# Nazi yağması

Hermann Göring Tümeni'nin Alman askerleri, Müttefik kuvvetlerin şehre varmasından önce 1944'te Roma'daki Palazzo Venezia'nın önünde, Biblioteca del Museo Nazionale di Napoli'den çekilmiş bir fotoğrafla poz veriyor *Carlo III di Borbone che visita il papa Benedetto XIV nella kahve -house del Quirinale a Roma*, Giovanni Paolo Panini ( Museo di Capodimonte env. Q 205)
**Nazi yağması**, Almanya'nın iktidardaki Nazi Partisi adına hareket eden ajanlar tarafından Üçüncü Reich döneminde Avrupa ülkelerinin organize yağmalanması sonucunda sanat eserlerini ve diğer eşyaları çalınması olayına denir. Yahudi mülklerinin yağmalanması, Holokost'un önemli bir parçasıydı. Yağma, 1933'ten, Alman Yahudilerinin mülklerine el konulmasından başlayarak, II. Dünya Savaşı'nın sonuna kadar, özellikle de Kunstschutz olarak bilinen askeri birimler tarafından yapıldı, ancak çoğu yağma savaş sırasında elde edildi. Altın, gümüş ve paranın yanı sıra, resimler, seramikler, kitaplar ve dini hazineler dahil olmak üzere büyük öneme sahip kültürel öğeler çalındı. Bu öğelerin çoğu, Savaşın hemen ardından Müttefikler adına Anıtlar, Güzel Sanatlar ve Arşivler programının (MFAA, aynı zamanda Anıt Adamları olarak da bilinir) ajanları tarafından kurtarılmış olsa da, çoğu hala kayıp. Öğeleri hak sahiplerine, ailelerine veya kendi ülkelerine iade etmek amacıyla, hala hesaba katılmamış olan Nazi yağmasını tespit etmek için uluslararası bir çaba gerçekleştirilmektedir.

## Arka plan

Adolf Hitler, Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'ne kabul edilmeyen başarısız bir sanatçıydı. Bununla birlikte, kendini sanatın bir uzmanı olarak görüyordu ve *Mein* Kampf'ta, tümü çökmekte olan bir yirminci yüzyıl toplumunun ürünü olarak gördüğü Kübizm, Fütürizm ve Dadaizm dahil olmak üzere modern sanata yozlaşmış olarak vahşice saldırdı. 1933'te Hitler Almanya Şansölyesi olduğunda, kendi estetik idealini ulus üzerinde uyguladı. Nazi partisi arasında tercih edilen resim türleri, Eski Ustaların, özellikle de Cermen kökenli olanların klasik portreleri ve manzaraları resimleridir. Buna uymayan modern sanat, Üçüncü Reich tarafından yozlaşmış sanat olarak adlandırıldı ve Almanya'nın devlet müzelerinde bulunan her şeyin ya satılmasına ya da yok edilmesine karar verildi. Führer'in amacı, toplanan bu meblağlarla Linz'de Avrupa Sanat Müzesi kurmaktı. Reichsmarschall Hermann Göring ve Dışişleri Bakanı von Ribbentrop gibi diğer Nazi ileri gelenleri de özel sanat koleksiyonlarını genişletmek için Alman askeri fetihlerinden yararlanmaya niyetliydi.

## Alman müzelerinde el konulan sanat eserlerinin satışı

Sanat tacirleri Hildebrand Gurlitt, Karl Buchholz, Ferdinand Moeller ve Bernhard Boehmer, Hitler ve Göring'in 1937-38'de Alman müzelerinin duvarlarından çıkardığı 16.000'e yakın tablo ve heykelden oluşan bir grubu satmak için Berlin'in hemen dışındaki Schloss Niederschonhausen'de dükkân açtı.Bu eserler ilk kez 19 Temmuz 1937'de Münih'teki Haus der Kunst'ta sergilendi ve Nazi liderleri,*Dejenere Sanat Sergisi'ne* modern sanatı görmeye gelen iki milyon ziyaretçiyi eserlerle alay etmeye davet ettiler. Propagandacı Joseph Goebbels, katıldığı bir radyo yayınında Almanya'nın yozlaşmış sanatçılarına "çöp" adını verdi. Hitler, Haus der Kunst sergisini bir konuşmayla açtı. Konuşmasında Alman sanatını "büyük ve ölümcül bir hastalık" olarak nitelendirdi.

## Sanatın kamusal alanda yakılması

Hildebrand Gurlitt ve meslektaşları satışlarında pek başarılı olamadılar çünkü "çöp" olarak adlandırılan sanatın pek alıcısı yoktu. Bu sebeple 20 Mart 1939'da, Berlin İtfaiyesi'nin avlusunda 1.004 resim ve heykel ile 3.825 suluboya, çizim ve baskıyı ateşe verdiler; bu, daha önceki ünlü kitap yakmalarına benzeyen bir rezil eylemdi. Propaganda eylemi umdukları ilgiyi artırdı. İsviçre'deki Basel Müzesi 50.000 İsviçre Frangı ile Berlin'e geldi. Şaşıran sanatseverler eserleri satın aldılar. Bu satışlardan sonrası bilinmeyen şey, Gurlitt, Buchholz, Moeller, Boehmer tarafından tutulan ve kişisel kazanç için sonradan İsviçre ve Amerika'ya sattıkları - gemiler Lizbon'dan Atlantik'i geçti - resimlerin sayısıdır.

## İsviçre'de halka açık müzayedeler ve özel satışlar

Nazi'nin yağmaladığı sanatın en kötü şöhretli müzayedesi, 30 Haziran 1939'da Theodor Fischer tarafından İsviçre'nin Lucerne kentindeki Grand Hotel National'da düzenlenen "dejenere sanat" müzayedesiydi. Sunulan sanat eserleri, Alman müzelerinde Naziler tarafından "erişimden kaldırıldı", ancak birçok tanınmış sanat tüccarı, büyük koleksiyoncuların ve müzelerin vekilleri bu müzayedelere katıldı. Sanat tacirleri tarafından gerçekleştirilen satışların çoğu özel olduğundan, halka açık müzayedeler buzdağının yalnızca görünen görünen kısmıydı. Sanat Kurtarma Komisyonu, İsviçre'yi Hitler'in yükselişinden II.Dünya Savaşı'nın sonuna kadar sanat eserleri için bir "mıknatıs" olarak nitelendirdi. Profesör Georg Kreis'in yönetimindeki Bergier Komisyonu'nun misyonlarından biri, İsviçre'nin "Nazi döneminde ve savaş sonrası dönemde bir sanat-ticaret merkezi ve kültürel varlıklar için bir kanal olarak" rolünün araştırılması ve belgelenmesiydi.

## Nazi yağma örgütleri

" Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg " mührü, 1941'den 1944'e kadar Alman işgal kuvvetleri tarafından el konulan belgeleri işaretlemek için kullanıldı
Naziler iktidardayken, Almanya'dan ve işgal ettikleri her bölgeden kültürel mülkleri yağmaladılar, özellikle Yahudi mülklerini hedef aldılar. Bu, Nazi Rejimi için hangi kamu ve özel koleksiyonların en değerli olduğunu belirlemek için özel olarak oluşturulan kuruluşlarla sistematik bir şekilde yürütüldü. Nesnelerin bir kısmı Hitler'in hiç tanınmayan Führermuseum'u için ayrılmış, bazı nesneler Hermann Göring gibi diğer yüksek rütbeli yetkililere giderken diğer nesneler Nazi faaliyetlerini finanse etmek için takas edilmişti.

1940 yılında Alfred Rosenberg'in yönettiği *Einsatzstab reichsleiter Besetzten Gebiete für die Rosenberg* (reichsleiter İşgal Bölgeleri Rosenberg Enstitüsü) ya da kısaca ERR olarak bilinen bir örgüt Gerhard Utikal tarafından kuruldu. *Dienststelle Westen* (Batı Ajansı) adı verilen ilk operasyon birimi Fransa, Belçika ve Hollanda'nın batı şubesi Paris'te bulunuyordu. Bu Dienststelle'in şefi Kurt von Behr Behr'di. Asıl amacı, ya imha edilmek üzere ya da daha fazla "inceleme" için Almanya'ya götürülmek üzere Yahudi ve Masonik kitap ve belgeleri toplamaktı. Ancak, 1940 sonlarında, aslında ERR'yi kontrol eden Hermann Göring, ERR'nin misyonunu oldukça değiştiren ve örgütün "Yahudi" sanat koleksiyonlarını ve diğer objeleri ele geçirmesini zorunlu kılan bir emir yayınladı. Savaş ganimetlerinin Paris'te merkezi bir yerde olan Jeu de Paume Müzesi'nde toplanması gerekiyordu. Bu toplama noktasında, ganimeti Almanya'ya göndermeden önce yağma eserlerin envanterini çıkartan sanat tarihçileri ve diğer personel çalıştı. Göring, ganimetin önce Hitler ile kendisi arasında paylaştırılmasını da emretti. Hitler daha sonra, el konulan tüm sanat eserlerinin doğrudan kendisine sunulmasını emretti. Göring, 1940'ın sonundan 1942'nin sonuna kadar yirmi kez Paris'e gitti. Sanat satıcısı Bruno Lohse, Jeu de Paume Müzesi'nde, Göring'in kendi koleksiyonu için en az 594 parça seçtiği, özellikle Göring için yeni yağmalanan sanat objelerinden oluşan 20 sergi açtı. Göring, Lohse'yi irtibat subayı yaptı ve Mart 1941'de onu ERR'nin Batı Ajansının başkan yardımcısı yaptı. Hitler ve Göring'in istemediği eşyalar diğer Nazi liderlerine verildi. Rosenberg ve Göring'in liderliğinde ERR, Alman işgali altındaki ülkelerden 21.903 sanat objesine el koydu.

Diğer Nazi yağma örgütleri arasında Sonderauftrag Linz, özellikle Göring'in de kontrolünde olduğu Kajetan Mühlmann tarafından işletilen Führermuseum, Dienststelle Mühlmann'ın eserlerinin montajından sorumlu olan sanat tarihçisi Hans Posse tarafından yönetilen organizasyon ve esas olarak Hollanda, Belçika ve dışişleri bakanı Joachim von Ribbentrop’a bağlı bir Sonderkommando Kuensberg'de faaliyet göstermekteydi. Bu organizasyon, önce Fransa'da, sonra Rusya'da ve Kuzey Afrika'da faaliyet gösterdi. Batı Avrupa'da, ilerleyen Alman birlikleri ile Joachim von Ribbentrop'un adını taşıyan 'von Ribbentrop Taburu'na aitlerdi. Bu kişiler, işgal altındaki ülkelerdeki özel ve kurumsal kütüphanelere girmekten ve Almanları ilgilendiren her türlü materyali, özellikle bilimsel, teknik veya diğer bilgi değeri olan öğeleri kaldırmaktan sorumluydu.

Rothschilds, Rosenbergs, Wildenstein ve Schloss Ailesi gibi önde gelen Yahudi ailelerin sanat koleksiyonları, yüksek değerleri nedeniyle müsadere hedefiydi. Ayrıca, Yahudi sanat tüccarları da Alman örgütlerine -Jacques Goudstikker, Benjamin ve Nathan Katz ve Kurt Walter Bachstitz'ün sanat galerilerine -genelde baskı altındayken- sanat eserleri sattı. Yahudi olmayan sanat tacirleri de Almanlara eser sattılar, Hollanda'daki sanat tacirleri De Boer ve Hoogendijk örnek gösterilebilir.

Savaşın sonunda, Üçüncü Reich yüz binlerce kültürel nesneyi biriktirdi.

## Sanat Yağmasını Araştırma Birimi

21 Kasım 1944 tarihinde, Owen Roberts'ın isteği üzerine, William J. Donovan, yağma, müsadere ve Nazi Almanya'sı, müttefikleri ve yağmaya dahil olan çeşitli birey ve örgütlerin kültürel nesne transferi konularında bilgi toplanması ile savaş suçlularını kovuşturmak ve mülklerini iade etmek için OSS içinde Art Yağma Araştırma Birimi'ni (Aliu) oluşturdu. ALIU, Nazi politikası uygulamadaki rolleri yüzünden yakalanıp sorgulanacak bir grup kilit şüpheliyi belirleyerek, sanat yağmacılığına katıldığına inanılan kişiler hakkında bilgi topladı. Sorgulamalar Avusturya'nın Bad Aussee kentinde yapıldı.

### Art Looting Investigation Unit (ALIU) raporları ve indeksi

ALIU Raporları, Hitler'in Nazi işgali altındaki Avrupa'da Yahudileri yağma politikasına dahil olan Nazi yetkilileri, sanat tacirleri ve bireylerin ağlarını detaylandırıyor. ALIU'nun nihai raporu, üç bölüme ayrılmış 175 sayfa içeriyordu: Alman yağmalanmasında önemli roller oynayan kişilere odaklanan Ayrıntılı Sorgulama Raporları (DIR). Birleştirilmiş Sorgulama Raporları (CIR) ve Nazi yağmalanmasına karışan kişilerin bir "Kırmızı Bayrak listesi". ALIU Raporları, ABD Hükûmeti Nazi Dönemi Varlık Arşivleri'ndeki kilit kayıtlardan birini oluşturur

#### Ayrıntılı İstihbarat Raporları (DIR)

Sanat tacirleri ve Hitler, Göring ve Rosenberg tarafından istihdam edilen diğer ajanlar arasındaki ağları ve ilişkileri detaylandıran ilk rapor grubu isimleriyle düzenlenmiştir: Heinrich Hoffmann, Ernst Buchner, Gustav Rochlitz, Gunter Schiedlausky, Bruno Lohse, Gisela Limberger, Walter Andreas Hofer, Karl Kress, Walter Bornheim, Hermann Voss ve Karl Haberstock .

#### Konsolide Sorgulama Raporları (CIR)

İkinci bir rapor dizisi, Göring'in (The Goering Collection) sanat yağma faaliyetlerini, Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg'in (ERR) sanat yağma faaliyetlerini ve Hitler'in Linz Müzesi'ni detaylandırıyor.

#### ALIU Kırmızı Bayrak İsimlerinin Listesi

Sanat Yağma İstihbarat Birimi, ülkelere göre düzenlediği bir "Kırmızı Bayrak Adları" listesi yayınladı: Almanya, Fransa, İsviçre, Hollanda, Belçika, İtalya, İspanya, Portekiz, İsveç ve Lüksemburg. Her ismin altında, kişinin faaliyetleri, gasp ağındaki diğer insanlarla ilişkilerinin bir açıklaması ve çoğu durumda Müttefik kuvvetler tarafından tutuklanması veya hapsedilmesi ile ilgili bilgiler yer alır.

## Sovyetler Birliği

1941-1945 yılları arasında SSCB'deki Nazi yağmasını araştırmak ve tahmin etmek için, 2 Kasım 1942'de Alman-Faşist İstilacılar ve Yardımcıları Tarafından İşlenen Suçları Tespit Etme ve Araştırma Sovyet Devleti Olağanüstü Komisyonu kuruldu. Büyük Vatanseverlik Savaşı sırasında ve sonrasında 1991 yılına kadar Komisyon, yağma olayları da dahil olmak üzere SSCB'deki Nazi suçlarıyla ilgili materyaller topladı. Savaşın hemen ardından Komisyon, 427 hasar görmüş müzeden en değerli 64 Sovyet müzesine verilen zararı ayrıntılı olarak özetledi. Rus SFSR'sinde, Naziler tarafından 173 müze ile yüzbinlerce nesnenin yağmalanmış olduğu bulundu.

SSCB'nin dağılmasından sonra, Rusya Federasyonu Hükümeti, Sovyet Komisyonu'nun yerine Kültür Değerlerinin İadesi için Devlet Komisyonu'nu kurdu. Bu Rus kurumunun uzmanları, başlangıçta Sovyet Komisyonu'nun çalışmalarına danışmıştır, ancak müze tarafından savaş müzesi sırasında kaybedilen eserleri kataloglamaya devam etmiştir. 2008 itibarıyla 14 müze ve Voronezh Oblast, Kursk Oblast, Pskov Oblast, Rostov Oblast, Smolensk Oblast, Northern Caucasus, Gatchina, Peterhof Palace, Tsarskoye Selo (Pushkin), Novgorod ve Novgorod Oblast kütüphanelerinin kayıp eserleri ile Rusya Devlet Arşivleri ve CPSU Arşivleri 15 cilt halinde kataloglandı ve bunların tümü çevrimiçi olarak erişilebilir hale getirildi. Kataloglar1.148.908 kayıp sanat eseri hakkında ayrıntılı bilgi içermektedirler. Diğer hasarlı Rus müzeleri için kataloglama çalışmaları devam ettiği için şu ana kadarki toplam kayıp eser sayısı bilinmiyor.

Alfred Rosenberg, işgal edilen ülkelerden sanat, kitap ve kültürel nesneler toplamaktan sorumlu olan sözde Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg [ERR] für die Besetzten Gebiete'ye komuta etti ve ayrıca ele geçirdikleri kütüphane koleksiyonlarını Rusya'dan geri çekilme sırasında Berlin'e geri gönderdi. "ERR ekipleri ve Wehrmacht 'araştırma materyalleri' arayışında sadece Doğu Avrupa'da 375 arşiv kurumu, 402 müze, 531 enstitü ve 957 kütüphaneyi ziyaret etti".

ERR, Hollanda'daki Low Countries bölgesinde baskınların ilk günlerinde de faaliyet gösterdi. Bu durum, Alman Ordusu, von Rippentropp Taburu ve Gestapo arasında otorite, öncelik ve emir komuta zinciri konusu ile Ordu subayları ve birlikleri arasındaki kişisel yağmanın bir sonucu olarak bazı karışıklıklara neden oldu. Ancak bu ERR ekipleri çok etkiliydi. Yalnızca Sovyetler Birliği'nden bir kayda göre: "Yüz bin coğrafi haritanın ideolojik gerekçelerle, akademik araştırma için, Sovyet şehirleri ve bölgeleri hakkında politik, coğrafi ve ekonomik bilgi aracı olarak veya koleksiyoncu öğeleri olarak alındığı" tahmin ediyor.

## Polonya

 Aleksander Gierymski'nin *Portakallı* Yahudisi 26 Kasım 2010'da Buxtehude, Almanya'da bir sanat müzayedesinde keşfedildi
Eylül 1939'da Polonya'nın Alman güçleri tarafından işgal edilmesinden sonra, Nazi rejimi , üst sınıfları ve onların kültürünü yok etmeye çalıştı . Naziler, Polonya ile düşmanlığın başlamasından da önce hazırlandığı bir yağma planını sistematik olarak yürütürken, binlerce sanat eseri yağmalandı. 25 müze ve diğer birçok tesis tahrip edildi. Alman Nazi hırsızlığının ve Polonya sanatının yok edilmesinin toplam maliyetinin 20 milyar dolar veya tahminen Polonya kültür mirasının %43'ü olduğu tahmin ediliyor; Avrupalı ressamların 2800 resmi dahil olmak üzere 516.000'den fazla sanat eseri yağmalandı. Yağmalanan eserler şunlardır: Polonyalı ressamların 11.000 resmi; 1.400 heykel; 75.000 el yazması; 25.000 harita; 1800'den önce basılmış 20.000'den fazlası dahil olmak üzere 90.000 kitap; ve yüzbinlerce diğer sanatsal ve tarihi değeri olan öğe. Almanya'da, hala II.Dünya Savaşı sırasında yağmalanmış çok sayıda Polonya'dan eser bulunuyor. On yıllardır Polonya ile Almanya arasında yağmalanan eserlerin iadesine ilişkin yapılan görüşmeler çoğunlukla sonuçsuz kaldı.

## Avusturya

Avusturya ve Almanya arasında Anschluss (birleştirme) 12 Mart 1938 tarihinde başladı. Naziler gelmeden önce kiliseler, manastırlar ve müzeler birçok sanat eserine ev sahipliği yapıyordu, ancak daha sonra eserlerin çoğu götürüldü. Pek çok kişinin yaşadığı yer ve aynı zamanda bir toplum merkezi olan Ringstrasse'ye el konuldu ve içerideki tüm sanat eserleri de alındı. 1943 ve 1945 yılları arasında, Nazi'ler yağmaladıkları sanat eserlerinin çoğunu Altaussee'deki tuz madenlerinde tutuyordu. Bu eserlerin bazıları Avusturya'dan, bazıları ise Avrupa'nın çeşitli yerlerindendi. 1944 yılında yaklaşık 4.700 sanat eseri tuz madenlerinde saklanıyordu..

## Führermuseum

Hitler şansölye olduktan sonra, memleketi Linz, Avusturya'yı Üçüncü Reich'ın sanat başkenti haline getirme planları yaptı. Hitler, tümüne Führermuseum denilen, birkaç galeri ve müzeden oluşan bu alanı inşa etmek için kendi tasarımlarını hayata geçirmesi için mimarlar tuttu. Hitler, müzesini dünyanın en büyük sanat hazineleriyle doldurmak istedi ve dünyanın en iyi sanat eserlerinin çoğunun, Napolyon ve Birinci Dünya savaşlarında yağmalanan Almanya'ya ait olduğuna inanıyordu.

## Hermann Göring koleksiyonu

Reichsmarschall Hermann Göring'in kişisel bir koleksiyonu olan Hermann Göring koleksiyonu, el konulan malların da bulunduğu bir başka büyük koleksiyondu ve Reich düşmanlarının el koyduğu sanat eserlerinin yaklaşık yüzde 50'sinden oluşuyordu. Göring'in Paris'teki danışmanı ve ERR temsilcisi olan sanat simsarı Bruno Lohse tarafından 1945'te bir araya getirilen koleksiyon, 300'den fazla resim dahil olmak üzere 2.000'den fazla bireysel parçayı içeriyordu. ABD Ulusal Arşivler ve Kayıtlar İdaresi'nin Konsolide Sorgulama Raporu No. 2, Göring'in asla kabaca yağmalamadığını, bunun yerine her zaman "en azından mallara el koyan otoriteye karşı bir ödeme ya sa söz karşılığında dürüst görünmeye çalıştığını" belirtir . Göring ve çalışanlarının Alman el koyma örgütleriyle hiçbir zaman resmi bir bağlantısı olmasa da, yine de bu bağlantıları mümkün olabildğince kullandılar."

## Naziler tarafından yağmalanmış nesneler

 Schlosskirche Ellingen, Bavyera'da depolanan Alman ganimeti (Nisan 1945)
 Yaşlı Pieter Bruegel tablosu Altaussee, Avusturya (Nisan 1945)
 Altaussee, Mayıs 1945'te Nazilein çalıntı sanat eserleri deposundaki sekizadet 500 kilogram (1.100 lb) bombanın kaldırılmasından sonra.
 Ghent Altarpiece, II.Dünya Savaşı'nın sonunda Altaussee tuz madeninden kurtarılırken.
 Altaussee tuz madeninden kurtarma sırasında Bruges Madonna, 1945
 Dwight D.Eisenhower (sağda), Omar Bradley (solda) ve George S.Patton (ortada) eşliğinde Merkers'deki bir tuz madeninde çalınan sanat eserlerini incelerken
 Merkers Tuz Madeninde Nazi altını
 Ekonomi Bakanı olarak Walther Funk, yeniden silahlanma yarışını hızlandırdı ve Reichsbank başkanı olarak SS için Nazi toplama kampı kurbanlarının altın yüzüklerini finanse etti.
 Auschwitz'den kurbanların gözlükleri
Üçüncü Reich, işgal altındaki ülkelerden yüzbinlerce nesne topladı ve bunları Paris'teki Musée Jeu de Paume ve Münih'teki Nazi karargahı gibi birkaç önemli yerde sakladı. Müttefik kuvvetler savaşta avantaj elde edip Almanya'nın şehirlerini ve tarihi kurumlarını bombaladıkça, Almanya "sanat eserlerini Müttefiklerin bombalama saldırılarından korunmak için tuz madenlerinde ve mağaralarda depolamaya başladı. Bu madenler ve mağaralar sanat eserleri için uygun nem ve sıcaklık koşullarını sağladı. " Bu türden iyi bilinen depolar Merkers, Altaussee ve Siegen'deki madenlerdi. Bu madenler sadece yağmalanmış sanat eserlerinin depolanması için değil, aynı zamanda Nazi egemenliğinin başlangıcından önce Almanya ve Avusturya'da bulunan sanat eserleri için de kullanılıyordu. Yozlaşmış sanat Almanya'da Naziler tarafından resmi olarak yasaklandı ve bu sanata ait eserler Jeu de Paume'deki Şehitler Odası olarak adlandırılan yerde saklandı. Paul Rosenberg'in profesyonel şubesi ve kişisel koleksiyonunun çoğu, sonradan Naziler tarafından belirlenmişti. Joseph Goebels'in, Führermuseum'un inşasını ve daha geniş savaş çabalarını finanse etmek için bu yozlaşmış eserleri döviz karşılığında satmaya yönelik daha önceki özel kararının ardından, Hermann Göring, kişisel olarak bu varlıkları tasfiye etmek ve daha sonra kişisel sanat koleksiyonunu büyütmek için bu fonları aktarmak üzere Hildebrand Gurlitt dahil bir dizi ERR onaylı bayi atadı. İsviçre üzerinden satılan yağmalanmış dejenere sanat eserlerinin oluşturduğu Rosenberg koleksiyonu Avrupa'ya dağıldı. Bugün, resimlerinden 70'i kayıptır, bunlara şunlar dahildir: 1923'te Provence'de resmedilen Picasso'nun büyük boy *Sahilde* Suluboya *Çıplak Kadın* resmi; Matisse'in yedi çalışması; ve Degas'ın *Gabrielle Diot Portresi* .

## Yahudi kitaplarının yağmalanması

Nazilerin Avrupa ülkelerini işgalleri sırasında aradıkları şeylerden biri de Yahudi kitapları ve yazıtlarıydı. Amaçları, Avrupa'nın tüm Yahudi kitaplarını toplamak ve yakmaktı. Basılan ilk ülkelerden biri Fransa'ydı. Naziler buradaki Alliance Israelite Universelle'den 50.000, Fransa'nın Yahudi Dernekleri Federasyonu'ndan 4.000 cilt kitap, Paris'in en önemli Haham eğitim merkezlerinden olan L'Ecole Rabbinique'den 10.000 kitap ve birleşik bir grup olan Fransa Yahudi Toplumları Federasyonu'ndan 4.000 cilt kitap yağmaladı. Ardından, Paris'teki kişisel mülkleri tarayıo binlerce kitap daha bulmadan önce, Lipschuetz Kitabevi'nden toplam 20.000 kitap ve Rothschild ailesinin kişisel koleksiyonundan 28.000 kitap almaya gittiler. Naziler, bulabildikleri her Yahudi kitabı için Fransa'yı alt üst ettikten sonra, milyonlarcasını daha alabilecekleri Hollanda'ya geçtiler. Zengin bir Yahudi bankacı olan Hans Furstenberg'in evine baskın düzenlediler ve onun 16.000 ciltlik koleksiyonunu çaldılar; Amsterdam'da Bibliotheek van het Portugeesch Israelietisch Seminarium'dan 25.000 cilt, Ashkenazic Beth ha- Midrasch Ets Haim'den 4.000 cilt ve Bibliotheca Rosenthaliana'dan 100.000 cilt kitap aldılar. İtalya'da, Roma'nın merkez sinagogu iki kütüphane içeriyordu, biri İtalyan Haham Koleji'ne aitti ve diğeri Yahudi Cemaati Kütüphanesi idi. 1943'te Naziler İtalya'ya gelip, sinagogdaki her kitabı paketleyip Almanya'ya geri gönderdi.

### Hemen sonrası

Müttefikler, ünlü Avrupa anıtlarının yıkımdan korunmasına yardımcı olmak için Anıtlar, Güzel Sanatlar ve Arşivler (MFAA) organizasyonu gibi özel komisyonlar kurdular ve savaştan sonra, Nazi sanat depolarını bulmak için eski Nazi işgali altındaki bölgelere seyahat ettiler. 1944 ve 1945'te "Monument Men" diye adlandırılan bu kişiler için en büyük zorluklardan biri, Müttefik kuvvetlerin yağmalamasını ve "sanat eserlerini alıp evlerine, arkadaşlarına ve ailelerine göndermeleriini" engellemekti; "Yasak" işaretleri sanat eserlerini koruyamayınca, "Anıt Adamları", Müttefik birlikleri tarafından patlamamış mayınlar için bir uyarı işareti olarak kullanılan saklama yerlerini beyaz bantla işaretlemeye başladı. Birçoğu Naziler tarafından yağmalanmış binlerce objeyi ele geçirdiler.

Müttefikler bu sanat eserlerini II.Dünya Savaşı'nın sonunda Almanya ve Avusturya'daki 1050'den fazla depoda buldular. 1945 yazında, Yüzbaşı. Walter Farmer, toplama noktasının ilk yöneticisi oldu. Wiesbaden Toplama Noktasına gelen ilk sanat eserleri arasında antikalar, Mısır sanatı eserleri, İslam eserleri ve Kaiser Friedrich Müzesi'nden tablolar yer aldı. Toplama noktasına ayrıca Reichsbank'tan ve Nazilerin yağmaladığı, Polonyalı, ayinle ilgili koleksiyonlardan malzemeler getirildi. Wiesbaden, en iyi döneminde, esas olarak Sovyet Ordusu'ndan ve savaş tazminatına dönüşmekten uzak tutmak için resimler ve heykeller dahil olmak üzere yaklaşık 700.000 ayrı nesneyi sakladı, tanımladı ve yeniden yerleştirdi.

Müttefikler, sanat eserlerini topladılar ve onları, iade edilinceye kadar özellikle Münih'teki Merkez Toplama Noktasında olmak üzere toplama noktalarında depoladılar. Nazi yönetimi sırasında Almanlar tarafından elde edilen tanımlanabilir sanat eserleri, alındıkları ülkelere iade edildi. Objeleri asıl sahiplerine iade edip etmeyecekleri her ulusun hükûmetlerine kalmıştı.

Münih toplama noktası kapatıldığında, birçok nesnenin sahibi bulunamadı. Milletler ayrıca tüm sahiplerini bulamadı veya öldüklerini doğrulayamadı. Yahudi halkından alınan çalınan eşyaların iadesine yardımcı olmak için birçok kuruluş kurulmuştur. Örneğin: Project Heart, World Jewish Restitution Organization ve The Claims Conference. Koşullara bağlı olarak bu kuruluşlar, mirasçıların yerine sanat eserlerini alabilmektedirler.

*Daha fazla okuma:* ABD'nin Sovyetler Birliği'ne iade ettiikleri

### Daha sonraki gelişmeler

Çalınan sanat eserlerinin ve antikaların çoğu "muzaffer Müttefik orduları tarafından ... esas olarak tuz madenlerinde, tünellerde ve gözlerden uzak kalelerde gizlenmiş" belgelenmiş, bulunmuş veya kurtarılmış olsa da, birçok sanat eseri hiçbir zaman hak sahiplerine iade edilmemiştir. Dünya çapındaki sanat tacirleri, galeriler ve müzeler, eserlerin bir kısmının orijinal sahiplerinden çalındıktan sonra satın alındığı iddialarını araştırmak için koleksiyonlarının menşeini araştırmak zorunda kalmışlardır. Daha 1985 yılında, Amerikan müzelerinin sorunu tanımlamasından ve Nazi tarafından yağmalanan Holokost kurbanlarının varlıkları hakkındaki uluslararası konferanstan önce, Avrupa ülkeleri "II. Dünya Savaşı sırasında Naziler tarafından el konulan Yahudi'lere ait" sanat eserleri, madeni paralar ve madalyaların envanter listelerini yayınladı ve eserlerin sahipleriyle yasal mirasçılarına iade edilmesi için sürecin ayrıntılarını açıkladı. 1998'de bir Avusturya'dan danışma kurulu, 1998 iade yasası hükümleri uyarınca 6.292 sanat eserinin yasal sahiplerine (çoğu Yahudi) iade edilmesini tavsiye etti.

Nazi toplama kampı ve ölüm kampı kurbanları öldürülmelerinden önce tamamen soymak zorundaydı ve tüm kişisel eşyalarına el konuluyordu. Çok değerli altın sikke, yüzük, gözlük, mücevher ve diğer değerli metal kişisel eşyaları Reichsbank'a gönderilip karşılıkları külçe değiştirildi. Bu karşılık daha sonra SS hesaplarına yatırıldı.

Naziler tarafından yağmalanan sanat eserleri hala Rus/Sovyet ve Amerikan kurumlarında bulunabilir: Metropolitan Museum of Art, Nazi Dönemi boyunca kökenlerinde boşluklar olan 393 tablonun bir listesini ortaya çıkardı, Chicago Sanat Enstitüsü 500'den fazla eserin listesini yayınladı, bu eserlerin "1933–1945 yıllarına ait mülkiyet zincirindeki bağlantılar hâlâ belirsiz veya henüz tam olarak belirlenmemiş durumda." San Diego Sanat Müzesi ve Los Angeles County Museum of Art, koleksiyonlarındaki sanat eserlerinin Naziler tarafından çalınıp çalınmadığını belirlemek için internette listeler paylaşmıştır.

1998'de Washington'daki Holokost kurbanlarının Nazi tarafından yağmalanan varlıkları konulu uluslararası konferansına sponsorluk yapan Dışişleri Bakan Yardımcısı ve ABD heyetinin başkanı Stuart Eizenstat, "Şu andan itibaren ... sanatın satışı, satın alınması, takas edilmesi ve sergilenmesi Bu dönemden itibaren daha büyük bir hassasiyetle ve daha yüksek bir uluslararası sorumluluk standardı ile ele alınacaktır. " Konferansa kırktan fazla ülke ve on üç farklı özel kuruluş katıldı ve amaç, Nazi Döneminde Yağmalanmış Sanat Eserlerinin nasıl ele alınacağı konusunda federal bir fikir birliğine varmaktı. Konferans, 1997'de Londra'da düzenlenen Nazi Altın Konferansı'nın temeli üzerine inşa edildi. ABD Dışişleri Bakanlığı, 30 Kasım - 3 Aralık 1998 tarihleri arasında ABD Holokost Anı Müzesi ile konferansa ev sahipliği yaptı.

Konferanstan sonra Sanat Müzesi Yöneticileri Derneği, özellikle Naziler tarafından yağmalanan sanat eserlerine odaklanarak, müzelerin koleksiyonlarının kökenini veya tarihini incelemesini gerektiren kılavuzlar geliştirdi. Washington'daki Ulusal Sanat Galerisi, II. Dünya Savaşı döneminde kökenlerinde boşluklar bulunan 400'den fazla Avrupa resmini tanımladı. 16. yüzyıl Flaman ressam Frans Snyders'ın "Still Lige with Fruit and Game" adlı bir sanat eseri, Dünya Yahudi Kongresi'nin "en kötü şöhretli Nazi sanat tüccarlarından biri" olarak tanımladığı Karl Haberstock tarafından satıldı. 2000 yılında New York City Modern Sanat Müzesi, Kongre'ye, "koleksiyonumuzda tuttukları 100.000'den fazla eser arasında Nazi lekeli tek bir sanat eserinden haberdar olmadıklarını" söyledi.

1979'da Renoir'ın *Tête de jeune fille tablosu* ve Pissarro'nun *Rue de village tablosu* Interpol'ün "12 En Çok Arananlar Listesi" nde yer aldı, ancak hala nerede oldukları bilinmiyor (ATA Newsletter, Kasım '79, cilt. 1, no.9, s. 1. '78, 326.1–2). New Jersey'li sahibi, birinin resimleri tanıyacağı umuduyla IFAR'dan hırsızlıkla ilgili bilgileri yeniden yayınlamasını istedi. Sahibi, IFAR'a, ebeveynlerinin 1938'de Berlin'den göç ettiklerinde, resimlerinden ikisinin "gizemli bir şekilde kaybolduğunu" yazdı. Diğer tüm malları, Hollanda üzerinden Almanya'dan ABD'ye gönderildi ve bu iki tabloyu içeren kutu dışındaki her şey sağlam geldi. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra, sahibinin babası resimleri bulmak için hatırı sayılır bir çaba gösterdi, ancak başarısız oldu. Yıllar içinde onları kurtarmak için sayısız çaba gösterildi, makaleler yayınlandı. Alman dergisi *Die Weltkunst*, 15 Mayıs 1959'da bir ilan yayınlandı. Olağan koşullara tabi olarak yüklü bir ödül teklif edildi, ancak yanıt alınamadı. Bu iki resim hakkında bilgisi olan herkesin IFAR ile iletişime geçmesi istenmektedir.

Bununla birlikte, Alman siyasetçiler tarafından başlatılan iade çabaları da tartışmaya açıktır. Alman iade yasası*, Almanya'dan göç eden Yahudilerin geçimlerini sağlamak için sattıkları resimleri içeren "Nazi zulmü sonucunda kaybedilen kültürel varlıklar"* için *geçerli olduğundan*, yasa, o dönemde Yahudilerin yaptığı hemen hemen her ticaret kapsamaktadır ve şüpheler davacılara yaramıştır. Alman solcu politikacılar Klaus Wowereit'e (SPD, Berlin belediye başkanı) ve Thomas Flierl'e (Linkspartei), 2006 yılında Berlin Brücke Müzesi'nde bulunan dışavurumcu Ernst Ludwig Kirchner'ın 1913 yapımı *Berliner Straßenszene* tablosunu vermeye aşırı istekli oldukları için dava açıldı. 1937'de Köln'de sergilenen eser, İsviçre'de yaşayan Yahudi bir aile tarafından bir Alman koleksiyoncuya 3.000 Reichsmark'a satılmıştı. uzmanlar bu meblağın piyasa fiyatının çok üzerinde olduğu düşünmektedir. Birkaç mülkiyet değişikliğinden sonra tabloyu 1980 yılında alan müze, ailenin parayı gerçekten aldığını kanıtlayamadı. Tablo, eski sahiplerinin varisine iade edildi ve tabloyu kendisi 38.1 Milyon Dolar'a açık artırmaya çıkardı.

2010 yılında, Alexanderplatz'dan tarihi şehir merkezi boyunca Brandenburg Kapısı'na uzanan bir metro hattı genişletmeye başladıkça, "Rote Rathaus" yakınındaki özel bir konutun mahzeninde dejenere sanat sergisinden bir dizi heykel ortaya çıkarıldı. Bunlar arasında, sanatçı Marg Moll'un bronz kübist tarzı bir kadın dansçı heykeli vardı ve eser günümüzde Neues Müzesi'nde sergileniyor .

2013'ten 2015'e kadar bir komite, Hollanda Kraliyet ailesinin koleksiyonunu araştırdı. Komite, ailenin 1933'ten beri topladığı ve 1945'ten önce yapılan tüm nesnelere odaklandı. Toplam 1300 sanat eseri incelendi. Hollandalı müze, Naziler tarafından çalınan nesneleri bulmak için koleksiyonlarını çoktan araştırmıştı. Hollandalı ressam Joris van der Haagen'in Huis ten Bosch yakınlarındaki ormanın resmettiği eserin Yahudi bir koleksiyoncuya ait olduğu anlaşıldı. Resmi Amsterdam'daki Yahudilerin paralarını ve diğer eşyalarını toplayan eski Yahudi bankası Lippmann, Rosenthal & Co'ya vermek zorunda kaldı. Tablo 1960 yılında Kraliçe Juliana tarafından satın alındı. Aile, tabloyu 1942'de Yahudi bir koleksiyoncu olan sahibinin mirasçılarına iade etmeyi planlıyor.

## Nazi yağmasının günümüzde etkileri

Avrupa'da sanatın yaklaşık %20'si Naziler tarafından yağmalandı ve gerçek sahiplerine iade edilmemiş 100.000'den fazla eşya var. Hala eksik olanların çoğu, çini, kristal veya gümüş gibi günlük nesnelerdir. Spiegler'e göre, yağmalanan sanatın ne ölçüde ele alındığı, "Nazi sanat müsadere programı, insanlık tarihindeki en büyük sanat yer değiştirmesi olarak adlandırıldı" şeklinde görülüyordu. II.Dünya Savaşı'nın sonunda, "Amerika Birleşik Devletleri Hükûmeti, Alman kuvvetlerinin ve diğer Nazi ajanlarının, II.Dünya Savaşı öncesinde ve sırasında, o zamanlar var olan tüm Batı sanatının beşte birini ele geçirdiğini veya satmaya zorladığını tahmin etti, bu da bir milyon sanat eserinin yaklaşık dörtte biri demektir. " Nazilerin yağmaladığı sanat eserlerinin Avrupa'nın her yerine bu kadar dağılması nedeniyle, "bugüne kadar, Nazi'ler tarafından çalınan on binlerce sanat eserinin yeri hala bulunamadı."

Büyük kültürel öneme sahip bazı nesneler, miktarı henüz belirlenememiş olsa da, hala eksiktir. Bu, sanat piyasası için önemli bir sorundur, çünkü meşru kuruluşlar, belirsiz mülkiyete sahip nesnelerle ş yapmak istemezler. 1990'ların ortalarından bu yana, birkaç kitap, dergi ve gazete, konuyu kamuoyuna açıklamaya başladıktan sonra, birçok bayi, müzayede evi ve müze, yağmalandıklarında satın alınabilecek nesnelerin kaynağını kontrol etme konusunda daha dikkatli hale geldi. . Amerika Birleşik Devletleri ve diğer yerlerdeki bazı müzeler, koleksiyonlarındaki eserlerin kaynağını, kanıtların gerektirmesi halinde şüpheli eserlerin hak sahiplerine iade edileceğine dair zımni sözle kontrol etmeyi kabul ettiler. Ancak süreç zaman alıcı ve yavaştır ve halka açık koleksiyonlarda çok az tartışmalı eser bulundu.

1990'larda ve 2000'lerde, politik ve ekonomik değişimlerin yanı sıra teknolojideki gelişmeler nedeniyle bilgi daha erişilebilir hale geldi. Bazı ülkelerdeki gizlilik yasalarının süresi dolmuştur, bu nedenle bir zamanlar elde edilmesi zor olan kayıtlar artık halka açıktır. Daha önce elde edilemeyen eski Sovyet ülkelerinden gelen bilgiler artık mevcut ve birçok kuruluş bilgileri çevrimiçi olarak yayınlayarak bu bilgileri geniş çapta erişilebilir kılıyor.

İade veya tazminatın belirlenmesinde mahkemelerin rolüne ek olarak, bazı eyaletler taleplerin değerlendirilmesi ve çözümlenmesi için resmi kurumlar oluşturmuştur. Birleşik Krallık'ta, Yağmalama Danışma Paneli, Kültür, Medya ve Spor Bakanlığı'na bu tür iddialar hakkında tavsiyelerde bulunur Kâr amacı gütmeyen bir eğitim ve araştırma kuruluşu olan Uluslararası Sanat Araştırmaları Vakfı (IFAR), tazminata kadar varan bilgilerin sağlanmasına yardımcı olmaktadır.

2013'te Kanada hükûmeti, Kanada'daki altı sanat galerisinin varlıklarını araştırdıkları "Holocaust-era Provenance Research and Best-Practice Guidelines Project"i oluşturdu.

### 1992 Kadın Hareketi keşfi için Uluslararası Arşivler

14 Ocak 1992'de tarihçi Marc Jansen, *NRC Handelsblad'daki* bir makalesinde, Uluslararası Kadın Hareketi Arşivleri'nin kayıtları da dahil olmak üzere Hollanda'dan çalınan arşiv koleksiyonlarının (Dutch 1940 yılında yağmalanmış olan) Rusya'da bulunduğunu açıkladı. El konulan kayıtlar başlangıçta Berlin'e gönderildi ve daha sonra güvenlik nedeniyle Sudetenland'a taşındı. Savaşın sonunda Kızıl Ordu belgeleri Alman işgali altındaki Çekoslovakya'dan aldı ve Moskova'da bulunanKGB'nin Osobyi Archive (Rusça: Özel Arşiv)'ine kaldırdı. Anlaşmalar keşiften hemen sonra hazırlansa da bürokratik gecikmeler arşivlerin on bir yıl boyunca iade edilmesini engelledi. 2003 yılında, Aletta Jacobs ve Rosa Manus da dahil olmak üzere savaş öncesi dönemin en tanınmış feministlerinden bazılarının notlarıyla, Uluslararası Kadın Konseyi ve Uluslararası Kadın Oy Hakkı İttifakı'nın 4.650 civarında kitap ve süreli yayınıyla birçok fotoğraf iade edildi. Orijinal koleksiyonun yaklaşık yarısı hala kurtarılamadı.

### 2012 Münih sanat eserleri keşfi

2012'nin başlarında, Hildebrand Gurlitt'in oğlu Cornelius Gurlitt'in evinde binden fazla sanat eseri keşfedildi ve bunların yaklaşık 200-300 parçasının yağmalandığından şüpheleniliyor ve bunların bir kısmı Naziler tarafından II.Dünya Savaşı'ndan önce birkaç büyük Alman şehrinde düzenlenen bir sergi olan yozlaşmış sanat sergisinde sergilenmiş olabilir. Koleksiyon, Marc Chagall, Otto Dix ve Henri Matisse, Renoir ve Max Liebermann'ın ve diğer pek çok sanatçının eserini içermektedir.

### 2014 Nürnberg sanat eserleri keşfi

Ocak 2014'te, Nürnberg'den araştırmacı Dominik Radlmaier, sekiz nesnenin kayıp sanat olarak tanımlandığını ve on birininde de oldukça şüpheli olduğunu açıkladı. Şehrin araştırma projesi 2004 yılında başladı ve Radlmaier o zamandan beri tam zamanlı olarak araştırma yapıyor.

### 2015 Walbrzych, Polonya zırhlı tren söylentisi

Polonya'nın Walbrzych kentinde, iki amatör kaşif - Piotr Koper ve Andreas Richter - altın, mücevher ve silahlarla dolu olduğuna inanılan bir zırhlı tren bulduklarını iddia etti. Trenin, Üçüncü Reich'in çöküşünden önce, II.Dünya Savaşı'nın son günlerinde bir tünelde kaldığı söylentisi çıktı. Tünelin çoğu çöktüğü için tünelin yalnızca % 10'u keşfedildi. Treni bulmak, çok fazla finansman, kazma ve sondaj gerektiren pahalı ve karmaşık bir işlem olacaktı. Bununla birlikte, treni bulanların iddialarını desteklemek için araştırmacılar, bölgeyi metal raylı bir demiryolu tünelinin sinyali alan, yere nüfuz eden, termal ve manyetik sensörlerle incelediklerini söyledi. Bu iddiaların meşruiyeti henüz belirlenmedi, ancak bulguları doğruysa kaşifler trenin içindeki her şeyin değerinin %10'unu talep ediyorlar. Polonya'nın kültür bakanı yardımcısı Piotr Zuchowski, trenin sonunda bulunduğuna "yüzde 99 ikna olduğunu" söyledi, ancak bilim adamları kaşiflerin bulgularının yanlış olduğunu iddia ediyor.

## Diğer yağmalanmış sanat eserleri

* Max Liebermann'ın Sahildeki İki Süvari eseri Gurlitt Collection'da keşfedildi ve sonrasında asıl sahibi Yahudi'nin torunlarına iade edildi.
* Franz Marc's *Pferde in Landschaft*, Munich'te 2012'de bulunan sanat eserlerinden biri
* Egon Schiele'in *Portrait of Wally*'si (1912)
* Raphael'in *Portrait of a Young Man* adlı eseri Almanlar tarafından Czartoryski Museum'dan 1939 yılında çalındı. Ancak Polonyalı resmî görevliler resmin, savaştan kurtulduğunun yıllardır bilindiğini açıkladılar.

## Ayrıca bakınız

* Aryanizasyon
* Amber room
* Berlinka
* Kayıp hazinenin listesi
* *The Monuments Men (film)*
* Nazi altını
* 2. Dünya Savaşı sırasında Louvre müzesi sanat koleksiyonunun tahliyesi

## Kaynakça

**Notlar**

## Konuyla ilgili yayınlar

* Campbell, E. (2020). Ulusal Miras Talep Etmek: Savaş Sonrası Batı Avrupa'da Nazi Sanat Yağmacılığına Devlet Elverişliliği . Çağdaş Tarih Dergisi.
* Edsel, Robert M. (Katkıları Brett Witter) (2009). *Monuments Men: Müttefik Kahramanlar, Nazi Hırsızları ve Tarihteki En Büyük Hazine Avı* . Center Street .978-1-59995-149-2ISBN 978-1-59995-149-2
* *Rescuing Da Vinci*. Laurel Publishing. 2006. ISBN 0-9774349-0-7. 0-9774349-0-7
* Aly, Götz (2007). *Hitler'in Yararlanıcıları: Yağma, Irksal Savaş ve Nazi Refah Devleti* . Metropolitan Books .978-0-8050-7926-5ISBN 978-0-8050-7926-5
* Feliciano, Hector (1997). *Kayıp Müze* . New York: Harper Collins .
* Hadden, RL (2008). " ABD Jeolojik Araştırma Kütüphanesi'nin Heringen Koleksiyonu, Reston, Virginia 26 Ocak 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ". Yer Bilimleri Tarihi *Yer Bilimleri Derneği* Tarihi *Dergisi* v.27, n.2, s.242–265.
* Harclerode, Peter ve Pittaway, Brendan (1999). *Kayıp Ustalar: İkinci Dünya Savaşı ve Avrupa'nın Hazine Evlerinin Yağmalanması* . Londra: Orion Kitapları .
* Löhr, Hanns Christian (2005): *Das Braune Haus der Kunst: Hitler und der Sonderauftrag Linz*, Akademie-Verlag,3-05-004156-0
* Löhr, Hanns Christian (2018): *Kunst als Waffe - Der Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg, Ideologie und Kunstraub im „Dritten Reich“*, Gebr. Mann,978-3-7861-2806-9 .
* Nicholas Lynn (1994). *Europa Tecavüzü* . Londra: Macmillan Yayıncıları .
* O'Connor, Anne-Marie (2012). *Altındaki Kadın, Gustav Klimt'in Başyapıtının Olağanüstü Hikayesi, Adele Bloch-Bauer Portresi*, Alfred A. Knopf, New York,0-307-26564-1 .
* OSS Raporu: Einsatzstab Rosenberg'in Fransa'daki etkinliği, 15 Ağustos 1945
* Petropoulos Jonathan (1996). *Üçüncü Reich'ta Politika Olarak Sanat* . Chapel Hill: Kuzey Carolina Üniversitesi Yayınları .
* Petropoulos Jonathan (2000). *Faustian Bargain: Nazi Almanyasında Sanat Dünyası* . Londra: Penguin Press .
* *The Rape of Art: The Story of Hitler's Plunder of the Great Masterpieces of Europe*. New York: Coward-McCann. 1965. OCLC 846620.
* Schwarz Birgit (2004). *Hitler Müzesi* . Die Fotoalben Gemäldegalerie Linz, Wien, Böhlau Verlag.3-205-77054-4ISBN 3-205-77054-4
* Simpson, Elizabeth (1997). <i id="mwBOY">Savaş Ganimeti - II.Dünya Savaşı ve Sonrası: Kültürel Varlıkların Kaybı, Yeniden Ortaya Çıkışı ve Kurtarılması.</i> New York: Harry N. Abrams, Bard Graduate Center ile birlikte.
* Slany, William Z. "ABD ve Müttefik Savaş Zamanı ve Savaş Sonrası İlişkiler ve Arjantin, Portekiz, İspanya, İsveç ve Türkiye ile Yağmalanmış Altın ve Alman Dış Varlıkları üzerine Müzakereler üzerine ABD Kurumlararası Rapor." *American University International Law Review* 14, no. 1 (1998): 147–153.
* Yeide Nancy H. (2009). *Avarice Düşlerinin Ötesinde: Hermann Göring Koleksiyonu* . Laurel Yayıncılık.978-0-9774349-1-6ISBN 978-0-9774349-1-6 (Robert M. Edsel'in önsözü)

## Dış bağlantılar

* NY Times, *Holocaust and the Nazi Era* 3 Aralık 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Arşivlenmiş)
* Holokost Kurtulanları Ağından Nazi Yağması—iSurvived.org 1 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Yağmalanmış Sanat Kurtarma
* Ulusal Miras Bakanlığı, Savaş zamanı kayıpları
* New York Eyalet Bankacılık Departmanı Holokost Alacakları İşleme Ofisi (HCPO)
* Yağma Mağdurlarının Tazminat Komisyonu (Commission pour l'Indemnisation des Victimes de Spoliations), CIVS, Fransa
* Holokost Kurbanları Bilgi ve Destek Merkezi (HVISC), Avusturya
* Washington Konferansı Nazi Tarafından El Konulan Sanat İlkeleri 12 Mart 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Avrupa Konseyi 1205 Kararı
* Holokost Dönemi Yağmalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Vilnius Uluslararası Forumu Deklarasyonu
* Avrupa Parlamentosu Kararı ve Hukuk İşleri ve İç Pazar Komitesi Raporu
* Nazi Altını ve Sanatı - Hitler'in Haberdeki Üçüncü Reich'ı 19 Şubat 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Savaş Zamanı Kültür Kayıplarının Belgelendirilmesi Projesi - Kültürel Varlıkları Araştırma Vakfı, Inc. 6 Mayıs 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Makale *DIA Doğru Olanı Yapar*
* Yağmalanmış Kültür Varlıkları Hakkında Merkezi Bilgi Kayıt Defteri 1933–1945
* Uluslararası Sanat Araştırmaları Vakfı 11 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Avrupa Tecavüzü - Nazi'nin Avrupa'yı yağmalaması hakkında belgesel.
* Tarihteki En Büyük Hırsızlık - Nazilerin Sanat Yağması hakkında bir eğitim programı (Kullanılamıyor)
* Sergi: Hollanda'da Yağmalanmış Sanat / Roofkunst voor, tijdens en na WO II, Deventer, Hollanda 2017 9 Şubat 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Ulusal Arşivler ve Kayıtlar İdaresi Arşiv Araştırma Kataloğu'nda 10 Ağustos 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. bulunan Holokost Dönemi Varlıklarının Kurtarılmasına İlişkin 26 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. Kayıtlar