Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Döteryum

Döteryum, 2H|  |
| Genel |
| Sembol | 2H |
| İsimler | döteryum, 2H, -2, D, H-2 |
| Protonlar (*Z*) | 1 |
| Nötronlar (*N*) | 1 |
| Nüklit verileri |
| Yarılanma süresi (*t*1/2) | Kararlı |
| İzotop kütlesi | 2.01410177811 Da |
| Spin | 1+ |
| Hidrojen izotopları |

**Döteryum** veya **ağır hidrojen**, hidrojenin kararlı izotoplarından birisidir. Adı **döteron** olan döteryum çekirdeği, bir adet proton ve bir de nötron içerir. Diğer yandan protium çekirdeği bu nötrondan yoksundur. Okyanuslarda büyük miktarda bulunur. Döteryum, okyanuslarda doğal olarak oluşan tüm hidrojenin yaklaşık 0.02%'sini (kütle olarak 0.03%), protium ise 99.98%'den fazlasını oluşturur.

Adındakı *dö-* Yunanca *deuteros* yani *ikinci*den gelmektedir ve çekirdeğindeki iki parçacığın varlığını simgelemektedir. 1931'de Harold Urey tarafından keşfedilmiş ve adlandırılmıştır. Urey 1934'te "Ağır hidrojeni keşfettiği için" Nobel Kimya Ödülü'nü kazanmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Hidrojen izotopları
* Nükleer füzyon
* Trityum
* Ağır su

## Dış bağlantılar

* Geleceğin Enerji Kaynağı: Döteryum27 Nisan 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Trityum

İzotop tablosunda trityum
**Trityum**, hidrojenin radyoaktif izotopudur. 1934 yılında, çok hızlı döteryum çekirdeği ile döteryum bileşiklerinin bombardıman edilmesi sırasında nükleer transmutasyon ürünü olarak keşfedildi. Trityumun sembolü 3H veya T'dir. Atom ağırlığı, 3,016'dır. T2 sıvısı -254,54 °C'de katılaşır, -248,12 °C'de kaynar, buharlaşma ısısı 332 cal/mol ve süblimleşme ısısı 392 cal/mol'dür. Kimyevi özellik bakımından hidrojene benzer. Fakat fiziki özellikleri hidrojeninkinden farklıdır.

Trityum konsantrasyonunun okyanuslardaki miktarının takibi için tanımlanmış trityum birimi, okyanuslardaki ortalama trityum miktarının hidrojenin 1018'de biri kadar olduğunu kabul eder. Atmosferde ise trityum, kozmik ışınların meydana getirdiği hızlı nötronların, protonların veya mezonların azot ile reaksiyonundan meydana gelir. Yeryüzünde doğal olarak mevcut trityum miktarı birkaç kg olarak tahmin edilmektedir, ancak nükleer silah denemelerinin ardından bu miktar artmıştır. Denemelerin en yoğun olduğu dönemde, miktarın 1000 trityum birimine kadar yükseldiği düşünülmektedir.

Trityum nükleer reaktörlerde Lityum-6 izotopunun nötronla bombardımanında elde edilir.

63Li + 1n → 31H + 42He
Yine berilyumun siklotronlarla hızlandırılmış döteryum ile bombardımanından da trityum elde edilir.

94Be + 21D → 22He + 31H
Trityumun yarılanma süresi 12,32±0,02 yıldır. Trityum beta ışıması yaparak 32He'e (helyum izotopuna) dönüşür. Yaydığı beta ışının enerjisi 18592 elektron volttur.

Trityumdan faydalanarak hidrojenlendirme reaksiyonları ve reaksiyon değişimleri gözlenebilir. Ayrıca nükleer füzyondan enerji üretmek için inşa edilmekte olan ITER projesinde yakıt olarak kullanılacaktır. Trityum ve bileşikleri etiketleme ve izleme deneylerinde kullanılır. Mesela biyokimya çalışmalarında, trityumla etiketlenmiş (damgalanmış, yani bünyesinde trityum bulunan bileşik) hormonlar, gıdalar, ilaçlar kullanılır ve bu maddelerin vücuttaki davranışı takip edilir. Yine suyun hidrokarbonlardaki çözünmesinin tayininde, suyun difüzyonunda, polimerlerin analizinde, kimya reaksiyonlarının takip ettiği yolu bulmakta trityumla damgalama metodu kullanılır. Stilbene trityum girdirilirse kendi kendine ışıma yapan madde elde edilir. Bir suyun buharlaşma ve yağmur olup yağma zamanını ölçmek için, içinde trityum bulunan su kullanılır.

## Kaynakça
# 1.000.000.000

| 1.000.000.000 |
| --- |
| * Sayılar listesi
* Tam sayılar

← 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 1010 1011 1012 1013 |
| Kardinal sayı | bir milyar |
| Sıra sayısı | bir milyarıncı |
| Yunan rakamları |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Roma rakamları | N/A |
| İkili | 1110111001101011001010000000002 |
| Üçlü | 21202002000210100013 |
| Altılı | 2431212453446 |
| Sekizli | 73465450008 |
| On ikili | 23AA9385412 |
| On altılı | 3B9ACA0016 |

**Milyar**, bin adet milyondan oluşan sayıdır. 1.000.000.000 veya 109 şeklinde rakam ile gösterilir.
999.999.999 ile 1.000.000.001 doğal sayılarının arasında olan bir doğal sayıdır. 1.000.000.000'dan başlayan 999.999.999.999'a kadar devam eden sayıları sonunda *milyar* olarak okunur.

## Milyarlı sayılar

* **111011100110101100101000000000** - ikili tabandaki değeri
* **3B9ACA00** - onaltılı tabandaki değeri
* **1134903170** – 45'inci Fibonacci sayısı
* **1073741824** = 230
* **8589934592** = 233
# Üstel fonksiyon

| Üstel |
| --- |
| Reel eksenin bir kısmı boyunca doğal üstel fonksiyon |
| Genel bilgiler |
| Genel tanım |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_0  |
| Tanım kümesi, değer kümesi ve görüntü kümesi |
| Tanım kümesi |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_2  |
| Görüntü kümesi |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_4  |
| Belirli değerler |
| Sıfırda değeri | 1 |
| 1 nok. değeri | *e* |
| Belirli özellikler |
| **·**  |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 for WIKINIUM\_MATH\_PH\_7  |
| İlgili fonksiyonlar |
| Çarpımsal ters |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_9  |
| Ters | Doğal logaritma, Karmaşık logaritma |
| Türev |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_11  |
| Terstürev |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_13  |
| Seri tanımı |
| Taylor serisi |  WIKINIUM\_MATH\_PH\_15  |

**Üstel işlev** veya **üstel fonksiyon**, matematikte kullanılan fonksiyonlardan biridir. Genel tanımı ax şeklindedir, burada taban **a** artı değere sahip bir sabittir ve üst **x** değişkendir. Çoğunlukla

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_17 sembolüyle gösterilir. Kimi kitaplarda ise;
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_19 sembolü kullanılır.
Burada *e*, yaklaşık değeri 2,718 olan Euler sayısını temsil eder, *x* ise gerçel ya da karmaşık bir değişkendir. Kuvvet fonksiyonunun tersine, değişken tabanda değil üstte olduğu için bu fonksiyona üstel denir.

Bazı kaynaklarda üstel fonksiyon, herhangi bir pozitif *a* tabanı için *ax* olarak tanımlanır. Bu maddede *e* tabanlı üstel fonksiyon anlatılacaktır. (Farklı tabanlı üstel fonksiyonlar *ax = ex·ln a* bağlantısı sayesinde *e* tabanlı üstel fonksiyona dönüştürülebilirler, bu yüzden de *e* tabanlı fonksiyonu incelemek yeterlidir.)

## Tanım

Gerçel değişkenli üstel fonksiyon için birbirine eşdeğer olan birkaç tanım verilebilir. Bunlardan bazıları şöyledir:

* Limit tanımı:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_21
* Sonsuz seri tanımı:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_23
* Türevsel denklem tanımı:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_25   ve   WIKINIUM\_MATH\_PH\_27   eşitliklerini sağlayan   WIKINIUM\_MATH\_PH\_29   fonksiyonuna   WIKINIUM\_MATH\_PH\_31   denir.
* İntegral tanımı:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_33   eşitliğini sağlayan pozitif   WIKINIUM\_MATH\_PH\_35   sayısına   WIKINIUM\_MATH\_PH\_37   denir.
Bu tanımların geçerli ve eşdeğer oldukları pek çok matematiksel analiz kaynağında gösterilir. İlk üç tanım, hiçbir değişiklik yapmadan, karmaşık değişkenli üstel fonksiyon için de verilebilir.

## Özellikler

Yukarıdaki tanımlardan herhangi birinden yola çıkılarak şu özellikler kanıtlanabilir:

* WIKINIUM\_MATH\_PH\_39
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_41
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_43
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_45
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_47
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_49
* WIKINIUM\_MATH\_PH\_51

## Ayrıca bakınız

* Matematiksel fonksiyonların listesi

## Kaynakça
# Radyum

|  |
| --- |
| **Radyum** (**Ra**) |
|

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| H
 | **Periyodik tablo** | He
 |
| Li
 | Be
 |  | B
 | C
 | N
 | O
 | F
 | Ne
 |
| Na
 | Mg
 |  | Al
 | Si
 | P
 | S
 | Cl
 | Ar
 |
| K
 | Ca
 | Sc
 | Ti
 | V
 | Cr
 | Mn
 | Fe
 | Co
 | Ni
 | Cu
 | Zn
 | Ga
 | Ge
 | As
 | Se
 | Br
 | Kr
 |
| Rb
 | Sr
 | Y
 | Zr
 | Nb
 | Mo
 | Tc
 | Ru
 | Rh
 | Pd
 | Ag
 | Cd
 | In
 | Sn
 | Sb
 | Te
 | I
 | Xe
 |
| Cs
 | Ba
 |  | Hf
 | Ta
 | W
 | Re
 | Os
 | Ir
 | Pt
 | Au
 | Hg
 | Tl
 | Pb
 | Bi
 | Po
 | At
 | Rn
 |
| Fr
 | Ra
 |  | Rf
 | Db
 | Sg
 | Bh
 | Hs
 | Mt
 | Ds
 | Rg
 | Cn
 | Nh
 | Fl
 | Mc
 | Lv
 | Ts
 | Og
 |  |
|  |
|  | La
 | Ce
 | Pr
 | Nd
 | Pm
 | Sm
 | Eu
 | Gd
 | Tb
 | Dy
 | Ho
 | Er
 | Tm
 | Yb
 | Lu
 |
|  | Ac
 | Th
 | Pa
 | U
 | Np
 | Pu
 | Am
 | Cm
 | Bk
 | Cf
 | Es
 | Fm
 | Md
 | No
 | Lr
 |  |

 |
| **Temel özellikleri** |
| Atom numarası
 | **88** |
| Element serisi
 | Alkalinler
 |
| Grup, periyot, blok
 | 2A, 7, s
 |
| Görünüş
 | Gümüşi metal beyazı
 |
| Kütle numarası
 | 226 g/mol
 |
| Elektron dağılımı
 | [Rn] 7s2 |
| Enerji seviyesi başına Elektronlar
 | 2, 8, 18, 32, 18, 8, 2
 |
| CAS kayıt numarası
 | 7440-14-4
 |
| Fiziksel Özellikleri
 |
| Maddenin hâli
 | Katı
 |
| Yoğunluk
 | 5,5 g.cm-3 g/cm³
 |
| Sıvı hâldeki yoğunluğu
 | ? g/cm³
 |
| Ergime noktası
 | {{{Ergime\_noktası\_K}}} °K {{{Ergime\_noktası\_C}}} °C
 |
| Kaynama noktası
 | 2012 °K 1737 °C
 |
| Ergime ısısı
 | kJ/mol
 |
| Buharlaşma ısısı
 | kJ/mol
 |
| Atom özellikleri
 |
| Kristal yapısı
 | Kübik
 |
| Yükseltgenme seviyeleri
 |  |
| Elektronegatifliği
 | 0,9 Pauling ölçeği
 |
| İyonlaşma enerjisi
 | 1. İ. E. : 509,3 kJ.mol-1 2. İ. E. : 979,0 kJ/mol-1 kJ/mol
 |
| Atom yarıçapı
 | pm
 |
| Atom yarıçapı (hes.)
 | pm
 |
| Kovalent yarıçapı
 | 221±2 pm
 |
| Van der Waals yarıçapı
 | 283 pm
 |
| **Diğer özellikleri** |
| Elektrik direnci
 | 1000 nΩ·m (20°C'de)
 |
| Isıl iletkenlik
 | W/(m·K)
 |
| Isıl genleşme
 | µm/(m·K) (25°C'de)
 |
| Ses hızı
 | m/s ('de)
 |
| Mohs sertliği
 |  |
| Vickers sertliği
 | MPa
 |
| Brinell sertliği
 | MPa
 |

**Radyum**, 1898 yılında Fransız fizikçiler Pierre Curie ve Marie Skłodowska-Curie tarafından bulunan, atom numarası 88, atom ağırlığı 226,05 olan, 700 °C'de eriyen, soğukta suyu ayrıştıran, yüksek oranda radyoaktif bir elementtir. Parlak olduğu için nişangahlarda, pusulalarda ve saatlerde eser miktarda kullanılır. Kısaltması **Ra**'dır. Radyumu tedbir almadan kullanmak tehlikelidir, çünkü sürekli olarak içe işleyen öldürücü ışınlar çıkarır; radyumun bu özelliğine radyoaktiflik denir.

Fransız bilim insanı Pierre Curie ve Polonyalı bilim insanı Marie Curie; 1898'de bir uranyum filizi olan *pekblend* üzerinde çalışırken, bu madenden 900 kat daha radyoaktif bir cismin varlığını saptamışlar, keşfettikleri bu elemente *radyum* adını vermişlerdir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Radyum izotopları
# Polonyum

**Polonyum**, simgesi **Po**, atom numarası 84, kütle numarası 209 olan, radyoaktif bir kimyasal elementtir. Marie Curie ve Pierre Curie'nin 1898'de bulduğu polonyum, uranyumdan 400 kat daha radyoaktif ve en tehlikeli radyasyon türü olan alfa radyoaktivite saçmaktadır. Pekblend cevherinin ayrıştırılmasıyla ortaya çıkmıştır. Sanayide kullanılan ve sigarada bulunan polonyum, böbrek, karaciğer ve dalakta onarılamaz zarar yaratır. Çürümesi hâlinde büyük enerji ortaya çıkar. Bir gram polonyum, 140 watt ısı enerjisi üretir. İnsan vücudunda çok az miktarda olan polonyum-210, parçacık hızlandırıcı veya nükleer reaktörden elde edilebilir. İsmi, Marie Curie'nin vatanı olan Polonya'dan gelmektedir.

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Polonyum izotopları
# Mikrodalga

**Mikrodalga**, 1 metre ile 1 milimetre arasında değişen dalga boyları ile bir elektromanyetik radyasyon biçimidir. 300 MHz (100 cm) ve 300 GHz (0,1 cm) arasındaki frekansları kapsar. Mikrodalgalar elektromanyetik dalga olarak yayılırlar, radarlarda, mikrodalga fırınlarında, cep telefonlarında, kablosuz İnternet erişiminde, bluetooth kulaklıklarında, mağaza güvenlik sistemlerinde mikrodalga frekansları kullanılır. "Mikrodalga" sözü elektromanyetik dalga boyunun 1 metreden kısa olduğu frekansları tanımlar. Dalga boyunun 1 cm'den kısa olduğu frekanslara (30–300 GHz aralığı) "milimetrik" dalga ismi de verilir. Dalga boyunun 1 mm'den kısa olduğu frekanslara (300-3.000 GHz) "submilimetrik" dalga ismi verilir.

Mikrodalgalar da iletken üzerinde ivmelendirilen yükler tarafından meydana getirilirler. Radyo dalgalarının en kısa dalga boyuna sahip olanlarıdır. Bugün yaygın olarak mikrodalga fırınları kullanılmaktadır.

| Elektromanyetik tayf
 |
| --- |
| İsim | Dalgaboyu | Frekans (Hz) | Foton enerjisi (eV) | Aralık genişliği
 |
| Gama ışını | < 0.02 nm | > 15 EHz | > 62.1 keV | sonsuz
 |
| X-ray | 0.01 nm – 10 nm | 30 EHz – 30 PHz | 124 keV – 124 eV | 3
 |
| Morötesi (UV) | 10 nm – 400 nm | 30 PHz – 750 THz | 124 eV – 3 eV | 1.6
 |
| Görünür ışık | 390 nm – 750 nm | 770 THz – 400 THz | 3.2 eV – 1.7 eV | 0.3
 |
| Kızılötesi (IR) | 750 nm – 1 mm | 400 THz – 300 GHz | 1.7 eV – 1.24 meV | 3.1
 |
| Mikrodalga | 1 mm – 1 m | 300 GHz – 300 MHz | 1.24 meV – 1.24 µeV | 3
 |
| Radyo | 1 m – 100,000 km | 300 MHz – 3 Hz | 1.24 µeV – 12.4 feV | 8
 |

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Mikrodalga ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Interactive Tutorial on Microwaves 23 Eylül 2015 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. National High Magnetic Field Laboratory
* EM Talk, Microwave Engineering Tutorials and Tools 3 Ağustos 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Millimeter Wave 9 Haziran 2013 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. and Microwave Waveguide dimension chart.
# İyonlaştırıcı radyasyon

İyonlaştırıcı radyasyonun tehlike sembolü
**İyonlaştırıcı radyasyon** ya da **İyonize edici radyasyon**, iyonlaşabilen atomlardan veya iyonlaşabilen moleküllerden elektron koparmak için yeterli enerji taşıyan kuantumlara sahip olan herhangi bir elektromanyetik radyasyon türüdür.

Bununla birlikte, **İyonlaştırıcı radyasyon**un farklı türlerinin farklı biyolojik etkileri gözlemlenmiştir ve yüksek biyolojik zararlar verebilirler. İyonlaşma derecesi ve niteliği, onların sayısına (yoğunluk) ve taneciklerin (fotonlar dahil olmak üzere) her birinin enerjilerine bağlıdır. Genel olarak, ne olursa olsun şiddeti, yaklaşık 10 elektron volt (eV) ve daha yüksek enerjili tanecikler veya fotonlar, iyonlaştırabilir olarak kabul edilir. Bu enerji, elektromanyetik dalgalar halinde yayılan yüksek frekanslı ultraviyole ışınlarında ve ötesinde (X-ışınları ve gama ışınları) bulunur. Ancak, en iyonlaştırıcı radyasyonlar Dünya'nın atmosferi tarafından filtre edilir.

İyonlaştırıcı radyasyona örnekler: X-ışınları, gama ışınları, alfa, beta radyasyonları, kozmik ışınlar, nötronlar...
# Beta parçacığı

Alfa ışınımı helyum çekirdeklerinden oluşup, bir kâğıt sayfası ile bile durduralabilir. Ancak beta ışınımı eksiciklerden oluşur ve alüminyum ile durdurulabilir. Gama ışınımı ise son derece yoğun özdeklere bile işleyebilir.
**Beta parçacıkları**, 40K gibi bazı radyoaktif atom çekirdeklerinden salınan yüksek hızlı ve enerjili elektron veya pozitronlardan oluşur. Salınan bu parçacıklardan ayrıca *beta ışını* denen iyonlaştıran bir ışınım olarak da söz edilir. Beta parçacıklarının üretimine beta çözünmesi adı verilir, elektron ile pozitron üretimine göre
β-
 ve β+'dan söz edilir. Alfa ışınlarının aksine tek parçacıklıdır. Beta Işınları Gama Işınlarının ötesindedir ve Beta Işınları'nın ötesinde ise Alfa ışınları vardır.

Elektronlara benzeyen beta parçacıkları, doğal olarak oluşan malzemelerden (stronsiyum-90 gibi) yayılır. Bu tür beta yayıcılar göz hastalıklarının tedavisi gibi tıbbi uygulamalarda kullanılır.

Genel olarak, beta parçacıkları alfa parçacıklarından daha hafiftir ve genellikle diğer malzemelere nüfuz etme kabiliyetleri daha yüksektir. Sonuç olarak, bu parçacıklar havada birkaç metre ilerleyebilir ve deriye nüfuz edebilir. Bununla birlikte, ince bir metal veya plastik levha ya da bir tahta blok beta parçacıklarını durdurabilir.

## Kaynakça
# Gama ışını

Gama ışınları
**Gama ışını** veya **gama ışıması** (simge: **Yunanca: γ**), atom altı parçacıkların etkileşiminden kaynaklanan, belirli bir titreşim sayısına sahip elektromanyetik ışınımdır; genelde uzayda gerçekleşen çekirdeksel tepkimelerin sonucunda üretilirler. X ışınlarının ötesinde yer alırlar.

İlk defa, Paul Villard adlı Fransız kimyager-fizikçi, radyum ile çalışırken gama ışınlarını fark etti. Villard'ın fark ettiği bu ışınlara, Rutherford gama ışınımı adını vermiştir. Bu ışınlar atom çekirdeğinin enerji seviyelerindeki farklılıklardan meydana gelir. Çekirdek bir alfa veya bir beta parçacığı çıkarttıktan sonra genellikle kararlı bir durumda olmaz. Fazla kalan çekirdek enerjisi bir elektromanyetik radyasyon hâlinde yayınlanır. **Yunanca: γ** ile sembolize edilirler.

Gama ışınları, diğer elektromanyetik ışınlar arasında, en yüksek frekansa ve en düşük dalga boyuna sahiptirler. Taşıdıkları enerji (erke) düzeyi nedeniyle yaşayan hücrelere önemli zarar verirler. Gama ve **x** ışınlarının, alfa ve beta parçacıklarına göre madde içine nüfuz etme kabiliyetleri çok daha fazla, iyonlaşmaya sebep olma etkileri ise çok daha azdır. İyonize etme gücünün daha düşük olması, onun kalın cisimlerden kolayca geçmesini sağlar. Gama ışını, birkaç santimetre kalınlığındaki kurşun tuğlalarla ve sadece belli bir kısmı durdurulabilir. Madde içerisinden geçerken üstel bir fonksiyon şeklinde bir şiddet azalmasına uğrarlar. Yüksüz olduklarından elektrik ve manyetik alanda sapma göstermezler.

Alfa ışıması (üst) bir parça kâğıt ile bile durdurabilir. Beta ışıması için daha kalın bir madde lazımdır (örneğin pleksiglas). Gama ışıması ise çok kalın kurşun tabaka haricinde hemen hemen tüm maddelerden geçebilir.
Kobalt-60 ın yaymış olduğu gama ışınları ve lineer hızlandırıcı ışınlar x-ışınlarına dönüştürülerek kanser tedavisinde kullanılmaktadır.

Bu ışın dokuya en yüksek şekilde radyasyon verirken dokuyu saran katmana en düşük dozu vererek bu hastalığın yenilmesine katkı sağlanabilmektedir.

## İlgili başlıklar

* Elektromanyetik ışın
* Alfa parçacığı
* Beta parçacığı

## Kaynakça

*
# Nükleer fisyon

Uranyum 235'in nükleer fisyon tepkimesi
**Fisyon**, kütle numarası çok büyük bir atom çekirdeğinin parçalanarak kütle numarası küçük iki veya daha fazla çekirdeğe dönüşmesi olayıdır. Fisyon reaksiyonlarında radyoaktif elementler kullanılır ve tepkimeler için bir ilk enerjiye (aktiflenme enerjisi) ihtiyaç vardır. Reaksiyon sonucunda kararsız çekirdekler ve nötron oluşur. Oluşan nötronların her biri yeni bir uranyum atomu ile tepkimeye girer. Bu esnada açığa çıkan nötronlar ortamdan uzaklaştırılmazsa tepkime zincirleme olarak devam eder.

Fisyon reaksiyonları kontrollü olarak gerçekleştirilmelidir. Eğer reaksiyonlar kontrol altına alınmazsa açığa çıkan enerji büyük bir patlama oluşturur. Buna nükleer bomba ya da atom bombası denir. Bu olayda büyük miktarda enerji açığa çıkar. Bölünme tepkimeleri atom bombalarının yapımında ve nükleer santrallerde enerji üretiminde kullanılır.

Mesela Uranyum-235 nötron bombardımanına tutulur. Bombardımanda uranyum bir adet nötron alarak Uranyum-236 haline geçer ve kendiliğinden parçalanarak baryum-142 ve kripton-91'e dönüşür. Bununla birlikte üç nötron salar. Eğer salınan 3 nötron ortamdan alınmazsa bu nötronlar diğer Uranyum-235 atomlarının yapısına katılır ve bu tepkime zincirleme olarak devam eder. Her bir Uranyum-236 atomu parçalandığı sırada saldığı 3 nötron yanında enerji de açığa çıkarır. Açığa çıkan bu enerji 20.000 ton TNT'nin enerjisine eşittir. Fisyon tepkimelerinde açığa çıkan enerji, nükleer reaktörlerde kontrollü olarak kullanılarak enerji elde edilebilir. Ayrıca açığa çıkan alfa ve gama ışınları bilimsel deneylerde kullanılır.

## Ayırca bakınız

Fizyon iz tarihlendirmesi

## Kaynakça
# Dozölçer

SSCB yapımı bir dozölçer.

**Dozölçer**, nükleer ışınım altında kalmışlık derecesini ölçen aygıt.

Dozölçer (ya da *dozimetre*) terimi aynı zamanda, ışın tedavisi (röntgen tedavisi) yapılan hastalara verilen ışın miktarını belirlemeye yarayan aygıt için de kullanılır. Hastaya uygulanacak ışın miktarını tedaviden önce ve tedavi süresince ölçer.

Wikimedia Commons'ta Dozölçer ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Elektromanyetik radyasyon ve sağlık

Elektromanyetik radyasyon, Elektrik ve manyetik alanların birleşmesiyle oluşan, farklı frekanslarda yayılan enerjidir. Doğal ve yapay kaynaklardan gelir.

## Sağlık üzerindeki etkiler

Yüksek frekanslı radyasyona uzun süre maruz kalmak baş ağrısı, uyku bozuklukları ve bazı kanser türleriyle ilişkilendirilmiştir. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı, bazı elektromanyetik alanları sınırlı kanıta sahip kanserojen olarak tanımlar.

## Maruziyetin azaltılması ve korunma yolları

Elektronik cihazların kontrollü ve bilinçli kullanımı öngörülür. Çocukların korunması ve cihazların gece kapatılması önerilir.

## Bilimsel tartışmalar ve farklı görüşler

Bazı çalışmalar riskleri desteklerken, Dünya Sağlık Örgütü günlük maruziyetin ciddi risk taşımadığını belirtmektedir.

## Kaynakça
# Akut radyasyon sendromu

| Akut Radyasyon Sendromu |
| --- |
|  |
| Radyasyon, otofaji ile hücresel bozulmaya neden olur. |
| Olağan başlangıcı | Birkaç gün içinde |
| Uzmanlık | Kritik bakım ilaçları |
| Belirtiler | **Erken**: Bulantı, kusma, iştah azlığı **İleri**: Enfeksiyonlar, kanama, dehidrasyon, kafa karışıklığı |
| Tipler | Kemik iliği sendromu, gastrointestinal sendrom, nörovasküler sendrom |
| Nedenleri | Büyük miktarlarda iyonize radyasyonun kısa zamanda emilmesidir. |
| Sıklık | Nadir |

**Radyasyon hastalığı** olarak da bilinen **Akut Radyasyon Sendromu** (**ARS**), kısa bir süre boyunca yüksek miktarlarda iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalınması nedeniyle ortaya çıkan sağlık etkileridir. İlk günlerde semptomlar mide bulantısı, kusma ve iştahsızlığı olabilir. Bunu birkaç saatliğine ya da haftalığına küçük semptomlar takip edebilir. Bundan sonra, toplam radyasyon dozuna bağlı olarak, insanlarda enfeksiyon, kanama, dehidrasyon ve şaşkınlık gelişebilir veya az semptomlu olarak geçirilebilir. Son olaraksa bunu ölüm ya da iyileşme izler. Belirtiler bir saat içinde başlayabilir ve birkaç ay sürebilir.

Radyasyon genellikle vücudun dışındaki bir kaynakta oluşur, vücudun çoğu maruz kalacak şekilde uygulanır ve 0.7 Gy'den (70 rad) daha büyük bir doz içerir. Genellikle üç türe ayrılır: i) kemik iliği sendromu (0.7 ila 10 Gy); ii) gastrointestinal sendrom (10 ila 50 Gy); ve iii) nörovasküler sendrom (> 50 Gy). Bu tür radyasyon kaynakları, nükleer reaktörler, siklotronlar ve kanser terapisinde kullanılan bazı cihazları olabilir. En çok etkilenen hücreler genellikle hızla bölünen hücrelerdir. Tanı geçmişteki maruz kalmalara ve semptomlara dayanılarak yapılır. Tekrarlanan tam kan sayımı (CBC), maruz kalmanın şiddetini gösterebilir.

Akut radyasyon sendromunun tedavisi genellikle destekleyici bir bakımdır. Bu bakım kan nakli, antibiyotik, koloni stimüle edici faktörler veya kök hücre nakli içerebilir. Radyoaktif madde ciltte veya midede kalırsa çıkarılmalıdır. Radyoiyot solunursa veya yutulursa, potasyum iyodür önerilebilir. Lösemi ve hayatta kalanlar arasındaki diğer kanserler gibi komplikasyonlara her zamanki gibi müdahale edilir. Kısa vadeli sonuçlar maruz kalma dozuna bağlıdır.

ARS genellikle nadirdir. Buna rağmen tek bir olay nispeten çok sayıda insanı etkileyebilir. Hiroşima ve Nagazaki'nin atom bombalanmasından ve Çernobil nükleer santral felaketinden sonra kayda değer vakalar meydana gelmiştir. ARS, nispeten düşük radyasyon dozlarına uzun süre maruz kaldıktan sonra ortaya çıkan kronik radyasyon sendromundan farklıdır.

Radyasyon hastalığı
## Ayrıca bakınız

* Hibakuşa

## Kaynakça
# Bilgisayar hoparlörü

Apple marka stereo bilgisayar hoparlörleri
**Bilgisayar hoparlörleri**, bilgisayarlarla kullanım için pazarlanan hoparlörlerdir. Bu tür hoparlörlerin çoğunda dahili bir amplifikatör bulunur ve bir güç kaynağına ihtiyaç duyarlar; bu güç kaynağı genellikle bir AC adaptörü aracılığıyla şebeke elektriği, piller veya bir USB bağlantı noktası olabilir. Sinyal giriş konnektörü genellikle analog 3,5 mm jak fişidir (genellikle PC 99 standardına göre açık yeşil renkte kodlanmıştır); bazen RCA konnektörleri de bulunabilir. Pille çalışan kablosuz hoparlörler hiçbir kablo gerektirmez.

Çoğu dizüstü bilgisayarda düşük güç ve kalitede dahili hoparlörler bulunur; harici hoparlörler bağlandığında, varsayılan olarak dahili hoparlörleri devre dışı bırakırlar. Bazı masaüstü bilgisayar monitörlerinde oldukça basit entegre hoparlörler bulunur veya harici olarak uyumlu uydu hoparlörler veya soundbar takmak için bağlantı noktaları mevcuttur. Bilgisayar hoparlörlerinin kalitesi ve fiyatı oldukça değişkendir. Bilgisayar sistemleriyle birlikte gelen bilgisayar hoparlörleri genellikle küçük, plastik ve orta düzeyde ses kalitesine sahiptir. Bazı bilgisayar hoparlörlerinde bas ve tiz kontrolleri gibi eşitleme özellikleri bulunur. Daha gelişmiş bilgisayar hoparlörlerinde bas çıkışını artırmak için bir subwoofer ünitesi olabilir. Daha büyük subwoofer muhafazası genellikle subwoofer ve sol ve sağ hoparlörler için amplifikatörleri içerir.