Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Sui Hanedanı

| Sui Hanedanı隋 |
| --- |
| 581-618 |
| Sui Hanedanlığı 589-609 |
| Başkent | Çang'an (581-605) Luoyang (605-618) |
| Yaygın dil(ler) | Orta Çince |
| Hükûmet | Monarşi |
| Hükümdar |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 581-604  | Wen |
| • 604-617  | Yang |
| • 617-618  | Yang You |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 4 Mart 581 |
| • Dağılışı  | 23 Mayıs 618 |

 |
| Yüzölçümü |
| 589 | 3.000.000 km2 |
| Para birimi | Antik Çin Parası |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Kuzey Zhou
 |
|  | Chen Hanedanı
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Tang Hanedanı
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu | Çin Vietnam |

**Sui Hanedanı**, (Çince: 隋朝, Hanyu Pinyin: suí cháo) 581-618 yılları arasında Çin'e hakim olmuş hanedandır. Güney Kuzey Hanedanı döneminin ardından Çin'i birleştiren Sui Hanedanı Çin'de dört yüzyıldır süregelen parçalanmışlığa son vermiştir.

İmparator Wen (隋文帝楊堅 *Sui Wendi Yang Jian*, Siyenpi (Sien-pi) kökenli) tarafından kurulan hanedanın başkenti Chang'an (günümüzdeki adı Xi'an) idi. Bu dönemde Orta Asya Türkleri ile savaş halinde olan Sui Hanedanlığı iç isyanların artmasından sonra yıkılmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Salsu Muharebesi

 Wikimedia Commons'ta **Sui Hanedanı** ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
# Beş Hanedan On Krallık

Beş Hanedan On Krallık (MS 923)
**Beş Hanedan On Krallık dönemi**, (basit: 五代十国, geleneksel: 五代十國; pinyin: wǔ dài shí guó; 907 - 960), Çin tarihinde 907'de Zhu Quanzhong (朱全忠zhū quánzhōng) Tang Hanedanı (唐 Táng)'ı yıkıp Hou Ling (後梁 Hòu Liáng)'ı kurmasıyla başlayarak Hou Zhou (後周 hòu zhōu) hanedanının Dinqianduo dianjian
(殿前都點檢 diàn qián dōu diǎn jiǎn: Hassa ordusu müfettişi) olan Zhao Kuangyin (趙匡胤 zhào kuāngyìn)'in Song Hanedanı (宋 sòng ya da 北宋 běi sòng)’ı kurup Çin'i birleştirmesiyle bitten dönemi.

Bu dönemde Çin’in kuzey kesminde Hou Ling, Hou Tang (後唐 Hòu Táng), Hou Jin (後晉 Hòu Jìn), Hou Han (後漢 Hòu Hàn) ve Hou Zhou olmak üzere 5 hanedan (五代 wǔ dài) kurulup yıkılmıştı. Çin’in orta ve güney kesminde ise 10 yöresel krallık (十國 shí guó) kurulup yıkılmıştı.

Kuzey kesimin 5 hanedanından Hou Tang ve Hou Jin Şatuo (沙陀 shā tuó) Türkleri tarafından kurulmuş ve Hou Han ve Hou Zhou da Şatuo'nun askeri teşkilatına bağlı Jiedushi (節度使 jiē/jié dù shǐ (Garnizon komutanı) Liu Zhiuyan (劉知遠 liú zhīyuǎn) ile Shumishi (樞密使 shū mì shǐ: Harbiye Nazır) Guo Wei (郭威 guō wēi) tarafından kurulmuştu.

### Beş Hanedan

| Ülke adı | Kurucu | Süre |
| --- | --- | --- |
| Hou Ling 後梁 | Zhu Quanzhong 朱全忠 | 907 - 923 |
| Hou Tang 後唐 | Li Cunxu 李存勗 | 923 - 936 |
| Hou Jin 後晉 | Shi Jingtang 石敬瑭 | 936 - 946 |
| Hou Han 後漢 | Liu Zhiuyan 劉知遠 | 947 - 950
 |
| Hou Zhou 後周 | Guo Wei 郭威 | 951 - 960 |

### On Krallık

| Ülke adı | Kurucu | Süre |
| --- | --- | --- |
| Wuyue 吳越 | Qian Liu 錢鏐 | 907 - 978 |
| Min 閩  | Wang Shanzhi 王審知 | 909 - 945 |
| Jing Nan 荊南 | Gao Jixing 高季興 | 907 - 963 |
| Chu 楚 | Ma yin 馬殷 | 907 - 951 |
| Wu 吳  | Yang Xingmi 楊行密 | 902 - 937 |
| Nan Tang 南唐 | Li Bian 李昪 | 937 - 975 |
| Nan Han 南漢 | Liu Yan 劉龑 | 909 - 971 |
| Bei Han 北漢  | Liu Min 劉旻 | 951 - 979 |
| Qian Shu 前蜀 | Wang Jian | 907 - 925 |
| Hou Shu 後蜀 | Meng Zhi Xiang 孟知祥 | 934 - 965 |

### Kaynakça

薛居正 舊五代史

歐陽修 新五代史

### İlgili filmler

The Banquet (Kurgusal, 2006) Fragman 27 Mart 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.: Hamlet'in Çin yorumu.
# Jin Hanedanı (1115-1234)

**Kin Hanedanı** (Çince: 金, Pinyin: Jin, Curçen dili: amba-an antʃu-un guru-un (yani "altın ulus"); 1115 - 1234), **Curçen Hanedanı** (Çince: 女真) olarak da bilinen hanedan, yaklaşık 500 yıl kadar önce Çin Hanedanı'nı kuran Mançuların, ataları olan Curçen'lerin, Vanyan (完顏 Wányán) kabilesi tarafından kurulmuştur.

İsmi bazen, Latin harfleriyle aynı yazılan, daha önceki Jin Hanedanı'ndan ayırabilmek için *Jinn* şeklinde de yazılır.

Kin hanedanı, Wanyan Aguda'nın Liao hanedanına (916-1125) karşı isyanında ortaya çıktı; bu isyan, yeni ortaya çıkan Kin tarafından Çin tarih yazımında Batı Liao olarak tanınacakları Batı Bölgelerine sürülene kadar kuzey Çin'i etkisi altına aldı. Liao bölgesini fethettikten sonra Kin, güney Çin merkezli ve yöneticileri etnik olarak Han Çinlileri olan Song hanedanına (960-1279) karşı yüzyıllık bir sefer başlattı. Kin'in yönetimi boyunca imparatorlar Han geleneklerine uyum sağladılar ve hatta Çin Seddi'ni yükselen Moğol İmparatorluğuna'na karşı güçlendirdiler. Kin ayrıca Konfüçyüsçülüğün yeniden canlandırılması gibi bir dizi iç kültürel ilerlemeyi de denetledi.

Cengiz Han yönetimindeki Moğollar, yüzyıllar boyunca Kin'in emri altında vasallık yaptıktan sonra 1211'de işgal ederek Jin ordularına birçok ezici yenilgi yaşattı. 23 yıllık bir süre boyunca bir dizi yenilgi, isyan, iltica ve darbeden sonra Kin, 1234'te Moğollar tarafından fethedildi.

Jin ve Song hanedanı
# Liao Hanedanı

**Liao** (Çince: 遼 pinyin: liáo, 916 - 1125), bugünkü İç Moğolistan ve Çin'in kuzey kesminde hakimiyetini kuran Kitanlar (Kitan 契丹 qìdān) tarafından kurulan hanedandır.

Liao nehrinin etrafında ikamet eden Kitanlardan Yelü Abaoji (耶律阿保機 Yēlǜ Ābǎojī), 907'de Kitan Kağan'ı olmuş ve 916'da kendini "Tanrı İmparator" (天皇帝 tiān huáng dì) ilan etmiş ve Büyük Kitan (大契丹 dà qìdān) Devletini kurmuştur.

947'de ikinci imparatoru Taizong (太宗 Tàizōng, aslı adı: Yelü Deguang 耶律德光 Yēlǜ Déguāng) ülkenin adını "Liao" olarak değiştirdi. Ülkenin adı 983'te tekrar "Kidan", 1066'da yine "Liao" olmuştu.
# Batı Şia Hanedanı

Batı Şia mozolesinin rekonstrüksüyonu, Batı Şia Müzesi, Yinchuan.
**Batı Xia** (okunuşu: Şia) **Hanedanı** (Çince: 西夏; pinyin: Xī Xià) ya da **Tangut İmparatorluğu** 1032 ve 1227 yılları arasında, günümüzde kuzeybatı Çin'in Kansu, Şanşi ve Ningşia bölgelerinin bulunduğu yerlerde varlığını sürdürmüş bir devlettir.

Tangut kabileleri tarafından kurulmuştur. Orta Asya ve Batı arasındaki ticaret yolunun geçtiği yerlere hükmetmişlerdir. Komşuları, önce Song Hanedanı sonra da Kin Hanedanı (Curçenler) olmuştur.

1227 yılında Moğol İmparatorluğu'nun egemenliğine girmişlerdir.

## Kaynakça
# Süleyman Hanedanı

| Süleyman Hanedanı |
| --- |
|  |
| Ülke |  Etiyopya |
| Milliyet | Etiyopyalı |
| Ana hanedan | Davud Hanedanı |
| Kurucu | I. Menelik |
| Yıkılış | 12 Eylül 1974 |
| Son hükümdar | I. Haile Selassie |
| Ünvan(lar) | Etiyopya İmparatoru Aksum Kralı Kralların Kralı/Kralların Kraliçesi |

**Süleyman** ya da Solomon* Hanedanı** Etiyopya İmparatorluğu'nun geçmişte hükmetmiş imparatorluk hanedanı.

Üyeleri köklerinin Kral Süleyman ve Saba Melikesi Belkıs'a dayandığını iddia eder. Belkıs, Süleyman'ı İncil'de anlatılan Kudüs'te ziyaretinden sonra geleneklere göre I. Menelik'i doğurmuştur.

## Kaynakça
# İdrîsîler

| İdrîsîlerالأدارسة |
| --- |
| 788-974 |
| Başkent | Volubilis (788-808) Fes (808-927) Hacer en-Nesar (927-985) |
| Yaygın dil(ler) | Arapça, Berberi dilleri |
| Resmî din  | İslam |
| Hükûmet | Irsî monarşi |
| Emir |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 788-791  | I. İdrîs |
| • 954-974  | Hasan bin Kennun |

 |
| Tarihî dönem | Orta Çağ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 788 |
| • Dağılışı  | 974 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Zenate
 |  |
| Endülüs Emevî Devleti
 |  |

 |

 |

**İdrîsîler** (Arapça: **الأدارسة**), Fas'ta 788'den 985'e kadar hüküm süren Zeydi Arap hanedan.

Fas'ta hüküm süren ilk İslam hanedanıdır. Kurucusu Hasan bin Ali'nin soyundan gelen İdris b. Abdullah b. Hasan b. Ali'dir.

Endülüs Emevi Devleti tarafından yıkılmıştır.

## Kaynakça
# Çola Hanedanı

| Çola Hanedanı |
| --- |
| MÖ 300-1279 |
| Hanedanın sınırları |
| Başkent | İlk dönemler: Poompuhar, Urayur, Tiruvarur, Orta dönemler: Pazhaiyaarai, Thanjavur Gangaikonda Cholapuram |
| Yaygın dil(ler) | Tamilce, Sanskritçe |
| Hükûmet | Monarşi |
| İmparator |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 848-871  | Vijayalaya Chola |
| • 1246-1279  | III. Rajendra Chola |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | MÖ 300 |
| • Dağılışı  | 1279 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Pandyan Hanedanı
 |  |

 |

 |

**Çola Hanedanı**, MÖ 300-MS 1279 yılları arasında Güney Hindistan'da varlığını sürdürmüş bir Tamil hanedandı. Hanedan, Güney Hindistan tarihinde en uzun hüküm süren hanedanlardan biriydi. Hanedan hakkındaki en erken kaynaklar, Maurya İmparatorluğu'nun Ashoka tarafından bırakılan M.Ö. 3. yüzyıldan kalma yazıtlardır. Tamilakam'ın Üç Taçlı Krallarından biri olan hanedan, MS. 13. yüzyıla kadar değişen topraklar üzerinde hüküm sürmeye devam etti.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Çola Hanedanı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* UNESCO World Heritage sites – Chola temples1 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Art of Cholas
* Chola coins of Sri Lanka4 Mart 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Pala İmparatorluğu

Pala İmparatorluğu'nun en geniş sınırlarına ulaştığı üçüncü hükümdar Devapala dönemini gösteren harita (MS 810–850)
**Pala İmparatorluğu**, 8. yüzyılın ortalarında I. Gopala (MS 690'lar-770'ler) tarafından kurulan ve günümüzde Bangladeş ile Hindistan'ın Bengal ve Bihar bölgelerini kapsayan geniş bir coğrafyada hüküm sürmüş bir Orta Çağ Güney Asya devletidir.

Yaklaşık 750–1174 yılları arasında etkili olan hanedan, farklı dönemlerde Gauda, Pataliputra ve Vikramapura gibi şehirleri başkentleri yapmıştır. Devletin siyasi ve kültürel yapısı büyük ölçüde Budizm (özellikle Mahayana ve Vajrayana gelenekleri) etrafında şekillenmiştir.

Pala İmparatorluğu, Güney Asya'da Budist eğitim ve kültürün gelişiminde oynadığı rol ile öne çıkar. Nalanda ve Vikramashila gibi dönemin önemli öğrenim merkezleri olan Budist manastır üniversitesitelerine (*Mahāvihāra*) sağladığı destek, bölgedeki entelektüel ve dini üretimin sürekliliğini sağlamıştır. Bu kurumlar, Budist düşüncenin Güney ve Güneydoğu Asya'ya yayılmasında etkili olmuştur. Ayrıca Pala dönemi, sanat ve heykelcilik alanında belirgin bir üslubun ortaya çıkmasına katkı sağlamış ve bölgesel güç dengeleri içinde Pratihara ve Rashtrakuta hanedanlarıyla rekabet ederek Orta Çağ Hindistan siyasetinde önemli bir aktör olmuştur.

## Ayrıca bakınız

* Somapura Mahavihara
* Mahayana Budizmi
* Vajrayana Budizmi
* Hindistan tarihi

## Kaynakça
# Ziyârîler

Ziyarî Hanedanlığı haritası *(Hazar Denizi'nin güneyinde lâcivert renkte gösterilen bölge)*. Komşu devletlerden Büveyhoğulları açık yeşil, Aral Gölü güneyinde Harezmşahlar kavuniçi, Samanîler sarı, Azerbaycan'daki mahalli devletler koyu yeşil renkte gösterilmiş.
**Ziyariler** ya da **Zeyariler** (Farsça: **آل زیار**), Hazar Denizi'nin güneyinde, 927-1090 yılları arasında hüküm süren Gilek kökenli bir hanedandır.

Hanedan, kökeni Gilan hükümdarı olan ve İran'ın Keyânî kralı Keyhüsrev döneminde yaşamış efsanevi kral Arguş Ferhadan'a dayanan Şehansahvand kabilesinin lideri Vardanşah'tan gelmektedir.

Bu çağda yetişen bilim insanı El-Birûni devrin hükümdarı Kâbus tarafından desteklenmiş, 1000'li yıllarda ay tutulmaları hakkında önemli araştırmalarda bulunmuştur. Ayrıca Kabûs Kümbeti bu dönemde İslam öncesi İran mimarîsi tarzında yapılmış, ayakta olan az sayıda yapıdan biridir.

Ziyarî mimârisinin örneklerinen biri olan Günbed-i Kavus şehrindeki anıt kule.
## Ziyarî Hanedanlığı emirleri listesi

* Merdâvîc 928-934
* Vuşmgîr 934-967
* Bihistûn 967-976
* Şemsü'l-Meâlî Kabûs bin Vuşmgîr 976-1012
* Felekü'l-Meâlî Kabûs bin Menuçehr 1012-1031
* Anûşirvan Menuçehr 1031-1043

## Kaynakça

Özel
Genel
* Madelung, W. (1975). "The Minor Dynasties of Northern Iran". Frye, Richard N. (Ed.). *The Cambridge History of Iran, Volume 4: From the Arab Invasion to the Saljuqs* (İngilizce). Cambridge: Cambridge University Press. ss. 198–249. ISBN 0-521-20093-8.

## Dış bağlantılar

* Ziyarî mimarisi (İngilizce)
# Kanem İmparatorluğu

| Kanem İmparatorluğu |
| --- |
| y. 700-1380 |
|
Bayrak

Arma

 |
| 1200 yılında Kanem İmparatorluğu |
| Başkent | Njimi |
| Yaygın dil(ler) | Kanurice |
| Resmî din  | Animizm, daha sonra Sünnilik |
| Hükûmet | Monarşi |
| Kral |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • y. 700 | Sef |
| • 1085-1097  | Hummay |
| • 1085-1097  | I. Dunama |
| • 1382-1387  | I. Ömer |

 |
| Tarihî dönem | Orta Çağ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | y. 700 |
| • Kanem-Bornu İmparatorluğu  | 1380 |

 |
| Yüzölçümü |
| 777.000 km2 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Kanem-Bornu İmparatorluğu
 |  |

 |

 |

**Kanem İmparatorluğu**, 8. ve 14. yüzyıllarda günümüz Çad, Libya ve Nijerya'da varlığını sürdüren bir devletti. İmparatorluk en güçlü döneminde Çad'ın çoğunu, Libya'nın güneyi, Nijer'in doğusu, Nijerya'nın kuzeydoğusu ile Kamerun'un kuzeyini kapsamaktaydı.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Barkindo, Bawuro, "The early states of the Central Sudan: Kanem, Borno and some of their neighbours to c. 1500 A.D.", in: J. Ajayi und M. Crowder (Hg.), *History of West Africa*, Bd. I, 3. Ausg. Harlow 1985, 225-254.
* Lange, Dierk, *Ancient Kingdoms of West Africa: Africa-Centred and Canaanite-Israelite Perspectives*, Dettelbach 2004. (the book suggests a pre-Christian origin of Kanem in connection with the Phoenician expansion)
* Urvoy, Yves, *L'empire du Bornou*, Paris 1949.
* Lange, Dierk, "Immigration of the Chadic-speaking Sao towards 600 BCE" 8 Aralık 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. *Borno Museum Society Newsletter*, 72-75 (2008), 84-106.

## Dış bağlantılar

* Timeline of rulers 17 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Kmer İmparatorluğu

| Kmer İmparatorluğuចក្រភពខ្មែរ (Kmerce) |
| --- |
| 802-1431 |
| Bu harita Khmer İmparatorluğu'nun 802-1203 yılları arasındaki genişlemesini göstermektedir. Kuzeye doğru genişleme, Tayland'a doğru genişleme (Lavo Krallığı) ve Champa'ya doğru genişlemeyi içermektedir. |
| Başkent | Mahendraparvata (9. yüzyıl başları) Hariharalaya (9. yüzyıl) Koh Ker (928-944) Angkor (9. yüzyıl sonu ile 15. yüzyıl başı) |
| Resmî dil(ler) | Kmerce |
|

---

 |
| Yaygın dil(ler) | Sanskrit (dini amaçlar için) |
| Demonim | Kmer |
| Hükûmet | Mutlak monarşi |
| Devlet Başkanı |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 802-850  | II. Jayavarman |
| • 1113-1150  | II. Suryavarman |
| • 1181-1218  | VII. Jayavarman |
| • 1417-1431  | Ponhea Yat |

 |
| Tarihî dönem | Orta Çağ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 802 |
| • Dağılışı  | 1431 |

 |
| Yüzölçümü |
| 1290 | 1.000.000 km2 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Lansang Krallığı
 |  |
| Ayutthaya Krallığı
 |  |

 |

 |

Wikimedia Commons'ta Kmer İmparatorluğu ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

**Kmer İmparatorluğu**, Güneydoğu Asya'da kurulmuş bir imparatorluk. 802 yılında kurulup, 1431 yılında yıkılmıştır. Şu andaki Laos, Tayland, Vietnam, Myanmar ve Malezya ülkelerinin topraklarında egemenlik kurmuştur.

Ülkede daha çok Hinduizm dini yaşanmıştır. Eski Kmerce dili, resmî dil olarak kullanılmıştır. Devletin başkentliğini sırasıyla Yasodharapura, Hariharalaya ve Angkor şehirleri yapmıştır.

İmparatorluk 13. yüzyılda zayıflamaya başlamış ve bölgede Sukhothai Krallığı gibi yeni devletler ortaya çıkmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Kmerler
* Kamboçya
* Kmerce
# Kuzey Denizi İmparatorluğu

| Kuzey Denizi İmparatorluğuNordsøimperiet Nordsjøveldet |
| --- |
| 1013-1042 |
| Büyük Knut'un toprakları |
| Yaygın diller | Eski Norsça Eski İngilizce |
| Hükûmet | Monarşi |
| Kral |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1013-1014  | Sweyn |
| • 1016-1035  | Büyük Knut |
| • 1040-1042  | Harthacnut |

 |
| Tarihî dönem | Viking Çağı |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Sweyn'in İngiltere'yi fethi  | 1013 |
| • Harthacnut'un ölümü  | 1042 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Danimarka Krallığı
 |
|  | Norveç Krallığı
 |
|  | İngiltere Krallığı
 |
|  | Danelaw
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Danimarka Krallığı
 |  |
| Norveç Krallığı
 |  |
| İngiltere Krallığı
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Danimarka  Norveç  İsveç  Birleşik Krallık |

**Kuzey Deniz İmparatorluğu** (Danca: *Nordsøimperiet*), Viking Çağı'nın sonlarına doğru 1013 ile 1042 arasındaki dönemin büyük bölümünde İngiltere, Danimarka ve Norveç krallıklarının kişisel birliğiydi. İskandinav yönetimindeki bu geçici imparatorluk, bileşenleri yalnızca denizle bağlantılı ve ona bağımlı olan bir talasokrasiydi.

Üç krallığı birleştiren ilk kral, 986'dan beri Danimarka'nın ve 1013'te İngiltere'yi fethettiği 1000'den beri Norveç'in kralı olan Sweyn'di. Ertesi yıl öldü ve krallığı bölündü. Oğlu Knut, 1016'da İngiltere'yi, 1018'de Danimarka'yı ve 1028'de Norveç'i ele geçirdi. 1035'teki ölümüyle ülkesi yeniden bölündü, ancak Danimarka'daki halefi Harthacnut, 1040'ta İngiltere'yi miras aldı ve 1042'deki ölümüne kadar ülkeyi yönetti. Gücünün zirvesindeyken, Knut her üç krallığı da yönettiğinde (1028-1035), Kutsal Roma İmparatorluğu'ndan sonra Batı Avrupa'nın en güçlü hükümdarıydı.

## Kaynakça
# Majapahit

| Majapahit ꦤꦒꦫꦶꦏꦫꦗꦤ꧀ꦩꦗꦥꦲꦶꦠ꧀ (Cava dili) Kemaharajaan Majapahit (Endonezce) |
| --- |
| 1293-1527 |
|
Bayrak

Arma

 |
| Majapahit İmparatorluğu |
| Başkent | Trowulan |
| Yaygın dil(ler) | * Eski Cava dili (ana)
* Sanskrit (dini)
 |
| Hükûmet | Bir Mihrace tarafından yönetilen Mandala devleti |
| Mihrace |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1293-1309  | Raden Wijaya |
| • 1309-1328  | Jayanegara |
| • 1328–1350  | Tribhuwana Wijayatunggadewi |
| • 1350-1389  | Hayam Wuruk |
| • 1389-1429  | Wikramawardhana |
| • 1429-1447  | Suhita |
| • 1447-1451  | Kertawijaya |
| • 1451-1453  | Rajasawardhana |
| • 1456-1466  | Girishawardhana |
| • 1466-1474  | Suraprabhawa |
| • 1466-1474  | Suraprabhawa |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 10 Kasım 1293 |
| • Dağılışı  | 1527 |

 |
| Para birimi | * Yerli altın ve gümüş sikkeler
* Kepeng (Çin'den ital edilen bakır sikkeler, sonraları yerel üretim)
 |

**Majapahit İmparatorluğu**, 13. ve 16. yüzyıllarda Cava merkezli olmak üzere Güneydoğu Asya'da varlığını sürdüren bir devletti. İmparatorluk en güçlü döneminde Endonezya, Singapur, Malezya, Brunei, güney Tayland, Sulu Takımadaları, Filipinler, Doğu Timor ve Yeni Gine'ye kadar uzanan 98 vasaldan oluşmakta olup bölgedeki son büyük imparatorluklardan biriydi.

## Etimoloji

Majapahit ismi Cava adasının Cavaca dilinden gelir. Anlamı "acı maja" demektir. İsim, aslen Trowulan(en) bölgesinde Raden Wijaya'nın kurduğu Tarik köyüne atıfta bulunur. Efsaneye göre isim bazı işçilerin ormanlık araziyi temizlerken bael ağaçlarının acı meyvelerini yemelerinden gelir.

## Tarih

### Kuruluş

Sumatra'da Melayu Krallığı'nı yıkan Singhasari devleti 1290 yılında Güneydoğu Asya'nın en güçlü devleti konumuna geldi. Dönemin Moğol İmparatoru Kubilay Han Singhasari'den haraç ödemesini istedi. Singhasari yöneticisi Kertanegara bu ödemeyi reddederek Moğol elçisine hakaret etmiştir. Tepki olarak Kubilay Han Cava adasına 1000 gemilik bir ordu gönderdi.

Moğol Ordusu Cava'ya erişene kadar Jayakatwang adlı Kediri *Adipatisi*(Dükü) Singhasari'yi ele geçirdi ve Kertanagara'yı öldürtmüştü. Jayakatwang Kertanegara'nın damadı Raden Wijaya'ya gelecekte Majapahit adını alacak toprağı verdi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Majapahit ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* A Short History of Majapahit9 Şubat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Memoirs of Majapahit Kingdom5 Şubat 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* A brief history of Majapahit1 Ocak 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* A Complete Transcription of Majapahit Royal Manuscript of Nagarakertagama from SejarahNasional.org an National History Website
# Malakka Sultanlığı

| Malakka Sultanlığıکسلطانن ملاک Kesultanan Melaka |
| --- |
| y.1400-1511 |
| 15. yüzyılda sultanlık |
| Başkent | Malakka |
| Yaygın dil(ler) | Malayca |
| Resmî din  | Sünnilik |
| Hükûmet | Mutlak monarşi |
| Sultan |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1400-1414  | Parameswara |
| • 1414-1424  | Megat Iskandar Şah |
| • 1424-1444  | Muhammad Şah |
| • 1444-1446  | Abu Syahid Şah |
| • 1446-1459  | Muzaffar Şah |
| • 1459-1477  | Mansur Şah |
| • 1477–1481  | Alauddin Riayat Şah |
| • 1481–1511  | Mahmud Şah |
| • 1511-1513  | Ahmad Şah |
| • 1513-1528  | Mahmud Şah (ikinci saltanat) |

 |
| Vezir |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1400-1412  | Tun Perpatih Permuka Berjajar (ilk) |
| • 1445-1456  | Tun Ali |
| • 1456-1498  | Tun Perak |
| • 1498-1500  | Tun Perpatih Putih |
| • 1510-1511  | Tun Pikrama |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | y.1400 |
| • Dağılışı  | 1511 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Johor Sultanlığı
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu | Malezya Endonezya Singapur Tayland |

**Malakka Sultanlığı** (Malayca: Kesultanan Melayu Melaka), 1402-1511 yılları arasında Malakka'da varlığını sürdüren bir sultanlık idi. İlk olarak Parameswara tarafından kurulmuş olup başlangıçta Malakka merkezli bir şehir devletiyken önemli bir ticaret limanına dönüştü ve Malakka Boğazı'na hakim vaziyette Malay Yarımadası'nın güneyindeki büyük kısmı, Riau Adaları ve Sumatra adasının bir kısmında hüküm sürdü. 1511'de Portekizliler tarafından işgal edildi.

## Notlar

## Kaynakça

* Ahmad Sarji, Abdul Hamid (2011), *The Encyclopedia of Malaysia*, 16 - The Rulers of Malaysia, Editions Didier Millet, ISBN 978-981-3018-54-9
# Oyo İmparatorluğu

**Oyo İmparatorluğu**, Lagos'un kuzeyinde, günümüzdeki Nijerya ve Benin devletleri sınırları içinde kurulmuş olan bir Yoruba Devleti. En güçlü döneminde (1650-1750), batıda Volta Irmağıyla doğuda Nijer Nehri arasında kalan bölgeye egemenliğini kabul ettirmiştir.

## Kuruluş

Yerel efsanelere göre, Oyo'nun temelleri doğudan gelerek Ile-Ife'ye yerleşen, Yorubaların efsanevi atası ve kahramanı Oduduwa tarafından atıldı. Oduduwa'nın oğlu Oyo tahtına çıkan ilk hükümdar (*alafin*) oldu. Dilbilimsel kanıtlar ise 700-1000 yılları arasında Yoruba topraklarına iki büyük göç olduğunu, ikinci göç sırasında bölgeye gelenlerin Gine Ormanının kuzeyindeki ağaçsız bölgeye yerleştiğini göstermektedir. Bu bölgede kurulan devlet ticarete elverişli olan konumu, doğal kaynak bakımından zenginliği ve halkının çalışkanlığı sayesinde çok geçmeden Yoruba devletleri arasında üstünlüğü ele geçirdi.

Oyo devleti 16. yüzyıl başlarında kuzeydeki komşuları Borgu ve Nupe'ye göre güçsüz, küçük bir devletti. 1550 yılında Borgu ve Nupe'nin egemenliği altına girdi. Ama ticaretten kazandığı paralar sayesinde bir süvari ordusu kuran ve eğitimli bir orduyu ayakta tutmayı başaran *Alafin* Orompoto'nun yönetimi zamanında (16. yüzyıl sonları) giderek güçlenmeye başladı.

## Gelişme ve İmparatorluk dönemi

17. yüzyılın ilk yarısında batıdaki Dahomey Krallığı'nı fethederek egemenliği altına alan Oyo devleti, Ajase limanı (Porto-Novo) aracılığıyla kıyı bölgesindeki Avrupalı tüccarlarla ticari ilişkiler kurdu. Devlet zenginleştikçe, izlenmesi gereken politikalar konusunda siyasi liderler arasında çeşitli görüş ayrılıkları su yüzüne çıkmaya başladı. Liderlerin bir bölümü bütün çabaların servet birikimini arttırmada yoğunlaşmasını isterken diğer bir bölümü ise servetin yeni topraklar fethetmek için kullanılmasını savunuyordu. Bu siyasi ayrılıklar *Alafin* Abiodun'un (1770-1789) muhaliflerini kanlı bir iç savaşın sonunda yenmesine değin sürdü. Abiodun temelde Avrupalı tüccarlarla yapılan kıyı ticaretine dayalı bir ekonomik kalkınma politikası izledi.

## Gerileme

Abiodun'un ekonomi haricinde hiçbir şeyle ilgilenmemesi sonunda ordunun ve dolayısıyla da merkezi hükûmetin gücünün ve denetiminin zayıflamasına yol açtı. Onun ardılı olan *Alafin* Awole tahta geçtiği sırada yerel ayaklanmalar başlamış, karmaşık bir kamu hizmetleri sistemiyle ayakta duran yönetim zayıflamış ve haraca bağlanmış olan kabile şefleri güçlerini kaybetmişlerdi. Awole ile danışmanları arasında başlayan çatışmalar ülkenin gerilemesini daha da hızlandırdı. 18. ve 19. yüzyıllarda devam eden sürekli gerileme sonucunda Oyo İmparatorluğu 19. yüzyılda kıyıdan geçen ticaret yolları üzerindeki denetimini yitirmeye başladı. Sonunda Dahomey'de (bugün Benin) yaşayan Fonlar (Dahomeyler) tarafından istila edilen Oyo toprakları, 1800'den hemen sonra da kuzeydoğudaki Hausa topraklarından gelen Müslüman Fulaniler tarafından fethedildi.