# Büyük Arnavutluk

Büyük Arnavutluk, 1912 Arnavut İsyanı sonrası kararlaştırıldığı gibi Prizren İttifakı'nin 4 "Arnavut vilayetini" içeren önerisidir.
**Büyük Arnavutluk**, irredentist ve milliyetçi bir kavramdır, Arnavutların kendi ulusal vatanları olduklarının düşündükleri toprakları birleştirmeyi amaçlar. Arnavut nüfusunun bu bölgelerdeki günümüzdeki veya tarihsel varlığına ilişkin iddialara dayanmaktadır. Mevcut Arnavutluk'a ek olarak, terim komşu ülkelerdeki bölgelere ilişkin iddiaları içermektedir, alanlar arasında Kosova, Sırbistan'ın Preşova Vadisi, güney Karadağ'daki bölgeler, kuzeybatı Yunanistan (Yunanistan'ın bölgesel birimleri olan Sesprotya ve Preveze, Arnavutlar tarafından Çamlık bölgesi olarak adlandırılan ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde Yanya Vilayeti'nin bir parçası olan diğer bölgeler), ve Kuzey Makedonya'nın bir batı kısmı yer alır.

Arnavutların yaşadığı toprakları (ve çoğunlukla Makedonya ve Epirus bölgeleri) Osmanlı İmparatorluğu içinde tek bir özerk Vilâyet-i Arnavud birleştirmeyi amaçlayan ve bunu *de jure* Eylül 1912'de başarmış olan 19. yüzyıldan kalma bir örgüt olan Prizren İttifakı tarafından daha da büyük bir alanın Arnavut yönetimi altında tek bir toprakta birleştirilmesi teorik olarak tasarlanmıştı. 1913 sınırları içinde Arnavutluk'tan daha büyük olduğu gibi Büyük Arnavutluk kavramı, İtalyan ve II. Dünya Savaşı sırasında Balkanlar'ın Nazi Alman işgali sırasında yerleştirilmiştir. Birleşme fikrinin kökleri, ağırlıklı olarak Arnavut topraklarının kabaca %50'sinin ve nüfusun %40'ının yeni ülkenin sınırlarının dışında bırakıldığı 1913 Londra Antlaşması olaylarında yatmaktadır.

## Terminoloji

*Büyük Arnavutluk*, çoğunlukla Batılı bilim adamları ve siyasetçileri tarafından kullanılır, Arnavut milliyetçileri "Büyük Arnavutluk" ifadesinden hoşlanmaz ve "Etnik Arnavutluk" terimini kullanmayı tercih ederler. Etnik Arnavutluk (Arnavutça: Shqipëria Etnike), Arnavut olmayanların da yaşadığı bu topraklara rağmen, etnik Arnavutların geleneksel vatanı olarak iddia edilen bölgeleri belirtmek için öncelikle Arnavut milliyetçileri tarafından kullanılan bir terimdir. Bu terimi kullananlar, dört Osmanlı vilayetinden daha küçük bir alanı ifade ederler ancak hala Arnavutluk, Kosova, batı Kuzey Makedonya, Güney Sırbistan'ın Arnavut nüfuslu bölgeleri ve Kuzey Yunanistan'ın tarihi bir yerli Arnavut nüfusu olan Çamlık bölgesini kapsar. Arnavut milliyetçileri, bu bölgelerde çok sayıda Arnavut olmayanın da bulunduğunu görmezden gelirler. Arnavutlar tarafından kullanılan bir başka terim de "Arnavut ulusal yeniden birleşmesi" (Arnavutça: Ribashkimi kombëtar shqiptar) dir.

## Tarihi

### Osmanlı İmparatorluğu yönetimi

20. yüzyılın başlarındaki Balkan Savaşları'ndan önce Arnavutlar, Osmanlı İmparatorluğu'nun tebaasıydı. Arnavut bağımsızlık hareketi, 1878'de, amacı etnik Arnavutlar için Osmanlı İmparatorluğu çerçevesinde kültürel ve siyasi özerklik olan Prizren İttifakı (Kosova merkezli bir konsey) ile ortaya çıktı. Ancak Osmanlılar, İttifakın taleplerini kabul etmeye hazır değildi. Birliğin kültürel hedeflerine Osmanlı muhalefeti, sonunda onun bir Arnavut ulusal hareketine dönüşmesine yardımcı oldu.

Genel olarak Arnavut milliyetçiliği, Osmanlı İmparatorluğu'nun kademeli olarak parçalanmasına bir tepki ve çoğunlukla Müslüman olan Arnavut nüfusa tehdit oluşturan Balkan ve Hristiyan ulusal hareketlerine bir tepkiydi. Arnavut nüfusu olan vilayetlerin Osmanlı devleti içindeki daha büyük bir üniter Arnavut özerk eyaletine dahil edilmesi için çaba gösterilirken, Büyük Arnavutluk bir öncelik olarak görülmedi. Arnavut milliyetçileri bağımsız bir Büyük Arnavutluk tasavvur etseler de, geç Osmanlı döneminde Arnavut milliyetçiliği, bir Arnavut ulus-devleti yaratmayı amaçlayan ayrılıkçılıkla dolu değildi. Arnavut milliyetçileri temel olarak belirli bir yönetim biçimine bağlı olmaksızın mevcut ülkelerde sosyokültürel, tarihi ve dilsel hakları savunmaya odaklandılar.

### Balkan Savaşları ve Arnavut bağımsızlığı (1912–1913)

Balkan savaşları sırasında askeri yenilgi yoluyla Osmanlı yönetiminin çökmesinin yakınlığı, İsmail Kemal tarafından temsil edilen Arnavutları Avlonya'da Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlık ilan etmeye (28 Kasım 1912) itti. Bağımsızlığın ana motivasyonu, Balkan Arnavutlarının yaşadığı toprakların Yunanistan ve Sırbistan tarafından ilhak edilmesini önlemekti. İtalya ve Avusturya-Macaristan, Arnavut kıyılarına sahip Sırbistan'ın Adriyatik Denizi'nde rakip bir güç olacağı ve müttefiki Rusya'nın etkisine açık olacağı endişeleri nedeniyle Arnavut bağımsızlığını destekledi. Jeopolitik çıkarların yanı sıra, bazı Büyük güçler, Avrupa'daki tek Müslüman egemen devlet olacağı endişeleri nedeniyle, Osmanlı Balkan Arnavutlarının yaşadığı toprakları Arnavutluk'a dahil etmeye isteksizdi. Rus-Fransız teklifleri, ağırlıklı olarak Müslüman bir nüfusa sahip, merkezi Arnavutluk'a dayanan ve yalnızca Müslümanların yalnızca Arnavut olabileceğini düşünen Sırbistan ve Yunanistan tarafından da desteklenen, küçültülmüş bir Arnavutluk içindi. Daha fazla Arnavut, Sırp ve Yunan devletlerinin bir parçası haline geldikçe, milliyetçi bakış açılarına sahip Arnavut bilim adamları, bağımsızlık ilanını Arnavut milliyetçi hareketi için kısmi bir zafer olarak yorumladılar.

### II. Dünya Savaşı

7 Nisan 1939'da, iki savaş arası dönemde uzun süreli ilgi ve kapsamlı etki alanının ardından Benito Mussolini başkanlığındaki İtalya, Arnavutluk'u işgal etti. Kont Galeazzo Ciano gibi İtalyan faşist rejim üyeleri, Arnavutlar arasında İtalyan desteğini kazanacağı görüşüyle Arnavut irredantizmini sürdürürken, aynı zamanda bu siyaset Balkanların fethinde İtalyan savaş amaçlarıyla da örtüşüyordu. İtalya'nın Kosova'yı Arnavutluk'a ilhakı, her iki bölgedeki Arnavutlar tarafından sevilen bir eylem olarak kabul edildi. Kuzey Makedonya'nın batı kısmı da İtalya tarafından Arnavutluk İtalyan Protektorası'na bağlandı. Yeni edinilen topraklarda, Arnavut olmayanlar, faşizmin yanında milliyetçiliği de içeren bir müfredatı öğreten ve adları ve soyadları için Arnavut biçimlerini benimsemeleri için yapılan Arnavut okullarına gitmek zorunda kaldılar. Toprak sahibi seçkinlerin üyeleri, komünizme karşı olan liberal milliyetçiler, Arnavutluk'ta toplumun diğer kesimleriyle birlikte Balli Kombëtar örgütünü ve İtalyanlar altında işbirlikçi hükûmeti kurmaya geldiler ve bu hükûmet, milliyetçiler olarak Büyük Arnavutluk'u korumaya çalıştılar.

Arnavutluk İtalyan Protektorası, İtalya tarafından Ağustos 1941'de kuruldu.
Pek çok Kosovalı Arnavut, başta el konulan Arnavut malları üzerine yerleşen 1919 sonrası Sırp ve Karadağlı sömürgeciler olmak üzere, Sırp topluluğunu kovmakla meşguldüler. Arnavutlar Sırp ve Yugoslav yönetimini yabancı olarak gördüler ve Ramet'e göre Sırp makamları altında yaşadıkları şovenizm, yolsuzluk, idari hegemonyacılık ve sömürüden daha iyi bir şey olacağını hissettiler. Arnavutlar, kendilerine Büyük Arnavutluk sözü vermiş olan Mihver işgalcileriyle geniş çapta işbirliği yaptılar. Yugoslav yönetiminin çöküşü, Arnavutlar tarafından üstlenilen intikam eylemleriyle sonuçlandı, bazıları Sırp yerleşimlerini yakan ve Sırpları öldüren yerel *Vulnetari* milislerine katılırken, iki savaş arası Sırp ve Karadağlı yerleşimciler Sırbistan'daki Askeri Komutanlık Bölgesine kovuldu. Bu eylemlerin amacı homojen bir Büyük Arnavut devleti yaratmaktı. Kosova'daki İtalyan makamları, Arnavut dilinin okullarda, üniversite eğitiminde ve idaresinde kullanılmasına izin verdi. Arnavutlar arasında, Kosova ve Arnavutlarının genişlemiş bir devlete eklenmesini memnuniyetle karşılayan aynı milliyetçi duygular, Arnavutluk'ta yabancı işgal giderek reddedilirken İtalyanların aleyhine de çalıştı. Kosovalı Arnavutların direnişe katılması için bir girişim, kuzey Arnavutluk Bujan'da (1943–1944),Balli Kombëtar üyeleri ile Arnavut komünistler arasında ortak mücadele ve yeni genişletilen sınırların korunmasını kabul eden bir toplantı yapıldı. Anlaşmaya Yugoslav partizanları karşı çıktı ve daha sonra iptal edildi ve bu da sınırlı sayıda Kosovalı Arnavutun katılmasına izin verilmesine neden oldu. Şaban Polluzha gibi bazı Balli Kombëtar üyeleri, Kosova'nın Arnavutluk'un bir parçası olacağı görüşüyle partizan oldular. Savaşın sona ermesiyle, bu Kosovalı Arnavutlardan bazıları Yugoslav yönetiminin geri dönüşüyle ihanete uğradıklarını hissettiler ve Kosova'daki Arnavut milliyetçileri birkaç yıl boyunca hem partizanlara hem de daha sonra yeni Yugoslav ordusuna direndiler. Arnavut milliyetçileri Yugoslavya'ya dahil edilmelerini bir işgal olarak gördüler.

Arnavut Faşist Partisi, 1939'da Arnavutluk İtalyan Protektorası'nun iktidar partisi oldu ve başbakan Şevket Vërlaci, Arnavutluk ve İtalya'nın olası idari birliğini onayladı, çünkü Kosova, Çamlık ve diğer "Arnavut irredentizmi" birliğini Büyük Arnavutluk için elde etmek için İtalyan desteğini istiyordu. Nitekim bu birleşme, 1941 baharından itibaren Yugoslavya ve Yunanistan'ın Mihver işgali sonrasında gerçekleşti. Arnavut faşistleri, Mayıs 1941'de, Arnavut nüfuslu bölgelerin neredeyse tamamının Arnavutluk'ta birleştiğini iddia ettiler.

Mayıs 1941 ile Eylül 1943 arasında, Benito Mussolini, etnik Arnavutların yaşadığı neredeyse tüm toprakları bir Arnavut iş birlikçi hükûmetinin yetkisi altına yerleştirdi. Bu, Kosova bölgesinin bazı kısımlarını, Vardar Makedonya'nın bazı kısımlarını ve Karadağ'ın bazı küçük sınır bölgelerini içeriyordu. Batı Yunan Epirus'unda (Arnavutlar tarafından Çamlık olarak adlandırılır) bir Arnavut yüksek komiser olan Cemil Dino, İtalyanlar tarafından atandı, ancak bölge Atina'daki İtalyan askeri komutanlığının kontrolü altında kaldı ve bu nedenle teknik olarak Yunanistan'ın bir bölgesi olarak kaldı.

Almanlar bölgeyi işgal edip İtalyanların yerine geçtiğinde, Mussolini tarafından oluşturulan sınırları korudular, ancak II. Dünya Savaşı'ndan sonra Arnavut sınırları, Müttefik Devletler tarafından savaş öncesi durumuna geri döndürüldü.

### Yugoslav Savaşları

Kosova Kurtuluş Ordusu (UÇK), 1990'larda Kosova'nın Yugoslavya'dan ayrılmasını ve nihayetinde Kosova, Arnavutluk ve komşu Kuzey Makedonya'nın etnik Arnavut azınlığını kapsayan bir *Büyük Arnavutluk* yaratılmasını amaçlayan etnik-Arnavut paramiliter bir örgüttü. UÇK, Arnavut diasporası arasında büyük bir manevi ve mali destek buldu.

UÇK Komutanı Süleyman Selimi bu konudaki ısrar etti:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| “
 | Fiili Arnavut milleti var. Trajedi, Avrupa güçlerinin Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra bu ulusu birkaç Balkan devleti arasında bölmeye karar vermesidir. Şimdi ulusu birleştirmek, Makedonya, Karadağ ve Sırbistan'ın diğer bölgelerindekiler de dahil olmak üzere tüm Arnavutları kurtarmak için savaşıyoruz. Biz sadece Kosova için bir kurtuluş ordusu değiliz.
 | ”
 |

1998'de UÇK'nun operasyonları önemli bir silahlı ayaklanmaya dönüştü. ABD Mülteciler ve Göçmenler Komitesi'nin raporuna göre, "Kosova Kurtuluş Ordusu ... saldırıları Kosova'yı etnik Sırp nüfusundan 'temizlemeye' çalışmayı amaçlıyor." Komite, çoğu Kosova Sırpları olan Karadağ ve Merkez Sırbistan'a kaçan 55.000 mülteci olarak tahmin etmektedir.

Yugoslav güvenlik güçlerine, polise, devlet memurlarına ve etnik Sırp köylerine karşı yürüttüğü kampanya, 1998-1999 Kosova Savaşı'na yol açan büyük bir Yugoslav askeri baskısını hızlandırdı. Slobodan Milošević liderliğindeki Yugoslav güvenlik güçlerinin ve Kosova içindeki Sırp paramiliterlerin askeri müdahalesi, Kosovalı Arnavutların göçüne ve nihayetinde NATO'nun devam eden bir etnik temizlik kampanyası olarak tanımlanan şeyi durdurmak için askeri olarak müdahale etmesine neden olan bir mülteci krizine yol açtı.

Savaş, Yugoslav güçlerinin uluslararası bir varlığa yol açmak için Kosova'dan çekilmeyi kabul etmesiyle Kumanovo Antlaşması ile sona erdi. Kosova Kurtuluş Ordusu bundan kısa bir süre sonra dağıldı, bazı üyeleri Preşova Vadisi'nde UÇPMB için savaşmaya devam ederken Diğerleri, Makedonya'daki silahlı etnik çatışma sırasında Ulusal Kurtuluş Ordusu (UÇK) ve Arnavut Ulusal Ordusu'na (AKSh) katımışlardır.

### 2000ler–günümüz

Arnavutluk ve komşu ülkelerdeki Arnavutlar.
Balkanlarda Arnavutların dağılımı.
2000'li yıllarda Arnavutluk'ta Büyük Arnavutluk'u savunan ve savaşmaya istekli siyasi partiler ortaya çıktı. Arnavutların Ulusal Kurtuluş Cephesi (KKCMTSH) ve Ulusal Birlik Partisi (PUK), 2002 yılında Birleşik Ulusal Arnavut Cephesi'ni (FBKSh) oluşturmak üzere birleşti, yeni oluşum, Arnavutluk Ulusal Ordusu (AKSh) militan grubu için siyasi örgüt olarak hareket etti ve bazı hoşnutsuz KLA ve NLA üyelerinden oluşuyordu. Uluslararası alanda terörist olarak kabul edilen örgüt hem yeraltına indi hem de üyeleri 2000'li yıllarda Kosova, Sırbistan ve Makedonya'da çeşitli şiddet olaylarına karıştı. 2000'lerin başında, Çamerya Kurtuluş Ordusu (UÇÇ), Yunanistan'ın kuzeyindeki Epirus bölgesinde faaliyet göstermeyi planlayan bir paramiliter oluşumdu. Sadece siyaset sahnesinde aktif olan ve milliyetçi bir bakış açısına sahip siyasi partiler, monarşist Yasallık Hareketi Partisi (PLL), Ulusal Birlik Partisi (PBKSh) ve seçim barajını geçen ve parlamentoya giren Balli Kombëtar'dır. Bazıları Büyük Arnavutluk'u savunan bu siyasi partiler, esas olarak siyaset sahnesinde önemsiz ve kenarlarında kalmışlardır. Kosova sorunu, genel olarak, sınırların yeniden çizilmesini ve Büyük Arnavutluk'un kurulmasını savunan partileri seçmekle ilgilenmeyen Arnavut seçmenler arasında sınırlı bir çekiciliğe sahiptir. 2012'deki yüzüncü yıl Arnavut bağımsızlık kutlamaları, siyasi seçkinler arasında milliyetçi yorumlara yol açtı, başbakan Sali Berisha'nın Arnavut topraklarının kuzey Yunanistan Preveze'ye ile güney Sırbistan Preşova'ya kadar uzandığını belirttiği yorumu Arnavutluk'un komşularını kızdırmıştır. Kosova'da, Balkanlar'da daha yakın Kosova-Arnavutluk ilişkileri ve pan-Arnavutluk kendi kaderini tayin etmeyi savunan siyasi parti Vetëvendosje (Kendi Kaderini Tayin Hareketi) dönüşen önde gelen sol kanat milliyetçi bir hareket ortaya çıktı. Daha küçük bir milliyetçi parti olan Balli Kombetar Kosovë (BKK), kendisini Kosova'nın bağımsızlığını ve pan-Arnavut birliğini destekleyen orijinal II. Dünya Savaşı örgütünün vârisi olarak görmektedir. Büyük Arnavutluk, esas olarak siyasi söylem alanında kalmaya devam etmektedir ve genel olarak Balkan Arnavutları, AB entegrasyonunu suç, zayıf yönetim, sivil toplum ve farklı Arnavut nüfuslarını bir araya getirmenin bir çözümü olarak görmektedir.

19 Temmuz 2020'de Arnavut asıllı şarkıcı Dua Lipa, aşırı Arnavut milliyetçiliğini destekleyenler ile bağlantılı bir pankartın görüntüsünü paylaştıktan sonra tepkiyle karşılaştı. Aynı pankart, 2014 Sırbistan-Arnavutluk futbol maçında tartışmalara yol açmıştı. Pankart, Büyük Arnavutluk'un irredentist haritasını tasvir ederken, "otokton" başlığı, Arnavutların kökenine ilişkin İlirya teorisine atıfta bulunmaktadır. Buna karşılık, çoğu Makedon, Yunan, Karadağlı ve Sırp olan Twitter kullanıcıları şarkıcıyı etnik milliyetçilikle suçladı. Siyaset bilimci Florian Bieber, Lipa'nın tweet'ini, bir grubun daha önce orada olduğu için daha fazla haklara sahip olduğunu ve ülkeye göçmenlerin daha az layık görülmesi gerektiğini iddia eden göçmen karşıtı bir fikir olarak "aptal milliyetçilik" olarak nitelendirmiştir.

Şubat 2021'de Euronews'e verdiği röportajda, Kosova başbakanı Albin Kurti, Arnavutluk ve Kosova'yı birleştirmek için kişisel olarak oy kullanacağını söylemiştir.

## Kamuoyu

Gallup Balkan Monitor 2010 raporuna göre, Büyük Arnavutluk fikri Arnavutluk'taki (%63), Kosova'daki (%81) ve Makedonya Cumhuriyeti'ndeki (%53) Arnavutların çoğunluğu tarafından desteklenmektedir, ancak aynı raporda Arnavutların çoğu bunun olası olmadığını düşündüğü de kaydedilmiştir.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından Mart 2007'de yayınlanan bir ankette, Kosova'daki Arnavutların sadece %2,5'i Arnavutluk ile birleşmenin Kosova için en iyi çözüm olduğunu düşünmektedir. Yüzde doksan altısı Kosova'nın mevcut sınırları içinde bağımsız olmasını istediğini söylemiştir.

## Kavramın siyasi kullanımları

Balkan yarımadasındaki Arnavut sorunu, kısmen Batılı güçlerin 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında aldığı kararların sonucudur. Ayastefanos Antlaşması ve 1878 Berlin Antlaşması, Arnavutların yaşadığı bölgeleri diğer devletlere devretti, Prizren İttifakı'nın tepkisi bundandır.

Farklı grupların ne dereceye kadar çalıştıkları ve bu grupların daha büyük bir Arnavutluk elde etmek için ne gibi çabalar sarf ettikleri tartışmalıdır. Birkaç temsili olmayan aşırılık yanlısı grubun bu amaç için çalıştığına dair hiçbir kanıt yok gibi görünüyor; Arnavutların büyük çoğunluğu komşularıyla barış içinde yaşamak istemektedir. Ancak, Kuzey Makedonya, Sırbistan ve Yunanistan'daki Arnavut etnik topluluklarının insan haklarına da saygı gösterilmesini istemektedirler. Mükemmel bir örnek, Karadağ ile Kuzey Makedonya'daki Arnavut nüfusun entegrasyonuna yönelik destek arasındaki dostane ilişkidir.

2000 yılında, zamanın Amerika Birleşik Devletleri dışişleri bakanı Madeleine Albright, uluslararası toplumun Büyük Arnavutluk'un yaratılmasına yönelik hiçbir çabaya müsamaha göstermeyeceğini söyledi.

2004'te Kosova'nın işlerine yabancı müdahaleye karşı çıkan ve kendi kaderini tayin hakkının bir parçası olarak halkın egemenliği için kampanyalar yürüten Vetëvendosje hareketi Kosova'da kuruldu. Vetëvendosje, Aralık 2010'da yapılan bir seçimde oyların %12,66'sını aldı ve parti manifestosu Arnavutluk ile birlik konusunda referandum çağrısında bulunmaktadır.

2012 yılında, Kırmızı ve Siyah İttifak (Arnavutça: Aleanca Kuq e Zi) Arnavutluk'ta bir siyasi parti olarak kuruldu, programının özü, tüm Arnavutların kendi topraklarında ulusal olarak birleştirilmesidir.

2012 yılında, Arnavutluk Bağımsızlığı'nın 100. Yıl Kutlamaları kapsamında Başbakan Sali Berişa, Yunanistan'ın Preveze kentinden Sırbistan'ın Preşova kentine ve Makedonya'nın başkenti Üsküp'ten Karadağ'ın başkenti Podgorica'ya kadar uzanan *Arnavut toprakları* olarak söz etmiştir, bu söylem Arnavutluk'un komşularını kızdırmıştır. Açıklamalar, ülkenin 1912'de Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığının ilan edildiği Avlonya kentindeki bir müzede sergilenecek olan bir parşömende de yer aldı.

### Diğer ortamlarda kullanımı

Bu kavram, özellikle Ilirida (Kuzey Makedonya'nın önerilen batı bölgesi) ile birlikte, Makedon ve Sırp siyaset çevrelerindeki milliyetçiler tarafından destek toplamak amacıyla sıklıkla kullanılmaktadır.

## Alanlar

| Devlet/bölge/topluluk
 | Egemenlik
 | Alan (km2)
 | Toplam Nüfus
 | Arnavutlar
 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Arnavutluk (Albanian proper) |  Arnavutluk
 | 28,748
 | 2,821,977
 | 2,312,356 (toplam devlet nüfusunun %82'si.) (Katılanların %95'i etnik köeknini beyan etmiştir.) |
| Kosovo (Kosova Arnavutları) |  Kosovo
 | 10,908
 | 1,739,825 (2011 nüfus sayımı) | 1,616,869 (toplam devlet nüfusunun %93'ü.) |
| Güneydoğu ve doğu Karadağ (Karadağ'da Arnavut topluluğu) |  Karadağ: Ülgün, Tuz, Gusinye, Plav ve Rožaje belediyeleri
 | 1,173–1,400
 | 620,029 (2011 nüfus sayımı) | 30,439 (toplam devlet nüfusunun %4.9'u.) |
| Batı Kuzey Makedonya (Kuzey Makedonya'da Arnavut topluluğu) |  Kuzey Makedonya: Batı ve kuzey-batı alanlar
 | 2,500–4,500
 | N/A
 | 509,083 (2002 nüfus sayımı)
 |
| Preşova Vadisi (Orta Sırbistan'da Arnavut topluluğu) |  Sırbistan: Preşova, Buyanofça ve kısmen Medvece belediyeleri
 | 725–1,249
 | 88,966 (2002 nüfus sayımı verisi) | 57,595 (Preşova Vadisi'nin %65'i) |
| Epir/Çamlık (Çam Arnavutları) |  Yunanistan: Sesprotya ve Preveze (tarihi Epir bölgesinin güneyi)
 | N/A
 | N/A
 | N/A
 |

### Kosovo

Kosova, %88 civarında olduğu tahmin edilen ezici bir çoğunlukla Arnavut çoğunluğa sahiptir. 2011 nüfus sayımı, Arnavut halkının daha yüksek bir yüzdeye sahip olduğunu belirtti, ancak Sırp nüfusun çoğunlukta olduğu kuzey Kosova'nın dışlanması ve güney Kosova'daki Roman ve Sırp nüfusun kısmi boykot etmesi nedeniyle bu rakamlar güvenilir değildir.

### Karadağ

Karadağ'daki irredentist iddialar, Kraja, Ülgün, Tuz (Malisya), Plav ve Gusinye ve Rožaje (Sancak) dahil olmak üzere sınır bölgelerindedir. 2011 nüfus sayımına göre, bu belediyelerdeki Arnavut oranı şu şekildedir: Ülgün-14.076 (%70), Tuz-2.383 (%50), Plav- (%19), Rožaje-188 (%2). Arnavut cemaatinin küçük, Boşnak cemaatinin çoğunlukta olduğu Sancak bölgesi üzerindeki iddia, II. Dünya Savaşı'ndaki Arnavut devlet sınırlarına ve geç Osmanlı dönemindeki varlığına dayanmaktadır.

### Kuzey Makedonya

Kuzey Makedonya'nın batı kısmı, büyük bir etnik Arnavut azınlığın yaşadığı bir bölgedir. Kuzey Makedonya'daki Arnavut nüfusu, 2002 nüfus sayımında 509.083 olan nüfusun %25'ini oluşturuyor. Arnavutların çoğunlukta olduğu veya büyük azınlıkların olduğu şehirler arasında Tetovo (Tetova), Gostivar (Gostivari), Struga (Struga) ve Debar (Diber) bulunmaktadır.

1980'lerde Makedonya Sosyalist Cumhuriyeti'nde, özellikle Vinica, Kicevo, Kalkandelen ve Gostivar'da Arnavut irredentist örgütler ortaya çıktı. 1992'de Struga'daki Arnavut eylemciler, Makedonya içinde özerklik veya federalleşme niyetiyle Ilirida Cumhuriyeti'nin (Arnavutça: Republika e Iliridës) kurulduğunu da ilan ettiler. Bildirgenin yalnızca sembolik bir anlamı vardı ve özerk bir Ilirida Devleti fikri Kuzey Makedonya'daki etnik Arnavut politikacılar tarafından resmi olarak kabul edilmemektedir.

### Preşova Vadisi

Merkez Sırbistan'daki (Kosova hariç) irredentist iddialar, bir Arnavut topluluğunun bulunduğu Preşova (Arnavutça: Preshevë), Buyanofça (Arnavutça: Bujanoc) ve kısmen Medvece (Arnavutça: Medvegjë) belediyeleri dahil olmak üzere güney Preşova Vadisi'ndedir. 2001 yılında, Arnavutların bölgede 70.000 kişi olduğu tahmin edilmektedir. 2002 nüfus sayımına göre, bu belediyelerdeki Arnavut oranı şu şekildeydi: Preşova–31.098 (%89), Buyanofça–23,681 (%55), Medvece–2.816 (%26).

Kosova Savaşı'nın (1998-99) ardından, Arnavut ayrılıkçı Preşova, Medvece ve Buyanovaç Kurtuluş Ordusu (Arnavutça: Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Medvegjës dhe Bujanocit, UÇPMB), Preşova Vadisi'ni Kosova'ya bağlamasını amaçlayan Sırp hükûmetine karşı bir isyanla savaştı.

### Yunanistan

Yunanistan'daki irredentist iddia, tarihi Yanya Vilayeti'nin Çamlık, Epir'in bir bölümünü içerir.

Arnavutlar tarafından *Çamëria* olarak adlandırılan kuzeybatı Yunanistan'daki Sesprotya kıyı bölgesi bazen Büyük Arnavutluk'a dahil edilir. Yunan devleti tarafından yapılan 1928 nüfus sayımına göre, Sesprotya vilayetinde yaklaşık 20.000 Müslüman Çam Arnavutu vardır. 1941–1944 döneminde büyük bir kısmının Nazilerle işbirliği yapması ve bir dizi suç işlemesi nedeniyle II. Dünya Savaşı'nın sonunda Arnavutluk'a sığınmak zorunda kaldılar. Savaş sonrası ilk nüfus sayımında (1951), bölgede sadece 123 Müslüman Çam Arnavutu kalmıştı. Sürgün edilen Müslüman Çam Arnavutlarının torunlarının (Arnavutluk'ta şu anda 170.000'e kadar yaşadıklarını iddia ediyorlar) birçoğu, II. Dünya Savaşı öncesi Güney Epirus'ta şu anda Yunanistan'ın el koyduğu mülkler için tazminat talep etmek için yasal yollar aramaya çalışmaktadır. Yunanistan için böyle bir sorun "mevcut değildir".

## Uluslararası Kriz Grubu araştırması

Uluslararası Kriz Grubu (UKG), Pan-Arnavutluk konusunu araştırdı ve Şubat 2004'te "Pan-Arnavutluk: Balkan İstikrarına Ne Kadar Büyük Bir Tehdit?" başlıklı bir rapor yayınladı. Uluslararası Kriz Grubu raporda, Arnavut ve Yunan hükûmetlerine, 1945'te Yunanistan'dan göç ettirilen Çam Arnavutları sorununa aşırı milliyetçiler tarafından kaçırılmadan ve sömürülmeden önce, uzun süredir devam eden sorunu çözmeye çalışmalarını tavsiye etti. Çam Arnavutlarının meşru şikayetleri, diğer ulusal davaları ilerletme mücadelesi içinnde kayboluyor. Ayrıca, UKG bulguları, Arnavutluk'un Kosova ile kültürel ve ekonomik bağları geliştirmek ve ayrı bir devleti sürdürmekle daha fazla ilgilendiğini gösteriyor.

## Ayrıca bakınız

* Arnavut milliyetçiliği
* Arnavut millî uyanışı
* Arnavutluk tarihi
* Balkanlar tarihi
* Prizren İttifakı
* Arnavutluk ve Kosova'nın birleşmesi

## Notlar

|  |  |
| --- | --- |
| a.
 | **^**Kosova, Kosova Cumhuriyeti ile Sırbistan Cumhuriyeti arasındaki toprak anlaşmazlığının konusudur. Kosova Cumhuriyeti tek taraflı olarak 17 Şubat 2008'de bağımsızlığını ilan etti ancak Sırbistan, Kosova'yı kendi egemenliğinin bir parçası olarak kabul etmeye devam ediyor. İki hükûmet, Brüksel Anlaşması'nın bir parçası olarak 2013'te ilişkileri normalleştirmeye başladı. Kosova, Birleşmiş Milletler üyesi 193 devletin 97'si tarafından bağımsız bir devlet olarak tanınmış durumdadır. Toplamda, BM üyesi 112 devlet Kosova'yı bir noktada tanıdı ancak bunlardan 15'i daha sonra tanımalarını geri çekti.
 |

## Kaynakça

Özel
Genel
## Konuyla ilgili yayınlar

* Canak, Jovan M. *Greater Albania: concepts and possibile [sic] consequences*. Belgrade: Institute of Geopolitical Studies, 1998.
* Jaksic G. and Vuckovic V. *Spoljna politika srbije za vlade*. Kneza Mihaila, Belgrade, 1963.
* Dimitrios Triantaphyllou. *The Albanian Factor*. ELIAMEP, Athens, 2000.
* Mandelbaum, Michael (1998). *The new European diasporas: national minorities and conflict in Eastern Europe*. Council on Foreign Relations Press, New York. ISBN 9780876092576. 17 Şubat 2022 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 17 Şubat 2022.

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Büyük Arnavutluk ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Albanian Canadian League Information Service (ACLIS)
* Perspective: Albania and Kosova by Van Christo
* High Albania by M. Edith Durham 27 Aralık 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Albanian Identities by Antonina Zhelyazkova
* The Kosovo Chronicles by Dusan Batakovic
* Albania and Kosovo | What happened to Greater Albania? 24 Mart 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., *The Economist*, 18 January 2007