# Şehir planlaması

**Şehir planlaması**, bir şehrin ve insan ihtiyaçlarını karşılayan alt alanlarının gelecekte arzu edilen koşullarda geliştirilmesi ve bu istikamette uygulanmasıyla ilgilenen bilimsel disiplindir. Özellikle ekonomik, ekolojik, sosyal, yaratıcı ve teknik yönleri dikkate alarak mekâna yönelik kavramlar ve süreçler geliştirir. Kural olarak, devlet tarafından kurumsallaştırılır ve belediyede arazi kullanımını bağlayıcı bir şekilde düzenler. Bu, çatışmayı en aza indirmek amacıyla ideal olarak kamunun çıkarları ile özel çıkarları hesaba katarak, hem kamunun, hem de özel inşaatın yanı sıra mekânsal altyapı geliştirmeyi de içerir.

Üniversitelerde müstakil bir program olarak sunulan şehir ve bölge planlama, kentsel ve bölgesel bir planlama tasarlama esnasında, daha büyük ölçekli (bölge veya ülke) vaziyet ve planlamayı da dikkate almak durumundadır. Şehir ve bölge planlama, aynı zamanda kavramsal olarak kırsal toplulukların veya köylerin gelişimini de içerir. Daha mimarî yönelimli kentsel gelişim, özellikle kentsel planlamanın görünür ve tasarım yönleriyle ilgilenir.

## Kapsamı

Şehir planlamasında yer alan uzmanlar (çoğunlukla şehir plancıları, aynı zamanda mimarlar, inşaat mühendisleri, coğrafyacılar, peyzaj mimarları ve trafik mühendisleri) *şehir plancıları* olarak adlandırılır. Şehir planlama, bazı üniversitelerde bağımsız bir alan olarak veya mimarlık, inşaat mühendisliği, coğrafya, mekânsal planlama veya ulaşım gibi ilgili eğitimlerde uzmanlık olarak öğretilen bir disiplindir. Şehir ve bölge planlamanın asıl görevi, şehirlerde, belediyelerde ve bunların alt alanlarında sürdürülebilir kentsel kalkınmayı idâme ettirmektir.

## Türkiye'de şehir ve bölge planlama

1930'da çıkarılan *1580 sayılı Belediyeler Kanunu* ve *1593 sayılı Umumî Hıfzıssıhhâ Kanunu* ile belediyelere imar planı yaptır­ma yükümlülüğü getirildi. Cumhuriyet'in ilk yıllarında ise yabancı uzmanlara sipariş edilen kentsel tasarım ve şehir planlama tasarıları, II. Dünya Savaşı'ndan sonra tamamen Türkiye'de yetişmiş uzmanlar tarafından yapılmaya başladı. 1961'de Orta Doğu Teknik Üniversitesi'nde (ODTÜ) kurulan *şehir ve bölge planlama bölümü*, mimar ve mühendislerden bağımsız olarak faaliyet gösterecek, uzman şehir planlamacıları yetiştirilmesini hedefliyordu.

II. Dünya Savaşı sonrasında değişen ekonomi politikaları, savaş sonrası değişen uluslararası denteknoloji ile birlikte ulaşım imkanlarının artması, gitgide hızlanan köyden şehre göçler, konut ve işyeri talebinin artmasına neden olmuş; bu olgu da şehirlerin kontrol edilemez bir şekilde değişmesini beraberinde getirmiştir.

2021 yılı itibarıyla Türkiye'de 33 üniversitede şehir ve bölge planlama bölümü yer almaktadır. Bu üniversitelerin tam listesi aşağıdaki gibidir:

1. Orta Doğu Teknik Üniversitesi
2. İstanbul Teknik Üniversitesi
3. Ted Üniversitesi
4. Yıldız Teknik Üniversitesi
5. Çankaya Üniversitesi
6. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
7. İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü
8. Gazi Üniversitesi
9. Dokuz Eylül Üniversitesi
10. Gebze Üniversitesi
11. Akdeniz Üniversitesi
12. Bursa Teknik Üniversitesi
13. Karadeniz Teknik Üniversitesi
14. İzmir Demokrasi Üniversitesi
15. Ondokuz Mayıs Üniversitesi
16. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
17. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
18. Pamukkale Üniversitesi
19. Konya Teknik Üniversitesi
20. Süleyman Demirel Üniversitesi
21. Mersin Üniversitesi
22. Erciyes Üniversitesi
23. Necmettin Erbakan Üniversitesi
24. Uşak Üniversitesi
25. Amasya Üniversitesi
26. Atatürk Üniversitesi
27. Kırklareli Üniversitesi
28. İskenderun Teknik Üniversitesi
29. Gaziantep Üniversitesi
30. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi
31. Yozgat Bozok Üniversitesi
32. Van Yüzüncüyıl Üniversitesi
33. Siirt Üniversitesi

## Ayrıca bakınız

* Kentleşme
* Şehir plancısı
* Kentsel tasarım
* Gecekondulaşma
* Varoş
* Kent sosyolojisi
* Kamusal alan

## Kaynakça