# Ma'mûretü'l-Azîz Vilayeti

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **معمورة العزيز ولایتی‎ *Ma'mûretü'l-Azîz Vilâyeti |
| Osmanlı İmparatorluğu Vilayeti
 |
|

|  |
| --- |
| **1879–1922** |

 |
| Ma‘mûretü'l-Azîz Vilayeti harita üzerindeMa‘mûretü'l-Azîz Vilayeti (1900)
 |
| **Merkez** | Elazığ
 |
| **Tarih** |  |
|  - Kuruluş
 | 1879
 |
|  - Kaldırılış
 | 1922
 |
| **Nüfus** |
|  - Müslüman, 1914
 | 446.379
 |
|  - Yunan, 1914
 | 971
 |
|  - Ermeni, 1914
 | 79.821
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Diyâr-ı Bekr Eyaleti
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Türkiye
 |  |

 |

 |

 |

Ma‘mûretü'l-Azîz'in haritası (1892)
**Ma'mûretü'l-Azîz Vilayeti**, veya **Harput Vilayeti**, 1864 yılında Teşkil-i Vilayet Nizamnamesi uyarınca kurulan Osmanlı İmparatorluğu vilayetidir.

1879 yılında Erzurum Vilayeti'nden ayrılan Dersim Vilayeti 1886 yılında bu vilayete dâhil edildi. İleride Ermeni Tehciri sırasında adı geçecek Altı Vilayet (Osmanlı İmparatorluğu)|Vilayet'ten birisidir. Vilayet Fırat ve Murat nehri vadileri arasında yer alıyordu. Kuzeybatısında Sivas Vilayeti yer alıyordu.

## Tarihi

Vilayet, 1879-80'de Malatya'yı da içeren Diyarbekir Vilayeti'nin bir kısmından oluşturuldu. 1888'de bir imparatorluk emriyle Hozat Vilayeti, Mamuret ul-Aziz'e bağlandı.

## Sancakları

Osmanlı alfabesiyle yazılmış Ma‘mûretü'l-Azîz Vilayeti'nin 1907 haritası
1909'da Ma'mûretü'l-Azîz'in sancakları, kazaları ve nahiyeleri:

|  |
| --- |
| **Ma'mûretü'l-Azîz Sancağı** |
| Kaza | Nahiye
 |
| Ma‘mûretü'l-Azîz | * *Ma‘mûretü'l-Azîz Merkez*
* *Atikan*
* *İringil*
* *Karaali*
* *Karaçor*
* *Mollakendi*
* *Seyli*
* *Şeyhhacı*
* *Yukarı Hoh*
 |
| Arapgir | * *Arapgir Merkez*
* *Mutmur*
* *Şotik*
 |
| Eğin | * *Eğin Merkez*
* *Abrenk*
* *Ağın*
* *İliç*
* *Ençeti*
* *Paşikli*
 |
| Harput | –
 |
| Keban Madeni | * *Keban Madeni Merkez*
* *Eymir*
* *Direcan*
* *Höyük*
* *Karaca*
* *Tahir*
 |
| Pütürge | * *Pütürge Merkez*
* *Bibol*
* *Gerger*
* *Keferdiz*
* *Merdis*
* *Sinan*
* *Taraksu*
* *Tilmo*
 |
| **Dersim Sancağı** |
| Kaza | Nahiye
 |
| Hozat (Merkez) | * *Hozat Merkez*
* *Sin*
* *Seğedik*
 |
| Çarsancak | * *Pertek (Merkez)*
* *Peri*
* *Titinik*
* *Vasgirt*
 |
| Çemişgezek | * *Çemişgezek Merkez*
* *Baş Vartenik*
* *Germili*
* *Vaskovan*
 |
| Kızılkilise | * *Kızılkilise Merkez*
* *İresik*
* *Ramazan*
 |
| Mazgirt | * *Mazgirt Merkez*
* *Merho*
* *Mohindi*
* *Pah*
 |
| Ovacık | * *Zeranik (Merkez)*
* *Çirpazin*
* *Hopik*
* *Kalan*
 |
| **Malatya Sancağı** |
| Kaza | Nahiye
 |
| Malatya | * *Malatya Merkez*
* *Gözene*
* *İspendere*
* *İzollu*
 |
| Akçadağ | * *Arga (Merkez)*
* *Hasançelebi*
* *Hekimhan*
* *Komişir*
* *Kürecik*
* *Levent*
* *Polat*
 |
| Behisni | * *Behisni Merkez*
* *Belviran*
* *Hevedi*
* *Keysun*
* *Kızılin*
* *Perveri*
* *Sürgü*
* *Şam Bayadı*
* *Tut*
 |
| Hısn-ı Mansur | * *Adıyaman (Merkez)*
* *Çalkan*
* *Garipçik*
* *Koçali*
* *Kuyucak*
* *Samsat*
 |
| Kâhta | * *Kâhta Merkez*
* *Alut*
* *Sincik*
* *Tokaris*
 |

## Nüfus

|  |
| --- |
| **Ma'mûretü'l-AzîzVilayeti 1914 nüfusu** |
| Kaza | Müslüman | Ortodoks Rum | Ermeni | Katolik Ermeni | Protestan | Toplam
 |
| Ma'mûretü'l-Azîz | 56.365 | 23 | 23.725 | 1.323 | 4.000 | 86.162
 |
| Harput | 22.541 | - | 7.519 | 125 | 1,528 | 32.519
 |
| Eğin | 32.610 | 636 | 9.373 | 12 | 503 | 43.170
 |
| Arapkir | 24.194 | 1 | 9.204 | 221 | 666 | 34.286
 |
| Kebanmadeni | 23.944 | 37 | 320 | - | 57 | 24.358
 |
| Pötürge | 34.165 | - | 679 | - | - | 35.622
 |
| **Ma'mûretü'l-Azîz Sancağı** | **193,819** | **697** | **50,820** | **1.681** | **6,754** | **256,117** |
| Malatya | 57.726 | - | 7.060 | 764 | 390 | 66.143
 |
| Besni | 42.282 | - | 1.550 | 420 | - | 44.252
 |
| Hısnımansur | 34.154 | - | 2.189 | 754 | 441 | 37.949
 |
| Kâhta | 16.434 | - | 743 | 7 | - | 17.238
 |
| Akçadağ | 35.987 | - | 341 | 125 | - | 36.453
 |
| **Malatya Sancağı** | **186,583** | - | **11,883** | **2.070** | **831** | **202,035** |
| Dersim | 11.874 | - | 1,151 | - | - | 13,025
 |
| Çemişgezek | 16.181 | 267 | 3.772 | - | 215 | 20.435
 |
| Çarsancak | 12.157 | - | 6.862 | - | 243 | 19.262
 |
| Ovacık | 4.165 | - | 10 | - | - | 4.175
 |
| Nazimiye | 7.276 | 7 | 89 | - | - | 7.372
 |
| Mazgirt | 14.323 | - | 1.483 | - | - | 15.806
 |
| **Dersim Sancağı** | **65,976** | **274** | **13.367** | - | **458** | **80,075** |
| **Ma'mûretü'l-Azîz Vilayeti** | **446.379** | **971** | **76.070** | **3.751** | **8.043** | **538.227** |

## Valileri

* Ömer Fevzi Paşa (1845-1846)
* Kütahyalı Hacı Ali Paşa (1846)
* Yakup Paşa (1846)
* Samakolu Hüsrev Paşa (1846)
* Kütahyalı Hacı Ali Paşa (1846-1847)
* Mustafa Sabri Paşa (1847-1849)
* Gürcü Yusuf Paşa (1849-1850)
* Osman Nuri Paşa (1850-1851)

## Kaynakça