# Biyolojik silah

Şarbon etkeni olan *Bacillus anthracis* kültürü.
**Biyolojik bir etken** (**biyo-ajan**, **biyolojik tehdit ajanı**, **biyolojik savaş ajanı**, **biyolojik silah** veya **biyolo-silah** olarak da adlandırılır), biyoterörizm veya biyolojik savaş için silah olarak kullanılabilen bir bakteri, virüs, protozoon, parazit, mantar veya toksindir. savaş (BW). Bu yaşayan veya çoğalan patojenlere ek olarak, toksinler ve biyotoksinler de biyo-ajanlar arasında yer almaktadır. Bugüne kadar 1.200'den fazla farklı türde potansiyel olarak silah haline getirilebilir biyo-ajan tanımlanmış ve incelenmiştir.

Bazı biyolojik ajanlar, nispeten hafif alerjik reaksiyonlardan, ciddi yaralanma, ciddi veya kalıcı sakatlık ve hatta ölüm dahil olmak üzere ciddi tıbbi durumlara kadar çeşitli şekillerde insan sağlığını olumsuz yönde etkileme yeteneğine sahiptir. Bu organizmaların çoğu, suyun, toprağın, bitkilerin veya hayvanların bulunduğu her doğal ortamda var olabilmektedirler. Biyo-ajanlar, konuşlandırılmalarını veya yayılmalarını kolaylaştırmak için "silahlaştırmaya" uygun olmalıdırlar. Genetik modifikasyonbu etkenlerin etkisiz hale getirilmelerini zorlaştırabilir veya öldürücü özelliklerini artırabilir, bunları geleneksel tedavilere veya önleyici tedavilere karşı dayanıklı hale de getirebilir. Pek çok biyo-ajan hızla çoğaldığından ve yayılma için minimum kaynak gerektirdiğinden, çok çeşitli mesleki ortamlarda da potansiyel bir tehlike oluştururlar.

1972 Biyolojik Silahlar Sözleşmesi (BWC), biyolojik silahların geliştirilmesini, kullanılmasını veya stoklanmasını yasaklayan uluslararası bir anlaşmadır; Mart 2021 itibarıyla BWC'ye 183 Taraf Devlet bulunmaktadır. Bununla birlikte, biyo-ajanlar, çeşitli biyogüvenlik seviyeleri altında ve dünya çapındaki biyolojik koruma tesislerinde hem savunma hem de tıbbi araştırma amaçları için geniş çapta incelenmektedir.

## Sınıflandırmalar

### Operasyonel

Eski ABD biyolojik savaş programında (1943–1969), silah haline getirilmiş anti-personel biyo-ajanları "öldürücü maddeler" ( *Bacillus anthracis*, *Francisella tularensis*, Botulinum toksini ) ve "zayıflatıcı maddeler" (*Brucella suis*, *Coxiella burnetii*, Venezuela atı ensefalit virüsü, Stafilokokal enterotoksin B) olarak sınıflandırılmışlardır.

### Yasal durum

1997'den bu yana, Birleşik Devletler yasaları, ABD Sağlık ve İnsani Hizmetler Dairesi (HHS) veya ABD Tarım Bakanlığı (USDA) tarafından belirlenen ve "kamu sağlığı ve güvenliği için ciddi bir tehdit oluşturma potansiyeline" sahip olan biyo-ajanların bir listesini "seçili etkenler (ajanlar)" şeklinde resmi olarak tanımlandığını ilan etti. Böylece bu etkenlerin bulundurulması veya taşınması sıkı bir şekilde kontrol edilmektedir. Seçilmiş ajanlar, "HHS seçilmiş ajanlar ve toksinler", "USDA seçilmiş ajanlar ve toksinler" ve "Örtüşen seçilmiş ajanlar ve toksinler" olarak ayrılmıştır.

### Düzenlemeler

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), biyolojik ajanları üç kategoriye ayırır: Kategori A, Kategori B ve Kategori C. Kategori A ajanları, ABD için en büyük tehdidi oluşturmaktadır. Kategori "A" ajanı olma kriterleri arasında yüksek hastalık ve ölüm oranları; yayılma ve iletilebilirlik kolaylığı; halk arasında paniğe neden olma yeteneği; ve halk sağlığı yetkililerinin yanıt vermesi için gereken özel eylemler gibi kıstaslar bulunur. Kategori A ajanları arasında şarbon, botulizm, veba, çiçek hastalığı ve viral hemorajik ateşler bulunur.

## Askeri öneme sahip biyo-ajanların listesi

*Aşağıdaki patojenler ve toksinler, bir zamanlar bir ulus veya başka bir ülke tarafından silah haline getirildi.* *Uygulanabilir yerlerde NATO kısaltmaları dahil edilmiştir.*
### Bakteriyel biyo-ajanlar

| Hastalık
 | Etken Ajan ( Askeri Sembol )
 |
| --- | --- |
| Şarbon
 | *Bacillus anthracis* (N veya TR)
 |
| Bruselloz (sığır)
 | *Brucella düşük* |
| Bruselloz (keçi)
 | *Brusella melitensis* (AM veya BX)
 |
| Bruselloz (domuz)
 | *Brucella suis* (ABD, AB veya NX)
 |
| Kolera
 | *Vibrio kolera* (HO)
 |
| Difteri
 | *Corynebacterium difteri* (DK)
 |
| Dizanteri (bakteriyel)
 | *Shigella dysenteriae*, *Escherichia coli* (Y)
 |
| Ruam
 | *Burkholderia mallei* (LA)
 |
| listeriyoz
 | *Listeria monocytogenes* (TQ)
 |
| melioidoz
 | *Burkholderia pseudomallei* (HI)
 |
| Veba
 | *Yersinia pestis* (LE)
 |
| Tularemi
 | *Francisella tularensis* (SR veya JT)
 |

### Klamidyal biyo-ajanlar

| Hastalık
 | Etken Ajan ( Askeri Sembol )
 |
| --- | --- |
| Psitakoz
 | *Chlamydophila psittaci* (SI)
 |

### Riketsial biyo-ajanlar

| Hastalık
 | Etken Ajan ( Askeri Sembol )
 |
| --- | --- |
| Q Ateşi
 | *Coxiella burneti* (OU)
 |
| Kayalık Dağlar benekli humması
 | *Rickettsia rickettsii* (RI veya UY)
 |
| tifüs (insan)
 | *Rickettsia prowazekii* (YE)
 |
| Tifüs (fare)
 | *Rickettsia tifisi* (AV)
 |

### Viral biyo-ajanlar

| Hastalık
 | Etken Ajan (Askeri Sembol)
 | Yorumlar
 |
| --- | --- | --- |
| At Ensefaliti (Doğu)
 | Doğu at ensefalit virüsü (ZX)
 |  |
| At Ensefaliti (Venezuela)
 | Venezuela At Ensefalomiyelit virüsü (FX)
 |  |
| At Ensefaliti (Batı)
 | Batı at ensefaliti virüsü (EV)
 |  |
| Japon B ensefaliti
 | Japon ensefalit virüsü (AN)
 |  |
| Marburg Kanamalı Ateşi (Marburg HF)
 | Marburg Virüsü (MARV)
 | Sovyetler Birliği tarafından
 |
| Rift Vadisi ateşi
 | Rift Valley ateşi virüsü (FA)
 |  |
| Çiçek hastalığı
 | Variola virüsü (ZL)
 |  |
| Sarıhumma
 | Sarı humma virüsü (OJ veya LU)
 |  |

### Mikotik biyo-ajanlar

| Hastalık
 | Etken Ajan ( Askeri Sembol )
 |
| --- | --- |
| Koksidiyomikoz
 | *Coccidioides immitis* (OC)
 |

### Biyolojik toksinler

| Toksin
 | Toksin Kaynağı (Askeri Sembol)
 |
| --- | --- |
| Abrin
 | Tesbih bezelye ( *Abrus precatorius)* |
| Botulinum toksinleri (A'dan G'ye)
 | *Clostridium botulinum* bakterileri veya sporları ve birkaç başka Clostridial türü. (X veya XR)
 |
| Ricin
 | Hint fasulyesi ( *Ricinus communis* ) (B veya WA)
 |
| Saksitoksin
 | *Anabaena*, *Aphanizomenon*, *Lyngbya* ve *Cylindrospermopsis* (TZ) gibi çeşitli denizel ve acı siyanobakteriler
 |
| Stafilokokal enterotoksin B
 | *Staphylococcus aureus* (UC veya PG)
 |
| tetrodotoksin
 | *Vibrio alginolyticus*, *Pseudoalteromonas tetraodonis* (PP) dahil olmak üzere çeşitli deniz bakterileri
 |
| Trichothecene mikotoksinler
 | *Fusarium*, *Trichoderma* ve *Stachybotrys* dahil olmak üzere çeşitli mantar türleri
 |

### biyolojik vektörler

| Vektör (Askeri Sembol)
 | Hastalık
 |
| --- | --- |
| Sivrisinek ( *Aedes aegypti* ) (AP)
 | Sıtma, Dang humması, Chikungunya, Sarı humma, diğer Arbovirüsler
 |
| Doğu piresi (*Xenopsylla cheopis*)
 | Veba, Murin tifüs
 |

### Simülanlar

Simülanlar, gerçek biyolojik ajanların fiziksel veya biyolojik özelliklerini patojenik (hsatalık yapıcı) olmadan taklit eden organizmalar veya maddelerdir. Çeşitli yayma tekniklerinin etkinliğini veya biyoterörizmde biyolojik ajanların kullanımının neden olduğu riskleri incelemek için kullanılırlar. İnsan veya hayvan akciğerlerinde dağılma, bağlanma veya penetrasyon derinliğini simüle etmek için simülanların, simüle edilmiş biyolojik ajana benzer partikül boyutlarına, özgül ağırlığa ve yüzey özelliklerine sahip olması gerekir.

Simülanların tipik boyutu (1-5 µm) pencereleri ve kapıları kapalı olan binalara girmesini ve akciğerlerin derinliklerine nüfuz etmesini sağlar. Bu biyolojik ajan normalde patojenik olmasa bile önemli bir sağlık riski taşır.

* *Bacillus globigii* (biyo-ajan simülantları bağlamında tarihsel olarak *Bacillus subtilis* olarak adlandırılmıştır) (BG, BS veya U)
* *Serratia marcescens* (SM veya P)
* *Aspergillus fumigatus* mutant C-2 (AF)
* *Escherichia coli* (EC)
* *Bacillus thuringiensis* (BT)
* *Erwinia herbicola* (kabul edilen mevcut ad: *Pantoea agglomerans )* (EH)
* Çinko kadmiyum sülfit, ZnCdS (FP) gibi floresan partiküller

## Uluslararası hukuk

 Biyolojik Silahlar Sözleşmesi
Biyolojik silah kullanımının tarihi altı asırdan fazla geriye, 1346'daki Kefe kuşatmasına kadar uzanırken, biyolojik silahlara ilişkin uluslararası kısıtlamalar, kimyasal ve biyolojik silahların bulundurulmasını veya geliştirilmesini değil, kullanımını yasaklayan 1925 Cenevre Protokolü ile başlamıştır. Cenevre Protokolü'nün onaylanmasının ardından, birçok ülke bu protokolün uygulanabilirliği ve olası misillemeler konusunda çekinceler koydu. Bu çekinceler nedeniyle yalnızca " ilk kullanımı yasaklayan" sözleşme uygulamada kaldı.

1972 Biyolojik Silahlar Sözleşmesi (BWC), biyolojik silahların geliştirilmesini, üretimini, satın alınmasını, transferini, stoklanmasını ve kullanılmasını yasaklayarak Cenevre Protokolünü tamamlamıştır. 26 Mart 1975'te yürürlüğe giren BWC, tüm bir kitle imha silahları kategorisinin üretimini yasaklayan ilk çok taraflı silahsızlanma anlaşması oldu. Mart 2021 itibarıyla 183 devlet anlaşmaya taraf oldu . Biyolojik silahların kullanımının "insanlığın vicdanına aykırı" olacağını belirten ve bu prensibi antlaşmanın önsözüne yansıtan BWC'nin, biyolojik silahlara karşı güçlü bir küresel norm oluşturduğu düşünülüyor. Ancak BWC'nin etkinliği, yetersiz kurumsal destek ve uyumluluğu izlemek için herhangi bir resmi doğrulama rejiminin bulunmaması nedeniyle sınırlı kalmıştır.

1985 yılında, kimyasal ve biyolojik silahların yayılmasını önlemeyi amaçlayan 43 ülkenin çok taraflı bir ihracat kontrol rejimi olan Avustralya Grubu kuruldu.

2004'te Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, tüm BM Üye Devletlerini kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer silahlar gibi kitle imha silahlarının ve bunların atış araçlarının devlet dışı aktörlere yayılmasına karşı uygun yasal ve düzenleyici önlemleri geliştirmek ve uygulamakla yükümlü kılan 1540 sayılı Kararı kabul etti.

## Ayrıca bakınız

* Biyolojik tehlike
* Biyolojik kirlenme
* Darbeli ultraviyole ışık

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Rafał L. Górny, Biyolojik ajanlar 16 Kasım 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., *OSHwiki 30 Ocak 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.*
* Biyolojik Ajanlar 1 Mayıs 2019 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., OSHA
* Ajanları ve Toksinleri Seçin 28 Mart 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri
* AB'nin nükleer silahların yayılmasını önleme ve silahsızlanma kursunda biyolojik silahlar e-öğrenme modülü 2 Aralık 2022 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. ( Filippa Lentzos tarafından öğretilir)