# Şeddâdîler

| Şeddâdîler |
| --- |
| 951-1199 |
| 11-12. yüzyılda Şeddadiler. |
| Başkent | Divin Gence Ani |
| Resmî dil(ler) | Farsça (mahkeme, şiir) |
|

---

 |
| Yaygın dil(ler) | Kürtçe Arapça |
| Resmî din  | İslam |
| Hükûmet | Emirlik |
| Tarihî dönem | Orta Çağ |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 951 |
| • Ani'deki emirliğin kuruluşu  | 1072 |
| • Dağılışı  | 1199 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Müsâfirîler
 |
|  | Bizans İmparatorluğu
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Büyük Selçuklu İmparatorluğu
 |  |
| Gürcistan Krallığı
 |  |

 |

 |

Şeddadiler
**Şeddadiler** (Arapça: **شداديون** Shaddādīyūn, Azerice: Şəddadilər, Kürtçe: Şeddadiyan), 951-1174 yılları arasında Ermenistan ve Arran'da hüküm sürmüş Kürt hanedanıdır. Ancak İbnü'l-Esîr'in hanedan mensupları için *Revvâdî* nisbesini kullanması bu konuda önemli bir husus belirtir çünkü merkezi Tebriz olmak üzere İran'da hüküm süren Revvâdîlerin aslen Yemenli Arap kabilelerinden geldiği, daha sonradan bölgedeki Kürt varlığının baskınlaşmasıyla Hezbani Kürtleriyle karıştıkları ve Kürtleştikleri iddia edilir. Revvâdîlerin hânedan mensupları arasında Muhammed ve Ahmed gibi Arapça isimlerin bozulmuş şekli olan Memlân ve Ahmedil gibi isimlerin bulunması bunu göstermektedir. Bu durumda Şeddâdîler'in Divin yöresine geldikten sonra yaptıkları evlilikler sonucu Kürtleştikleri ileri sürülebilir. Kura ile Aras nehirleri arasında bulunmuştur. Büyük Selçuklu hükümdarı Tuğrul Bey bölgeye gelene kadar Kafkasyanın büyük bir bölümünü hakimiyet altına almayı başarmışlardır. Şeddadilerin biri Gence'de, diğeri de Ermenistan'ın antik şehri Dvin'de (Arapçada Dabil) olmak üzere iki başkenti vardı. Şeddadilerin Gence kolunun on yöneticisi oldu. Bu hanedanın hükümdarlığına MS 1075'te Selçuklu Sultanı Alparslan tarafından son verildi. Hanedanın başka bir kolu, yine
Ermenistan'ın antik şehirlerinden biri olan Ani'de bir süre daha hüküm sürdü. Bu kolun yedi yöneticisi oldu ve bu yöneticiler 1072 ile 1199 arasında hüküm sürdüler.

Önce Divin'de kurulmuş ve Divin dışında Berde, Gence gibi kentleri de hakimiyeti altına almıştır. Şeddadiler, 1020'den itibaren Pakraduni Hanedanlığına ve Hazarlara karşı seferler düzenlemiş. Başlangıçta başarılar elde edebilmiş fakat 1030 yılında başarılı bir seferden geri dönerken Gürcü ve Ermeni kuvvetleriyle karşılaşmış ve ağır bir bozguna uğramış. 1047 ile 1057 yılları arasında Bizans ordusuna karşı savaşmıştır. Bundan sonraki senelerde Şeddadilerin bölgedeki etkisi giderek küçülmüş, 1067'ten itibaren Şeddadiler hanedanı Selçukluların işgaline uğramış ve 1174'e kadar Selçukluya bağımlı bir hanedan olarak devam etmiştir. Selçuklulara yaptığı hizmetinden dolayı Ani ve Tiflis kentleri hediye edilmiştir.

Şeddâdîler'in yaptırdığı Ebu'l Menûçihr Camii
Şeddadiler, imar ve kültür alanlarında birçok eser bırakmışlardır. Özellikle 18 yıl devletin başında kalan Ebu'l Eşver Şavur döneminde birçok önemli yapılar inşa edilmiştir. Şavur döneminde günümüze kalan en önemli eserler hala Gürcistan müzelerinde segilenen Gence kapılarıdır. Ayrıca Aras Nehri üzerinde bulunan Hudaferin köprüleri yine Şeddadilerin inşa ettiği yapılar arasındadır.

## Şeddadi Hükümdarları

### Şeddadi Gence Hükümdarları

* Muhammed bin Şeddâd (951-954)
* Leşkerî bin Muhammed (971-978)
* Merzübân bin Muhammed (978-985)
* Fazl bin Muhammed (985-1031)
* Mûsâ bin Fazl (1031-1034)
* Leşkerî bin Mûsâ (1034-1049)
* Enûşirvân bin Leşkerî (1049)
* Ebü'l-Esvâr Şâvur bin Fazl (1049-1067)
* Fazl bin Şâvur (1067-1073)
* Eşhot bin Şavur (1068-1069)
* Fazl bin Fazl (1073-1075)

### Şeddadi Ani Hükümdarları

* Menuçehr bin Şavur (1072-1118)
* Ebu'l Eşver Şavur bin Menuçehr (1118-1124)
* Fazl bin Şavur (1125-?)
* Mahmud bin Şavur (?-1131)
* Fahreddin Şeddâd bin Mahmud (?-1155)
* Fazl bin Mahmud (1155-1161)
* Şehinşah bin Mahmud (1164-1174)
* Sultan bin Mahmud (?-1198/9)

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

* Keleş, Nevzat. *Şeddadiler (951-1199) Ortaçağ’da Bir Kürt Hanedanı*. İstanbul: Bilge Kültür Sanat. ISBN 9786059241908.

## Dış bağlantılar

1. Diplomacy gone to seed: a history of Byzantine foreign relations, A.D. 1047-57, 29 Haziran 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., By Paul A. Blaum, International Journal of Kurdish Studies, Jan. 2005.
2. History of Ganja 23 Ekim 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
3. *Kurds*, from Home of Tour Armenia 7 Temmuz 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
4. A Chronology of World Political History (801 - 1000 C.E.)
5. Arran 5 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., By: C. E. Bosworth, From Encyclopaedia Iranica, page 522.
6. The Caucasus (Contains a list of the early Shaddadid Kings)