# Yerleştirme sanatı

**Yerleştirme sanatı** (İngilizce: *Art installation*), geleneksel sanat eserlerinden farklı olarak, çevreden bağımsız bir sanat nesnesi içermeyip belirli bir mekân için yaratılan, mekânın niteliklerini kullanıp irdeleyen ve izleyici katılımının temel bir gereklilik olduğu sanat türü. Kapalı veya açık mekânlarda yapılabilir.

Kökleri kavramsal sanat ve hatta 20. yüzyıl başındaki Marcel Duchamp'ın hazır-yapımları ve Kurt Schwitters'e kadar giden yerleştirme sanatı, çağdaş sanatta mimarlık ve performans dışında birçok başka görsel sanat disiplininden de destek alan melez bir tarzdır. Uygulanmasında sanat eserinin sergileme veya gösterim aşamalarını vurgulayan yerleştirme, 1970'lerde şekillenmiştir.

1960'ların ABD ve Avrupa'da *asamblaj* ('assemblage') ve *çevre* terimleri, sanatçıların belirli bir mekânda bir araya getirdikleri malzemeler için kullanılsa da, *yerleştirme* tabiri, sadece eserlerin sergilenme şekli, örneğin resimlerin duvara ne şekilde ve nasıl bir düzende asıldığını ifade etmek için kullanılıyordu. Zamanla galeri mekânının farkındalığı ile ve sanat eserinin mekândan bağımsız gözlenemeyeceği/tecrübe edilemeyeceği fikriyle yerleştirme şekli ve mekân ön plana çıkarılmaya başlanmıştır.

1960'larda bir çevre olarak sanat eseri fikri, izleyicinin sadece bakmakla kalmayıp dünyada yaşadığı gibi sanat eserinin içinde *yaşaması*, hatta zaman zaman onun bir parçası olması beklentisini doğurdu. Bu konudaki önemli kişilerden biri Robert Smithson'dır. Yer (daha büyük bir mekân içinde belirli bir yer) ve yer-olmayan (bu yerin galeride fotoğraf, harita, çeşitli malzeme ve dokümanlarla yeniden sunumu) arasında bir ayrım yapmıştır. Bu ayrım önemliydi. Çünkü Smithson ve Michael Heizer, Nancy Holt, James Turrel ve Walter de Maria gibi diğer arazi sanatçıları galeri dışında çalışmalarına rağmen işleri galeri sistemi tarafından sağlanan çerçeveye bağımlı kalmıştır. Smithson, yer ve yer-olmayan arasındaki on farkı aşağıdaki şekilde belirlemiştir:

|  |  |
| --- | --- |
| **Yer ('Site')** | **Yer-olmayan ('Nonsite')** |
| Açık sınırlar | Kapalı sınırlar
 |
| Noktalar serisi | Malzemeler dizisi
 |
| Dış koordinatlar | İç koordinatlar
 |
| Eksiltme | Ekleme
 |
| Belirsiz kesinlik | Belirli kesinsizlik
 |
| Dağınık bilgi | Toplu bilgi
 |
| Yansıma | Ayna
 |
| Kenar | Merkez
 |
| Mekân (fiziksel) | Mekânsızlık (soyutlama)
 |
| Çok | Tek
 |

Günümüz enstalasyonlarında günlük ve doğal malzemelerin yanı sıra video, ses, performans, bilgisayarlar ve Internet gibi yeni mecralar da kullanılmaktadır. Önceleri radikal bir sanat yaratım biçimi olarak çıkan yerleştirme sanatı, 1980'lerden itibaren müzeler ve galeriler tarafından tamamen kabul görmüştür. 20. yüzyıl sonlarında baskın sanat türü olmuştur. Hâlâ da bu özelliğini korumaktadır.

## Bazı ünlü yerleştirme sanatçıları

|  |  |
| --- | --- |
| * Joseph Beuys
* Judy Chicago
* Christo ve Jeanne-Claude
* Marcel Duchamp
* Tracey Emin
* Damien Hirst
* Anish Kapoor
* Yayoi Kusama
* Sol LeWitt
 | * Nam June Paik
* Doris Salcedo
* Kurt Schwitters
* Richard Serra
* Jean Tinguely
* James Turrell
* Bill Viola
* Rachel Whiteread
 |

## Kaynakça

* de Oliveira, Nicolas; Oxley, Nicola; Petry, Michael (2001): **Installation Art**: Thames & Hudson Ltd, London