# Dağlık Karabağ sorunu

2020'deki savaş öncesi durum.
2020'deki savaşın sonrası.
**Dağlık Karabağ sorunu**, Azerbaycan ile Ermenistan arasında, 2020 yılına kadar Ermeni kontrolünde kalan Dağlık Karabağ ve Dağlık Karabağ çevresinde Ermenistan tarafından işgal edilmiş Azerbaycan toprakları'ndaki etnik çatışma ve toprak anlaşmazlığıdır.

Bu anlaşmazlık, 27 Eylül 2020 tarihinde başlayan İkinci Dağlık Karabağ Savaşı ile son bulmaya yaklaşmıştır. Yaklaşık 3 sene sonra 19-20 Eylül 2023 tarihlerinde gerçekleşen 2023 Dağlık Karabağ çatışmaları ile bölge tamamen Azerbaycan kontrolüne geçmiş ve sorun çözülmüştür. Artsah Cumhuriyeti fiilen bağımsızdı, ancak Ermenistan dahil hiçbir ülke tarafından tanınmamış bir cumhuriyetti. Çatışmanın kökeni, 20. yüzyılın başlarında ortaya çıktı. Sovyetler Birliği döneminde, Josef Stalin Dağlık Karabağ bölgesini, tarihsel olarak Ermeni ve çoğunluğu Ermeni nüfusu olan Sovyet Azerbaycan'da bir özerk oblast haline getirmeye karar verdi. Mevcut çatışma, 1988'de Karabağ Ermenilerinin, Karabağ'ın Sovyet Azerbaycan'dan Sovyet Ermenistan'a devredilmesini talep ettiği zaman başladı. Çatışma, 1990'lı yılların başlarında, geniş çaplı bir savaşa dönüştü.

1994 yılında imzalanan bir ateşkes, Bakü'nün statüko ile olan sıkıntılarını artırmasının yanı sıra, Erivan'ın sağlamlaştırma çabalarıyla çelişen yirmi yıllık göreceli istikrar sağladı. Çoğu zaman çeşitli ateşkes ihlaleri yaşanmakla birlikte Nisan 2016'da yaşanan dört günlük bir gerginlik, ateşkesten sonra bugüne kadar yaşanan en şiddetli çatışma oldu. O zamandan beri, devam eden geniş çaplı düşmanlık tehlikesi İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'na kadar büyük ölçüde arttı.

İkinci Dağlık Karabağ Savaşı, 2020 yılı sonlarında büyük çaplı çatışmaların ardından binlerce kayıpla sonuçlanmış ve önemli bir Azerbaycan zaferiyle sonlanmıştır. Çatışmalar, Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'ın üçte birini ele geçirdiği ve bölgeyi çevreleyen işgal altındaki toprakları geri aldığı bir üçlü ateşkes anlaşması ile sona ermiştir. 2020 savaşının ardından Dağlık Karabağ'da ve Ermenistan-Azerbaycan sınırında ateşkes ihlalleri devam etmiştir. 2022 ve 2023 yılları arasında, Azerbaycan, Dağlık Karabağ'a yönelik ablukasını askeri bir kontrol noktası kurarak, sivil altyapıyı sabote ederek, ve tarım işçilerini hedef alarak arttırmıştır. On ay süren askeri kuşatma, bölgeyi dış dünyadan izole etmiştir. Eylül 2023'te Azerbaycan, büyük ölçekli bir askeri harekât başlatarak, bölge nüfusunun tamamının kaçmasına, Artsakh’ın feshedilmesine, ve bölgenin Azerbaycan'a entegre edilmesine yol açmıştır.

Ağustos 2025'te Azerbaycan ve Ermenistan, Washington D.C.'de ABD aracılığında bir barış anlaşması imzalayarak çatışmayı sona erdirmeyi, ulaşım hatlarını yeniden açmayı ve ilişkileri normalleştirmeyi hedeflemiştir.

## Kayıplar

| Yıl | Ermenistan | Azerbaycan | Toplam
 |
| --- | --- | --- | --- |
| 2008 | N/A | N/A | 30 asker
 |
| 2009 | N/A | N/A | 19 asker
 |
| 2010 | 7 asker | 18 asker | 25 asker
 |
| 2011 | 10 asker | 4+ asker, 1 sivil | 14+ asker, 1 sivil
 |
| 2012 | 14 asker | 20 asker | 34 asker
 |
| 2013 | 7 asker | 12 asker | 19 asker
 |
| 2014 | 27 asker, 6 sivil | 37 asker, 2 sivil | 64 asker, 8 sivil
 |
| 2015 | 42 asker, 5 sivil | 64 asker | 77 asker, 5 sivil
 |
| 2016 | 107 asker, 5 sivil | +101 asker, 7 sivil | +147–208 asker, 12 sivil
 |

### 2021 Şuşa olayı

13 Kasım 2021'de Azerbaycan'ın Şuşa kentinin Taşaltı köyü yakınlarında görev yapan Azerbaycan Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri askerlerine el bombası atılması olayı. El bombasının patlaması sonucu Azerbaycan Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri'nin 3 askeri yaralandı. Olay, İkinci Karabağ Savaşı'ndan sonraki ilk terör eylemi olarak kayıtlara geçti.

#### Arka plan

#### Olay

UZRGM tapası takılı RGD-5 el bombası
2021 yılı 13 Kasım'ı saat 07:12'de Azerbaycan'ın Hankendi şehrinden Hankendi-Laçin otoyolu üzerinde 48-MN-048 ER devlet plakalı "Mercedes Benz" marka otomobiliyle Laçin şehri yönünde seyir halinde olan Ermenistan vatandaşı, 1975 doğumlu Norayr Mirzoyan, "RGD-5" marka el bombası ile Azerbaycan Cumhuriyeti topraklarında terör saldırısı gerçekleştirir. Buna göre, kasıtlı olarak adam öldürme amacıyla kullandığı araçtan inerek Şuşa şehrinin Taşaltı köyü yakınlarında görev yapan Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri askerlerinin hayatını tehlikeye atarak el bombasını onların yönünde atar. Sonuç olarak Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri'nin 3 askeri çeşitli derecelerde yaralandı.

#### Sonuç

Olayın hemen ardından Norayr Mirzoyan, Rus barış güçleri tarafından etkisiz hale getirildi ve bir süre sonra Ermeni tarafına teslim edildi.

Olay, video materyallerinin yayınlanmasının hemen ardından Azerbaycan Cumhuriyeti Başsavcılığı ve Azerbaycan Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı tarafından doğrulandı. Azerbaycan Cumhuriyeti Başsavcılığına göre Ceza Kanununun *29, 120.2.1 maddesi (bir grup kişi, önceden gizli anlaşma yapmış bir grup kişi, organize bir grup veya bir suç örgütü (örgüt) tarafından cinayet işlemeye teşebbüs), 29, 120.2.3, (resmi görevinin veya kamu görevinin yerine getirilmesiyle bağlantılı olarak mağdurun kendisini veya yakın akrabalarını öldürmeye teşebbüs), 29, 120.2.4 (özellikle acımasızlıkla veya genel tehlike yaratarak adam öldürmeye teşebbüs), 214.2.3 (terörizm-ateşli silahlar ve silah olarak kullanılan nesneler kullanılarak işlendiğinde), 228.3 (ateşli silahların, patlayıcıların yasadışı olarak edinilmesi, devredilmesi, satılması, depolanması, taşınması ve taşınmasının bir kişi tarafından işlenmesi durumunda) organize çete)* ve diğer maddeleriyle suç dosyası açılmış ve soruşturmanın yürütülmesi Başsavcılık Soruşturma Dairesi Başkanlığı'na devredilmiştir. Şu anda olayla ilgili soruşturma ve operasyonel tedbirler sürdürülüyor.

Olayın ardından Ermeni tarafı Norayr Mirzoyan'ı ulusal kahraman olarak göstermeye çalıştı.

#### Uluslararası Tepkiler

* Rusya — Rusya'nın "Milli Savunma" dergisinin genel yayın yönetmeni İgor Korotçenko, ziyareti sırasında Şuşa yakınlarında gerçekleştirilen terör eyleminin Azerbaycan ve Rus askerlerine yönelik olduğunu kaydetti. Ayrıca bu terör eyleminin asıl amacının Azerbaycan ve Rusya ordusu arasında çatışmaya yol açmak olduğunu söyledi.

Korotçenko: *"Çok şükür terörist kısa sürede yakalandı. Bu teröristin eylemlerinin hukuki değerlendirmesi için Rusya'ya veya Azerbaycan kolluk kuvvetlerine teslim edilmesi daha iyi olur. Veya bu terör eyleminin Azerbaycan ve Rusya tarafının ortak soruşturulması gerekir. Terör eylemini gerçekleştiren kişi Ermenistan vatandaşıdır ve bu uluslararası bir terör eylemidir"* dedi.

## Kaynakça