Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Lehistan Krallığı

| Królestwo Polskie Lehistan Krallığı |
| --- |
| 1025-1569 |
|
Bayrak

Arma

 |
| **Marş** Bogurodzica |
| 1386-1434 yılları arasında Lehistan Krallığı |
| Başkent | Kraków, Gniezno, Poznań, Wrocław |
| Yaygın dil(ler) | Lehçe (konuşma dili), Latince (yazı dili) |
| Hükûmet | Monarşi |
| Kral |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1025  | I. Bolesław Chrobry |
| • 1548-1569  | II. Zygmunt August |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1025 |
| • Dağılışı  | 1569 |

 |
| Nüfus |
| • Sayılan | 3.900.000 (1500'de) |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Lehistan-Litvanya Birliği
 |  |

 |

 |

**Lehistan Krallığı** veya **Polonya Krallığı**, günümüzdeki Polonyalıların atalarının Orta Çağ'da kurduğu bir devlettir. Bu krallığın başlangıç tarihi olarak 18 Nisan 1025 tarihinde Lehistan dükü I. Bolesław'ın Gniezno Katedrali'nde taç giyerek kendini kral ilan etmesi verilmektedir. 1385 yılında Lehistan'ın başına Litvan Jagiellon Hanedanı geçerek her iki devleti de birlikte yönetmeye başlamışlar, 1569 yılından sonra ise Lehistan ve Litvanya ülkeleri resmen tek bayrak altında birleşerek Lehistan-Litvanya Birliği'ni kurmuşlardır.

## Kuruluşu

I. MieszkoPolonya'daki Oder ve Vistül nehirlerinin boyları tarihçiler tarafından dünyadaki Slav ırkının anavatanı olarak kabul edilmektedir. Buradan Avrupa'nın diğer bölgelerine dağılan Slavlar günümüzdeki Slav-kökenli ulusları oluşturmuşlardır. MS 800 yılına doğru Doğu Slavlar Rusya, Ukrayna ve Belarus'a yerleşmiş, Güney Slavlar ise Sırbistan, Hırvatistan ve Bulgaristan gibi Balkan ülkelerine yerleşmiş, Batı Slavlar da Polonya, Çekya, Slovakya ve Doğu Almanya civarına yayılmışlardır.

Polonyalı bir kral olan I. Mieszko'nun 966 yılında Hristiyanlığı kabul ederek Piast Hanedanını kurması Polonya tarihinin başlangıcı olarak kabul edilir. Polonyalılar 11. yüzyıl boyunca güçlü bir devlet kurdular. Ancak Polonya kralı III. Bolesław'ın 1138 yılındaki ölümünden sonra bu krallık parçalandı. 1241 ve 1259 yıllarındaki Moğol istilaları Polonya'yı daha da zayıflattı. Bu dönemde Polonya büyük bir Alman göçüne sahne oldu. Almanlar bu bölgede 20. yüzyıla kadar varlık gösteren büyük bir azınlık oluşturdular ve Polonya kültürüne geniş bir etkide bulundular.

## Ayrıca bakınız

* Moğolların Avrupa'yı istilası
# I. Devlet Giray

| I. Devlet Giray |
| --- |
| Kanuni Sultan Süleyman ve I. Devlet Giray |
| Kırım Hanı |
| Hüküm süresi | 1551-1577 |
| Önce gelen | I. Sahib Giray |
| Sonra gelen | II. Mehmed Giray |
|  |
| Doğum | 1512 Bahçesaray |
| Ölüm | 1577 Bahçesaray |
| Hanedan | Giray Hanedanı |
| Babası | Hanzade Mübârek Giray |
| Dini | Sünni İslam |

**I. Devlet Giray Han** (1512 - Bahçesaray 1577), 1551-1577 yılları hüküm süren Kırım hanıdır. I. Devlet Giray döneminde Kırım Hanlığı Osmanlı ile birlikte yükseliş devrini yaşadı. Temel siyasetini Moskova merkezli bir gelişme politikası izleyen Rusların Karadeniz'e inmelerine karşı mücadele oluşturuyordu.

## Osmanlı ile İlişkileri

Kanuni Sultan Süleyman döneminde uzun yıllar İstanbul'da yaşadığı için dönemin Osmanlı Sarayı ile oldukça iyi ilişkileri vardı. Kanuni ile eş zamanlı olarak saltanat süren Devlet Giray ondan büyük destek aldı. Harzem hanının, Osmanlı sultanından, Rus yayılmasına karşı yardım istemesi üzerine Osmanlı, İtil (Volga) ile Ten (Don)nehirleri arasında bir kanal açmak ve Astrahan'ı (Hacı Tarhan) yeniden zapt etmek üzere harekete geçti. 1569'da Kefe sancak beyi, Çerkez Kasım Bey üç bin yeniçeri ve 20 bin süvari Osmanlı askeri, Devlet Giray'ın 30 bin Tatar askerinden oluşan ordusu ile birlikte bölgeye girdi. Ayrıca, 5 bin yeniçeri ve üç bin amele de Azak'a 15 kadırga ile taşındı.

Ancak, Vezir-i Azam Sokollu Mehmet Paşa döneminde başlanan kanal tamamlanamadı. Kırım Hanlığı ve Osmanlı askeri Ruslar ve hava koşulları tarafından kırılarak geri çekilmek durumunda kaldı. Bu olay bazı tarihçiler tarafından Osmanlı İmparatorluğu’nda duraklama döneminin başlangıcı olarak kabul edilir.

## Rusya ile Mücadele

Devlet Giray'ın Ruslarla mücadelesi
1555 ila 1571 yılları arasında Rusya’ya kalıcı etkileri olan büyük darbeler vurdu. 1571'de Devlet Giray'ın ordusu Moskova yakınlarına kadar girdi ve şehri yaktı (Moskova Yangını). Kendisine Bu nedenle ‘Taht Alan’ anlamına gelen Tatarca "Taht Algan" unvanı verildi. Kazan Hanlığı 1552'de, Astrahan Hanlığı ise 1556 yılında Ruslar tarafından zaptedilmişti. 1568 ila 1570 yılları arasında Kazan ve Astırhan'a seferler düzenledi, lakin Ruslardan geri alınamadı. 1572'de Ruslar ile giriştiği Molodi Muharebesi'nde yenildi. 1592'de Osmanlı Hakanı Rus Çarı'ndan, Kazan ve Astırhan'ı boşaltmasını istedi. Bu tarihlerden itibaren Rusların Kafkaslara ve Karadeniz'e inmesini engellemek üzere yapılan teşebbüsler başarılı olmayacak ve Ruslar 200 yıl içerisinde Karadeniz'in Kuzey'indeki tüm Türk topraklarına yerleşecekti. I. Devlet Giray 1577 yılında Kırım'ın başşehri Bahçesaray'da öldü. yerine II. Mehmed Giray tahta çıktı.

## Kaynakça

| Resmî unvanlar
 |
| --- |
| Önce gelen: **I. Sahib Giray** |  **Kırım Hanı** 1551-1577
 | Sonra gelen: **II. Mehmed Giray** |
# Murat Giray

| Murat Giray |
| --- |
|  |
| Kırım hanı |
| Hüküm süresi | 1678–1683 |
| Önce gelen | I. Selim Giray |
| Sonra gelen | II. Hacı Giray |
|  |
| Doğum | 1627 |
| Ölüm | 1696 Yanbolu |
| Hanedan | Giray Hanedanı |
| Dini | İslam |

**Murat Giray** (1627 - 1696), 1678-1683 yılları arasında Kırım Hanı.

Osmanlı Sadrazamı Merzifonlu Kara Mustafa Paşa 1678 yılında Kırım hanı I. Selim Giray'ı görevden alarak yerine Murat Giray'ı atadı. Murat Giray 1676-1681 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Osmanlı ordusunun yanında yer aldı. 11 Ağustos 1678'de Ukrayna'daki Çiğrin kalesi'nin Ruslardan alınması sırasında Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'yla birlikte hareket etti.

Ancak Murat Giray 1683 yılında II. Viyana Kuşatması sırasında sadrazamla büyük bir görüş ayrılığına düştü. Kuşatma sırasında Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Murat Giray'ı küçümsedi ve görüşlerini dikkate almadı. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Murat Giray'dan Viyana'ya yardıma gelmesi beklenen Leh kralı III. Jan Sobieski'yi durdurmasını bekliyordu. Oysa Murat Giray Tuna nehrini geçmekte olan Leh ordularını hiçbir şey yapmadan seyretmekle yetindi. Gerçekliği tartışmalı olan bazı iddialara göre Murat Giray Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın hakaretlerine gücenmiş ve ona bir ders vermek amacıyla Viyana Kuşatması'da Osmanlı ordusuna yardım etmemişti. Osmanlı Devlet bürokrasisinde Kırım Hanlığı, Avrupa üzerine yapılan her seferde resmen davet edilmekteydi. Viyana Kuşatması sırasında bu davet geleneği uygulanmamış ve Kırım Hanlığı'nın statüsünü tehdit edecek şekilde kuşatmaya katılma emri kendilerine iletilmiştir. Murat Giray bu duruma tepki olarak Leh ordusuna müdahale etmemiştir.

Kuşatmanın başarısızlıkla sonuçlanması üzerine Merzifonlu Kara Mustafa Paşa derhal Murat Giray'ı görevden aldı. Kısa bir süre sonra Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın kendisi de görevden alınarak idam edildi. Murat Giray geri kalan 13 yıllık yaşamını Saraçeli çiftliğinde geçirdi ve 1696 yılında öldü.

## Kaynakça

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **I. Selim Giray** |  **Kırım hanı** 1678–1683
 | Sonra gelen: **II. Hacı Giray** |
# II. Hacı Giray

| II. Hacı Giray |
| --- |
| Kırım Hanı |
| Önce gelen | Murat Giray |
| Sonra gelen | I. Selim Giray |
|  |
| Doğum | 1644 Kırım Hanlığı |
| Ölüm | 1689 (45 yaşında) Rodos, Osmanlı Devleti |
| Hanedan | Giray Hanedanı |
| Babası | Kalgay Kırım Giray |
| Dini | Sünni İslam |

**II. Hacı Giray** (1644 - 1689) Kırım hanıdır.

1648 yılında Kırım'da doğdu. Kalgay Kırım Giray'ın oğludur. İkinci Viyana Kuşatmasına katıldı (1683). Bu sırada Kırım hanı olan Murat Giray'ın geç yardımı üzerine, kuşatma bozgunla neticelendi. Sancak-ı şerîfi düşman eline geçmekten Hacı Giray kurtardı. Savaş sonunda Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, Kırım Hanı Murat Giray'ı vazifesinden alıp yerine Hacı Giray'ı tâyin etti (1683). Hacı Giray'ın hanlığına karşı çıkan Şirin Kabilesi ve bazı Kırım beyleri, ayaklandılarsa da duruma hâkim oldu (1684).

Boğdan'ı istila ederek büyük katliamlar gerçekleştiren Stepan Kunaska komutasındaki bir Leh-Kazak ordusunu, Osmanlı-Kırım ordusunun başında 4 Ocak 1684'te Reni Muharebesi'nde imha etti.

Zaferde büyük pay sahibi olan Hacı Giray'a ise başarısından dolayı Osmanlı Padişahı IV. Mehmed tarafından bir hatt-ı şerif ile gönderilen hediyelerle ödüllendirildi.

Bununla birlikte; Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın Viyana bozgunu sebebiyle idamı üzerine, İstanbul'daki en büyük desteğini kaybetti. Kırım'da kendisine karşı tekrar isyan başlaması üzerine hanlıktan alınan Hacı Giray Rodos'a gönderildi (1684). Yerine Selim Giray Han tayin edildi. 1689 yılında Rodos'ta öldü.

## Kaynakça
# Kırım Giray

| Kırım Giray |
| --- |
| Kırım Giray'ın Han Sarayı Mezarlığı'ndaki mezarı |
| Kırım hanı |
| Hüküm süresi | 1758-1764 |
| Önce gelen | Halim Giray |
| Sonra gelen | III. Selim Giray |
| Hüküm süresi | 1768-1769 |
| Önce gelen | Halim Giray |
| Sonra gelen | IV. Devlet Giray |
| Doğum | 1717 |
| Ölüm | 1769 |
| Hanedan | Giray Hanedanı |
| Dini | İslam |

**Kırım Giray** (1717 - 1769), 1758-1764 ve 1768-1769 yılları arasında hüküm sürmüş olan Kırım hanı.

Kırım Giray'ın ikinci saltanatı 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'na rastladı. Savaşın başlarında Kırım Giray Şubat 1769'da Güney Rusya'ya başarılı akınlar yaptı. Ancak Kırım Giray'ın ölümünden sonra Rus orduları Kırım'a girdiler.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Halim Giray** |  **Kırım Hanı** 1758-1764
 | Sonra gelen: **III. Selim Giray** |
| Önce gelen: **Maksud Giray** |  **Kırım Hanı** 1768-1769
 | Sonra gelen: **IV. Devlet Giray** |
# II. Bahadır Giray

| II. Bahadır Giray |
| --- |
| Kırım hanı |
| Hüküm süresi | 1782 |
| Önce gelen | Şahin Giray |
| Sonra gelen | Şahin Giray |
| Doğum | 1722 |
| Ölüm | 1792 |
| Dini | İslam |

**II. Bahadır Giray** (1722 – 1791) 1782 yılında yaklaşık bir sene saltanat süren Kırım hanı. Kırım Hanlığı'nı Rusya'ya satan Şahin Giray'ın saltanatı sırasında 1782 yılında tahta çıkmış ancak bir sene süren saltanatının ardından Kırım tahtına tekrar Şahin Giray çıkmıştır. II. Bahadır Giray'ın saltanatı, I. Abdülhamid dönemine rast gelmektedir.

| Resmî unvanlar
 |
| --- |
| Önce gelen: **Şahin Giray** |  **Kırım Hanı** 1782
 | Sonra gelen: **Şahin Giray** |
# Aynalıkavak Antlaşması

**Aynalıkavak Antlaşması**| Tür | Düzenleme ve Ticaret Antlaşması |
| İmzalanma | 21 Mart 1779 |
| Yer | İstanbul |

**Aynalıkavak Antlaşması (Tenkihnamesi)**, 21 Mart 1779 Osmanlı İmparatorluğu ile Rus İmparatorluğu arasında imzalanan bir düzenleme ve ticaret antlaşmasıdır.

## Arka planı

Küçük Kaynarca Antlaşması ile Osmanlı İmparatorluğu, Kırım'ın bağımsızlığını kabul etmek zorunda kalmıştı. Bir süre sonra Rusya yanlısı Şahin Giray Kırım hanı olunca Kırım'da Tatarlar arasında bir ayaklanma çıktı. Osmanlı Devleti Rusya'nın desteklediği Şahin Giray'a karşı Osmanlı yanlısı Selim Giray'ı destekledi. Ayaklanmanın bastırılması üzerine İngiltere ve Fransa'nın arabuluculuğu ile Osmanlı ve Rusya delegeleri bir araya gelerek İstanbul'daki Aynalıkavak Kasrı'nda yeni bir antlaşma imzaladılar.

## Antlaşma

Bu antlaşmaya göre:

1. Osmanlı Devleti, Şahin Giray'ın hanlığını tanıyacak; fakat sonraki hanların seçimi için padişahın halife olarak onayı alınacaktı.
2. Akdeniz ve Karadeniz'de, Fransızlarla İngilizlere tanınan ticari haklar Rusya'ya da tanınacaktı.
3. Kırım'daki Rus kuvvetleri geri çekilecekti.

## Sonrası

Antlaşma ile Kırım Hanlığı'nın bağımsızlığı yeniden onaylanmış olmasına rağmen II. Katerina Kırım'ı topraklarına katmak istemekteydi. İsveç ile görüşülüp İsveç'in Osmanlı Devleti'yle ittifak içine girmeyeceği garantisi alındıktan sonra II. Katerina'nın emriyle Kırım Hanlığı, Rus İmparatorluğu tarafından ilhak edildi.
# Yaş Antlaşması

**Yaş Antlaşması**| Yaş Antlaşması’na göre Osmanlı Devleti’nin vazgeçtiği topraklar |
| Tür | Barış antlaşması |
| İmzalanma | 10 Ocak 1792 |
| İmzacılar |  Rus İmparatorluğu

---

  Osmanlı İmparatorluğu |

**Yaş Antlaşması**; 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı sonunda, 10 Ocak 1792 tarihinde imzalanan Osmanlı-Rus barış antlaşmasıdır.

Osmanlı Devleti'nin, Kırım'ı geri almak gayesiyle, 19 Ağustos 1787'de, Rusya'ya açtığı savaş, Avusturya'nın da savaşa dahil olmasıyla aleyhte gelişti. Özi, Kili, İsmail, Anapa ve Soğucak gibi kaleler, Rusların eline geçti. Neticede, İngiltere, Prusya ve İspanya'nın arabuluculuğuyla, 18 Ağustos 1791 tarihinde, Osmanlı Devleti ile Rusya arasında, sekiz aylık bir süre için Kalas Mütarekesi imzalandı. Arkasından, Kasım 1791'de, Yaş kentinde barış görüşmelerine başlandı. Yaklaşık iki buçuk ay süren uzun ve çetin müzakerelerden sonra, 10 Ocak 1792 tarihinde, Sadrazam Yusuf Paşa tarafından temsil edilen Osmanlı Devleti'yle Prens Bezborodko'nun temsil ettiği Rusya arasında Yaş Barış Antlaşması imzalandı. Tamamı on üç madde olan bu antlaşmaya göre:

1. Küçük Kaynarca (1774), Aynalıkavak (1779), Ticaret (1783) ve 1784'te Kırım ile Taman'ın ilhakıyla Kuban Irmağı'nın hudut tayini hakkındaki antlaşmalar yine eskisi gibi kalıyordu.
2. Turla (Dinyester) Nehri hudut kesilerek, bunun sol tarafındaki arazi, yani Aksu ile Turla arasındaki Özi (bugün Ochakov) kalesi dahil Özi Kırı (yani Özi ve Hocabey sancakları), Ruslara terk edildi. Sağ tarafındaki memleketler, yani Bender, Akkerman, Kili, İsmail ve diğer tarafta Rusların işgalindeki kale ve şehirler Osmanlılara iade ediliyordu.
3. Boğdan Voyvodalığının borçları ve geride kalan vergileri iptal edilecek ve antlaşmadan sonraki iki yıl, her türlü vergiden muaf tutulacaktı. Af ilan edilip, isteyenler yine memleketlerine dönebileceklerdi.
4. Tiflis Hanlığı'na, Çıldır valileri veya beyleri tarafından taarruz olmayacaktı.
5. Kuzey Afrika'daki Garp ocakları, Rus ticaret gemilerine taarruzda bulunurlarsa, zarar tazmin edilecekti.
6. Anapa kalesi Osmanlılara geri verildi.

Yaş Antlaşmasının imzalanmasıyla, 1787 yılında Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında başlayan, sonra da Avusturya'nın katılmasıyla genişleyen savaş fiilen ve resmen sona ermiş oldu. Bazı tarihçilere göre bu antlaşmayla beraber Osmanlı İmparatorluğu'nun dağılma dönemi başlamıştır.

## Kaynakça
# Müttefik

* **Müttefik** ya da **bağlaşık**, ittifak durumunda anlamı içeren bir sözcüktür. Müttefik sözcüğünün kökeni Arapça, Bağlaşığın ise Türkçedir. Müttefik sözcüğü ile şunlardan biri kastedilmiş olabilir:

## I. Dünya Savaşı'nda

* İtilaf Devletleri: İttifak Devletleri grubuna karşı Britanya İmparatorluğu, Fransa, Rusya, ABD ve diğer birçok devletin yer aldığı blok. Batı'da bu blok için İtilaf Devletleri (*Entente Powers*) adından ziyade Müttefikler (*Allies*) adı yaygın olarak kullanılır.

## II. Dünya Savaşı'nda

* Müttefik Devletler: Mihver Devletler grubuna karşı SSCB, ABD, Birleşik Krallık ve diğer birçok devletin yer aldığı blok.

## Diğer

* *Müttefik* (film), 2016 yapımı ABD-Birleşik Krallık filmi

## Kaynakça
# Hutbe

Kocatepe Camii'de hutbe okuyan bir imam
**Hutbe** (Arapça: **خطبة**), İslam dininde cuma ve bayram namazlarında minberde imam tarafından okunan dua ve verilen öğüt. Hutbe insanları dine çağırır. Ayrıca İslam dininin Peygamberi Muhammed'in ölümünden önce 124.000 Müslüman'a irad ettiği dini metnin adı da Veda Hutbesi'dir.

## Hutbe çeşitleri

* Bayram hutbesi - Müslümanların dinî bayramı olan Ramazan ve Kurban bayramında sabah namazının akabinde günün önemine binaen imamın minberde okuduğu dualar ve nasihatleri içerir. Bayram hutbesi, aynı cuma hutbesi gibidir. Cuma hutbesinden farkı hutbe okumaya tekbir ile başlanır ve hutbe, namazdan sonra okunur. Cuma hutbesi farz iken bayram namazında hutbe okumak sünnettir. Bayram namazı hutbeleri de Diyanet İşleri Başkanlığı Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanır ve Türkiye genelinde tüm camilerde aynı hutbe okunur.
* Cuma hutbesi
* Veda Hutbesi

## Dış bağlantılar

* Dünya geneli okunan ve yazılan bütün hutbeler
# Atlı

Vikisözlük'te atlı ile ilgili tanım bulabilirsiniz.

**Atlı**, süvari.

**Atlı** ayrıca şu anlamlara gelebilir:

### Yerleşim yerleri

* Atlı, Derik – Mardin ili Derik ilçesine bağlı mahalle
* Atlı, Olur – Erzurum ili Olur ilçesine bağlı mahalle

### Soyadı

* Aşir Atlı (1881–1957), Türk asker ve siyasetçi
* Doğan Seyfi Atlı (1980–2001), Türk futbolcu
* İsmet Atlı (1931–2014), Türk güreşçi
* Lemi Atlı (1869–1945), Türk besteci
* Mehmet Atlı (d. 1975), Kürt asıllı Türk müzisyen
* Mert Atlı (d. 1993), Türk yürüyüşçü
* Nail Atlı (1927–2006), Türk siyasetçi
* Süleyman Atlı (d. 1994), Türk güreşçi
# Çavuş

| TSK rütbeleri
 |
| --- |
|  Kara Deniz Hava
 |
| Genel Komutanlar
 |
| Cumhurbaşkanı (Başkomutan)
 |
| Millî Savunma Bakanı
 |
| Genelkurmay Başkanı
 |
| Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları
 |
| Askerî Kurul
 |
| Yüksek Askerî Şûra
 |
| General ve Amiral
 |
|  Mareşal
 | Büyükamiral
 |
|  Orgeneral
 | Oramiral
 |
| Korgeneral
 | Koramiral
 |
|  Tümgeneral
 | Tümamiral
 |
|  Tuğgeneral
 | Tuğamiral
 |
| Üstsubay
 |
| Albay
 |
| Yarbay
 |
| Binbaşı
 |
| Subay
 |
| Yüzbaşı
 |
| Üsteğmen
 |
| Teğmen
 |
| Asteğmen
 |
| Astsubay
 |
| Astsubay Kıdemli Başçavuş
 |
| Astsubay Başçavuş
 |
| Astsubay Kıdemli Üstçavuş
 |
| Astsubay Üstçavuş
 |
| Astsubay Kıdemli Çavuş
 |
| Astsubay Çavuş
 |
| Astsubay Astçavuş
 |
|  |
| Uzman Erbaş
 |
| Uzman Çavuş
 |
| Uzman Onbaşı
 |
| Sözleşmeli Erbaş
 |
| Sözleşmeli Çavuş
 |
| Sözleşmeli Onbaşı
 |
| Erbaş
 |
| Çavuş
 |
| Onbaşı
 |
| Sözleşmeli Er
 |
|  Sözleşmeli Er
 |
| Er
 |
| Er
 |

**Çavuş**, Türk Silahlı kuvvetlerde erbaşlar sınıfında ikinci yüksek rütbe olup, seviyeleri uzman onbaşılar ile sözleşmeli çavuşlar arasındadır.

## Türk Silahlı Kuvvetleri

Gazneli, Karahanlı ve Selçuklu devletlerinde çavuşluk yüksek görevlerden biriydi. Siyasal ilişkileri, elçilik görevlerini ve protokol işlerini yönetirlerdi. Osmanlı'da denetim görevlerini üstlendiler. Sarayda müezzinlik, müzikçilik, mehterlik yapanlar çavuş şanını taşırlardı. II.Mahmud'un 1826'dan sonra gerçekleştirdiği askeri yenilikler sırasında geleneksel çavuşluklar kaldırılarak kara ve deniz ordularında erle subay arasındaki küçük rütbelere çavuş sanı verildi. Erleri temsilen kullanılan çavuş rütbesi, onbaşı rütbesininin bir kademe üstüdür. Çavuş, erlerle subay arasındaki ilişkileri düzenler. Ayrıca çavuşlar, bir manganın komutanı da olabilirler. Askeriyede çavuşlar nöbet tutmazlar ancak komutanların emriyle nöbet tutabilirler.

### Türk Silahlı Kuvvetleri'nde sözleşmeli çavuş

Sözleşmeli Çavuş, 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er kanunu kapsamında, Sözleşmeli Onbaşı olarak en az 2 yıl görev yaptıktan sonra kadro görev yeri uygun olduğu takdirde, yeterlilik durumu da göz önüne alınarak Sözleşmeli Onbaşının Türk Silahlı Kuvvetlerinde aldığı Çavuş rütbesidir.

Sözleşmeli Çavuşlar, Sözleşmeli Onbaşı, Sözleşmeli Er ve Erlerin üstü olup, Erbaş sayılırlar. Uzman Erbaş olan Uzman Çavuş ve Uzman Onbaşıların astıdırlar. Özlük hak ve işlemleri aynı Erbaşlar gibi yürütülür.

Sözleşmeli Çavuşlar sınıf değişikliği yapabilirler. Ayrıca askerlerde olduğu gibi sözleşme görev süresince kışlada iskan edilirler. Sözleşmeli Çavuşların sözleşmeleri, 1 yıldan az 3 yıldan fazla olmamak şartıyla en fazla 29 yaşın bitirildiği yılın aralık ayı sonuna kadar uzatılabilir.

Sözleşmeli Çavuşlardan, kendi kusurları olmaksızın sözleşmesi feshedilenler ile kendi isteği ile sözleşmesini yenilemeyenler veya ayrılanlar, ilgili mevzuattaki şartları sağlamak şartıyla Uzman Erbaşlığa veya Astsubaylığa başvurabilirler. Başvuruda bulunan sözleşmeli Sözleşmeli Çavuşlara yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde öncelik verilir.

* Çavuş rütbe kol işareti

## Ayrıca bakınız

* Türk Silahlı Kuvvetleri subay rütbe dereceleri ve işaretleri
# Sekban

**Sekban** (Farsça *seg-ban*: "köpek bakıcısı"), Yeniçeri ocağının altmış beşinci ortası mensubuna verilen ad.

Sekban teşkilâtı, Murâd Hüdavendigâr zamanında padişahın av maiyeti olarak mevcuttu. Fatih Sultan Mehmed zamanına kadar bağımsız bir teşkilat olan sekban ocağı, 1451'de, yeniçerilerin taşkınlık etmeleri üzerine itaatsizlik eğilimini kırmak için Fatih'in emriyle yeniçeri ocağına dağıtıldı. O zaman sayıları, altı-yedi bin civarındaydı. Beş yüz sekban da av hizmeti için alıkonuldu.

Yavuz Sultan Selim devrinde bütün sekbanlar, bir orta hâline getirilerek, yeniçeri ocağının altmış beşinci ortasını oluşturdular. Piyade ve süvari sekbanlar, pâdişahla berâber ava giderler, av köpekleri yetiştirirler, sekban fırınında çalışırlardı. Savaş zamanında, diğer yeniçerilerle birlikte çarpışmaya giderlerdi.

Yerlikulu piyadelerinden olan sekbanlar, askere ihtiyaç hasıl olduğu zaman, gönüllü olarak toplanan köy halkından oldukları için, diğer birlikler gibi sağlam bir askeri eğitime sahip değillerdi. "Salyâne"den kurtulmak için zaman zaman Hıristiyanlar bile bu birliğe iştirak edebiliyorlardı. Bunlar, bulundukları bölgenin paşasından başkasını tanımazlardı. Hizmet gördükleri müddetçe ulûfe alırlardı. Sekbanlar, "Bayrak" ismi ile sınıflara ayrılırlardı. Sekban bölükbaşı ve Bayraktar adında subayları vardı. Bunlar, silah olarak kılıç kullanırlardı. Zamanla sekbanların önemleri azalınca bunların yerini "Tüfekçi" adı ile yeni bir piyade sınıfı aldı.

Paşaname'den bir sahne. Sol orta ve sol üstte bulunan askerler "tüfekçi" birliğidir.
Sekbanların başında sekbanbaşı bulunurdu. Sekbanbaşı, yeniçeri ağası İstanbul'da bulunmadığı zaman ona vekalet eder, şehrin güvenliğinden o sorumlu olurdu. 1590 yılından sonra, vezir ve beylerbeyilere sekbanlardan bir miktar muhafız verildi. Bunlar, eyaletlerde paşaların kapı halkının çekirdeğini meydana getirdiler. Sekbanlık da, 1826'da Yeniçeri Ocağı ile beraber kaldırıldı.

## Ayrıca bakınız

* Seymen

## Kaynakça
# Zeamet

**Zeamet**, Osmanlı İmparatorluğu toprak düzeninde yıllık geliri 20.000 akçeyle 100.000 akçe arasında olan topraklar ve bu topraklardan alınan vergidir. Eyalet merkezlerinde oturan üst düzey yöneticilere (hazine ve tımar defterdarına, sancaklardaki alay beylerine, kale dizdarlarına, divan kâtiplerine, vs.) verilirdi.

## Kaynakça
# Tımar

**Tımar** sözcüğü ile şunlardan biri kastedilmiş olabilir:

* Tımar (arazi)
* Tımar (hayvan bakımı)
* Tımar (ağaç bakımı)
* Timar, Gevaş
* Timar, Pasinler
# Topçu

**Topçu**, aşağıdaki anlamlara gelebilir:

* Topçu sınıfı - askerî bir sınıf
* Topçu Ocağı – Osmanlı ordusuna bağlı ocak

**Kara savaş araçları: Topçu roketi
* Kundağı Motorlu Topçu Sistemi

## Soyadı

* Topçu (soyadı), Türkçe soyadı

## Yerleşim yerleri

* Topçu, Bayramören – Çankırı ili Bayramören ilçesine bağlı köy
* Topçu, Köprüköy – Erzurum ili Köprüköy ilçesine bağlı mahalle
* Topçu, Küre – Kastamonu ili Küre ilçesine bağlı köy
* Topçu, Kaynarca – Sakarya ili Kaynarca ilçesine bağlı mahalle
* Topçu, Yozgat – Yozgat ili merkez ilçesine bağlı köy
# Asil

Osmanlı padişahı Sultan I. Süleyman. Osmanlı İmparatorluğu'nda olduğu gibi, *Sultan* diğer İslam toplumlarında da asil bir unvandı.
**Asil** veya **soylu**, bazı kültürlerde toplumun ayrıcalıklı en üst katmanına mensup kişi. Doğuştan veya hükümdar buyruğuyla, bazı ayrıcalıklara sahip olan ve özel unvanlar taşıyan kimselere denir. Asil olma durumuna **asalet** veya **soyluluk** denir. Pek çok toplumda soyluluk ebeveynlerden çocuklara (genellikle babadan oğula) geçer. Kavramın tanımı ülkeden ülkeye veya aynı ülkede çağdan çağa farklılık gösterebilir. Örneğin bazı toplumlarda soylu sınıfı iktidara ve çok geniş yetkilere sahip iken (bkz. aristokrasi) diğerlerinde sembolik olabilir.

## Etimoloji

*Asil* sözcüğü Türkçeye en geç 14. yüzyılda Arapça "asîl" (köklü, soylu) kavramından geçmiştir. "Soy" sözcüğü ise Eski Türkçedir. Oğuz dillerine özgü olan kelime, muhtemelen, Oğuzlarda seçkin bir kişinin atalarını makamla okuma geleneğinden kaynaklanmıştır.

## Kaynakça