# Kastamonu Vilayeti

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **ولايت قصطمونى‎ *Vilâyet-i Kastamonu |
| Osmanlı İmparatorluğu Vilayeti
 |
|

|  |
| --- |
| **1864–1922** |

 |
| Kastamonu Vilayeti harita üzerindeKastamonu Vilayeti (1900)
 |
| **Merkez** | Kastamonu
 |
| **Tarih** |  |
|  - Kuruluş
 | 1864
 |
|  - Kaldırılış
 | 1922
 |
| **Nüfus** |
|  - Müslüman, 1914
 | 737.302
 |
|  - Yunan, 1914
 | 20.958
 |
|  - Ermeni, 1914
 | 8.959
 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Kastamonu Eyaleti
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Türkiye
 |  |

 |

 |

 |

**Kastamonu Vilayeti**, Osmanlı Devleti vilayetidir. 1864 yılında kabul edilen *Teşkil-i Vilâyet Nizamnâmesi* ile Kastamonu Eyaletinin kaldırılmasıyla yine aynen Kastamonu idari merkezinde kurulmuştur. Vilayetin ilk valisi İşkodralı Mustafa Paşa'dır.

## 1903 yılı salnamesine göre Kastamonu Vilayeti

Kastamonu Vilayeti; doğuda Sivas ve Trabzon, güneybatıda Ankara ve Hüdavendigar, batısında İzmit Sancağı ve kuzeyinde Bahr-ı Siyah (Karadeniz) ile çevrilidir.

Kastamonu'daki Atabey Gazi Camisi şehrin bilinen en eski camisidir; bu caminin kapısı üzerinde altı yüz yetmiş iki tarihinde tamir edildiği yazdığına göre şehir bu tarihten çok daha önce Müslüman idaresi altına girmiştir.

Selçuklu Devletinin yıkılmaya yüz tuttuğu yıllarda Şemseddin Bey, ilân-ı istiklal ederek buranın Anadolu'nun diğer yerleri gibi bağımsız bir idare şekli almasını sağlamıştır.

Kastamonu Vilayeti İdari Taksimatı (1903)
| Sancaklar | Kazalar | Nahiyeler |
| --- | --- | --- |
| Kastamonu Sancağı | Kastamonu (Merkez)
 | Devrekani, Akkaya, Kuzkaya, Göl
 |
| İnebolu
 | Abana, Küre
 |
| Safranbolu
 | Eflani, Ulus, Aktaş
 |
| Tosya
 | -
 |
| Taşköprü
 | Gökçeağaç
 |
| Araç
 | İğdir, Mergüze
 |
| Daday
 | Azdavay
 |
| Cide
 | Hoşalay
 |
| Bolu Sancağı | Bolu (Merkez)
 |  |
| Ereğli
 |  |
| Bartın
 | Amasra
 |
| Düzce
 | Akçaşehir
 |
| Hamidiye
 | Çarşamba
 |
| Zonguldak
 |  |
| Gerede
 | Mengen
 |
| Göynük
 |  |
| Mudurnu
 |  |
| Sinop Sancağı | Sinop (Merkez)
 | Gerze
 |
| Boyovası (Boyabat)
 | Durağan
 |
| Ayancık
 | Çekli
 |
| Kengırı (Çankırı) Sancağı | Çankırı (Merkez)
 | Koçhisar, Toht, Şabanözü, Karacaviran,
Bayındır, Ovacık

 |

Not: Günümüzde ilçe olan bazı yerler bu tarihte henüz köy olduğu için tabloda gözükmemektedir.

### Mâbed-i İslâmiye

Kastamonu içinde 65 adet cami ve mescid-i şerif, bir namazgah mevcuttur. Nasrullah, Atabey, İsmail Bey, Topçuoğlu, Sinan Bey, Yakupağa camileri önemli camilerdendir.

### Müessesesât-ı İlmiyye

Kastamonu'da toplam 10 kütüphane, 17 medrese bulunmaktadır. Hepsinde ulum-ı aliye eğitimi verilmektedir.

### Gayrimüslim Mabed ve Mektepleri

Bir Rum ve Ermeni kilisesi vardır. Ayrıca erkekler ve kızlar için iki ayrı iki Rum ve bir Ermeni mektebi bulunmaktadır.

### Resmi Binalar ve Müesseseler

Vali Enis Paşa (1897- 1906) ve II. Abdülhamid döneminden bir hükûmet dairesi, bir depo, iki cephanelik, iki kışla binaları mevcuttur. Erkekler ve kadınlar için iki ayrı hapishane, vilayet matbaası, karakol binası, telgrafhane, Frengi ve gureba hastaneleri, saat kulesi ve Kastamonu Kalesinden ibarettir.

### Tarım Ürünleri

Üryani Eriği oldukça meşhurdur. Kabukları soyularak kurutulur ve her tarafa gönderilir. Üryan Eriğinden başka Misket Elması da meşhurdur. Buğday, Arpa, Siyez, Kernik, Yulaf, Fiy, Mısır, Kendir, Burçak, Nohut, Mercimek, Fasulye, Bakla, Sarımsak, Soğan, Lahana, Pancar, Şalgam üretilir. Faydalı olduğu bilinen ve bu bölgede yetişen patates ise az ekilmekte iken son yıllarda bunda da ilerleme görülmüştür.

### Orman ve Orman Ürünleri

İmparatorluğun en zengin ormanları Kastamonu Vilayetindedir. Vilayetin genel alanı 5.200.000 cerib olup bu alanın dörtte biri ormanlarla kaplıdır. Ormanların birkaç bölümünden başka bütün ormanlar devlete aittir ve koruma altındadır.

### Hayvancılık

Çankırı'da 5-10 deve yetiştirilmekle beraber vilayetin geri kalan yerlerinde deve yok gibidir. At, merkep, manda, sığır, keçi ve koyun yetiştirilir.

### Sanayi ve Ticaret

Yatak çarşafları, yastık örtüleri, gömleklik ve yelken bezleri kaliteli olarak dokunmaktadır. Bakır imalatı da son derece gelişmiştir. Kastamonu'nun başlıca ticari ürünleri urgan, tiftik ve kendirdir.

## Nüfus tabloları

Kastamonu Vilayeti 1871 Yılı (Sadece Erkekler Dahil Edilmiştir) Nüfusu
| Sancaklar
 | Ermeni
 | Rum
 | İslam
 | Toplam
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Kastamonu | 59
 | 2.557
 | 159.858
 | 162.474
 |
| Bolu | 1.696
 | 298
 | 114.711
 | 116.705
 |
| Sinop | 0
 | 2.955
 | 47.592
 | 50.547
 |
| Çankırı | 70
 | 264
 | 40.042
 | 40.376
 |
| **Toplam** | 1.825
 | 6.074
 | 362.203
 | 370.102
 |

Kastamonu Vilayeti 1877/78 Yılı Nüfusu
| Sancaklar | Nüfus | Binalar |
| --- | --- | --- |
| Kastamonu | 171.626
 | 47.867
 |
| Bolu | 129.586
 | 40.030
 |
| Sinop | 53.306
 | 14.036
 |
| Çankırı | 68.388
 | 17.568
 |
| **Toplam** | 422.906
 | 119.501
 |

Kastamonu Vilayeti 1906 Yılı Müslüman, Rum ve Ermeni Nüfusu
| Sancaklar
 | Müslüman (Erkek)
 | Müslüman (Kadın)
 | Rum (Erkek)
 | Rum (Kadın)
 | Ermeni (Erkek)
 | Ermeni (Kadın)
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kastamonu | 167.453
 | 155.253
 | 4.614
 | 4.446
 | 1.727
 | 1.581
 |
| Bolu | 152.192
 | 142.575
 | 1.525
 | 1.289
 | 833
 | 805
 |
| Sinop | 167.673
 | 155.499
 | 5.319
 | 4.528
 | 2368
 | 2073
 |
| Çankırı | 77.526
 | 69.966
 | 649
 | 691
 | 218
 | 204
 |
| **Toplam** | 564.844
 | 523.293
 | 12.107
 | 10.954
 | 5.146
 | 4.663
 |

Kastamonu Vilayeti 1914 Yılı Müslüman, Rum, Ermeni ve Yahudi Nüfusu**^**
| Sancaklar
 | Kazalar
 | Müslüman
 | Rum
 | Ermeni
 | Yahudi
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Kastamonu | Kastamonu (Merkez)
 | 67.447
 | 2.468
 | 2.153
 |  |
| İnebolu
 | 80.431
 | 3.289
 | 167
 |  |
| Safranbolu
 | 59.866
 | 3.818
 |  |  |
| Taşköprü
 | 50.721
 | 65
 | 1.477
 |  |
| Daday
 | 47.536
 | 46
 | 310
 |  |
| Cide
 | 41.845
 | 388
 | 3
 |  |
| Araç
 | 41.642
 | 53
 | 10
 |  |
| Tosya
 | 29.489
 | 680
 | 114
 |  |
| Çankırı | Çankırı (Merkez)
 | 94.835
 | 1.234
 | 472
 |  |
| Çerkeş
 | 63.519
 | 103
 | 10
 |  |
| Sinop | Sinop (Merkez)
 | 28.290
 | 4.595
 | 675
 | 8
 |
| Boyabat
 | 59.324
 | 194
 | 3074
 |  |
| Ayancık
 | 42.556
 | 1.917
 | 3
 |  |
| Gerze
 | 30.231
 | 2.108
 | 491
 |  |
| **Toplam** | -
 | 737.302
 | 20.958
 | 8.959
 | 8
 |

## Galeri

* 1895 harita
* 1907 harita.

## Kaynakça

### Özel

### Genel

* Kütüklü, Ferhat; Tunoğlu, Kamil (2012). *Osmanlı Arşiv Belgelerinde Kastamonu*. Ceren Matbaacılık. ISBN 9786056250002. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2020.
* Karakök, Tunay (2010). "H. 1288 (M. 1871) Tarihli Kastamonu Vilayet Salnamesine Göre Kastamonu Vilayeti" (PDF). *ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi*. **VI** (11). ss. 267-276. 1 Kasım 2019 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF)27 Mayıs 2020.
* Karpat, Kemal H. (2003). *Osmanlı nüfusu, (1830-1914): demografik ve sosyal özellikleri*. Tırnakçı, Bahar tarafından çevrildi. Türkiye Ekonomik ve Toplumsal Tarih Vakfı. ISBN 9789753331692. Erişim tarihi: 27 Mayıs 2020.