# Türkmenler

Türkmen| 20. Bağımsızlık Günü geçit töreninde geleneksel kostümlü Türkmenler, 2011 |
| Toplam nüfus |
| 9 milyon  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
|  Türkmenistan | 6,120,854 (2022) |
|  İran | 1 milyon |
|  Afganistan | 1 milyon |
|  Özbekistan | 206,189 |
|  Türkiye | 113,762 |
|  Rusya | 41,328 (2021) |
|  Tacikistan | 25.000 |
|  Ukrayna | 7.709 |
|  Pakistan | 166,000 |
|  Amerika Birleşik Devletleri | 5.000 |
|  Azerbaycan | 340 |
| Diller |
| Türkmence |
| Din |
| Ağırlıklı olarak Sünnî İslâm |

**Türkmenler** (Türkmence: Türkmenler, Түркменлер, توركمنلر, [tʏɾkmønˈløɾ]) Orta Asya'da bulunan bir Türk etnik grubudur, ağırlıklı olarak Türkmenistan, kuzey ve kuzeydoğu İran ile kuzeybatı Afganistan bölgelerinde bulunurlar. Özbekistan, Kazakistan ve Kuzey Kafkasya'da (Stavropol Krayı) da oldukça büyük Türkmen grupları bulunur. Türk dillerinin Doğu Oğuz kolunun bir parçası olarak sınıflandırılan Türkmen dilini konuşurlar.

Türkmen kadın (Sergey Prokudin-Gorski, 1911)

## Çağdaş Türkmenler

Modern Türkmenlerin tamamı, Orta Asya'nın büyük bir kesimini içine alan Batı Türkistan yöresindeki Oğuzların soyundan gelmektedirler. Oğuz kabileleri 7. yüzyılda Altay Dağları'ndan Sibirya stepleri üzerinden batıya hareket etmişler ve Güney Rusya ve İdil içlerine kadar girmişlerdir.

## Etimoloji

"Türkmen" kelimesi, İbn Kesir gibi bazı müelliflere göre imanlı Türk anlamına gelir. İranlılar, Müslüman Oğuzları şamancı olanlardan ayırmak için *Türkî iman* (inanmış Türk) demekteydi. Başka kaynaklarda ise, Türklerin şaman geleneklerinden kopup İslamiyete geçmelerinden sonra Araplar tarafından *Terk-i iman* (imanını terk etmiş) yani eski şaman inançlarını terk etmelerinden dolayı bu ismin verildiği söylenir. Bu da süreç içinde Türkman ve nihâyet Türkmen'e çevrilmiştir. Oğuzlar'a "Türkmen" veya "Turkoman" denir. Son zamanlarda Türkmen terimi Müslüman Türk demektir. Fransız Türkolog Jean Deny görüşüne göre ise “*men*” kuvvet ekidir ve Türkmen “*Türkler'in de Türk'ü',* soyca Türk *ya da* soyu Türk *ve* öz be öz Türk*” anlamına gelmektedir.*
Tarihi Türk dili'nde -men eki ile biten sözcüklerle mukayese edildiğinde Türkmen sözcüğünün anlamı hakkında daha netlik kazanıyor. Eski Uygur Türkçesi'nde kölmen: gölcük, su birikintisi anlamındadır. Buradaki -men eki küçüklük ifade eder. Buna dayanarak Türkmen sözünün anlamı Türk'ün küçük topluluğudur.

Türkmen adı Murat İliyev tarafından, Türk men “ben Türküm”, Türk men “Türk insanı”, Tyurkman, Tyurkban > Türkmen “Türkler'in yurdu”, Türk iman > Türkmen “İmanlı Türk”, Tirkeman > Türkmen “ok atıcı halk”, Türkmen “Türklerin esası, hakiki Türk”, Türk-manend > Türkmen “Türk'e benzer” gibi değişik anlamlarında açıklanmıştır.

## Türkmen dili

Türkmence, Türkçenin Oğuz grubundan bir dildir. Dil, Türkmenistan'daki yaklaşık 7 milyon konuşuru ile resmî dil olup, çevresindeki Afganistan ile İran'ın sınır bölgelerinde de konuşulur.

## Genetik

Bayramalı yakınlarında geleneksel kıyafetli Teke Türkmen ailesi (Sergey Prokudin-Gorski, 1911)
Haplogrup Q-M242 genellikle Sibirya, Güneydoğu Asya ve Orta Asya'da bulunur. Bu haplogrup, Türkmenlerde en çok rastlanan baba soyudur.

Viola Grugni *(ve diğerleri)* 2012 yılında yaptığı çalışmasında, İran'ın Gülistan bölgesinden alınan Türkmen örneklerinde Q-M242 haplogrubunun sıklığını %42.6 (29/68) oranında bulmuştur. Di Cristofaro *(ve diğerleri, 2013)*, Cüzcan'dan alınan Türkmen örneklerinde Q-M25 sıklığını %31.1 (23/74), Q-M346 sıklığını %2.7 (2/74) oranında bulmuş ve İran Türkmenlerinde toplamda %33.8 (25/74) Q-M242 YDNA'sının olduğunu tespit etmiştir. 2018 yılında yapılan başka bir araştırma, Türkmenistan Türkmenlerinden alınan örneklerde Q-M25 haplogrubunu %50 (22/44) oranında bulmuştur. Haplogrup Q, en yüksek sıklığa %73 oranında Karakalpakistan Türkmenlerinde (özellikle Yomut boyunda) ulaşmaktadır.

## Resimler

* Yomud Türkmen geleneksel kıyafetleri, Cheliken, 20'ci yy'lın başlarında.
* Geleneksel elbiseli Türkmen kızı.
*

## Ayrıca bakınız

* Kafkas Türkmenleri
* Atal Türkmenleri
* Afganistan Türkmenleri
* Azerbaycan Türkmenleri
* Türkiye Türkmenleri
* Oğuzlar
* Türkler
* Türk dilleri

## Kaynakça