Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ilısu Sultanlığı

| Ilısu Sultanlığı |
| --- |
| 3 Ağustos 1563-26 Ağustos 1844 |
|  |
| Başkent | Kah |
| Hükûmet | Sultanlık |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 3 Ağustos 1563 |
| • Dağılışı  | 26 Ağustos 1844 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Safevîler
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Rus İmparatorluğu
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Azerbaycan |

**Ilısu Sultanlığı**, Azerbaycan'nın kuzey batı kesiminde kurulmuş sultanlıktır. Safevilerin, Ilısu hükümdarlarına sultan sıfatını vermesi sonucunda bağımsızlık kazanmasıyla ortaya çıkmıştır. Ilısu Sultanlığı kuzeyde ve doğuda Kafkas Dağları, batıda Kura Nehri ve güneydoğuda Şeki Hanlığı ile sınırı vardır. Ilısu Sultanlığı esas olarak iki bölümden oluşuyordu. İlk bölüm Sakhur ili veya "Dağ ilçesi" olarak adlandırıldı. Bu kısım ağırlıklı olarak Dağıstan toprakları, Sakhur köyü ve Samur Vadisi'ne kadar olan bölgeyi içeriyordu. İkinci bölüm ayrı bir Ilısu Sultanlığı oluşuyordu ve Sakhur ilinin güneyindeki arazileri kaplıyordu.

## Sultanlığın Tarihi

Sultanlığı başkentlik yapan Ilısu köyünün görünümü
Ilısu Sultanlığı 3 Ağustos 1563'te kuruldu ve 26 Ağustos 1844'te Rus İmparatorluğu tarafından işgal edildi. Adıgörklü Bey tarafından kurulmuştur ve ilk sultandır. Son sultan ise Danyal Sultan'dır. Şeyh Şamil'in tarafına geçmiş ve 1869 yılında İstanbul'a ailesi ile birlikte sürgüne gönderilmiştir. Bugün torunları Türkiye ve Almanya'da yaşamaktadır.

## Ilısu sultanları

* Adıgörklü Bey (1562 - 1598 )
* Sarı Ali Bey (I. Ali Sultan) (1601 - 1628 )
* Emirhan Bey (1616 - 1627 )
* Muhammethan Bey (1627 - 1636 )
* Halil Bey (1642 - 1670 )
* II. Ali Sultan Paşa (1695 - 1732 ) (Şeki beylerbeyi hükümdarı ve Ilısu sultanı)
* Muhammet Bey (1732 - 1747 )
* Ahmethan Sultan (1747 - 1748 )
* Alkaş Bey (1748—1762)
* Kanbaba Bey (1762—1803)
* II. Ahmethan sultan (1803—1830)
* Musa Bey (Ocak 1830 - Eylül 1830 )
* Danyal Sultan (1830 - 1844 )

## Kaynakça
# Kazak Sultanlığı

| Kazak Sultanlığı |
| --- |
| 1605-1801 |
| Başkent | Kazah |
| Hükûmet | Sultanlık |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1605 |
| • Dağılışı  | 1801 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Safevîler
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Rus İmparatorluğu
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Azerbaycan |

**Kazak Sultanlığı** 1605 yılında kurulmuştur. Safevi İmparatorluğu döneminde, Karabağ beyliği'nin bir parçasıydı. Safeviler 1980'lerde Osmanlı ve Gürcü ordularının baskısı altında Azerbaycan'ı terk ettiler. Bayat, Gaçağ, Karamanlı ve diğer aşiretlerin aksine Kazaklar topraklarını terk etmediler ve İran'a gittiler. Sultan Nazar Han Safeviler'in hâkimiyetini kabul ederek bölgenin bağımsızlığını sürdürdü. Nazar Han, Azerbaycan'ın Kazah ilçesi de dahil olmak üzere ikinci kez Safeviler'in egemenliğine girmesinden sonra bile iktidarda kaldı. Halefi Şemseddin Han bile 1605 yılında I. Şah Abbas'tan Han rütbesini aldı. Osmanlılar yeniden saldırdı Kazah'ın ele geçirilmesinden sonra 18. yüzyılın başlarında, Kazah'ta idari bölünme yapıldı. Böylece Kazakh Merkez alan ilan edildi ve 4 ilçeye bölündü. Bunlar Akhtata, İnce, Türk ve Çuvar mahalleleriydi. Kazah'lıların Osmanlı tarafına geçmesiyle bağlantılı olarak, Sultan III.Ahmed'in (1703-1730) fermanıyla Mirali Bey, Safeviler döneminde Kazah'ın hükümdarlığına atandı. Osmanlı hükûmeti tarafından 1728 yılında derlenen "Ayrıntılı Tiflis Vilayeti " 1.046 sayfadan oluşuyor ve şu anda İstanbul Cumhurbaşkanlığı Arşivlerinde tutuluyor. Bu kitabın 63 sayfası Kazah'a aittir. Kitaba göre Kazah Sancağında 205 köy, 10 taşra ve 5 göçebe aşiret kayıtlıydı.

## Sultanlar

* Nazar Han
* Şemşeddin Han
* Mirali Bey
* Sübhanverdi Han
* Panah Ağa Salahli
* Ali Ağa Salahli
* Mustafa Ağa Arif

## Kaynaklar

* [1] 2 Kasım 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* [2] 20 Nisan 2021 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* [3]
# Gence Hanlığı

| خانات گنجه
Gence Hanlığı

Memleket-i Gence Gəncə Xanlığı |
| --- |
| 1747-1804 |
|
Bayrak

Arma

 |
|  |
| Başkent | Gence |
| Yaygın dil(ler) | Azerice ve Farsça |
| Hükûmet | Monarşi |
| Han |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • 1747-1760  | II. Shahvardi Han |
| • 1760-1804  | Cavad Xan |

 |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1747 |
| • Dağılışı  | 1804 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Afşar Hanedanı
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Rusya Çarlığı
 |  |

 |

 |
| Günümüzdeki durumu |  Azerbaycan |

**Gence Hanlığı**, Azerbaycan'ın Gence yöresinde hüküm sürmüş olan hanlıktır. Afşar hükümdarı Nadir Şah, 1735'te, Gence'yi ele geçirdi. Nâdir Şah'ın öldürülmesinden sonra, Gence de diğer Azerbaycan hanlıkları gibi Afşar devletinin egemenliğinden çıkarak 1747'de bağımsızlığını ilan etti.

## Tarih

Ziyadoğulları Hanedanı'nı kuran Kaçar Türkleri'nden II. Şahverdi Han, Gence'nin ilk hanı (1747-60) oldu. Şia'nın Caferî koluna mensup olan Ziyâdoğulları Hanedanı, Türkçe konuşuyordu. 1781-83 yılları arasında Gence, Karabağ Hanlığı'nın eline geçtiyse de geri alındı.

19. yüzyılın başlarında Gürcistan'ı işgal eden Rus İmparatorluğu, Gence ile birlikte bütün bağımsız Azerbaycan hanlıkları için tehdit unsuru oldu. Bu hanlıklar, büyük tehlikeye karşı aralarında birleşmeyi başaramadılar. Rusya İmparatorluğu, bu sırada Dağıstan ve Kuzey Kafkasya'da bulunan hanlıklarla savaş hâlindeydi. Azerbaycan'daki coğrafî durum, Rusya İmparatorluğu'nun, Dağıstan'ı ve Kuzey Kafkasya'daki hanlıkları ele geçirmesini güçleştiriyordu. Kafkasya'daki Rus orduları kumandanı General Sisyanov, 1803'te, Tiflis'ten hareket ederek Gence'yi kuşattı. Gence Hanı Cevad Han, Ruslarla yaptığı, yenildiği ve devletini kaybettiği muharebede öldürüldü. Oğlu ve veliahtı Hüseyin Han da, babası ile aynı günde Ruslar'ın top ateşi ile öldürüldü. Cevad Han'ın ve Hüseyin Han'ın öldürülmesi üzerine, iki koldan şehre giren Ruslar, yağma yaparak, halkı öldürdüler. Gence Hanlığı'nı ortadan kaldırdılar. Buranın adını da 1804'te çariçelerinin onuruna Elizabethpol olarak değiştirdiler. Hüseyin Han'ın kardeşi Uğurlu Han, bu tarihten 22 yıl sonra, Gence'yi Ruslardan geri alıp, 2 yıl boyunca "Gence Hanlığı" adıyla yeniden egemenliğini ilan etse de Ruslar, ülkeyi tekrar istila ederek Gence Hanlığı'nı tamamen ortadan kaldırdılar. Gence de, Türkmençay Antlaşması'yla Rusya İmparatorluğu'na ilhak edildi. Komünist idare, Gence'ye, Kirovabad adını verdi.

## Konum ve çeşitli özellikler

Gence Hanlığı'nın en büyük kenti adını aldığı Gence'ydi. 1804 yılındaki komşuları ise Kartli-Kaheti Krallığı, Revan Hanlığı, Şeki Hanlığı ve Karabağ Hanlığı (o dönemde düşman)'dır.

Wikimedia Commons'ta Gence Hanlığı ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Kuba Hanlığı

| Quba xanlığı Kuba Hanlığı |
| --- |
| 1726-1806 |
|  |
| Başkent | Hudat , Kuba (şehir) |
| Yaygın dil(ler) | Azerice ve Farsça |
| Hükûmet | Monarşi |
| Han |  |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1726 |
| • Dağılışı  | 1806 |

 |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Öncüller** | **Ardıllar** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Afşar Hanedanı
 |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Rusya Çarlığı
 |  |

 |

 |

**Kuba Hanlığı** veya **Guba Hanlığı** (1726-1806), 1726 yılında Hüseyin Ali Han tarafından kurulmuştur. Oğlu Feth Ali Han (1758-1789) Azerbaycan'ın hanlık sistemini yok ederek birleştirmek gibi büyük emeller peşinde koşmuştur. Rus İmparatorluğu'nun Kafkasya'ya girmesinden sonra bu hanlık da 1806 yılında istiklâlini kaybetmiştir.

## Kuruluşu ve yıkılışı

1650'de kurulan Kuba Hanlığı yüzölçümü bakımından geniş ancak Safevi Devleti'ne bağlı bir hanlıktı. Dağıstan'ın ve Derbent Hanlığı'nın ortaya çıkıp o bölgeye sahip olan Şirvan Hanlığı'nın güney doğuya kaymasının ardından Kuba Hanlığı'nın toprakları iyice daraldı.

Derbent'in 3 Temmuz 1806'da Rusya tarafından işgal edilmesiyle Hanlık da Rusya'ya tâbi oldu. 1820'de hanlığın tüm toprakları Rusya'ya ilhak edildi. İran bu fetihleri 1828 tarihli Türkmençay Antlaşması ile kabul etti.

## Kuba hanları

* Hüseyin Han (1689)
* Ahmed Han (1689-1698)
* Sultan Ahmed Han (1698-1718)
* Hasan Ali Han (1718)
* Hüseyin Ali Han (1718-1757)
* Feth Ali Han (1757-1788)
* Şeyh Ali Han (1790-1819)
* Hasan Han (1796)

## Kaynakça

* Abbasqulu ağa Bakıxanov (1991). "Gülüstani-İrəm", Bakü.
* Şahin Fazil Fərzəlibəyli (2001). "Quba tarixi*, Bakü*

## Dış bağlantılar

 Wikimedia Commons'ta Kuba Hanlığı ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur

* TARİXİN YADDAŞI - QUBA
* Kürəkçay müqaviləsi:əsas müddəalar, həyata keçirilməsi və ləğvinin nəticələrinə dair 9 Aralık 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Mustafazadə Tofiq - Quba Xanlığı9 Şubat 2016 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Kürekçay Antlaşması

1868'de yayınlanan antlaşma metni.
**Kürekçay Antlaşması** (Azerice: Kürəkçay müqaviləsi, Rusça: Кюрекчайский договор), Karabağ Hanlığı'nın Rus İmparatorluğu'na entegrasyonunu onaylayan sözleşmedir. İmza töreni 14 Mayıs 1805'te Gence'ye yakın Kürekçay Nehri kıyısında bir Rus askeri kampında gerçekleşmiştir. Anlaşma İbrahim Halil Han ve Rus Başkomutanı General Pavel Tsitsianov (I. Aleksandr adına) tarafından imzalanmıştır.

## Arka plan

Rus İmparatorluğu, çeşitli Azerbaycan hanlıklarının bölünmesinden yararlanmış ve bu süreçte anlaşmalar yapmıştır. Kafkasya'daki Rus birliklerinin Başkomutanı Pavel Tsitsianov, Gence Hanlığı'nın işgalinden sonra Karabağ Hanlığı üzerinde askeri-diplomatik baskı uygulamaya başlamıştır. Tsitsianov'un Karabağ Hanı İbrahim Han ile yazışmalarından, müzakerelere aracılık eden Gürcü asilzade İvan Jorayev ve Lisaneviç'in talimatlarından, hanın sözleşmeyi lehte şartlarla sonuçlandırmaya çalıştığı malumdur. Çarlığın Güney Kafkasya hükümdarları ile Kürekçay'a kadar yaptığı antlaşmalardan, bu devlet kurumlarının ilhakının şartlarından, kaldırılmasına ilişkin direktif belgelerinden, Georgievsk Antlaşması'nın ana maddelerinin esas alındığı açıktır.

## Antlaşma

Gence Hanlığı'nın işğali, diğer Azerbaycan hanlıklarının işgalini hızlandırmada önemli bir rol oynamıştır. 1804'ün başlarında General Tsitsianov, Lisaneviç'i Karabağ'a, İbrahim Halil Han'a gönderilmiş ve bu hanlığın Rus tabiiyetine geçmesini talep etmiştir. İbrahim Halil Han, Kaçar birliklerinin saldırısını önlemek için Tsitsianov'dan askeri yardım istemiş, karşılığında Rus devletine yardım edeceğine ve onlara sadık kalacağına söz vermiştir. Tsitsianov, isteği üzerine Karabağ'a Lisaneviç liderliğindeki birlikler göndermiştir. Tsitsianov, Gence yakınlarındaki Kürekçay Nehri üzerinde kamp kurmuştur. İbrahim Halil Han, oğulları Muhammed Hasan Ağa, Mehdikulu Han, Hanlar Ağa ve Karabağ'ın diğer soylularıyla birlikte buraya gelmiştir.

Kürekçay Antlaşması bir önsöz ve 11 maddeden oluşuyordu. Anlaşmanın yürürlüğe girmesi, Karabağ Hanlığının Rus İmparatorluğu'na devredilmesini şart koşuyor ve maddeler bundan doğan koşulları tanımlıyor. Anlaşmanın 1., 4., 6., 8. ve 9. maddeleri İbrahim Han'ın yükümlülüklerini, 2., 3., 5. ve 7. maddeleri ise Rusya'nın yükümlülüklerini yansıtıyor. Rusya, Karabağ Hanlığını kesin olarak bağımsız bir devlet olarak kabul etmiş, İbrahim Han ve haleflerini hanlığın tek sahibi olarak onaylamıştı. İmparatorun Karabağ Hanlığının bütünlüğünü garanti etmişti. Han, Şuşa Kalesinde 500 kişilik bir Rus garnizonunu almayı ve sürdürmeyi taahhüt etmiştir. Han, Rusya'ya yıllık 8,000 chervonet haraç ödemeyi ve Muhammed Hasan Ağa'nın oğlu Şükür Ağa'yı rehin olarak Tiflis'e göndermeyi taahhüt etmiştir. Çar, Tiflis'te rehin tutulan hanın torununa günde 10 gümüş ruble vereceğine söz vermiştir.

## Kaynakça
# Şirvan Hanlığı

| Şirvan Hanlığıخانات شیروان |
| --- |
| 1747-1820 |
|
Bayrak

Arma

 |
|  |
| Başkent | Şamahı |
| Yaygın dil(ler) | Azerice, Farsça |
| Etnik gruplar  | Azerbaycan Türkleri |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 1747 |
| • Dağılışı  | 1820 |

 |

**Şirvan Hanlığı**, 1747 yılından 1820 yılına kadar Azerbaycan topraklarında hüküm sürmüş bir devlettir. Başkenti Şamahı olmuştur.

Şirvan hanlığını 1747 yılından Nadir Şah kırklı-Avşar tarafından bu yöreye vekil tayin edilmiş Hacı Muhammed Han Sufi Nebi oğlu Zarnevai kontrol ediyordu.

Şirvan hanlığının askeri-siyasi durumuna dair çeşitli ilginç bilgiler vardır. Kaynaklara atıf yapan E. Memmedova Şirvan hanlığının çok güçlü askerî güce sahip olduğunu ve 10 bin, bazen ise 12 bin kişilik ordu toplayabildiğini gösteriyor. Askerî yönden güçlü olması neticesinde, hanlık sekiz yıl Kuba hanlığının birleştirme politikasına karşı mücadele vermiştir. Kubalı Feth Ali Han bu amaçla defalarca Şirvan Hanlığı üzerine bir sefer yapmış, fakat her defasında kayıp vererek geri çekilmiş, sadece 1768 yılında Şeki hanı Hüseyin Han ile birleşerek hanlığın arazisini Kuzeydoğu Azerbaycan topraklarına dahil edebilmiştir. Şirvan hanlığı Kuba hanlığının bünyesinde 1789 yılına kadar kalmaştır. 1820 yılında Rusya imparatorluğu tarafından işgal edilmiştir.

## Kaynakça
# 1804-1813 Rus-İran Savaşı

| Rus-İran Savaşı |
| --- |
| Rus-İran Savaşları ve Napolyon Savaşları |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Tarih | 1804-1813 |
| Bölge | Kafkasya ve İran'ın kuzeyi |
| Sebep |
iki devletin de karşılıklı olarak Kafkaslar'da hak iddia edilen toprak üzerindeki kontrolün ve gücün arttırılması isteğidir. |
| Sonuç |
Rus zaferi, Gülistan Antlaşması |
| Coğrafi Değişiklikler |
Savaşın nedeni olan topraklar Ruslarda kalmaya devam etti. İran, Gürcistan ve Dağıstan'ın tamamını, Azerbaycan'ın çoğunu ve Ermenistan'ın kuzeyini geri alamayacak şekilde Ruslara bıraktı |

 |
| Taraflar |
|  Rus İmparatorluğu |  İran |
| Komutanlar ve liderler |
|  I. Aleksandr  Ivan Gudovich  Pavel Tsitsianov (ölü)  Pyotr Kotlyarevsky  Alexander Tormasov |  Feth Ali Şah Kaçar  Abbas Mirza Kaçar  Javad Han (ölü)  Gürcistanlı Prens Aleksandre |
| Çatışan birlikler |
|
48 bin düzenli asker 21 bin düzensiz süvari |
50 bin Nizam-ı Cedid piyadesi 20 bin düzensiz süvari 25 bin müttefik veya eski tip İranlı asker |

**1804-1813 Rus-İran Savaşı**, İmparatorluk Rusyası ile İranlı Kaçar Hanedanı arasındaki bir savaştır. Savaş çıkmasının nedeni; iki devletin de karşılıklı olarak Kafkaslar'da hak iddia edilen toprak üzerindeki kontrolün ve gücün arttırılması isteğidir. Asker sayısı az olmasına karşın Ruslar, Kaçarlara karşı üstün gelmeyi başardılar ve Gülistan Antlaşması'nı imzaladılar. Kaçar Hanedanı, 1796 yılında kaybettiği toprakları geri alamayacak şekilde kaybetti.
# Gülistan Antlaşması

Gülistan Antlaşması| Gülistan Antlaşması (1813) |
| Tür | Barış Antlaşması |
| İmzalanma | 12 Ekim, 1813 |

**Gülistan Antlaşması**, 12 Ekim 1813 tarihinde Rus İmparatorluğu ile Kaçarlar (İran) arasında imzalanan antlaşmadır.

Bu antlaşma sonucunda Güney Kafkasya'da bulunan bereketli Karabağ toprakları Rusya yönetimine geçti. Kaçarlar adına antlaşmayı Abbas Mirza Kaçar'ın vekili Mirza Abdulhasan Han Şirazi imzalamıştır. Bu antlaşmayla tarihte ilk kez Azerbaycan Rusya'ya bağlandı. Güney Azerbaycan ise İran'da kaldı. Mevcut bölünme Türkmençay Antlaşmasıyla pekişmiş ve günümüze kadar devam etmiştir.

Talış, Şirvan, Kuba, Bakü, Gence, Karabağ, Şeki hanlıkları Rusya'ya katıldı. İran, Doğu Gürcistan'a, Kazak ve Şemseddil sultanlıklarına, ayrıca Dağıstan'a ait iddialarından vazgeçtiğini bildirdi. Revan ve Nahçıvan hanlıkları İran hakimiyetinde kalıyordu. Hazar Denizi'nde donanma bulundurma hakkı Rusya'ya ait olacaktı. Rus tacirler dahili gümrük vergisinden muaf olarak ticaret yapabilecektir.

## Kaynakça
# Kafkasya Genel Valiliği

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Kafkasya Genel Valiliği Кавказское наместничество** |
| Rus İmparatorluğu genel valiliği
 |
|

|  |
| --- |
| **1801–1917** |

 |
|  Bayrak
 |
| Kafkasya Genel Valiliği harita üzerindeKafkasya Genel Valiliği
 |
| **Merkez** | Tiflis
 |
| **Tarih** |  |
|  - Kuruluş
 | 1801
 |
|  - Kaldırılış
 | 1917
 |
| **Bugün parçası** |  Rusya  Azerbaycan  Gürcistan  Ermenistan  Türkiye |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | **Ardıllar** |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Özel Transkafkasya Komitesi
 |  |

 |

 |

 |

**Kafkasya Genel Valiliği** (Rusça: Кавказское наместничество *Kavkazskoye namestiniçestvo*), Rus İmparatorluğu'nun genel valiliklerinden biriydi. Genel valilik, Kafkasya'yı kapsamaktaydı. Valiliğin merkezi Tiflis idi.

Genel Valilik, 1801 yılında Rus İmparatorluğu'nun Kartli-Kaheti Krallığı'nın ilhak etmesinin ardından kurulmuş olup 1917 yılında lağvedilerek yerine Özel Transkafkasya Komitesi kuruldu.

## İdari bölümler

1917 yılı itibari ile Kafkasya Genel Valiliği, Bakü, Karadeniz, Erivan, Kutaisi, Tiflis ve Yelizavetpol olmak üzere altı guberniya ile Batum, Dağıstan, Kars, Kuban ve Terek olmak üzere beş oblasta ayrılmaktaydı.

## Kaynakça

## Konuyla ilgili yayınlar

Wikimedia Commons'ta Kafkasya Genel Valiliği ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Baddeley, John F. (1908). *The Russian Conquest of the Caucasus*. Londra: Longmans, Green and Co.
# Erivan Guberniyası

| Erivan Guberniyası Эриванская губерния |
| --- |
| Uyezd |
|  Arması
 |
|  Erivan Guberniyası'nın idari bölünümü |
| Ülke | Rus İmparatorluğu |
| Genel Valilik | Kafkasya |
| Kuruluş tarihi | 1849 |
| Feshedilişi | 1917 |
| Başkent | Erivan |
| Yüzölçümü |
|  • Toplam | 26.397,11 km² |
|  • Su | 1,416,2 km² (546,7 mil²) |
| En yüksek nokta | 5,137 m (16,854 ft) |
| Nüfus (1916) |
|  • Toplam | 1.120,242 |
|  • Yoğunluk | 42/km² |
|  • Kent | %1.183 |
|  • Kırsal | %88,17 |

**Erivan Guberniyası** (Rusça: Эриванская губерния *Erivanskaya guberniya*; Ermenice: Երևանի նահանգ), Rus İmparatorluğu'nun guberniyalarından biriydi. Guberniya, günümüz Ermenistan ile Azerbaycan'ın Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ve Türkiye'nin Iğdır ilini kapsamaktaydı. Guberniya merkezi Erivan idi.

Guberniya, 1846 yılında kurulmuş olup 1917 yılında Şubat Devrimi'nin ardından bağımsızlığını ilan eden Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti'ne bağlandı.

## Tarihi

Çar I. Nikolay'ın 10 Nisan 1840 tarihli kararnamesi ile Güney Kafkasya bölgesi Gürcistan-İmeretya Guberniyası ve Hazar Oblastı olmak üzere ikiye ayrıldı. Yapılan idari düzenlemeler esnasında bölge halkının dini ve milli değerlerinin dikkate alınmaması yerel halkın memnuniyetsizliğine yol açtı. 1846'da bu iki birim de lağvedildi ve Gürcistan-İmeretya Guberniyası'nın yerine Tiflis Guberniyası ile Kutaisi Guberniyası kuruldu. 1849'da ise çarın verdiği özel emirle Erivan Guberniyası kuruldu ve Tiflis Guberniyası'ndan ayrıldı. Meğri bölgesi, bu sıralarda Yelizavetpol Guberniyası'nın kontrolüne geçmeden önce bir süreliğine Erivan Guberniyası'na bağlı kaldı.

Erivan Guberniyası, Aleksandropol, Eçmiyazin, Erivan, Nahçıvan, Novo-Bayezet, Surmalu ve Şerur-Daralayaz olmak üzere yedi uyezde ayrılmaktaydı.

1918'de Guberniya'nın topraklarında Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti kuruldu ancak bölgenin Sovyetleştirilmesi ile toprakları Türkiye ve Ermenistan ile Azerbaycan SSC'leri arasında paylaştırıldı.

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Erivan Guberniyası ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Bakü Guberniyası

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Bakü Guberniyası Бакинская губерния** |
| Rus İmparatorluğu guberniyası
 |
|

|  |
| --- |
| **1846–1917** |

 |
|  Arma
 |
| Bakü Guberniyası harita üzerindeBakü Guberniyası
 |
| **Merkez** | Bakü
 |
| **Tarih** |  |
|  - Kuruluş
 | 1846
 |
|  - Kaldırılış
 | 1917
 |
| **Nüfus** |
|  - 1897
 | 789.659
 |
| **Bugün parçası** |  Azerbaycan |

 |

**Bakü Guberniyası** (Rusça: Бакинская губерния *Bakinskaya guberniya*; Azerice: Bakı quberniyası), Rus İmparatorluğu'nun guberniyalarından biriydi. Guberniya, günümüz Azerbaycan'ın doğusunu kapsamaktaydı. Guberniya merkezi Bakü idi.

Guberniya, 1846 yılında Şamahı Guberniyası adıyla kurulmuş olup 1859'da Şamahı Depremi'nin ardından guberniyanın merkezi Bakü'ye taşındı. 1917 yılında Şubat Devrimi'nin ardından bağımsızlığını ilan eden Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti'ne bağlandı.

## İdari bölümler

Bakü Guberniyası, Bakü, Cevat, Göyçay, Guba, Lenkeran ve Şamahı olmak üzere altı uyezde ayrılmaktaydı.

## Ayrıca bakınız

* Müseyib Bey Ahicanov

## Kaynakça

Wikimedia Commons'ta Bakü Guberniyası ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.
# Zakatala (okrug)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Zakatala Okrugu Закатальский округ** |
| Rus İmparatorluğu okrugu
 |
|

|  |
| --- |
| **1859–1917** |

 |
|  Arma
 |
| **Merkez** | Zakatala
 |
| **Tarih** |  |
|  - Kuruluş
 | 1859
 |
|  - Kaldırılış
 | 1917
 |
| **Nüfus** |
|  - 1897
 | 82.224
 |
| **Bugün parçası** |  Azerbaycan |

 |

**Zakatala Okrugu** (Rusça: Закатальский округ *Zakatalski okrug*; Azerice: Zaqatala dairəsi), Rus İmparatorluğu'nun Tiflis Guberniyası'na bağlı bir okrug idi. Okrug, günümüz Zakatala Rayonu ve çevresini kapsamaktaydı. Okrugun merkezi Zakatala idi.

## İdari bölümler

Zakatala Okrugu, Aliabad, Balaken, Car ve Gah olmak üzere dört bölüme ayrılmaktaydı.

## Kaynakça
# Yelizavetpol Guberniyası

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| **Елизаветпольская губерния Yelizavetpol Guberniyası** |
| Rusya İmparatorluğu Guberniyası
 |
|

|  |
| --- |
| **1868–1917** |

 |
|  Arma
 |
| **Merkez** | Yelizavetpol
 |
| **Tarih** |  |
|  - Kuruluş
 | 1868
 |
|  - Kaldırılış
 | 1917
 |
| **Yüzölçümü** |
|  - 1897
 | 44.136 km2 (17.041 sq mi) |
| **Nüfus** |
|  - 1897
 | 878.415
 |
|      Yoğunluk
 | 19,9 /km2  (51,5 /sq mi)
 |

 |

**Yelizavetpol Guberniyası** (Azerice: Yelizavetpol quberniyası) (Rusça: Елизаветпольская губерния), bir Rus İmparatorluğu guberniyası. Merkezi Yelizavetpol'dür (1805–1918 yılları arası Gence'nin resmî adı).

## Tarihi

Yelizavetpol Guberniyası, 1868 yılında Bakü Guberniyası ve Tiflis Guberniyası topraklarının bir kısmı üzerinde kurulmuştur. Guberniya'nın toprakları eski Gence Hanlığı, Şeki Hanlığı ve Karabağ Hanlığı topraklarını içine almıştır.

1905 yılından itibaren bölgedeki etnik Ermeniler, bölgenin dağlık bölgelerini (özellikle Dağlık Karabağ) bölme girişimlerinde bulunmuşlardır. Bu mıntıkadaki nüfusun % 70'ini Ermeniler oluşturmuştur. Her ne kadar bu plan Rus genel valisi tarafından sonunda kabul edilse de asla gerçekleşmemiştir.

1918 yılında Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti'nin kurulmasıyla Yelizavetpol Guberniyası'nın adı Gence Guberniyası olarak değiştirilmiştir. Guberniya yönetimi 1920'li yılların başında kaldırılmıştır.

Bugün, eski Yelizavetpol Guberniyası'nın toprakları Azerbaycan'ın batısında ve Ermenistan'ın komşu bölgelerini kapsamaktadır.

## Nüfus

Yelizavetpol Guberniyası'nın 1872 - 1915 yılları arasındaki nüfus gelişimi

| Tarih | 1872-1874 | 1883-1884 | 1886 | 1894 | 1897 | 1915
 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nüfus | 593.800 | 621.300 | 728,943 | 856.700 | 878,415 | 1.243.50
 |

## İdari bölümler

Guberniya 8 uyezdden oluşmaktadır:

| No
 | Uyezd
 | Merkez
 |
| --- | --- | --- |
| 1
 | Yelizavetpol (Елизаветпольский уезд)
 | Yelizavetpol
 |
| 2
 | Areş (Арешский уезд)
 | Ağdaş
 |
| 3
 | Nuha (Нухинский уезд)
 | Şeki
 |
| 4
 | Qazax (Казахский уезд)
 | Qazax
 |
| 5
 | Cevanşir (Джеванширский уезд)
 | Terter
 |
| 6
 | Kariagino (Карягинский уезд)
 | Kariagino
 |
| 7
 | Zangezur (Зангезурский уезд)
 | Goris
 |
| 8
 | Şuşa (Шушинский уезд)
 | Şuşa
 |

## Ayrıca bakınız

## Notlar