Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Güney Kafkasya

ABD Dışişleri Bakanlığının 1994'te hazırladığı "Kafkasya Bölgesi" haritası
**Güney Kafkasya**, **Transkafkasya** veya **Kafkasardı** (Azerice: *Cənubi Qafqaz*, *Zaqafqaziya*, Gürcüce: სამხრეთი კავკასია *Samhreti Kavkasia*, (Ermenice: Անդրկովկազ *Andrkovkaz*), bugünkü Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan devletlerini kapsayan, İran, Rusya ve Türkiye arasında, Büyük Kafkas Sıradağlarının güneyinde yer alan coğrafi-siyasi bölge. Doğu Avrupa'da yer alan Azerbaycan'ın Kuzeydoğu kesimi dışında, Güney Kafkasya'nın çoğu coğrafi olarak Güneybatı Asya'da yerleşmektedir. Buna rağmen siyasi açıdan bölge tamamen Doğu Avrupa'nın hissesi olarak tanınmaktadır.

## Tarihçe

Güney Kafkasya bölgesi tarihen siyasi, dinî ve medeni mücadelelerin alanı olmuştur. Bölgenin eski devletleri içinde Albanya, Ermenistan ve İberya krallıkları yer almaktadır. Bu krallıklar daha sonra Ahameniş İmparatorluğu, Part İmparatorluğu ve Sasani İmparatorluğu'na birleştirilmişler. Sonuçta, önce Zerdüştlük sonra da Hristiyanlık bölgede egemen dinler olmuşlardır.

7. yüzyılda bölgeyi Hilâfet'in ele geçirmesi ile Güney Kafkasya'da İslam yayılmaya başlamıştır. Sonraki yüzyıllar içinde Selçuklu Hanedanının, Moğolların ve Türk hanlıklarının egemenliğinde olan bölge, 1501'de Safevî Devleti'nin yönetimine geçmiştir. 17. yüzyıldaki kısa süreli Osmanlı egemenliği dışında, 18. yüzyılın ortalarına kadar bölge genel olarak Safevî egemenliğinde kalmıştır.

1736'da Safevî Devleti'nin çöküşünden sonra, sembolik olarak İran yönetiminde olan Güney Kafkasya'nın güney kesiminde fiilen bağımsız Türk hanlıkları kurulmuştur. 19. yüzyılın başında gerçekleşen iki Rus-İran savaşının sonucunda, Güney Kafkasya tamamen Rus İmparatorluğu tarafından ilhak edilmiştir.

## Demografik yapısı

Güney Kafkasya birçok kavimin geçiş noktası olduğu için farklı kültür ve etnik kökende kavimler bölgeye yerleşmişlerdir. Bölge halkları, bölgenin dağlık oluşundan ötürü kültürel olarak birbirlerinden izole olmuştur.

| Güney Kafkasya'nın Demografik Yapısı
 |
| --- |
| **Azerbaycan** |
| Nüfus
 | 10.000.000(2019)
 |
| Etnik Gruplar
 | %90 Azerbaycanlı, %2,5 Rus, %2 Ermeni, %3,3 Lezgi ve Dağıstanlı, %2,2 Diğer
 |
| Dini Gruplar
 | %93 Müslüman, %2,5 Rus Ortodoks, %2,3 Ermeni Ortodoks, %2,2 Diğer
 |
| **Gürcistan** |
| Nüfus
 | 4.504.000 (2014)
 |
| Etnik Gruplar
 | %83,7 Gürcü, %6,5 Azerbaycanlı, %1.5 Rus, %0,8 Oset, %0,4 Rum, %0,2 Ukraynalı
 |
| Dini Gruplar
 | %65 Gürcü Ortodoks, %11 Müslüman, %10 Rus Ortodoks, %8 Ermeni Ortodoks, %6 Diğerleri
 |
| **Ermenistan** |
| Nüfus
 | 3.006.000 (2014)
 |
| Etnik Gruplar
 | %93 Ermeni, %2 Rus, %2 Yezidi Kürt, %3 Azerbaycanlı
 |
| Dini Gruplar
 | %94 Ermeni Ortodoks, %4 Diğer Hristiyan, %2 Yezidi
 |
| Tablo.1
 |

## Ayrıca bakınız

* Kuzey Kafkasya

## Kaynakça
# Tervel

| Tervel Bulgarca: Тервел |
| --- |
| *Tuna Bulgar Hanı* |
| Hüküm süresi | 700 – 721 |
| Önce gelen | Asparuh |
| Sonra gelen | Kormesiy |
| Doğum | 675  |
| Ölüm | 721 |
| Çocuk(lar)ı | Telerig |
| Hanedan | Tuğluk uruğu |
| Babası | Asparuh |

**Tervel** (Bulgarca: Тервел), 700-721 yılları arasında hüküm süren Tuna Bulgar Devleti hanı. Asparuh'un oğludur ve onun ölmesi üzerine han olmuştur. 717-718 yıllarındaki Arapların İstanbul Kuşatması'nda Araplara karşı başarı kazandığı için, *Avrupa'nın kurtarıcısı* unvanıyla anılmıştır.

Tervel Han, II. Justinianos'un ölümünden sonra Trakya'yı istila etti ve İstanbul surları yakınına gelerek bölgeyi yağmaladı. Tervel Han Bizans imparatoru III. Theodosios'la 716 yılında Tuna Bulgar Devleti'yle Bizans arasındaki sınırı belirleyen bir barış antlaşması yaptı. Buna göre iki devlet arasındaki sınır; Kuzey Trakya'dan (yani Burgaz Körfezi'nden) başlayarak Edirne-Filibe yolunun Meriç nehriyle kesiştiği hat oluyordu. Bu şekilde Bulgar Krallığı, güney sınırı bakımından Trakya Ovası'na doğru genişlemiştir. Ayrıca bu antlaşma ile Bizans, Bulgarlara 30 lidre altın değerinde yıllık haraç ödemeyi kabul etmiş ve iki devlet siyasi mültecilerini birbirine teslim etmeyi taahhüt etmiştir. İki devlet arasındaki ticari ilişkiler de yine bu anlaşmayla belirlenmiştir. Tervel Han'ın 721 yılından sonraki faaliyetleri hakkında bilgi yoktur. Bu yüzden de onun bu tarihe kadar hüküm sürdüğü kabul edilmektedir.

## Ayrıca bakınız

* Tuna Bulgar Devleti
* Bulgar hükümdarların listesi

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Rulers of Bulgaria - Tervel

| Resmî unvanlar
 |
| --- |
| Önce gelen: **Asparuh** |  **Tuna Bulgar Hanı** 700 - 721
 | Sonra gelen: **Kormesiy** |
# I. İgor (Kiev büyük knezi)

| I. İgor (Kiev büyük knezi) |
| --- |
| Radziwiłł Vakayinamesi tasvir edilen I. İgor |
| Kiev knezi |
| Hüküm süresi | 914 – 945 |
| Önce gelen | Oleg (Novgorod knezi) |
| Sonra gelen | Olga (Kiev prensesi) |
|  |
| Doğum | 877 (878 veya 888) |
| Ölüm | 945 Korosten |
| Çocuk(lar)ı | I. Svyatoslav (Kiev büyük knezi) |
| Hanedan | Rurik Hanedanı |
| Babası | Rurik |
| Annesi | Efanda |

**I. İgor** (Ukraynaca: Ігор Рюрикович, Rusça: Игорь Рюрикович) (d. 878 – ö. 945); 914-945 yılları arasında Kiev knezi.

9. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Ruslar, Hazar ülkesinde özellikle ticari alanda etkili olmaya başlamışlardır.

Hazar hakanı ülkesindeki Hristiyanları takibe başlamış, bunu duyan I. Romanos da Kiev Knezi I. İgor ile anlaşarak onu Hazarlara karşı bir sefer düzenlemeye ikna etmiştir. Bir süre sonra Bizans-Hazar ilişkileri daha da bozulmuş ve Bizans; Uz, Peçenek, As ve Alan kabileleriyle anlaşarak onları Hazarlara karşı saldırtmışsa da Hazarlar bu saldırıları geri püskürtmüşlerdir.

## Ayrıca bakınız

* Rus hükümdarları listesi

## Kaynakça

* Artamonov, Mikhail *Istoriya Khazar*. Leningrad, 1962.
* Barthold, W.. "Khazar". *Encyclopaedia of Islam* (Brill Online). Eds.: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 1996.
* Kafesoğlu, İbrahim. *Türk Millî Kültürü*, Ötüken Neşriyat, İstanbul, 1999. ISBN 9754372366
* Subtelny, Orest. *Ukraine: A History*. Toronto: University of Toronto Press, 1988. ISBN 0-8020-5808-6
* Togan, Zeki Velidi. Hazarlar md. İslam Ansiklopedisi, Cilt V, İstanbul, 1970

### Dipnotlar

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta I. İgor (Kiev büyük knezi) ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Icon of Prince Igor of Kiev, Holy Orthodox Church in North America
* Новгородская первая летопись старшего и младшего изводов. — М.-Л.: «Издательство Академии Наук СССР», 1950. — 659 с. //«Ізборник». Історія України IX-XVIII4 Ağustos 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* Ипатьевский список «Повести временных лет»//«Ізборник». Історія України IX-XVIII 5 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **Oleg** | **Kiev Büyük Prensi Kiev Knezliği** 914 - 945
 | Sonra gelen: **Olga** |
# Uzlar

**Uzlar,** Orta Çağ'da Doğu Avrupa'da yaşayan bir Türk topluluğudur. Rus kroniklerinde *Tork* olarak bilinmektedirler. Orta Çağ Türk halklarının çoğu gibi Uzlar da Tengricilik inancına sahiptir.

## Erken Dönem

Uzların kökeni Hazar Denizi'nin doğusunda yer alan Oğuz Yabgu Devleti'ne (750-1055) kadar uzanmaktadır. Oğuz Devleti, Hazar Kağanlığı'nın batı ve kuzeyinde komşusuydu. Oğuz-Hazar ilişkileri istikrarlı değildi. Oğuz Devleti, güçlü Hazar Kağanlığının kimi zaman müttefiki, kimi zaman düşmanı olmuştur. 10. yüzyılda bir grup Oğuz, Hazar ordusunda savaştı. Selçuk Bey'in babası Dukak da bunlardan biridir. Esas olarak rakip Türk kavmi olan Peçeneklere karşı savaşmışlardır. Hazar Kağanlığı dağıldıktan sonra, doğudan gelen Kıpçak akınları nedeniyle batıya doğru hareket etmek zorunda kaldılar.

## Sonraki yıllar

1054 yılında Dinyeper nehri civarına yerleştiler. Ancak beş yıl sonra Kiev Rusları tarafından yenilgiye uğratıldılar. Daha sonra batıya, Tuna Nehri'ne doğru ilerlediler ve 1065 yılında eski düşmanları Peçenekler tarafından püskürtüldüler. 1065'ten sonra Bizans İmparatorluğu'na ve Rus prenslerine bağlılıklarını bildirdiler. Çoğunluğu Hristiyanlığa geçti. Bizans İmparatorluğu'nda asker olarak görev yaptılar. 1071 yılında Bizanslılar ile Selçuklular arasında yapılan Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusunun sağ kanadında görev aldılar. Ancak bazı rivayetlere göre taraf değiştirip Selçukluların zaferine katkıda bulunmuşlardır.

Uzlar, genel olarak Türkmenler ve Müslüman Oğuz Türklerinin içinde asimile olarak Marmara, Batı Karadeniz, Orta Karadeniz, Orta Anadolu ve Trakya'ya yerleşmişlerdir.

## Sonrası

Vasily Radlov da dahil olmak üzere bazı Türkologlar, Gagauz halkının ve bazı Manav halkının Uzların soyundan geldiğini ileri sürmüşlerdir. Bu görüşe göre Gagauz adının kökeni *Gök Oğuz'dur* . Ancak bu görüş diğer bilim insanları tarafından genel olarak kabul görmemektedir.

## Kaynakça
# Polyanlar

**Polyanlar** iki farklı kabile için kullanılır:

* Polyanlar (doğu): Dinyeper Nehri boyunca yaşamış bir kabile.
* Polyanlar (batı): Bugünkü Polonya'nın batısında yer alan Warta bölgesinde yaşamış bir kabile. Bu kabile bugünkü Polonya'yı oluşturmak için tüm kabileleri Piast Hanedanlığı döneminde birleştirmiştir.
# Æsir

Æsir soyunun lideri Odin
**Aesir** (İskandinav dillerinde **Æsir**); İskandinav mitolojisinde başlıca tanrı topluluğunun genel adı. Diğer topluluğun adı Vanir'dir ve Odin'le birlikte ölümlü insanların hayatlarını yönetirler. Asgard'da yaşarlar. Tanrılar güçlü, güzel ve normal insanlardan daha iridirler. İnsanlardan uzun yaşarlar ama ölümsüz değillerdir. Her tanrı değişik alanlarda bilgiye sahiptir. İyi, sıcakkanlı ve yardımseverdirler. Asgard'da çok uzun süreden beri yaşayan Vanir'ler de Æsir tanrıları arasında sayılırlar.

Aesir (*Æsir*), Büyük İskandinav tanrıların oluşturduğu soydur. Bu soyun lideri Odin'dir. Odin ile birlikte Asgard'da yaşarlar. Asgard'da yaşayan ölümlüleri ve diğer vanir soyundan gelen tanrıları yönetirler. Aesir (Æsir) kelimesinin, tanrı anlamına gelen eski Töton kelimesi Ase'den geldiği düşünülmektedir.

## Tanrılar

* Odin - *Æsir'in efendisi. Bilgelik ve savaş tanrısı. Eşi: Frigg.*
* Thor - *Gökgürültüsü, yıldırım ve savaş tanrısı. Eşi: Sif.*
* Loki - *Düzenbaz, yaramazlık, sorun ve ateş tanrısı. Eşi: Sigyn*
* Frey - (Vanir)*Bereket ve erkeklik gücü tanrısı. Eşi: Gerd*
* Tyr - *Savaş ve savaşçı tanrısı.*
* Heimdall - *Işığın, şafağın tanrısı.Asgard'ın koruyucusu.*
* Balder - *Aydınlık, barış, güzellik, yeniden doğum ve adalet tanrısı. Eşi: Nanna*
* Ull - *Beceri, av ve duello tanrısı. Sif'in oğlu.*
* Bragi - *Şiir ve şairlerin tanrısı. Eşi: Idunn*
* Vali - *İntikam tanrısı. Odin'in oğlu*
* Vili - *Üç yaratılış tanrısından biri. Odin ve Ve'nin kardeşi.*
* Ve - *Üç yaratılış tanrısından biri. Odin ve Vili'nin kardeşi.*
* Njord - (Vanir)*Deniz, rüzgâr, balık ve bolluk tanrısı.*
* Vidar- *Sessizliğin ve intikamın tanrısıdır. Dev Grid ve Odin'in oğlu.*
* Forseti - *Adalet, barış ve doğruluk tanrısı. Balder'in ve Nanna'ın oğlu.*
* Hermod - *Odin'in oğlu.*
* Hod - *karanlığın ve kışın kör tanrısı.*
* Hoenir - *Sessiz tanrı.*
* Meili - *Thor'un kardeşi.*

## Tanrıçalar

*Asynjur* da denilen Æsir tanrıçalarına Asgard'da yaşayan vanir tanrıçaları ve dişi devler de dahil edilmektedir. Tanrıçaların bir kısmı Æsir tanrılarıyla evlidir, geri kalanların da kendilerine özgü başka rolleri vardır.

* Frigg - *Evlilik ve annelik tanrıçası. Eşi: Odin*
* Freyja - (Vanir)*Bereket, sağlık, aşk, güzellik, sihir, kehanet, savaş, çarpışma ve ölüm tanrıçası. Eşi: Od*
* Sif - *Thor'un karısı.*
* Hel - *İskandinav mitolojisindeki yeraltı diyarı Hel'in kraliçesi.*
* Idunn - *Gençlik tanrıçası. Gençlik elmasının koruyucusudur. Eşi: Bragi.*
* Nanna - *Balder'in karısı ve Forseti'nin annesi.*
* Skadi - (Dev)*Kış tanrıçası Njord'ün eski karısı.*

## Kaynakça

## Ayrıca bakınız

* Asar
# Severyanlar

8. ve 9. yüzyılda Doğu Slav kabilelerinin yaşadığı Avrupa toprakları
**Severyanlar**, eskiden Dinyeper Nehri'nin doğusundaki Desna, Seym ve Sula nehirlerinde yaşayan Doğu Slav kabilesi. 8. ile 11. yüzyıllarda faaliyet göstermişlerdir.

Severyan adının nereden geldiği konusu tartışmalıdır. Rusçada "kuzey" anlamına gelen *sěver* adlı bir kelime bulunmasına rağmen, Severyanlar hiçbir zaman Slavların kuzeydeki kabilelerinden biri olmamıştır. Kabilenin kuzeyinde Vyatiçler ve Radimiçler, batısında Derevliyanlar ve Polyanlar, doğusunda ve güneyinde ise Donets Nehri bulunmaktaydı.

Yıllıklarda, 859 yılındaki Hazar Kağanlığı ile Rus kabileleri arasındaki olaylar: "Hazarlar, Rus kabileleri olan Polyan, Severyan ve Vyatiçler'den her ev başına bir sincap kürkü ile gümüş para aldılar." şeklinde geçmektedir. Rurik'in yerine geçen Novgorod Knezi Oleg bu duruma bir son vermek için 884 yılında Severyanların üzerine gidip, onların Hazarlara vergi ödemelerini istemediğini söylemiştir.

## Ayrıca bakınız

* Doğu Slavlar

## Kaynakça
# Radimiçler

**Radimiçler** (Beyaz Rusça: *Радзiмiчы*; Rusça: *Радимичи*; Ukraynaca: *Радимичі*), 1. binyılın sonlarında Yukarı Dinyeper Nehri'nin doğusundaki Soj Nehri boylarında yaşayan Doğu Slav kabilesi. 9. yüzyılın ortalarında Hazar Kağanlığı'na vergi veren bu kabile, 885'te Novgorod Knezi Oleg'in egemenliği altına girdi ve Kiev Knezliği'ne bağlandı. Radimiçler, 907'de Oleg'in Bizans İmparatorluğu'yla yaptığı ve Rus galibiyetiyle sonuçlanan savaşta Kiev Kneziliği ordusunda görev aldı.

Radimiçlerden tarih vesikalarında en son 1169 yılında söz edilmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Doğu Slavlar

## Kaynakça

* Büyük Sovyet Ansiklopedisi, 1969–1978.
# Vyatiçler

Vyatichi kabileleri, I. Svyatoslav'a (966) haraç öderken. Radziwiłł Vakayinamesi'nden minyatür, 15. yüzyılın sonları.
**Vyatiçler** (Rusça: вя́тичи), Oka Nehri havzasında ve Yukarı Don vadisinde yaşayan Doğu Slav kabilesi. Kaynaklara göre, kabilenin adı eski lideri "*Vyatko*"dan gelmektedir.

Vyatiçlerin uzun yıllar "kral" ya da "prens" adı verilen bir yöneticisi olmadığından sosyal yapıları demokrasi ve özerklik kavramlarıyla birlikte tanımlanmıştır. Yıllıklarda, 859 yılındaki Hazar Kağanlığı ile Rus kabileleri arasındaki olaylar: "Hazarlar, Rus kabileleri olan Polyan, Severyan ve Vyatiçler'den her ev başına bir sincap kürkü ile gümüş para aldılar." şeklinde geçmektedir. 966'da Kiev Büyük Knezi I. Svyatoslav tarafından üzerindeki Hazar egemenliği kaldırılmıştır.

## Ayrıca bakınız

* Doğu Slavlar

## Kaynakça
# Taberistan

*Taberistan* bölgesinin yaklaşık sınırlarını gösteren harita.
VII - VIII. yüzyıla ait Taberistan'da bulunan gümüş yaldızlı tabak.
**Taberistan** (Farsça: تبرستان), şimdiki Mazenderan, Gülistan ve Gilan eyaletlerini içine alan İran'daki tarihi bölge. Hyrkania adlı tarihsel bölgeden farkı, Türkmenistan'ın Hazar Denizi kıyılarını sınırları içine almamasıdır. Ancak yine de, bazı kaynaklar tarafından Hyrkania ile aynı yer olduğu belirtilmekle beraber bu konuda bir kesinlik yoktur.

Mazenderan'da bulunan altın kap.
## Kaynakça

* MUHAMMAD B. EL-HASAN B. İSFENDİYAR, Taberistan tarihi (İngilizce)
* Sembol (İngilizce)
* İslam fetihleri27 Eylül 2007 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
* Genealogy of Sokhrayans dynasty (İngilizce)
# Kerç Boğazı

| Kerç Boğazı

---

Rusça: Керченский пролив

Ukraynaca: Керченська протока |
| --- |
| Kerç BoğazıKerç BoğazıUkrayna Kırım Özerk Cumhuriyeti haritasında gösterAvrupa haritasında gösterTümünü göster |
| Genel Bilgiler |
| Ülke(ler) | Ukrayna, Rusya |
| Ada(lar) | Tusla adası |
| Yerleşim(ler) (sahil) | Kerç |
| Ayırdığı topraklar | Kırım← →Taman Yarımadası |
|  |
| Tür | Boğaz |
| Bağladığı sular | Azak Denizi→ ←Karadeniz |
| Uzunluk | 40 km (25 mi) |
| En derin noktası | 18 m (59 ft) |
| Wikimedia Commons |
| Wikimedia | © OpenStreetMap |

Kerç Boğazı
**Kerç Boğazı** (Rusça: Керченский пролив, Ukraynaca: Керченська протока, Kırım Tatarcası: Keriç boğazı; Adigece: Хы Т1уалэ]). Karadeniz ile Azak Denizi'ni birleştiren deniz geçidi, boğaz. Stratejik bir geçiş noktası olarak, hem ticaret gemileri hem de bölgesel ulaşım açısından büyük bir öneme sahiptir. Bu boğaz, uluslararası deniz taşımacılığında önemli bir rota olarak kullanılmaktadır.

İlk ve Orta Çağ boyunca, su yollarını birleştiren önemli bir ticari yol işlevi görmüştür. MÖ 8. yüzyıldan başlayarak, Kerç Boğazının iki yakası boyunca Grek ticaret kentleri (koloniler) kurulmuştur. Bunların en önemlileri boğazın batı yakasında bulunan ve Bosporos Krallığı'nın başkenti de olan Panticapaeum ile güneyindeki Nymphaion, doğu yakasında da Phanagoria ve Hermonassa idi.

Kerç Boğazı, daha sonra birçok kez el değiştirdi. 1783'te Kırım Hanlığı'nın lağvedilip topraklarının Rusya'ya ilhak edilmesi sonucu, tamamıyla Rus denetimine girdi. Sovyetler döneminde, Rus SFS Cumhuriyetine bağlı bir oblast olan Kırım, 1954'te Ukrayna SSC'ye verildi. 1991 yılı sonunda Sovyetler'in dağılması üzerine, Kerç Boğazının batı yakası Ukrayna, doğu yakası da Rusya Federasyonu sınırları içinde kaldı. 2014'te Rusya'nın Kırım'ı ilhakı sonucu boğazın kontrolü tekrar Rusya'ya geçti.

## Ayrıca bakınız

* Türk Boğazları

## Kaynakça

## Dış bağlantılar
# I. Svyatopolk (Kiev büyük knezi)

| I. Svyatopolk |
| --- |
|  |
| Rus Büyük Prensi |
| Hüküm süresi | 1015-1019 |
| Önce gelen | I. Vladimir |
| Sonra gelen | I. Yaroslav |
|  |
| Doğum | y. 980 |
| Ölüm | 1019 (yaklaşık 39 yaşında) |
|

| Tam adı |
| --- |
| Sviatopolk Vladimirovich |

 |
| Hanedan | Rurikidler |
| İmza |  |

**I. Svyatopolk** (*Lanetli Syyatopolk*) (Ukraynaca: Святополк Окаяний, Rusça: Святополк Окаянный) (d. 980 – ö. 1019); 1015-1019 yılları arasında Kiev knezi.

980 yılında henüz 30 yaşında iken öldürülen babası I. Yaropolk'un yerine 22 yaşındaki amcası I. Vladimir tahta geçmişti. Yaropolk'un öldürüldüğü yıl doğan oğlu **I. Svyatopolk** yeni doğmuştu. Svyatopolk tahta geçmek için 35 yaşına kadar bekledi ve 1015 yılında taç giydi.

1016-1019 yılları arasında Bizans'la iş birliği yapan Ruslar, Hazarların Tmutarakan'daki Hazar topraklarına saldırmışlar ve Tmutarakan ile civar topraklar, Bizans imparatoru II. Bazil'in gönderdiği donanmanın yardımıyla Kiev Knezi I. Svyatopolk tarafından zaptedilmiştir. Bu savaşta, Hazarların son hakanı olan Georgius Tzul esir edilmiştir.

## Ayrıca bakınız

* Rus hükümdarları listesi

## Kaynakça

* Parkomenko V.A. *У истоков русской государственности*. Leningrad, 1924.
* Petrukhin V.Ya. "Князь Олег, Хелгу Кембриджского документа и русский княжеский род". *Древнейшие государства Восточной Европы*. 1998. Памяти А.П. Новосельцева. Moscow, Russian Academy of Sciences, 2000: 222-230.
* Barthold, W.. "Khazar". *Encyclopaedia of Islam* (Brill Online). Eds.: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 1996.

## Dış bağlantılar

* Святополк Окаянный\\проект «Хронос» 17 Eylül 2009 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Rusça)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Önce gelen: **I. Vladimir** |  **Kiev Büyük Prensi Kiev Knezliği** 1015 - 1019
 | Sonra gelen: **I. Yaroslav** |
# Mstislav (knez)

**Çernigov Knezi Mstislav** (Ukraynaca: Мстислав Володимирович Хоробрий) (d. ? - ö. 1036), Kiev Knezi I. Vladimir'in oğludur, Kiev Knezi I. Yaroslav ise ağabeyidir.

Babası ve ailesi vaftiz edilirken 10 yaşlarındaydı. Vaftizi sırasında ilk Bizans imparatoru olan Konstantin'in adını alan Mstislav, Tmutarakan'ı idare etmesi için Karadeniz civarına yollandı. Bizans İmparatorluğu'yla ilişkileri çoğunlukla samimi olarak kaldı. 1016'da Hazar Kağanlığı'na ait kalan son Hazar kalelerine baskın düzenleyerek, hem kaleleri hem de son Hazar kağanı Georgius Tzul'u esir aldı ve böylece Tmutarakan'ın da knezi oldu. Bu baskında, Bizans imparatoru II. Basileios'un yolladığı kuvvetler sayesinde Kiev Knezliği'nin Kırım ve çevresindeki otoritesi sağlamlaştırıldı. 1022'de Rededey ile güreşen Mstislav, iki yıl sonra ağabeyi I. Yaroslav Kiev'in dışındayken knezliğe önderlik etti ve kalan Hazar boylarını itaat altına almak için çeşitli saldırılar düzenledi. I. Yaroslav'la knezlik için bir sürtüşme yaşamaları üzerine, Kiev Knezliği Mstislav'a batı bölgelerinin idaresini verdi ve Mstislav da başkenti olarak Çernihiv (Çernigov) şehrini seçti. 1031'de her iki kardeş de, Galiçya seferine çıktı. Daha sonra aynı yıl, Mstislav filosuna Alanlar da katıldı.

## Ayrıca bakınız

* Rus hükümdarları listesi

## Kaynakça

* Dvornik, Francis *Les Slaves histoire, civilisation de l'Antiquité aux débuts de l'Époque contemporaine*. La Russie de Kiev, pages 171 à 228. Éditions DU SEUIL Paris, 1970
* Parkomenko V.A. *У истоков русской государственности*. Leningrad, 1924.
* Petrukhin V.Ya. "Князь Олег, Хелгу Кембриджского документа и русский княжеский род". *Древнейшие государства Восточной Европы*. 1998. Памяти А.П. Новосельцева. Moscow, Russian Academy of Sciences, 2000: 222-230.
* Barthold, W.. "Khazar". *Encyclopaedia of Islam* (Brill Online). Eds.: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Brill, 1996.

## Dış bağlantılar

* Мстислав Владимирович Храбрый5 Ekim 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.(Rusça)
# İbn Fadlan

| İbn Fadlan أحمد إبن فضلان إبن ألعباس إبن راشد إبن حماد |
| --- |
| Doğum | 877 |
| Ölüm | 960 |
|  |

**İbn Fadlan** (877 - 960), 10. yüzyılda yaşamış bir Arap din bilgini ve gezginidir.

## Elçilik

Abbasi halifesi Muktedir’in 921’de İdil Ön Bulgarları hükümdarı Almış Han'a gönderdiği heyette yer aldı. Görevi, oradaki Müslüman bilginleri denetlemek, halifenin mektup ve armağanlarını sunmaktı. Önemli bir diplomat ve dikkatli bir gezgin olarak kabul edilen İbn Fadlan, bu yolculuğunu 'Rihla' (Seyahatname) ve (**كتاب إلى ملك الصقالبة**; *Kitāb ilā Malik al-Saqāliba*) adlı ünlü yapıtında anlatmıştır.

İbn Fadlan, daha sonra Bulgar (*Bolğar*) kentine gelince, Wisu (ya da Isu şimdiki Perm Kray) bölgesine kısa bir gezi yapar, orada İdil Ön Bulgarları (*Volga Ön Bulgarları*) ile Komilerin (*yerel bir Fin kabile*) aralarında ticaret yaptıklarını izlemiştir. İbn Fadlan'ın Bağdat'a dönüş güzergahı belli değildir.

## Eseri

* **كتاب إلى ملك الصقالبة**, *Kitāb ilā Malik al-Saqāliba*

Bu kitabında, Volga Ön Bulgarlar'nın ülkesi ve halkına ilişkin gözlemleri yanı sıra, yolculuğu sırasında gördüğü yerler ve halklarla ilgili önemli bilgiler de aktarmıştır. Bunlar arasında, Oğuzlar, Başkırtlar, Ön Bulgarlar ve Peçenekler ve Tatarlar da vardır. Maveraünnehir’de henüz devlet öncesi bir düzende yaşamakta olan Türklere (Oğuzlara) ilişkin gözlemler yapmıştır.

Bu gezi yazısı, Başkir Türkolog Ahmed Zeki Velidi Togan tarafından 1923 yılında İran'nın kuzeydoğusundaki Meşhed (Farsça: **مشهد** Mashhad) kentinde bir kütüphanede eksik bir çeviri yazı olarak bulunmuştur.

İbn Fadlan'ın yapıtı 1975 yılında "İbn Fazlan Seyahatnamesi" adı ile Bedir Yayınevi tarafından basılmıştır

Bir Arap Televizyon yayımcısı İbn Fadlan Seyahatnamesi'ni dizi halinde *The Roof of the World* veya *Saqf al-Alam* (Arapça: **سقف العالم‎**) adıyla 2007 yılında yayınlamıştır.

İbn Fadlan'nın bir el yazması (10 yy.)
## İlgili Filmler

* '13. Savaşçı (*İngilizce: The 13th Warrior*)' (1999), Fragman24 Aralık 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Michael Crichton'un *Eaters of the Dead* romanından.)

## Ayrıca bakınız

* İbn el-Fakih el-Hamadani
* Abu Dulaf Misar ibn Muhalhil

## Notlar

## Kaynakça

* Carl Brockelmann: *Geschichte der arabischen Litteratur.* Zweite den Supplementbänden angepasste Auflage. Brill, Leiden 1943. Band 1, sayfa 261
* *Collection of Geographical Works by Ibn al-Faqih, Ibn Fadlan, Abu Dulaf Al-Khazraji*, Fuat Sezgin, Frankfurt am Main, 1987
* M. Canard: *Ibn Faḍlān*. In: Encyclopedia of Islam. Leiden 2003. III:759a.
* A. Zeki Velidi Togan: *Ibn Fadlan's Reisebericht*. *Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes*. Band 24, Nr. 3, Leipzig 1939.

## Dış bağlantılar

* İbn Fadlan, Seyahatname (Türkçe)
* James E. Montgomery: *Ibn Faḍlān and the Rūsiyyah*, In: *Journal of Arabic and Islamic Studies*, 3 (2000). (İngilizce)
# Tudun

**Tudun**, eski Türk bölgesel yöneticilerine verilen ünvandır. Avar, Göktürk ve kadim Bulgarların kullandığı bu ünvan günümüzün valileri ile örneklenebilir. Tudun imparatorluk hükûmetinin temsilcisi, bir yönetici ve bir diplomat olarak her üç işlevi de görebilirdi. Tudun, merkezdeki kağana bağlı olarak iş görürdü ve ondan icazet almak zorundaydı.