Belediye Başkanı duruma itiraz etti ve sonrasında yeniden toplanan jüri, bu ödülleri oylamada ikinci olan isimlere verdi. *Yaralı Kurt* filmindeki performansıyla oyunculuk kategorisinde ikinci sırada bulunan Cüneyt Arkın, ödülü reddetti. Arkın, 2016'da Simge Fıstıkoğlu'nun *Yüz Yüze* programında konuyla ilgili şu ifadeleri kullandı: "O ödül Yılmaz'ın hakkıydı. Aklı başında herkes bunu bilirken, o ödül bana yakışır mıydı?"

### İki yıllık hapis dönemi: 1972-1974

Ulucanlar Cezaevi Müzesi'nde bulunan, Yılmaz Güney'in hayat hikâyesinin özetinin yazılı olduğu panodaki portresi.
Yılmaz Güney, 12 Mart Muhtırası sonrası Maltepe Cezaevi'nden firar eden ve İsrailli diplomat Efraim Elrom'un öldürülmesinden sorumlu olan başta Mahir Çayan, Ulaş Bardakçı ve Hüseyin Cevahir olmak üzere Türkiye Halk Kurtuluş Partisi-Cephesi'nin militan devrimcilerine yardım etti. O sıralar eşi Fatoş Güney ile birlikte İstanbul, Levent'te oturan Güney, eşinin de oluruyla onları bir süre bizzat kendi evinde sakladı. Bundan dolayı Mart 1972'de tutuklanan Güney, mahkeme kararıyla 10 yıl hapse mahkûm edildi. Mahkûmluğunun bir kısmını Selimiye Cezaevi'nde yatarak geçirdi. Bu dönemde "Selimiye Üçlemesi" adı altında üç kitap (*Hücrem*, *Salpa* ve *Sanık*) kaleme aldı. Güney yaklaşık iki yıl cezaevinde kaldıktan sonra, Bülent Ecevit başbakanlığındaki 37. Türkiye Hükûmeti tarafından çıkarılan genel aftan yararlanarak 20 Mayıs 1974'te Üsküdar Cezaevi'nden çıktı.

### Hapisten çıkış, cinayet işlemesi ve mahkeme: 1974-1976

Güney hapisten çıktıktan sonra kafasındaki projeleri gerçekleştirmeye başladı. 12 Mart 1971'deki askerî müdahaleden sonra tutuklandığı için çekimleri yarıda kalan dram türündeki *Zavallılar* filmini Atıf Yılmaz'ın katkılarıyla tamamladı. Ardından çektiği *Arkadaş* (1974) filminde Kerim Afşar ve o sıralar 18 yaşında olan şarkıcı Melike Demirağ ile başrol oynadı, ayrıca 19 yaşında olan Civan Canova'nın da ilk defa bir sinema filminde oynamasını sağladı. *Arkadaş* filminde canlandırdığı "Azem" karakteriyle yozlaşmış toplumsal yapıyı eleştirdi. Güney, Çukurova'daki pamuk işçilerini anlatacağı toplumsal türdeki diğer filmi *Endişe*'nin çekimlerini ise Eylül ayında doğum yeri Adana'da gerçekleştirecekti. 13 Eylül 1974'te Güney, *Endişe* filminin çekimlerinin ilk günü akşamı film ekibiyle Yumurtalık ilçesindeki bir gazinoya gitti. Yanında eşi Fatoş Güney, dönemin Adana Belediye Başkanı Ege Bagatur, Güney'in sektörden arkadaşları Ali Özgentürk ve Şerif Gören de vardı. Gazinoda ilçe yargıcı Sefa Mutlu ile bir tartışma yaşadı ve yargıç Yılmaz Güney tarafından kafasından silahla vurularak öldü. Güney, bu cinayetten tutuklandı. Yarıda kalan *Endişe* filminin çekimlerini ise Güney'in asistanı Şerif Gören devraldı ve tamamladı.

Güney'in yargılaması, 25 Ekim 1974'te Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi'nde başladı. Bu sırada, daha önce yaptığı üç film *Endişe*, *Arkadaş* ve *Zavallılar*, 1975'teki 12. Altın Portakal Film Festivali'nde sırasıyla "en iyi üç film" seçildi. Yılmaz Güney, yargı sürecinin sonunda, suçlu bulunarak 13 Temmuz 1976 tarihinde 19 yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı. Güney, hapishane sürecinde verdiği bir röportajda "cezasının aslında 9 yıl olduğunu, politik nedenlerle kendisine 19 yıl verildiğini" söyledi.

Yılmaz Güney'in ailesi, Aralık 2023'te bu davanın yeniden görülmesi için mahkemeye başvurdu. Verilen dilekçede Mutlu'nun mezarının açılıp otopsi yapılması istendi. Dilekçede çeşitli gerekçeler sunularak olayın bir kaza olduğu, Güney'in kasten öldürme suçunu işlemediği öne sürüldü. Konuyla ilgili başlatılan bir imza kampanyasına aralarında Ahmet Ümit, Ali Sürmeli, Barış Atay, Ciwan Haco, Deniz Barut, Deniz Türkali, Füsun Demirel, Grup Yorum, Halil Ergün, Nur Sürer, Caner Cindoruk, Şivan Perwer, Müjde Ar, Füsun Demirel, Haluk Tolga İlhan, İsmail Hacıoğlu, Nebahat Çehre, Necmettin Çobanoğlu, Orhan Aydın, Sedef Avcı, Tamer Levent, Yasemin Yalçın ve Yüksel Aksu gibi isimler de olmak üzere 200'ü aşkın sanatçı katıldı. Ankara 1. Ağır Ceza Mahkemesi, 29 Ocak 2024'te bu talebi reddetti. Kararda, olayın üzerinden 50 yıl geçtiği, tüm yargısal süreçlerin tamamlandığı, Mutlu'nun mezarının açılmasının dosyaya bir yenilik katmayacağı ifade edildi. Ayrıca Güney'in silahı bilinçli ateşlediği ve bu durumda da meşru müdafaa şartlarının oluşmadığı söylendi.

### Cezaevi yılları: 1976-1981

Güney, bir süre Ankara'daki Ulucanlar Cezaevi'nde yattı. Cezaevi, daha sonra Güney'in *Duvar* (1983) filmine ilham kaynağı oldu.
Güney'in cezaevinde sinema ile olan ilgisi devam etti. İçeride kaldığı süre boyunca sinema ve sanat ile ilgili fikirlerini, şiir ve öykülerini; o dönemde çıkarmaya başladığı *Güney* dergisinde yayımladı. Senaryo yazmaya devam etti. Bu dönemde senaristliği ve yapımcılığını üstlendiği, arkadaşı Zeki Ökten tarafından çekilen *Sürü* (1978) ve *Düşman* (1979) filmleri büyük ilgi gördü. Tarık Akan, Melike Demirağ, Tuncel Kurtiz gibi oyuncuların başrolde yer aldığı *Sürü* filminde Güney, Siirt'in Pervari ilçesindeki dağlarda ve yaylalarda yaşayan bir Kürt ailesini ve bu ailenin geçimini anlattı. Böylece ilk kez bir filminde, kendi etnik halkı olan Kürtlerin yaşadığı zorluklara detaylıca değindi ve yeri geldiğinde Kürtçeyi kullanmaktan çekinmedi. Politik sahneler de barındıran *Sürü*, İstanbul ve Ankara'da birkaç kez gösterildikten sonra sansüre uğradı ve 12 Eylül Darbesi'nden sonra da filme resmî yasak geldi. *Sürü*, 1979'da İsviçre'deki Locarno Uluslararası Film Festivali'nde "En İyi Film" ödülü olan Altın Leopar'ı kazandı. Aytaç Arman'ın başrolde yer aldığı *Düşman* ise Berlin Film Festivali'nde gösterildi ve Mansiyon Ödülü'nü kazandı. Bu iki filmin başarısı, Güney'in yurt dışında çeşitli çevrelerce tanınmaya başlamasını sağladı. Hapishanedeyken Elia Kazan, siyasi aktivizmi nedeniyle hapse atıldığına inanarak birkaç kez onu ziyaret etti ve destekledi.

12 Eylül 1980'de Türkiye'de gerçekleşen askerî darbe, Güney'in kariyerini kötü yönde etkiledi. Darbeden sonra Güney'in eserleri yeni askerî cunta tarafından yasaklandı, bazılarının kopyaları yakıldı, bazıları da yok edildi. Bu sıralarda Güney, *Bayram* adını verdiği yeni bir filmin senaryosunu hapishanede tamamladı ve filmin çekimi için yönetmen Erden Kıral'ı işe aldı. Kıral'ın çekip kendisine gönderdiği görüntüleri beğenmeyen Güney, Kıral ile yollarını ayırdı ve eski asistanı Şerif Gören'le anlaştı. Gören, 1981'in başlarında *Bayram* filminin çekimlerine başladı ve çekimler yaklaşık dört ay sürdü. Güney, büyük önem verdiği bu filmin çekimlerinde bulunamayacağı için senaryoyu normal bir film senaryosuna göre oldukça detaylı hazırladı ve Şerif Gören bu talimat ve yönlendirmeleri dikkate alarak filmi yönetti. Güney, filmin çekimleri tamamlandıktan sonra görüntüleri yurt dışına, İsviçre'ye gönderdi.

1974'ten 1981'e kadar yedi yıl boyunca hapis yatan Yılmaz Güney, son filminin çekimleri bittikten sonra, 9 Ekim 1981'de izinli olarak çıktığı Isparta Yarı Açık Cezaevi'nden firar etti. Hapse girmeden yıllar önce çekmiş olduğu *Şeytanın Oğlu* (1967) filminde, bir günlük bayram izninde dışarı çıkan ve kayıplara karışan bir adamın hikâyesini anlatmıştı. Filme benzer şekilde Muş'ta bulunan annesini görmek için bir haftalık izinden yararlanıp hapisten çıkan Güney, Antalya'nın Kaş ilçesinden Yunanistan'a bağlı Meis Adası'na, oradan da İsviçre'ye kaçtı.

### Yurt dışına kaçış, Cannes ve sonrası: 1982-1984

Güney, Edi Hubschmid'in yardımlarıyla yurt dışına kaçtıktan sonra, son filminin görüntülerini almak için İsviçre'ye gitti. Bir süre İsviçre'de kalan Güney, daha sonra görüntüleri alıp Fransa'nın başkenti Paris'e geçti ve filminin kurgusunu yapmaya başladı. Edi Hubschmid de filme yapımcılık alanında destek sağladı. Güney, filmi Cannes Film Festivali'ne yetiştirmek istiyordu; bu nedenle kurgu sırasında beğenmediği bazı sahneleri çıkardı ve senaryoda *Bayram* olan filmin ismini *Yol* olarak değiştirdi. Politik, dram ve gerilim türünde olan ve Tarık Akan, Şerif Sezer, Halil Ergün, Necmettin Çobanoğlu, Meral Orhonsay gibi oyuncuların başrolde yer aldığı *Yol*'un kurgusunu bitirdikten sonra filmi festivale gönderdi. Film, 1982 Cannes Film Festivali'nde "En İyi Film" seçilip Altın Palmiye Ödülü'nü kazandı ve bu başarıyı sergileyen ilk Türk yapımı film oldu. Güney, ödülü İtalyan oyuncu Vittorio Gassman'ın elinden aldı ve kameralara sağ yumruğunu havaya kaldırarak poz verdi. *Sürü* ve *Düşman* filmlerinden sonra *Yol* filminin de büyük bir Avrupa film festivalinde ödül kazanması, Yılmaz Güney'in yurt dışındaki ününü artırdı.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “
 | Bu filmin yapıldığı koşullarda biz Türkiye'deydik ve bu filme karar verdiğimiz zaman da yine şartlar çok kötüydü. [...] Ben, yurt dışına çıkmasam da bu filmin Türkiye'de gösterilmeyeceğini biliyordum. Ancak, benim için bir mücadele aracıydı film yapmak; direnmenin, baş eğmemenin, bir çeşit başkaldırmanın ifadesiydi.
 | ”
 |
| — Yılmaz Güney *Yol* filmi hakkında konuşuyor, 1982 |

12 Eylül 1980 darbesi sonrasındaki Türkiye'yi, devlet yetkililerini ve özellikle Kürt halkını, bir hafta ev iznine verilen beş mahkûmun hikâyeleri aracılığıyla anlatan *Yol*; Fransa sinemalarında 1,2 milyonun üzerinde kişi tarafından izlendi. Üstelik 1982 Altın Küre Ödülleri'nde "Yabancı Dilde En İyi Film" dalında aday gösterilerek şu ana kadar bu başarıyı yakalayan tek Türk yapımı film oldu. Fakat Türkiye hükûmeti, askerî darbenin ardından ülkede yaşanan siyasi ve sosyal sorunları eleştiren içeriği ve içinde geçen Kürtçe diyaloglar, "Kürdistan" terimi gibi sebeplerle *Yol* filmini "devlet aleyhine propaganda" olarak niteledi ve ülke sınırlarında gösterilmesini yıllarca yasakladı. Türk gazeteci Mehmet Ali Birand, o yıllarda kaleme aldığı bir yazısında "*Yol*'u kazandığı ödülden dolayı karalamanın doğru olmadığını" söyledi. Dışişleri Bakanlığı ise ödülü veren Fransa ile jüri heyetini kınadı. İsviçre hükûmetiyse, 1983'teki 55. Akademi Ödülleri'ne "En İyi Uluslararası Film" dalında aday olarak yapımında İsviçre'nin de payı olan *Yol* filmini seçip "kendi adına" gönderdi. Ancak film aday olamadı.

Altın Palmiye'yi kazandıktan sonra Güney, yaşamını Fransız hükûmetinin desteğiyle Fransa'da sürdürmeye başladı. Bu sırada, yurda dönme çağrılarına uymadığı gerekçesiyle 6 Ocak 1983 tarihinde dönemin Türkiye Cumhurbaşkanı Kenan Evren tarafından Türk vatandaşlığından çıkarıldı. Kendisiyle aynı gün vatandaşlıktan çıkarılanlar arasında müzik sanatçısı Cem Karaca da vardı. Güney, vatandaşlıktan atılmasının kendisi ve mücadelesi için hiçbir anlam taşımadığını belirtti. Güney, mahkemeler tarafından 22 yıldan fazla ek hapis cezasına mahkûm edildi. Çeşitli yazılarından ötürü de 100 sene daha cezaya çarptırıldı.

Paris'teki Bonne Nouvelle adlı çıkmazdan görülen Yılmaz Güney Meydanı.1983 yılında Fransa'da *Duvar* isimli filmini çekti. Güney'in 1976 yılında Ankara Merkez Kapalı Ceza ve Tutukevi'nde tanıklık ettiği, çocuklar koğuşunda çıkan ve tüm cezaevine yayılan bir isyanın sinemaya aktarıldığı *Duvar*, onun son filmi oldu. Filmin çekim sürecinde Amerikalı yönetmen Elia Kazan onu ziyaret etti. Güney'in bu filminde yer alan bütün çocuk oyuncular, hayatlarında ilk defa kamera karşısına çıkmışlardı. Öte yandan o sıralar yurt dışında bulunan Tuncel Kurtiz de arkadaşı Güney'in bu filminde yer aldı. *Duvar*, 1983 Cannes Film Festivali'nde gösterilip Altın Palmiye için yarıştı ama ödül alamadı. Aynı yıl Güney; Cigerxwîn ve Abdurrahman Şerefkendi gibi Kürt sanatçılarıyla birlikte Paris Kürt Enstitüsü'nü kurdu. Kürt dilini, kültürünü ve tarihini belgeler ışığında araştırmayı ve geliştirmeyi amaçlayan enstitüye, öldüğü 1984 yılına kadar destek verdi ve oradaki faaliyetlerini sürdürdü. 1984'ün Mart ayında enstitüde düzenlenen Nevruz kutlamasında Kürtleri konu alan ünlü bir konuşma yaptı:

> "...Arkadaşlar! Acı, baskı, yoksulluk, kan ve gözyaşı Kürt halkının kaderi değildir. Biz bu kaderi reddediyoruz! Bu kaderi tanımıyoruz! Biz, dört bir yandan işgal edilmiş bir sömürge ülkenin çocukları değil; bağımsız, birleşik, özgür bir Kürt ülkesinin, Kürdistan'ın çocukları olmak istiyoruz! Biz kendi toprağımızda, kendi dilimizle aşk ve özgürlük türküleri söylemek istiyoruz! Biz kendi dünyamızı, kendi toprağımızı kendi ellerimizle yoğurmak ve ona yeniden biçim vermek istiyoruz! Ve biz kendi toprağımızda, kendi bayrağımızın altında özgür ve bağımsız olmak istiyoruz! [...] Arkadaşlar! Bugün Kürdistan'ın çeşitli kesimlerinde, dağlarda, ovalarda, faşist zindanlarda sömürgecilerin baskı ve zulümlerine karşı dövüşenlerin, dövüşerek ölenlerin amacı da bu! Biz; dövüşerek ölenlerin, bu uğurda şehit düşenlerin anısını kalbimizde ve mücadelemizde yaşatıyoruz..."
>
> — Yılmaz Güney, Paris Kürt Enstitüsü, Mart 1984

Güney, bu konuşması ve *Yol*, *Sürü* gibi filmlerinde Kürt halkının tasvirini açıkça kullanması nedeniyle ölene kadar Türk hükûmetiyle sürekli bir anlaşmazlık içerisinde oldu. Bu dönemde Taşnak dergisi *Armenian Review*'e bir demeç vererek ASALA tarafından Türk diplomatlarına düzenlenen suikastları, Ermeni Soykırımı'na dair dünya kamuoyunun dikkatini çekmek için işlevsel olduğunu ancak uzun vadede bu yöntem ile Ermenilerin soykırımın tanınması taleplerinin gerçekleşemeyeceğini belirtmiştir.

### Ölümü

Yılmaz Güney'in Père Lachaise Mezarlığı'ndaki mezarı, Paris.
Yılmaz Güney, 1978 yılında hapishaneden verdiği bir röportajda midesinden, böbreklerinden ve karaciğerinden rahatsız olduğunu, ara sıra doktora görünüp tedavi olduğunu belirtti. Daha sonra kendisine mide kanseri tehşisi kondu. Son yıllarını Paris'te geçiren Güney, mide kanseri nedeniyle fiziksel olarak zayıfladı ve bağışıklığı çöktü. Son günlerini hastanelerde geçiren Güney, 9 Eylül 1984 tarihinde 47 yaşında Paris Uluslararası Üniversite Hastanesi'nde öldü. Güney'in TSİ 06.20'de gerçekleşen ölümü öğleden sonra ailesi tarafından doğrulandı. Cenazesi 13 Eylül günü kaldırılıp Paris'teki Père Lachaise Mezarlığı'nın 62. kısmına defnedildi.

## Özel hayatı

Yılmaz Güney, yazdığı bir öyküden dolayı 1960'lı yılların başında aldığı altı aylık sürgün cezasını Konya'da geçirirken orada Birten Ünal ismindeki bir kadınla tanıştı. Çok sevdiği için ona "Can" ismiyle hitap eden Güney, Ünal'dan 1966 yılında evlilik dışı bir kız çocuk babası oldu ve kızına Elif adını verdi. O sıralarda Birten Ünal ile ilişkileri kopmaya başladı ve Nebahat Çehre ile ilişkisi başladı. Çehre, Yılmaz ile evlenmek için önce çocuğunun doğmasını şart koştu. Doğumdan sonra, 1967 yılında Çehre ile nikâh masasına oturdu. Ancak Güney, kızının babasız büyümemesi için kızı ve annesi Birten Ünal ile de ilgilendi. Güney, Nebahat Çehre'den ayrılıp 1970'te Fatoş Güney'le evlendikten sonra da kızı Elif'le irtibatta kaldı.

Yılmaz Güney'in Nebahat Çehre ile 1967'de başlayan evliliği 1968'e kadar sürdü. Evliliklerinde ve öncesinde bazı şiddet vakaları mevcuttu. Güney 1968'de bir kavga sonrası arabasını Çehre'nin üzerine sürüp ona çarptı. Çehre'nin köprücük kemiği kırıldı ve başına dikiş atıldı, olaydan kısa bir süre sonra da boşandılar. Çehre, 2019 yılında konuk olduğu *Şafak Yavuz'un Vizöründen* adlı programda Güney ile ilişkisine dair detayları paylaştı, araba ile çarpma olayına da değindi. 2017 yapımı *Çirkin Kral Efsanesi* belgeselinde de olayı anlatan Çehre; Güney'in kendisinden özür dilediğini, özrünü kabul ettikten sonra da ilişkilerini bitirdiğini aktardı. Güney'in birçok filminde yapımcılık yapan Abdurrahman Keskiner ise 2011 yılında *Hürriyet* gazetesine verdiği röportajda olayı anlattı. Keskiner; Güney ile Çehre'nin bir gece kulübünde kavga ettiklerini, Çehre'nin kulübü terk ettiğini, Güney'in ise öfkeyle arabasına binip eşine çarptığını, daha sonra Çehre'nin dört gün kadar hastanede yattığını ve olaydan sonra da ilişkilerinin bittiğini belirtti. Temmuz 2024'te ise Abdurrahman Keskiner, gazeteci Ebru Dedeoğlu'na verdiği röportajda yine olaydan kısaca bahsedip Yılmaz'ın bir hafta hastanede Nebahat'in başında beklediğini, taburcu olduktan sonra da resmî olarak boşandıklarını söyledi.

Abdurrahman Keskiner; Nebahat-Yılmaz çiftinin birbirini çok seven, tutkuyla bağlı iki insan olduğunu da, Çehre'nin Yılmaz'dan çok dayak yediğini de söyledi. Bu şiddete örnek olaylardan biri olarak *Eşrefpaşalı* (1966) filminin çekimleri esnasında Güney'in Çehre'nin kafasına bardak koyup gerçek silah kurşunuyla nişan almasını gösterdi. Anlattığına göre Güney bardağı gerçek kurşunla vurmak istemiş, Nebahat bunu yapmak istememiş ancak Güney bardağı gerçek kurşun kullanarak vurmuştur.

Nebahat Çehre 2017 yılında, *Doğa Rutkay'la Her Şey Bu Masada* adlı programda Güney ile olan ilişkisi hakkında, "Olmayacaktı. 4,5 sene sürdü ama olmaması gereken bir şeydi." diye konuştu. 2019 yılında konuk olduğu *Şafak Yavuz'un Vizöründen* adlı programda Güney ile olan evliliğinde hamile kaldığını fakat sevginin korkuya döndüğü, hastalıklı bir hal aldığını ve kürtaj olduğunu söyledi. 2022 yılında konuk olduğu *Fatih Altaylı ile Bire Bir* adlı programda ise ilişkinin başlangıcında Yılmaz Güney'i kendisinin ayarladığını ve evlilikleri sırasında da onun "ince ruhlu bir kişi" olduğunu ifade etti.

Yılmaz Güney'in ikinci evliliği, 1970'te asıl adı "Jale Fatma Süleymangil" olan Fatoş Güney ile oldu. İstanbul'da zengin bir ailenin çocuğu olarak doğmuş olan Fatoş Güney, 1970'te 18 yaşındayken Yılmaz Güney ile evlendi ve eğitimini yarıda bıraktı. Bu evlilik, Yılmaz'ın 1984'teki ölümüne dek sürdü. Çiftin "Remzi Yılmaz" adını verdikleri erkek çocukları 1971 yılında doğdu. Bu ikinci evliliği, eşinin ifadelerine göre mutlu ve sorunsuzdu. Fatoş Güney, eşinin 1981'deki firarından sonra onu takip etti ve Yılmaz'ın ölümüne dek beraber kaldılar. Fatoş, ek olarak Yılmaz Güney'in son filmi *Duvar*'da reji asistanı olarak çalıştı.

## Etkileri ve etkiledikleri

Birçok sinemacı, özellikle *Sürü* ve *Yol* filmlerinde Kürt kültürünü açıkça tasvir etme becerisi nedeniyle Yılmaz Güney'i Kürt sinemasının kurucularından biri saymaktadır. Kimileri ise Türk sinemasının, Güney'in filmlerinin Avrupa'da elde ettiği başarılar neticesinde dünyaya açıldığını söylemektedirler. [*kim?*]

Amerikalı yönetmen Elia Kazan, 1970'li yıllarda *Milliyet* gazetesinde Yılmaz Güney'in *Umut* filmi hakkında bir makale yazdı ve "filmin şiirsel bir film olduğunu, tamamen doğal nitelik taşıdığını, ne Hollywood ne de Avrupalı üstatların bir kopyası olmadığını" belirtti. *Yol* filminin Altın Palmiye başarısından sonra *Time* eleştirmeni Richard Corliss, Yılmaz Güney'i "dünya çapında bir film yapımcısı" olarak tanımladı. Güney ile aynı yıl Altın Palmiye kazanan Yunan asıllı Amerikalı yönetmen Costa-Gavras, 1987'de verdiği bir röportajda "Güney'in Türkiye'den çıkmış en önemli yönetmen" olduğunu vurguladı. 2019'da Türkiye'ye bir ziyaret gerçekleştiren Oscar Akademisi Başkanı John Bailey, "Yılmaz Güney filmlerinden hoşlandığını ve ilk izlediği Türk filminin *Yol* olduğunu" söyledi.

Güney, birçok İranlı yönetmene de ilham kaynağı olmuştur ve İran sinemasında önemli bir etkisi vardır. İranlı yönetmen Cafer Panahi, 2000 yılında verdiği bir röportajda "Yılmaz Güney'in sinemasını ve *Yol* filmini çok beğendiğini" söyledi. Yine İranlı yönetmen Abbas Kiyarüstemi ise bir keresinde yönetmen Zeki Demirkubuz'a "Siz bizden çok şanslısınız, çünkü arkanızda *Yol* gibi bir film var." dedi. Muhsin Mahmelbaf'ın kızı Semira Mahmelbaf, bir röportajında "Biz küçükken babam hep Yılmaz Güney filmlerini izlerdi. Ben de birkaç filmini seyrettim ve çok beğendim." ifadesini kullandı. Mecid Mecidi, *Yol* filminin oldukça başarılı olduğunu söyleyip Güney'i "büyük bir usta" olarak tanımladı. Asgar Ferhadi de Güney'e ve filmlerine olan sevgisinden söz etti.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “
 | İlk olarak Yılmaz Güney'in *Yol* adındaki filmini izlediğim zaman sinemayla ilgilenmek istemiştim. Bu filmin beni gerçekten sarstığını hatırlıyorum. Artık daha olgundum -sanırım 17 yaşındaydım- ve [filmi izledikten sonra] şöyle dedim: 'Bu inanılmaz bir şey, ben de sinemanın bir parçası olmak istiyorum.'
 | ”
 |
| — Oscar Ödülü sahibi Meksikalı-Amerikalı yönetmen Alejandro G. Iñárritu, 2008 |

En İyi Film ve En İyi Yönetmen Akademi Ödülü sahibi olan Meksikalı yönetmen Alejandro G. Iñárritu, Stephen Lowenstein'ın 2008'de çıkan *My First Movie, Take Two* adlı kitabında sinemayla ilgilenmeye başlamasının ilk etkeninin *Yol* filmi olduğundan söz etti. 17 yaşında filmi izlediğini söyleyen Iñárritu, filmden "çok insancıl, çok gerçekçi ve dramatik" şeklinde bahsetti. Iñárritu'nun *Amores Perros* (2000), *21 Grams* (2003) ve *Babel* (2006) filmleri, Yılmaz Güney'in *Yol* filmindeki gibi birden çok insanın öyküsünü aynı anda konu almaktadır. *The Revenant* filmi 2016'da Türkiye'de vizyona girdikten sonra Cüneyt Cebenoyan tarafından Leonardo DiCaprio'nun soğuk havadan korunmak için ölen bir atın karnına girdiği sahnenin, Yol filminde Yılmaz Güney tarafından kurguda kesilen sahneye gönderme olduğu, "Iñárritu'nun *Yol*'un hikâyesini ve asıl senaryosunu bildiğinin söylenebileceği" yorumu yapıldı.

Güney'in yakın arkadaşlarından biri olup *Sürü* ve *Yol* filmlerinde başrolde oynayan Tarık Akan, ölmeden kısa bir süre önce *Güney* dergisine verdiği röportajda Yılmaz Güney'i "Türk sinemasının en yukarısındaki kişi" diye tanımladı. 2015'te Türk yönetmen Zeki Demirkubuz, Türk sinemasında en sevdiği yönetmenin Yılmaz Güney olduğunu ve "Güney'in Marksistliğine, solculuğuna rağmen öldüremediği öz ve ateşten etkilenmemenin mümkün olmadığını" söyledi. Almanya'da doğup yaşayan Türk yönetmen Fatih Akın, 2006 yılında İngiliz *The Telegraph* gazetesindeki konuşmasında Güney'den "Hepimiz [Türk yönetmenleri] onun çocuklarıyız." şeklinde bahsetti ve *Yol* filminden çok etkilendiğini söyledi. Akın, "Filmi ergenlik çağımda annemle birlikte izlemiştim. Öykü çok etkileyiciydi." dedi. 2024'teki Adana Altın Koza Film Festivali'nin ödül töreninde konuşan jüri başkanı Nuri Bilge Ceylan, "Yılmaz Güney'i çok sevdiğini, kendisinden etkilendiğini, sinemasından ve kişiliğinden pek çok şey öğrendiğini" ifade etti.

Yazar Elif Şafak, *Habertürk* gazetesindeki bir yazısında "Yılmaz Güney'in karmaşık bir kişiliğe sahip olduğunu, mizacının kimi yönlerini sevdiğini kimi yönlerini tasvip etmediğini ama eserlerini her zaman ilgiyle izlediğini, sanatını takdir ettiğini" belirtti.

2010 yılında Türk tiyatro ve sinema sanatçıları, yönetmenler ve yapımcılarla Dolmabahçe'deki Çalışma Ofisi'nde bir araya gelen dönemin Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan, konuşması sırasında "Eğer bu ülkenin otoriteleri Yılmaz Güney'in filmlerine kulak vermiş olsalardı, inanın Türkiye bugün çok farklı bir yerde olabilirdi." cümlesini kullandı.

## Mirası

Antakya'ya altı kilometre uzaklıkta yer alan Harbiye Şelalesi civarındaki bir süs dükkânında Yılmaz Güney'in bir portresi görülmektedir.
Fransız yönetmen Patrick Blossier'in yönettiği 1983 yapımı *Duvarın Etrafında* isimli belgesel, Güney'in yurt dışındaki sürgün hayatını ve *Duvar* filminin çekim aşamasını anlatmaktadır. Belgeselde Yılmaz Güney'in yakın arkadaşı Tuncel Kurtiz ve eşi Fatoş Güney de yer almakta, ayrıca Amerikalı yönetmen Elia Kazan'ın Güney'i ziyaret edişi de gösterilmektedir.

Fransız sinemacı Claude Weisz tarafından yönetilen 1984 yapımı *O'na Çirkin Kral Derlerdi* ve 1987 yapımı *Yılmaz Güney: His Life, His Films* isimli belgesel filmler, Güney'in hayatını konu almaktadır. Ahmet Soner'in 1995'te çektiği *Yılmaz Güney: Adana-Paris* belgeseli de Güney'in Yenice'de başlayıp Paris'e uzanan biyografisini anlatmaktadır. Ayrıca bu belgesel filmlerde Atıf Yılmaz, Aytaç Arman, Aziz Nesin, Erkan Yücel, Fatma Girik, Filiz Akın, Halil Ergün, Hülya Koçyiğit, Kerim Afşar, Melike Demirağ, Müşerref Akay, Tarık Akan gibi ünlü isimlerin Güney hakkında söyledikleri de verilmektedir.

2011 yılında Adana'da açılan ve özellikle Adanalı yönetmenler, oyuncular ve yapımcılar ile ilgili eserleri tanıtan Adana Sinema Müzesi'nin birinci katında Yılmaz Güney'in fotoğraflarını, film afişlerini ve eşyalarını gösteren bir oda bulunmaktadır, odada ayrıca Güney'in bir balmumu heykeli de vardır. Baba tarafından kökeni Şanlıurfa, Siverek'e dayanan Güney'in Siverek'teki bir kavşağa heykeli de dikilmiştir.

Günümüzde her yıl düzenlenmeye devam eden Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali'nde 1992 yılından beri "Yılmaz Güney Ödülü" isminde özel bir ödül verilmektedir. Kurmuş olduğu Güney Kültür Sanat Edebiyat Dergisi, her doğum ve ölüm yıldönümünde kendisinin anıldığı ve birçok sanatçının katıldığı etkinlikler düzenlemektedir.

Güney'in başrol oynadığı ve senaryosunu yazdığı 1966 yapımı *Hudutların Kanunu* filmi, Martin Scorsese'nin isteğiyle Dünya Sinema Vakfı tarafından 2011 yılında restore edildi ve o yılki Cannes Film Festivali'nin "Klasikler" bölümünde ve yine o yılki Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde özel olarak gösterildi. *Yol* filmi de 35 yıl sonra, 2017'de Cannes'da tekrar "Klasikler" bölümünde gösterildi.

İlker Savaşkurt'un yönettiği 2016 çıkışlı *Sürgün Türküleri: Yılmaz Güney* belgeseli, Güney'in 1981'de Türkiye'den yurt dışına kaçtıktan sonra Fransa'daki yaşamını ve projelerini gerçekleştirmeye çalışmasını konu edinmektedir. Hüseyin Tabak'ın yönetmen koltuğunda oturduğu 2017 yapımı *Çirkin Kral Efsanesi* isimli belgeselde ise Yılmaz Güney'in ailesi, çalışma arkadaşları, dostları ve bazı yabancı yönetmenlerle yapılan röportajlara yer verilerek sanatçının dünya görüşü, sanatı ve yaşadıkları anlatılmaktadır.

2023-2024 yılları arasında Kanal D'de yayınlanan, 1980'ler dönemini anlatan *Dilek Taşı* dizisinde Taner Cindoruk'un canlandırdığı ve hapiste bulunan "Yılmaz Abi" karakterinin Yılmaz Güney'e gönderme olduğu düşünülmektedir.

## Filmografisi

**Yılmaz Güney'in önemli filmlerinden bazıları**
| Yıl
 | Film
 | Görevi
 |
| --- | --- | --- |
| Oyuncu
 | Senarist
 | Yönetmen
 | Yapımcı
 |
| 1966
 | *Çirkin Kral* | Evet
 |  |  |  |
| 1966
 | *Hudutların Kanunu* | Evet
 | Evet
 |  |  |
| 1967
 | *Çirkin Kral Affetmez* | Evet
 | Evet
 |  |  |
| 1968
 | *Seyyit Han: Toprağın Gelini* | Evet
 | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1969
 | *Bir Çirkin Adam* | Evet
 | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1970
 | *Umut* | Evet
 | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1971
 | *Acı* | Evet
 | Evet
 | Evet
 |  |
| 1971
 | *Ağıt* | Evet
 | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1971
 | *Baba* | Evet
 | Evet
 | Evet
 |  |
| 1971
 | *Umutsuzlar* | Evet
 | Evet
 | Evet
 |  |
| 1974
 | *Zavallılar* | Evet
 | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1974
 | *Arkadaş* | Evet
 | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1974
 | *Endişe* |  | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1978
 | *Sürü* |  | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1979
 | *Düşman* |  | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1981
 | *Yol* |  | Evet
 | Evet
 | Evet
 |
| 1983
 | *Duvar* |  | Evet
 | Evet
 |  |

## Kitapları ve şiirleri

Yılmaz Güney'in senaryosunu yazmış olduğu birçok filmin senaryo kitabı, İthaki Yayınları tarafından günümüzde basılmaktadır. Bu senaryo kitapları arasında *Yol*, *Sürü*, *Zavallılar*, *Bir Gün Mutlaka*, *Arkadaş*, *Hudutların Kanunu*, *Ağıt*, *Baba*, *Endişe*, *Umut*, *Acı* ve daha birçok film senaryosu vardır. Hususi olarak kaleme aldığı kitaplarının listesi ve yayım yılları ise aşağıda verilmiştir. Güney'in kaleme aldığı ilk kitap olan *Boynu Bükük Öldüler*, 1972 yılında 1. Orhan Kemal Roman Armağanı'nı kazandı.

|  |  |
| --- | --- |
| * *Boynu Bükük Öldüler* (1971)
* *Hücrem - Selimiye Üçlemesi 1* (1975)
* *Salpa - Selimiye Üçlemesi 2* (1975)
* *Sanık - Selimiye Üçlemesi 3* (1975)
* *Ölüm Beni Çağırıyor - Gençlik Öyküleri*
* *Selimiye Mektupları*
 | * *Oğluma Hikâyeler*
* *Soba, Pencere Camı ve İki Ekmek İstiyoruz*
* *İnsan, Militan ve Sanatçı Yılmaz Güney*
* *Yunan Bıçağı*
 |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “
 | Yaşamak ne güzeldir be sevgili... Sevinerek, severek, sevilerek, düşünerek... Ve o vazgeçilmez sancılarını duyarak hayatın...
 | ”
 |
| — "Mutlu Olma Şansı" isimli şiirinden |

Yazarlığın yanı sıra şair kimliğe de sahip olan Yılmaz Güney, yaşamı boyunca birçok şiir kaleme aldı. 1974 yapımı filmiyle aynı adı taşıyan "Arkadaş" şiiri, daha sonra filmin başrollerinden Melike Demirağ tarafından şarkı formatında seslendirildi. Güney'in diğer bilinen şiirlerinden bazıları ise "Canım, Sevdiğim, Yüreğim", "Bu Alemde Kral Tanımam!", "Sevgi Ve Dostluk", "Mutlu Olma Şansı", "Sevgi ve Sen...", "Hayat Bize", "Eskiden Bilmezdim Yalnızlığı", "Köprü", "Kendim İçin Yaşamıyorum" ve "Kim" idir.

## Ödülleri ve adaylıkları

1959'da sinemaya başlayan Güney'in bu alanda aldığı ilk ödül, Lütfi Ömer Akad'ın yönettiği 1966 yapımı *Hudutların Kanunu* filmiyle 1967'de aldığı Altın Portakal En İyi Erkek Oyuncu Ödülü oldu. 1969, 1970 ve 1971 yıllarında özellikle Altın Koza Film Festivali'nde pek çok ödülün sahibi oldu. Güney'in uluslararası alandaki tanınırlığı ise 1978 yapımı *Sürü* filmiyle başladı. *Sürü*, 1979 Berlin Film Festivali'nde çeşitli ödüller kazandı ve aynı yıl Locarno Uluslararası Film Festivali'nde "En İyi Film" (Altın Leopar) seçildi. 1979'da çekilen *Düşman,* Berlin Film Festivali'nde "En İyi Film" (Altın Ayı) için aday gösterildi ve birkaç ödül kazandı. 1981 yapımı *Yol* filmi ise 1982 Cannes Film Festivali'nde "En İyi Film" kategorisinde Altın Palmiye kazandı. Güney, bu ödülü Türkiye'den alan ilk yönetmen oldu.

## Notlar

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Haricî video|  "Başrol - Yılmaz Güney Belgeseli", Habertürk TV, 24 Kasım 2018, YouTube |

Haricî video|  "Duvarın Etrafında - Yılmaz Güney Belgeseli (1983)", YouTube |

* IMDb'de Yılmaz Güney
* SinemaTürk'te Yılmaz Güney
* Sinemalar.com'da Yılmaz Güney
* Beyazperde'de Yılmaz Güney
* Cannes Film Festivali'nin resmî sitesinde Yılmaz Güney
* AllMovie'da Yılmaz Güney
* MUBI'da Yılmaz Güney
* Yılmaz Güney'den Nebahat Çehre'ye aşk mektupları
* Yılmaz Güney'in "Mutlu Olma Şansı" şiiri
* Yılmaz Güney'in "Arkadaş" şiiri
* Yılmaz Güney'in fotoğrafları
* Yılmaz Güney sözleri
* Gökçe, Övgü (1 Nisan 2020). "Beş Maddede Yılmaz Güney". Altyazı Sinema Dergisi. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2024.
* "Çirkin Kral Efsanesi". Altyazı Sinema Dergisi. 26 Ekim 2018. Erişim tarihi: 5 Ağustos 2024.