# NATO genel sekreteri

| NATO genel sekreteri |
| --- |
| Secretary General of NATO (İngilizce) Secrétaire général de l'OTAN
 (Fransızca) |
| NATO logosu |
| NATO bayrağı |
| Görevdeki Mark Rutte 1 Ekim 2024 tarihinden beri |
| Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü |
| Görev süresi | 4 yıl (uzatılabilir) |
| İlk sahibi | Hastings Ismay 24 Mart 1952 |
| Yardımcı | Genel Sekreter Yardımcısı |
| İnternet sitesi | Genel Sekreterlik Ofisi Resmî sitesi |

**NATO genel sekreteri**, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü'nün (NATO) başlıca sivil görevlisidir. Bu görevi üstlenen kişi, örgütün işleyişini koordine etmek, NATO'nun uluslararası kadrosunu yönetmek, Kuzey Atlantik Konseyi'nin toplantılarını ve örgütün önemli komitelerinin çoğunu yönetmekle sorumludur. NATO Askeri Komitesi dışında, NATO'nun sözcüsü olarak da hareket eder. Genel Sekreterin askeri komutada rolü yoktur; siyasi, askeri ve stratejik kararlar nihayetinde üye ülkelerin yetkisindedir. NATO'nun en üst düzey yetkililerinden biri olan genel sekreter, NATO Askeri Komitesi Başkanı ve yüksek müttefik komutanı ile birlikte çalışır.

Şu anki Genel Sekreter, 1 Ekim 2024 tarihinde göreve başlayan eski Hollanda Başbakanı Mark Rutte'dir. Eski genel sekreter Stoltenberg'in görev süresi dört yıl daha uzatılarak NATO'yu 30 Eylül 2022'ye kadar yönetti. 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgali nedeniyle Stoltenberg'in görev süresi iki yıl daha uzatıldı.

## Tarihçe

Kuzey Atlantik Antlaşması'nın 9. maddesi, NATO üyelerinden "her birinin temsil edildiği bir Konsey kurmalarını" gerektirir. Bu nedenle Kuzey Atlantik Konseyi oluşturuldu. İlk olarak Konsey, NATO üyelerinin dışişleri bakanlarından oluşuyordu ve yıllık olarak toplanıyordu. Mayıs 1950'de, günlük bazda daha yakın koordinasyon isteği, Londra'da sürekli olarak bulunan ve örgütün çalışmalarını denetleyen Konsey müsteşarlarının atanmasına yol açtı. Müsteşarlar, Kuzey Atlantik Konseyi içinde tam karar alma yetkisine sahiptiler, ancak çalışmaları NATO dışişleri bakanlarının ara sıra toplandığı toplantılarla desteklendi. Müsteşarların başkanı, "örgütü ve çalışmalarını yönlendirme" sorumluluğunu taşıdı, bunun içerisinde tüm sivil ajanslar da vardı.

Konsey müsteşarları, ilk kez 25 Temmuz 1950'de toplandı ve Amerika Birleşik Devletleri müsteşarı Charles Spofford'u başkanları olarak seçtiler. Konsey müsteşarlarının kurulmasının hemen ardından çeşitli önemli örgütsel değişiklikler gerçekleşti, en önemlisi tek bir Yüksek İttifak Komutanı altında birleşik bir askeri komuta yapısının oluşturulması oldu. Bu birleşme ve NATO'ya yönelik artan zorluklar, örgütün kurumlarında hızlı bir büyümeye neden oldu ve 1951 yılında NATO, bürokrasisini basitleştirmek ve merkezileştirmek amacıyla yeniden düzenlendi. Konsey müsteşarları, örgütün bir parçası olarak, hükûmetlerini dış politika ile sınırlı olmayan, savunma ve maliye dahil tüm konularda temsil etme yetkisi verildi ve bu, onların gücünü ve önemini büyük ölçüde artırdı.

Müsteşarların yetkileri arttıkça ve örgütün boyutu büyüdükçe, NATO Geçici Konsey Komitesi'ni, W. Averell Harriman başkanlığında kurdu. Bu grup, NATO'nun bürokrasisini yönetmek üzere Paris'te resmi bir sekreteryayı oluşturdu. Komite ayrıca "NATO'nun ajanslarının güçlendirilmesi ve koordine edilmesi gerektiğini" tavsiye etti ve Kuzey Atlantik Konseyi Başkanı dışında ittifakın en üst liderinin kim olması gerektiğine vurgu yaptı. Şubat 1952'de Kuzey Atlantik Konseyi, örgütün tüm sivil kurumlarını yönetmek, sivil personelini kontrol etmek ve Kuzey Atlantik Konseyi'ne hizmet etmek üzere genel sekreterlik pozisyonunu kurdu.

Lizbon Konferansı'ndan sonra NATO ülkeleri, genel sekreterlik rolünü doldurabilecek bir kişi aramaya başladı. İlk olarak bu pozisyon, Amerika Birleşik Devletleri'nde Britanya'nın büyükelçisi olan Oliver Franks'a teklif edildi, ancak o teklifi reddetti. Daha sonra, 12 Mart 1952'de Kuzey Atlantik Konseyi, İkinci Dünya Savaşı'ndan gelen bir general ve Britanya kabinesinin İngiliz Milletler Topluluğu İlişkileri Bakanı olan Hastings Ismay'ı genel sekreter olarak seçti. Sonraki genel sekreterlerin aksine, Kuzey Atlantik Konseyi Başkanı olarak görev yapmayan Ismay, Konseyin başkan yardımcısı olarak atanmıştır ve Spofford hala başkan olarak görevine devam etmiştir. Ismay, savaştaki yüksek rütbesi ve "Churchill'in yanında... en yüksek Müttefik Konseylerde" oynadığı rol nedeniyle seçildi. Hem bir asker hem de bir diplomat olarak, bu pozisyon için eşsiz niteliklere sahip olduğu kabul edildi ve tüm NATO ülkelerinin tam desteğini aldı.

Spofford NATO'dan emekli olduktan sonra Kuzey Atlantik Konseyi'nin yapısı tekrar değiştirildi. Konsey üyelerinden biri yıllık olarak Kuzey Atlantik Konseyi Başkanı olarak seçildi (bu genellikle sembolik bir rol idi) ve genel sekreter resmen Konsey'in Başkan Yardımcısı ve toplantıların başkanı oldu. Ismay, genel sekreter olarak görev yapmaya devam etti ve Mayıs 1957'de emekli oldu.

Ismay'dan sonra ikinci genel sekreter olarak göreve gelen Paul-Henri Spaak, uluslararası bir diplomat ve Belçika'nın eski başbakanı idi. Ismay'ın aksine, Spaak'ın askeri deneyimi yoktu, bu nedenle atanması "Atlantik İttifakı'nın askeri yönünün vurgusunun azaltılması" anlamına geliyordu. Aralık 1956'da Kuzey Atlantik Konseyi'nin NATO dışişleri bakanlarının bir oturumunda Spaak'ın atamasını onayladığında, Konsey aynı zamanda genel sekreterin örgütteki rolünü genişletti. İttifak içi ilişkileri geren Süveyş Krizi'nin büyük etkisiyle Konsey, genel sekretere "bir anlaşmazlıkla ilgili üye hükûmetlerine herhangi bir zamanda bilgi sunma ve onaylarıyla soruşturma, arabuluculuk, uzlaşma veya tahkim prosedürlerini başlatma veya kolaylaştırma yetkisi" veren bir karar aldı.

### NATO Genel Sekreterleri listesi

Avrupa Müttefik Yüksek Komutanı Bernard W. Rogers ve Genel Sekreter Joseph Luns, 13 Ocak 1983.
Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanı Caspar Weinberger ve Genel Sekreter Joseph Luns, 25 Mayıs 1983.
Genel Sekreter Javier Solana ve Rusya Savunma Bakanı Igor Sergeyev, 1 Ekim 1997.
Genel Sekreter Jens Stoltenberg Birleşik Krallık Savunma Bakanı Michael Fallon, ABD Savunma Bakanı Ash Carter ve Almanya Savunma Bakanı Ursula von der Leyen, Ekim 2015'te Brüksel'de.
NATO ülkeleri ilk genel sekreteri 4 Nisan 1952'de seçti. O zamandan beri resmi olarak on iki farklı diplomat genel sekreter olarak görev yaptı. Sekiz farklı ülke temsil edildi, üç genel sekreter Birleşik Krallık'tan, üçü Hollanda'dan, ikisi Belçika'dan, birer tanesi de İtalya, Almanya, İspanya, Danimarka ve Norveç'ten seçildi. Ayrıca, atamalar arasındaki dönemlerde üç kez vekaleten genel sekreter tarafından geçici olarak dolduruldu.

| # | İsim | Portre | Ülke | Görev başlangıcı | Görev bitişi
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1
 | Hastings Ismay
 |  |  Birleşik Krallık | 4 Nisan 1952
 | 16 Mayıs 1957
 |
| 2
 | Paul-Henri Spaak
 |  |  Belçika | 16 Mayıs 1957
 | 21 Nisan 1961
 |
| 3
 | Dirk Stikker
 |  |  Hollanda | 21 Nisan 1961
 | 1 Ağustos 1964
 |
| 4
 | Manlio Brosio
 |  |  İtalya | 1 Ağustos 1964
 | 1 Ekim 1971
 |
| 5
 | Joseph Luns
 |  |  Hollanda | 1 Ekim 1971
 | 25 Haziran 1984
 |
| 6
 | Peter Carington
 |  |  Birleşik Krallık | 25 Haziran 1984
 | 17 Temmuz 1988
 |
| 7
 | Manfred Wörner
 |  |  Almanya | 17 Temmuz 1988
 | 13 Ağustos 1994
 |
| —
 | Sergio Balanzino (vekil) |  |  İtalya | 13 Ağustos 1994
 | 17 Ekim 1994
 |
| 8
 | Willy Claes
 |  |  Belçika | 17 Ekim 1994
 | 20 Ekim 1995
 |
| —
 | Sergio Balanzino (vekil) |  |  İtalya | 20 Ekim 1995
 | 5 Aralık 1995
 |
| 9
 | Javier Solana
 |  |  İspanya | 5 Aralık 1995
 | 14 Ekim 1999
 |
| 10
 | George Robertson
 |  |  Birleşik Krallık | 14 Ekim 1999
 | 17 Aralık 2003
 |
| —
 | Alessandro Minuto-Rizzo (vekil) |  |  İtalya | 17 Aralık 2003
 | 1 Ocak 2004
 |
| 11
 | Jaap de Hoop Scheffer
 |  |  Hollanda | 1 Ocak 2004
 | 1 Ağustos 2009
 |
| 12
 | Anders Fogh Rasmussen
 |  |  Danimarka | 1 Ağustos 2009
 | 1 Ekim 2014
 |
| 13
 | Jens Stoltenberg
 |  |  Norveç | 1 Ekim 2014
 | 1 Ekim 2024
 |
| 14
 | Mark Rutte
 |  |  Hollanda | 1 Ekim 2024
 | Görevde
 |

### NATO Genel Sekreter Yardımcıları listesi

NATO Genel Sekreter Yardımcıları listesi
| #
 | İsim
 | Ülke
 | Görev süresi
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1
 | Jonkheer van Vredenburch
 |  Hollanda | 1952–1956
 |
| 2
 | Baron Adolph Bentinck
 | 1956–1958
 |
| 3
 | Alberico Casardi
 |  İtalya | 1958–1962
 |
| 4
 | Guido Colonna di Paliano
 | 1962–1964
 |
| 5
 | James A. Roberts
 |  Kanada | 1964–1968
 |
| 6
 | Osman Esim Olcay
 |  Türkiye | 1969–1971
 |
| 7
 | Paolo Pansa Cedronio
 |  İtalya | 1971–1978
 |
| 8
 | Rinaldo Petrignani
 | 1978–1981
 |
| 9
 | Eric da Rin
 | 1981–1985
 |
| 10
 | Marcello Guidi
 | 1985–1989
 |
| 11
 | Amedeo de Franchis
 | 1989–1994
 |
| 12
 | Sergio Balanzino
 | 1994–2001
 |
| 13
 | Alessandro Minuto Rizzo
 | 2001–2007
 |
| 14
 | Claudio Bisogniero
 | 2007–2012
 |
| 15
 | Alexander Vershbow
 |  ABD | 2012–2016
 |
| 16
 | Rose Gottemoeller
 | 2016–2019
 |
| 17
 | Mircea Geoană
 |  Romanya | 2019–2024
 |
| 18
 | Radmila Şekerinska
 |  Kuzey Makedonya | 2024-günümüz
 |

## Sorumluluklar

NATO Genel Sekreteri, NATO'nun üst düzey karar alma organlarının birçoğunu yönetir. Kuzey Atlantik Konseyi'nin yanı sıra, Savunma Planlama Komitesi ve Nükleer Planlama Komitesi gibi NATO'nun önemli askeri kuruluşlarının başkanlığını yapar. Ayrıca, Avro-Atlantik Ortaklık Konseyi'ni, Akdeniz İşbirliği Grubu'nu, Sürekli Ortak Konsey ve NATO-Ukrayna Komisyonu'nun Ortak Başkanı olarak görev yapar.

NATO Genel Sekreteri, NATO'nun personelini yönetir. Genel Sekreter, kuruluşun Uluslararası Kadrosu ve Genel Sekreterlik Ofisi'ni yönlendirir. NATO Genel Sekreteri aynı zamanda kendi özel bürosunu da yönetir. Tüm bu birimler, NATO'nun tüm üyelerinden personel çeker, bu nedenle NATO Genel Sekreteri dikkatli bir şekilde koordine etmelidir. Görevlerinde yardımcı olması için NATO Genel Sekreteri tarafından atanmış bir yardımcısı da bulunur.
NATO'nun yapısı:

Renkler:       Bağlı olduğu birime tavsiye ve destek sağlar

|  |
| --- |
| Siyasi stratejik seviye: |
|
|  |  |  | Kuzey Atlantik Konseyi |
|
|  |  |  |  |  |  |
|
|  |  |  | NATO genel sekreteri NATO karargâhı, BE |  | Uluslararası Personel NATO karargâhı, BE |
|  |
| Askeri stratejik seviye: |  |  |  |
|
|  |  |  |   NATO Askerî Komitesi başkanı Uluslararası Askeri PersonelNATO karargâhı, Brüksel, BE |
|
| Stratejik seviye: |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |
|  |   SACEUR (ACO, SHAPE) Mons, BE |  |   SACT (Müttefik Dönüşüm Komutanlığı, HQ SACT) Norfolk, US |
|
| Taktiksel komutanlıklar: |  |  |  |  |  | Dönüşümlü merkezler: |
|
|  Müttefik Hava Komutanlığı Ramstein, DE |  |  |  |  |  |  Müşterek Harp Merkezi Stavanger, NO |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  Müttefik Denizcilik Komutanlığı Northwood, GB |  |  |  |  |  |  Ortak Analiz ve Öğrenilen Dersler Merkezi Lizbon, PT |
|  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  Müttefik Kara Komutanlığı İzmir, TR |  |  |  |  |  |  Müşterek Kuvvet Eğitim Merkezi Bydgoszcz, PL |
|  |  |
| Çeşitli: |  |  |
|
| Müşterek Destek ve Etkinleştirme Komutanlığı Ulm, DE |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
| Operasyonel seviye: |  |  |  NATO İletişim ve Bilgi Sistemleri Hizmetleri Ajansı Mons, BE |  |  Deniz Vurucu ve Destek Kuvvetleri Oeiras, PT |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|  Norfolk Müşterek Kuvvet Komutanlığı Norfolk, US |  |  Napoli Müttefik Müşterek Kuvvet Komutanlığı [Napoli]], IT |  |  Brunssum Müttefik Müşterek Kuvvet Komutanlığı Brunssum, NL |
|
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
|
|  Mukabele Kuvveti: |  |  Çok Uluslu Kolordu Güneydoğu Karargahı Sibiu, RO |  |  Kuzeydoğu Çok Uluslu Kolordusu Szczecin, PL |
|

## Seçilmesi

Genel Sekreterin seçimi için resmi bir süreç bulunmamaktadır. NATO üyeleri genellikle bir sonraki göreve kimin atanması gerektiği konusunda bir konsensüse varırlar. Bu prosedür genellikle resmi olmayan diplomatik kanallar aracılığıyla gerçekleşir, ancak yine de tartışmalı olabilir. 2009'da Türkiye'nin vetosu nedeniyle Anders Fogh Rasmussen'in Genel Sekreter olarak seçilmesi konusunda tartışma çıkmıştır.

NATO'nun en üst askeri yetkilisi, Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanıdır, geleneksel olarak bir Amerikalıdır ve Genel Sekreter ise geleneksel olarak bir Avrupalıdır. Bununla birlikte, NATO'nun şartnamesinde, bir Kanadalı veya Amerikalının Genel Sekreter olmasını engelleyecek herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

## Kaynakça

* Brosio, Manlio (1969). *NATO: Facts and Figures*. NATO Information Service.
* Ismay, Hastings (1954). *NATO: The First Five Years*. NATO.
* Fedder, Edwin (1973). *NATO:The Dynamics of the Alliance in the Postwar World*. Dodd, Mead & Company. ISBN 0-396-06621-6.