Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kavramsal sanat

**Kavramsal sanat** terimi, 1960'larda artık kendilerini alışılageldik sanat eseri biçiminde göstermeyen sanat eserleri için kullanılmaya başlanmıştır. *Fikir sanatı* olarak da geçer. Kavramsal sanatçılar, bir resim veya heykel yapmak üzere yola koyulup bu amaca yönelik fikirler üretmek yerine geleneksel gereçlerin ve biçimlerin ötesinde düşünüp fikirlerini uygun malzemeler ile ifade etme amacı güderler. Klasik anlamda resim veya heykel tarzı nesneler, ticari mal olmaya elverişli olduklarından sanatsal yaratı ve beğeninin dışında tutulur.

İlk olarak 1960'ların başında Henry Flynt tarafından bir Fluxus yayınında *kavram sanatı* olarak anılmıştır. Kavram sanatı, Joseph Kosuth ve Art & Language grubu tarafından daha sonra farklı anlamlarda kullanılmış, 1970'lerden itibaren ise "kavramsal" kullanımı yaygınlaşmıştır.

Kavramsal sanatta öncelik kavramda olduğundan ve metin (anlatı) ile de yakından bağlantılı olduğundan, bu sanat üretim şekli kendini her biçim ve malzemede gösterebilir. 1960'lardan itibaren özellikle performans sanatı, arazi sanatı, Arte Povera eğilimleri yaygınlaşmıştır. Bazı kavramsal sanat eserleri atık, buluntu nesneler, karalamalar, yazılı ifadeler veya kılavuzlardan oluştuğu gibi fotoğraf, film ve video da kullanılan gereçler arasındadır. Temel olarak 1960 ve 1970'lere ait bir akım olmasına rağmen hala etkisi büyüktür.

## Alıntılar

*"Kavramsal sanatta fikir veya kavram, sanat eserinin en önemli kısmıdır... tüm planlamalar ve karar almalar önceden yapılır ve fikrin uygulamaya geçirilmesi ikinci planda kalır. Fikir, sanat yapan bir makine haline gelir."*

Sol LeWitt (Amerikalı kavramsal sanatçı, 1928-2007), "Paragraphs on Conceptual Art" ; Artforum, yaz sayısı, 1967.

Ek olarak ayni makale de Sol LeWitt; *"Kavramsal bir sanat eseri ancak fikir iyiyse iyidir"*, *"İşini görsel olarak çekici kılıp kılmamak tamamen sanatçıya kalmıştır"*, *"Başarılı düşünceler (Sol LeWitt`in modülleri gibi) genellikle görüntü düzleminde basit görünürler çünkü onlar kaçınılmazdırlar".* Konuyu anlamak açısından, en önemlisi olarak da *"Kavramsal sanat izleyicinin gözüne hitap etmekten çok beynine hitap eder"* der.

Joseph Kosuth, *Art After Philisophy* adli kitabında şöyle demektedir: *"Duchamp'tan sonra doğası gereği yapılan her türlü sanat kavramsal sanattır. Çünkü sanat sadece kavramsal olarak var olur."*

## Önemli sanatçılar ve gruplar

Art & Language, Beuys, Broodthaers, Burgin, Craig-Martin, Gilbert & George, Klein, Kosuth, Latham, Long, Manzoni, Smithson, Gulan, Ai Wei Wei.

## Kaynakça

*

## Dış bağlantılar

* Kavramsal Sanatta İletişim Sorunsalı (Bilimsel Bildiri) 24 Mart 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Fluxus

Fluxus, 1964
**Fluxus** (Latince'de *akmak* anlamına gelen kelimeden gelir), ilk olarak 1960 yılında Litvan-Amerikalı sanatçı George Maciunas tarafından John Cage'in 1957-1959 Back Mountain College'daki "deneysel kompozisyon" derslerine katılan sanatçılar ile tanışması sonrasında oluşturulmaya başlanmış uluslararası bir avant-garde gruba verilen addır.

Fluxus'ın avant-garde bir grup olarak değerlendirilmesi konusu tartışmalıdır. Avangardizmin 1960'larda neo-avangardizm ya da transnasyonel bir estetik yaklaşımla yok olduğu ileri sürülebilir.

Fluxus, ilk olarak George Maciunas, Almus Salcius, vd. New York'ta ikamet eden Litvanların, bir dergi çıkarmak amacı ile Litvan Kültür Derneği'ne teklif etmelerinde buldukları isimdir (Bu dergi hiç çıkmamıştır). Maciunas'a göre Fluxus'un amacı "sanatta devrimsel bir gelgitin oluşmasını sağlamak, yaşayan sanatı ve karşı sanatı (*anti-art*) yaymak" idi. Bu açıdan Fluxus, Dada ile yakından ilişkilendirilebilir.

Zamanın çoğu avant-garde sanatçısı Fluxus içinde yer almıştır. Bunlar arasında Joseph Beuys, Yoko Ono, Robin Page Nam June Paik, Charlotte Moorman, Wolf Vostell, Dick Higgins sayılabilir. Tabii bu isimler Joseph Beuys'un zaten kendisinin Fluxus dışında da oldukça tanınmış olması; Yoko Ono'nun biraz da John Lennon ismi ile anılması ve Nam June Paik'in de (Fluxus öncesinde de oldukça tanınan) video sanatının kurucusu olması bakımından ön planda yer alan isimlerdir. Bunların dışında Dick Higgins, Alison Knowles, Robert Filliou, Henry Flynt, George Brecht, Robert (Bob) Watts, Mieko (Chieko) Shiomi, Takako Saito, Ay-O gibi daha birçok ismi saymak mümkündür.

Nicelik açısından Fluxus'a bakıldığında toplamda 40 ya da 80 kadar merkezi sanatçı figürünü görmek mümkündür. Nihai olarak ise sanatçılar, küratörler, akademisyenler, galeri sahipleri, koleksiyonerlerden oluşan yaklaşık 360 isimden bahsetmek olasıdır. 1960'ların çoğulculuğuna yol açması açısından önemli olup etkisi günümüzde de sürmektedir.

## Ayrıca bakınız

* Kavramsal sanat
* Performans sanatı
* Happening
* Süreç sanatı
* Video sanatı
* Arazi sanatı

## Kaynakça

* Tate Online
# Beyaz ispirto

**Beyaz ispirto**, boyamada yaygın bir organik çözücü olarak kullanılan petrol türevi berrak bir sıvıdır. Stoddard çözücü ve çözücü nafta (petrol) dahil olmak üzere mineral alkoller için terimler de vardır. Boya inceltici daha geniş bir çözücü kategorisi olmasına rağmen, mineral ispirtolar genellikle tiner veya bunun bir bileşeni olarak kullanılır. Kokusuz mineral ispirtolar, daha toksik aromatik bileşikleri gidermek için rafine edilmiştir ve yağlı boya gibi uygulamalar için tavsiye edilir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Nafta
* Ev yapımı bira
* Kaçak içki
* Rakı
# Buharlaşma

Aerosol su buharı yeterince soğuyup yoğunlaştıktan sonra bir fincan sıcak çayın üzerinde havada asılı kalan mikroskobik su damlacıkları. Su buharı görünmez bir gazdır, ancak yoğunlaşan damlacıklardan oluşan buharlar güneş ışığını kırar ve dağıtır ve bu nedenle görülebilir.
Bir tavada su buharı damlacıkları.
Evaporatif soğutmanın gösterilmesi. Sensör etanole batırılıp buharlaştırılmak üzere çıkarıldığında, etanol buharlaştıkça cihaz giderek daha düşük sıcaklık gösterir.
Sıcak yola düştükten sonra buharlaşan yağmur
**Buharlaşma**, bir sıvının gaz fazına geçerken yüzeyinde oluşan buharlaşma türüdür. Çevreleyen gazdaki buharlaşan maddenin yüksek konsantrasyonu, örneğin çevredeki nemin suyun buharlaşma hızını etkilemesiyle buharlaşma yavaşlar.

Sıvının molekülleri çarpıştığında, çarpışma şekline bağlı olarak birbirlerine enerji aktarırlar. Yüzeye yakın bir molekül buhar basıncını yenmek için yeterli enerjiyi emdiğinde kaçacak ve gaz olarak çevredeki havaya girecektir. Buharlaşma anında, buharlaşan sıvıdan alınan enerji, sıvının sıcaklığını düşürür ve bunun sonucunda buharlaşmalı soğutma olur.

Tabiatta suyun hidrolojik çevriminin önemli bir unsurunu teşkil eden buharlaşma, yeryüzünde sıvı ve katı hâlde değişik şekil ve şartlarda bulunan suyun meteorolojik faktörler etkisiyle atmosfere gaz hâlinde dönüşü olarak tarif edilir.

Buharlaşma hızı sıcaklık arttıkça artar. Buharlaşma hızı, kaynama noktasında en yüksek değere ulaşılır.

## Kaynakça
# Vernik

Vernikli tahta merdiven köşesi
**Vernik**, tahta başta olmak üzere korunması istenen eşya veya yüzeye sürülen şeffaf, sert, koruyucu katman. Verniğin geleneksel bileşimi kuru yağ, reçine ve tiner ya da solventtir.

Malzeme ya da tekniğine göre değişik çeşitleri bulunur: *ahşap verniği*, *parke verniği*, *dolgu verniği*, *çatlatma verniği*, *yat verniği*, *ressam verniği* ve *daldırma verniği*.

Birinci kattan sonra da vernik sürülebilir ve en son sürülene *son kat verniği* denir.

## Kaynakça
# Keten

| **Keten** |
| --- |
|  |
| **Biyolojik sınıflandırma** |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem:
 | Plantae  |
| Bölüm:
 | Magnoliophyta (Kapalı tohumlular)  |
| Sınıf:
 | Magnoliopsida (İki çenekliler)  |
| Takım:
 | Malpighiales  |
| Familya:
 | Linaceae  |
| Cins:
 | Linum  |
| Tür:
 | L. usitatissimum  |

 |
| İkili adlandırma
 |
| Linum usitatissimum Linnaeus |

**Keten** (Latince *Linum usitatissimum*), Ketengiller familyasından keten cinsinin en yaygın türüdür. Haziran-Ağustos ayları arasında ipek gibi, mavimsi veya sarı renkli çiçekler açan bir bitkidir.

15–60 cm boylanabilir. Tohumu ve lifi için yetiştirilen bitkinin doğal ve kültür formları bulunur. Yaprakları sapsız, grimsi-yeşil renkli, dik veya yatık gövde üzerinde sıralanmışlardır. Ketenin kimyasal yapısında; %80 selüloz, %3 pektin, %10 su bulunur.

Tohumları %40-45 yağ içerir ve yağ eldesinde kullanılır. Keten yağı omega 3 yağ asitleri bakımından zengindir, "bezir yağı" olarak bilinen bu yağ boyacılıkta da kullanılır. Yağı alınan tohumlar hayvan yemi olarak kullanılır.

Keten her çeşit toprakta yetişebilir. Lif ketenleri nemli havayı, yağ ketenleri ise güneşli havayı sever. Anadolu'da keten yazlık ve güzlük olarak ekilmektedir. Kışlık ketenler Ağustos-Eylül, yazlık ketenler ise Mart ve Nisan aylarında ekilir. Lif ketenlerinin uzun boylu olanları makbuldür ve gübreli toprakta yetişir. Yağ ketenleri, iyice olgunlaştıktan sonra toplandığı halde, lif ketenleri olgunlaşmadan toplanır. Keten tohumları kapsülden dövülerek çıkarılır ve elenerek temizlenir. Gövdeler iyice ezilerek içinden lifleri çıkarılır. Demet haline getirilerek havuzlara daldırılır. Bir müddet bekletildikten sonra çıkarılıp kurutulur. Taraklardan geçirilerek düzeltilir ve yumaklar halinde hazırlanır.

Keten tarlası (Belçika)
Keten en eski kültür bitkilerindendir. Keten, 4000-5000 yıldan beri Yakın Doğu ve Akdeniz bölgelerinde lifi ve tohumları için yetiştirilmekte; dünyanın çok yerinde üretilmektedir. Mısır'da MÖ 4. yüzyılda keten yetiştirildiği, mabetler ve mezarlar üzerine yapılan resimlerden anlaşılmıştır.

1994-2018 yılları arasındaki ortalama üretim miktarları dikkate alındığında Dünya'da keten üretiminde ilk sırayı Fransa ve ikinci sırayı Çin almaktadır. Türkiye'de bazı keten türleri tabii olarak yetişir. Türkiye'de Batı, İç Anadolu ve Karadeniz'de daha fazla olmak üzere Anadolu'nun çoğu yeridir.

## Ayrıca bakınız

* Keten yağı

## Kaynakça

* Rehber Ansiklopedisi
# Keten yağı

**Keten yağı** (*Oleum linii*), ketenden yapılmış bir bitkisel yağdır.

Bu bitkisel yağda yüksek oranda tekli ve çoklu doymamış yağ asitleri, çok düşük oranda doymuş yağ asiti, yüksek oranda lifle birlikte bol miktarda potasyum, az miktarlarda ise magnezyum, demir, bakır, çinko ve çeşitli vitaminler içerir.

Bu yağ, yanıklardan ileri gelen yaralarda ağrı dindirici olarak kullanılır. Bitki tohumları su veya süt ile kaynatılarak lapa yapılır ve haricen ilaç şeklinde kullanılır.

Bitki tohumlarından iki şekilde yağ elde edilir. Birinci yöntem ısı verilmek suretiyle yağ çıkartılmasıdır. Diğer yöntem ise soğuk pres yöntemi ile yağ elde edilir. Bu yağ içinde % 90 doymamış asitler bulunur. Anadolu yağ ketenlerinin tohumlarında, yağ miktarı ortalama % 40'tır.

Isı ile çıkartılan yağlar sanayi'de ve özellikle boyacılık ve kozmetik sektöründe kullanılır. Ahşap vernik boyaların ve ressamların kullandığı tüm yağlı boyaların ana hammaddesi keten tohumu yağıdır.

Soğuk pres yöntemi ile üretilen yağlar ise günümüzde bitkisel besin takviyesi olarak sıklıkla kullanılır. Isı ile çıkartılan keten yağının kimyasal yapısı bozulduğu için gıda takviyesi olarak tüketilmez. Soğuk pres yöntemi ile üretilen yağları tüketmek sağlık yönünden oldukça faydalıdır.

Kalp ve damar sağlığı için omega3 yağ asitleri içeren besinleri tüketmek gerekmektedir. Aynı miktardaki ıspanak, ceviz ve brokoliden 10 kat daha fazla Omega 3 (Alfa-linolenik asit cinsinden) yağ asitini bünyesinde barındırır. Bu yüzden bu ürünün yağı, balık yağının (en fazla omega3 yağ asiti soğuk deniz balıklarında bulunmaktadır) en yakın bitkisel muadili olarak gösterilebilir. Düzenli Balık tüketemeyen bireyler omega3 kaynağı olarak soğuk pres keten yağını güvenle tüketebilir.

Keten yağının içindeki yüksek miktardaki omega3 yağ asitleri (Alfa-linolenik asit cinsinden) havadaki oksijen ile çok hızlı tepkimeye girip kimyasal yapısı bozulur. Bu sebeple keten yağı taze olarak tüketilmelidir.

## Yapı ve kompozisyonu

Bir keten tohumu yağında bulunan temsili trigliserit, **linoleik asit**, **alfa-linolenik asit** ve **oleik asit**'den türemiş bir triesterdir.
Keten tohumu yağı, diğer yağlar gibi bir trigliserid 'dir. Keten tohumu yağı, havadaki oksijenle belirgin bir reaksiyona sahip olan, alışılmadık derecede yüksek miktarda a-linolenik asit ile ayırt edilir. Spesifik olarak, tipik bir keten tohumu yağındaki yağ asitleri aşağıdaki türlerdendir:

* Üç kat doymamış α-linolenik asit (% 51.9-55.2),
* Doymuş asitler palmitik asit (yaklaşık% 7) ve stearik asit (% 3.4-4.6),
* Tekli doymamış oleik asit (% 18.5-22.6),
* İki kat doymamış linoleik asit (% 14.2-17).

## Ayrıca bakınız

* Alfa-linolenik asit

Wikimedia Commons'ta Keten yağı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

## Kaynakça
# Aspir

| Aspir |
| --- |
|  |
| Biyolojik sınıflandırma  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Âlem: | Plantae
 |
| Şube: | Tracheophyta
 |
| Sınıf: | Magnoliopsida
 |
| *Klad*: | Eudicots
 |
| Takım: | Asterales
 |
| Familya: | Asteraceae
 |
| Oymak: | Cynareae
 |
| Cins: | *Carthamus* |
| Tür:
 | C. tinctorius |

 |
| İkili adlandırma |
| **Carthamus tinctorius**Mohler, Roth, Schmidt & Boudreaux, 1967 |

*Carthamus tinctorius*
**Aspir** (*Carthamus tinctorius*), papatyagiller (Asteraceae) familyasından 50–100 cm boyunda, yaz sonuna doğru (Haziran sonuna doğru-Temmuz Başı) sarı, krem, beyaz, kırmızı veya turuncu çiçekler açan bir bitki türü. Ayrıca *kır safranı*, *papağan yemi*, *boyacı aspiri*, *haspir* gibi isimlerle de anılır.

Anavatanı Arabistan Yarımadası olup, İran, Hindistan, Pakistan gibi ülkelere yayılmıştır. Türkiye'de Anadolu'da yabani olarak rastlanmakta ve ekimi de yapılmaktadır. Benzerliği sebebiyle ticarette safran bitkisiyle sık sık karıştırıldığından "yalancı safran" denilmektedir.

## Çeşitleri ve özellikleri

Aspir, kuraklığa dayanıklı, yazlık karakterde ve ortalama 110-140 gün arasında yetişebilen tek yıllık bir uzun gün yağ bitkisidir. Aspir, genellikle 80–100 cm arasında boylanabilir, dikenli ve dikensiz formları vardır. Dikenli formları dikensizlere göre daha fazla yağ içerir.
Aspirin 4 çeşidi bilinmektedir;

* Bunlardan Yenice (kırmızı) ve Dinçer (turuncu) dikensiz,
* Remzibey (sarı) ve Balcı (sarı) çeşitleri dikenlidir.

Dikensizlerde yağ oranı % 25-28, Dikenlilerde ise %30-40 arasındadır. Yağ tipi Oleik ve linoleik tir.

Sarı, beyaz, krem, kırmızı ve turuncu gibi değişik renklerde çiçeklere sahiptir. Yaklaşık 2.5–3.0 m derinlere gidebilen bir kazık kök sistemine sahiptir. Tohumları, beyaz, kahverengi ve üzerinde koyu çizgiler bulunan beyaz taneler şeklindedir. Dallanan ve her dalın ucunda içerisinde tohumları bulunan küçük tablalar oluşturur.

## Kullanım alanları

Kakule boyama, Aspir
Renkli çiçekleri (petaller) gıda ve kumaş boyasında kullanılır. Tohumlarında % 30-45 arasında yağ bulunur ve yemeklik yağ olarak kullanılır. Yağı, sabun, boya, vernik, cila olarak kullanıldığı gibi, Linoleik asit içerdiğinden yemeklik yağ kalitesi yüksektir. Ayrıca yağı biyoyakıt olarak kullanılabilir, küspesi ise hayvan yemi olarak kullanılır (küspesinde ortalama % 25 protein vardır). Güneydoğu anadolu bölgesinde ise pilavlara tat vermek için kullanılır.

Aspir güvercin yemi olarak da çok değerlidir.

## Üretimi

Aspir, Türkiye'de Kayseri, Eskişehir, Burdur, Isparta, Konya gibi belli yörelerde üretilmektedir. 2008 yılı yazından itibaren Trakya bölgesinde bölgenin yağ ihtiyacını karşılamakta ayçiçeğine olan bağımlılığı azaltmak için aspir ekimi özendirilmektedir ve ciddi yol katedilmiştir.

## Kaynakça
# Akrilik boya

Kırmızı akrilik boya
**Akrilik boyalar** ve **cilâlar**, plastik bazlı karışımlardan oluşan renklendiricilerdir. Bu renklendiriciler, genellikle su ile seyreltilebilir ve su geçirmez bir tabaka oluşturmak için de kullanılabilir. Organik karışımlardan oluşan akrilik boyalar da vardır.

Yapısındaki esnek pigmentler sayesinde dış etkenlere yağlı boyadan daha dayanıklıdır. Tuval üzerinde çatlama yapmadığı için ressamlar tarafından tercih edilmektedir. Kokusuz ve çabuk kuruyan bir yapıya sahiptir. Renk alternatifleri ve tonlamalar elde etmek için beyaz renk tercih edilebilir veya suyla da inceltilebilir. Kullanım alanı resim sanatıyla sınırlı olmayıp dekorasyon ve çeşitli boyamalarda da kullanılabilir. Akrilik boya kuru iken su ile temizlenebilir.

## Tarihi

1934'te Alman kimyâ kuruluşu BASF, dünyanın ilk kullanıma hazır, sulu akrilik reçine karışımını yarattı. *Rohm and Haas* adlı Amerikan kuruluşu, 1930'da *Plexol* markasıyla bu karışımın patentini almıştı. 1946'da New York'ta *Bocour Artists Colors* adlı boya üreticisi, 1990'lara kadar üretilen *Magna Plastic* ürün dizisini piyasaya sürdü. Polimerizasyon derecesine bağlı olarak, çözücüler başlangıçta toluen veya ksilen, daha sonra beyaz ispirto idi. (kullanılan akriloid F-10 olarak adlandırıldı.)

Polimerize edilmiş akrilik asit asitlerden oluşan akrilik reçine boyalar, ilk olarak 1940'ların sonlarında Amerika Birleşik Devletleri'nde ve 1960'ların başlarından itibaren de Avrupa'da boyamada kullanılmak üzere resim boyası üreticileri tarafından üretildi. Günümüzde akrilik boyalar, el sanatlarında, endüstride ve hobi sektöründe de kullanılmaktadırlar.

## Kaynakça
# Guaj

Guaj boya çalışması.
**Guaj**, suyla inceltilerek kullanılan ama saydam olmayan bir tür resim boyası ve bu boyayla resim yapma tekniği. Guaj boyada pigment zamkla karıştırıldığı için boya kağıdın dokusuna işlemez, yüzeyinde bir kat oluşturur ve ışığın geçmesini engeller. Eski Mısır'dan beri uygulanan bir tekniktir.

Wikimedia Commons'ta Guaj ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Fresk

*Adem'in Yaratılışı*, Michelangelo'nun Sistine Şapeli'nin tavanında bulunan freski.
Karanlık Kilise'deki freskler, Göreme.
**Fresk**, ıslak kireç sıva üstüne, ezildikten sonra su ya da su ve kireç bileşimi bir bağlayıcı ile karıştırılan pigmentlerle yapılan resim. Yüzey kurudukça kireç, pigmentin sıvaya nüfuz etmesini sağlar.

Fresk tekniği Antik Çağlardan beri kullanılmaktadır ve İtalyan Rönesansı'nda resimle yakından ilişkilidir.

## Özellikler

Bu usulde boyalar sıvanın içine geçerek kalınca bir renkli sıva tabakası oluşturduğundan resim çok sağlam olur. Eski zamanlarda binaların duvarlarına hep bu yolla suluboya resimler yapılarak tezyin edilirdi. Gayet basit görünen bu usulde resim yapmak epeyce güç bir iştir. Resmi çok dikkatle ve kararlı yapmak gerekir. Üzerine resim yapılacak duvar ister taş, ister tuğladan olsun önemi yoktur. Fakat resmin uzun zaman dayanabilmesi için üzerine resim yapılacak sıva tabakası iyi hazırlanmalıdır. Duvarın harcından ve sıvasında rutubet ve güherçile olmamalıdır. Üzerindeki sıva alçılı olursa renkler bozulur. Bu sıvanın mutlaka iyi yıkanmış dere kumu ve sönmüş kireçten ibaret olması lazımdır. Resim yapılacak duvar evvela ıslatılır ve kalınca harç tabakasından bir astar çekilir. Bu astar iyice kuruyunca ikinci bir astar harç vurulur. Boyalar bu ikinci harç tabakası daha yaşken sürülür.

Bunun için ressam bir günde ne kadar yer işleyebilecekse duvarı o kadar kısımlara ayırarak yalnız her gün işleyebileceği kadar yeri astarlamakla yetinir.

## Fresklerde meydana gelen bozulmalar

### Doğal yapısından meydana gelen bozulmalar

Fresklerin uygulandığı yüzeyler, uygulama teknikleri ve kullanılan boyalar diğer resimlere göre oldukça farklıdır. Doğal malzemeler zamanla oldukça kötü bir yıpranma ve bozulma sürecine girer, hatta çürürler. Onarım yapılmazsa yok olma riskiyle karşı karşıya kalırlar.

### Doğa koşullarından kaynaklanan bozulmalar

Fresk çıplak duvar yüzeyine uygulandığı için, duvarın maruz kaldığı her türlü kötü şartlardan etkilenirler. Freske en fazla zararı rutubet verir. Bu durumda kabarma ve dökülmeler görülür. Ayrıca freskler yer altında veya mahzenlerde bulunuyorsa, karanlık ortamdan etkilenerek bozulabilirler.

### İnsanların sebep olduğu bozulmalar

Kapadokya'da vandalizme maruz kalmış bir fresk
Özellikle vandalizm başlıca bozulma sebebidir. Hatalı sergileme ve hatalı korumalar da bozulmaya neden olmaktadır. Eseri bulunduğu ortamdan başka bir ortama taşımak hatalı koruma örneğidir. Diğer bir bozulma sebebi de hatalı onarımlardır. Sıkça rastlanılan bu tür bozulmalar bütün tarihî eserler için geçerlidir. İşin uzmanı olmayan kişilerce yapılan onarımların esere yarardan çok zarar vereceği bir gerçektir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Fresk 24 Aralık 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. - Milliyet Sanat
# Pastel boya

Çeşitli renklerdeki pastel boyalar
Paketlenmiş pastel boyalar
**Pastel**, **pastel boya** ya da **pastel kalem**, toz boyar maddelerin katı bir hamur olana kadar tebeşir ve suyla karıştırılmasıyla oluşturulan çizim aracıdır. Ünlü ressamların pek tercih ettikleri bir çizim aleti olmasa da rahat kullanımı olan bir boya türüdür.

Kapatıcı özelliği bulunmaktadır. Yani, kâğıtta alttaki renk üstüne ondan daha koyu olmak şartıyla bir renk sürülebilir. Bu, sadece rengi biraz daha soluk hale getirecektir.

Renk karışımlarında kullanılabilir bir boya türüdür. Bir diğer özelliği de sürüldükten sonra temiz bir şekilde kazınabilir olmasıdır. Eğer renk koyu değilse kazındığında hiç iz kalmayacaktır. Koyu renklerde de üstüne tekrar bir boya sürüldüğü takdirde kazınan renk belli olmayacaktır.

Neredeyse her rengi bulunan bir boyadır. Bazı markalar mum boya gibi renklerin yüksek derecede belli olduğu pastel boyalar üretseler de normal pastel boyalar genellikle mum boyadan çok daha hafif renkleri kâğıda yansıtırlar.

## Pastel boyayla yapılmış bazı resimler

* Jean Baptiste Simeon Chardin'in kendi çizdiği portresi, 1771
* Maurice Quentin de La Tour'un XV. Louis portresi, 1748
* Rosalba Carriera'nın elinde kız kardeşinin resmi bulunan kendi çizdiği portresi, 1715
* Mary Cassatt'ın Uyuyan Bebek tablosu, 1910

## Ayrıca bakınız

Wikimedia Commons'ta Pastel boya ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Kalem
* Çizim

## Dış bağlantılar

* The Pastel Society of America (İngilizce)
* The International Association of Pastel Societies (İngilizce)
* Pastel Journal: The Magazine for Pastel Artists 11 Aralık 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* Dictionary of pastellists before 180015 Temmuz 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)