Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kırım Gotları

Kırım Gotları| 15. yy Kırım Got coğrafyası |
|  |
|  |
| Diller |
| Kırım Gotçası |
| Din |
| Hristiyanlık (Çoğunluğu Ortodoks) |

Broş ve tokalar, 3-6. yy, Kerç, Kırım
**Kırım Gotları**, Karadeniz çevresindeki topraklarda, özellikle de Kırım'da, yaşamış olan Got kabilesi. Dilleri olan Kırım Gotçası 17/18. yüzyılda tükenmiştir.

5. yüzyıldan itibaren diğer Got halkları gibi Hıristiyanlaşan Kırım Gotları, 500'lü yıllarda Konstantinopolis'teki Ortodoks Kilisesi'ne tamamen bağlandılar. Hazarlar 787 yılında Güney Kırım'daki *Doros* (şimdiki Mangup) kalesini ele geçirdiler ve böylece Gotların Kırım'daki hâkimiyeti sona erdi.

## Ayrıca bakınız

* Kırım Gotçası
* Ostrogotlar
* Vizigotlar

## Kaynakça

* Heather, Peter. *The Goths*. Blackwell, 1998.
* Heather, Peter and John Matthews. *Goths in the Fourth Century*. Liverpool Univ. Press, 1991.
* Kulikowski, Michael, *Rome's Gothic Wars: From the Third Century to Alaric*. Cambridge Univ. Press, 2006.
* Vasilyev, Aleksandr A. *The Goths in the Crimea*. Cambridge, MA: The Mediaeval Academy of America, 1936.
* Wolfram, Herwig (çv. Thomas J. Dunlap). *History of the Goths*. Univ. of California Press, 1988.
* Фадеева Т. М., Шапошников А. К. Княжество Феодоро и его князья. Симферополь, 2005.

## Dış bağlantılar

* Brief history of Theodoro Principality (Mangup) ENG
# Dağ Yahudileri

Dağ Yahudileri
*Cuhuro*|  |
|  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
|  İsrail | 100.000–140.000 |
|  Rusya | 20.000–40.000 |
|  ABD | 10.000–40.000 |
|  Azerbaycan | 20.000–28.000 |
|  Avrupa Birliği | 3.000–10.000 |
|  Kazakistan | 2.000 |
| Diller |
| Cuhuri, İbranice, Rusça, Azerice |
| Din |
| Yahudilik |

**Dağ Yahudileri** veya **Kafkasya Yahudileri** (ayrıca **Yuhurim** olarak bilinirler; İbranice: יהודי קווקז‎, romanize: *Yehudey Kavkaz* veya יהודי ההרים *Yehudey he-Harim*; Azerice: *Dağ Yəhudiləri*; Rusça: Горские евреи, romanize: Gorskie Yevrei), genelde Azerbaycan ve Dağıstan'da yaşayan Doğu Kafkasyalı Yahudilere denir. Aslında *Kafkas Yahudisi* terimi yanıltıcı olabilir çünkü, her ne kadar Gürcistan Kafkasya bölgesinde bir ülkeyse de *Kafkas Yahudileri* Gürcistan Yahudilerini kapsamaz.

Tatlar ile Dağ Yahudilerinin ilk çağlardan bu yana Kafkasya'da yaşadığına inanılır. İnanışa göre Asurlular tarafından MÖ 722'de sürgüne gönderilen Kayıp On Kabile bir süre sonra güneybatı İran'dan Azerbaycan'a göç etmiştir.

Ruşen Mustafayev'in araştırmasına göre Ermeniler, Dağ Yahudilerine yönelik katliam gerçekleştirmiş; Azerbaycan'daki Dağ Yahudileri ise 1918 yılında çok az bilinen pogrom sırasında Ermenilerce öldürülen 3 bin Azerbaycan Yahudisi için bir anıt inşa etmek amacıyla yardım istemişlerdir.

## Ayrıca bakınız

* Azerbaycan Yahudileri

## Kaynakça
# Mordvinler

Mordvinler|  |
| Toplam nüfus |
| 800,000  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
|  Rusya | 744,237 |
| Diller |
| Erzya dili, Moksha dili ,Rusça |
| Din |
| Ağırlıklı olarak Ortodoks Hristiyanlık, Lütercilik, Malakan ve Süvetler |
| İlgili etnik gruplar |
| Mariler Fin-Ugor kavimleri |

**Mordvinler** (Rusça: Мордва), Mordovya, Ryazan Oblastı ve Tataristan bölgelerinde yaşayan Ural dil ailesine mensup Mordvin dilleri konuşan halk. Mordvinlerin çoğunluğu Ortodoks Hristiyan olmakla birlikte küçük bir kısmı Sunni Müslümandır.

Sovyet Hükümeti 1928'de Mordvinlere bazı özerk haklar verdi ve 1934'ten 1991'e kadar süren, başkenti Saransk olan özerk bir Mordvin cumhuriyeti kuruldu.

Mordvinler diyalekt olarak gruplara ayrılmışlardır: Moksha ve Erzya, bu dilleri konuşanlar birbirlerinden farklı bir etnik kimlik içerisindedirler. "Mordvin" adını bölge dışında yaşayan insanlar kullanır.

## Kaynakça

* "Mordvin | people". *Encyclopedia Britannica* (İngilizce). 6 Eylül 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Ekim 2020.
# Lezgiler

Lezgiler|  |
|  |
|  |
| Önemli nüfusa sahip bölgeler |
|  Rusya* Dağıstan
 | 473.722 385.240 |
|  Azerbaycan | 180.000-190.000 |
|  Türkmenistan | 17.000 |
|  Ukrayna | 4.349 |
|  Özbekistan | 4.300 |
|  Kazakistan | 5.300 |
|  Kırgızistan | 2.603 |
|  Türkiye | 34.400 |
|  Belarus | 404 |
|  Letonya | 280 |
|  Estonya | 121 |
|  Litvanya | 82 |
|  Moldova | 74 |
|  Gürcistan | 6.988 |
| Diller |
| Lezgice |
| Din |
| İslâm |
| İlgili etnik gruplar |
| Dağıstan |

**Lezgiler** (Lezgice: Лезги/Lezgi), Kuzeydoğu Kafkasya'da Azerbaycan'ın kuzey ve Dağıstan'ın güney kesimlerinde yerleşik halk. Kafkasya'nın yerli halklarından biridir. Konuştukları dil Lezgice olarak adlandırılır. Samurçay civarında yaşamaktadırlar.

## Lezgival

**Lezgival** (Lezgice: Лезгивал/Lezgival), Lezgi halkının töresi, hayat yasası ve dünya görüşüdür. Lezgival kuralların temeli, yaşlılara ve kadınlara saygı, kendinden güçlü olanın karşısında boyun eğmemek, zayıflara merhamet, dürüstlük, onur ve cesaretin önemini içerir.

## Türkiye Lezgileri

### Tarih

Kafkas Savaşı'ndan (1817-1864) sonra Lezgilerin, Rus İmparatorluğu tarafından, bir kısmının öldürüldüğü ya da asimile etmek amacıyla Osmanlı İmparatorluğu'na sürgün edildiği bilinmektedir.

### Yerleşim

Lezgilerin yerleşimi
Türkiye'de Lezgiler genellikle Dağıstanlı ismiyle tanınır ve Lezgiceyi hâlâ günlük yaşamda konuşurlar ve gelenek, göreneklerini hâlâ sürdürmektedirler. Lezgiler Ortaca (Lezg. Kӏirne), Yaylaköy (Balakesir vilayeti), Dağıstan (Bergama yakınlarında), Güneykin (Yalova yakınlarında), Findicak (İzmir yakınlarında), Kayalipinar, Emilrler, Selimiye, Osmaniye, Sultaniye (Sivas ilinde) ayrıca İrşadiye, Bursa, İzmir, İstanbul, Ankara ve diğer büyük şehirlerde yaşamaktadırlar.

Lezginlerin çoğunlukta olduğu bölgeler
## Azerbaycan

Lezgiler'in büyük çoğunluğu Azerbaycan'ın kuzeyinde, Kusar, Kuba, Haçmaz, Kebele, İsmayıllı, Oğuz, Kah, Şeki rayonları toprağında toplu bir halde Bakü, Gence, Sumgayıt ve Mingeçevir şehirlerinde yaşıyorlar.

Azerbaycan'da Lezgiler'in sayılarının 190.000 kişi olduğu bilinmektedir.

Kusar'da lezgi mutfağı
## Rusya

Rusya'ya bağlı Dağıstan'da Lezgiler'in sayısının 550.000 ve diğer Samur boylarıyla birlikte değerlendirildiğinde 850.000'e eriştiği görülmektedir.

### Lezgi milliyetçiliği ve Sadval

SSCB'nin dağılmasının ardından, birliğe bağlı birçok halk bağımsızlığını ilan etmişti. Topraklarının Azeriler ve Ruslar tarafından gasbedildiği iddiasıyla Lezgiler 1990'da, Dağıstan/Derbent'te Sadval (‘Birlik’) adlı ayrılıkçı, silahlı bir örgüt kurdular.

## Galeri

* Kafkasya Etnik Dağılım
* Recep Peker
* Süleyman Kerimov
* Lezgi (1883)
* Lezgi Afar
* Lezgiler (1867)
* Lezgi bayrağı

## Kaynaklar

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta Lezgiler ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Türkiye'deki lezgiler турецкие лезгины
* Lezgi minority of Azerbaijan 5 Ağustos 2010 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
* www.lezgi-pages.nm.ru
* Article from the Centre for Russian Studies about the Lezgin'
# Onoğurlar

**Onoğurlar**, Macarların, Bulgarların ve Uygurların bir kısmının kökenini oluşturan Hiung-nu Konfederasyonu'nun (Hun) içerisinde yer almış Türkçe konuşan bir Türk kavmi.

## Etimoloji

"Onoğur" terimi On-Oğur'dan (10 Oğur kavmi) türemiştir. Batı dillerinde Macarlar için kullanılan "Hungarus, Ungarn, Magyar" isimlerinin kökeni Onoğurlara dayanır. 7. yüzyıldaki "Eski Büyük Bulgaristan" isimli birleşik Ön Bulgar kavimleri de "Onogundur-Bulgar İmparatorluğu" (ya da Batı dillerinde Onoguria) olarak bilinmektedir, ancak Onoğur kelimesinin Onogundur kelimesiyle aynı anlamı taşıyıp taşımadığı kesin değildir. Beševliev, Agathon'u temel alarak bu iki kavramın aynı olduğunu reddetmiştir. Macarların, Bulgarların ve Uygurların bir kısmının kökenini oluşturan Onoğurların anayurtları Hiung-nu'lara bağlı topluluklardan biri olarak Tanrı Dağları'nın batısı ile İli Nehri arasındaki bölgeydi.

Onoğurlara ait ilk bilgiler 461-465 yılları arasında Batı Sibirya kavimleri arasında görülen göç olayı ile ilgilidir. Hiung-nu'lar yıkılınca Altaylar ile Ural Dağları arasında bağımsız faaliyetlere giriştiler. Sabir/Sabar göçleriyle etkinliklerini kaybettiler. Bir kısmı Ugor kavimleri ile birleşerek bugünkü Macarları meydana getirdi ve Avrupa'ya göçtü, bir kısmı Karadeniz'in kuzeyinde Bulgar boyunu oluşturdu, bir kısmı da Uygur Kağanlığı içinde yer buldu.

## Kaynakça

* Cemal Anadol, Türkler / Tarihe Hükmeden Millet, Bilge Karınca Yayınları, 2006.

## Ayrıca bakınız

* Oğuzlar
# Serir

| Sarir Sarir veya Serir |
| --- |
| 5. yüzyıl-12. yüzyıl |
| Başkent | bilinmiyor |
| Yaygın dil(ler) | Avarca |
| Hükûmet | Krallık |
| Tarihçe |  |
|

|  |  |
| --- | --- |
| • Kuruluşu  | 5. yüzyıl |
| • Dağılışı  | 12. yüzyıl |

 |

**Serir**, dağlık Dağıstan'ın Kafkas dilli Avarlar'la yerleşik bölgelerinde orta ve yeniçağ boyunca hüküm süren yerel prensliğe verilen ad.

Coğrafyanın çok engebeli olması, çeşitli zamanlarda farklı imparatorlukların bölgede egemenlik alanı bulmalarına rağmen Serirler'in gücünü zayıflatmamıştır. Bu yüzden yerel prenslik, Avar halkı üzerinde genel olarak gücünü korumuştur.

Serirler bir dönem Khaydak Utsmiliği'ne, bir dönem Gazi Kumuk Hanlığı'na, bir dönem de Tarki Şamhallığı'na bağlı olarak egemenliklerini sürdürmüşlerdir.
# Mihail Artamonov

| Mikhail Artamonov |
| --- |
| Mikhail Artamonov öğrencilik yıllarında |
| Doğum | 5 Aralık 1898 Rusya  |
| Ölüm | 31 Temmuz 1972 (73 yaşında) Leningrad, Rusya |
| Vatandaşlık |  Sovyetler Birliği |
| Ödüller |  |
|  |

Hazar kalesi olan Sarkel'in havadan görünüşü. Kazılar, 1930'larda Mihail Artamonov tarafından yürütülmüştür.
**Mihail İllarionoviç Artamonov** (Rusça: **Михаил Илларионович Артамонов**; d. 23 Kasım 1898; Vygolovo, Tver – ö. 31 Temmuz 1972; Leningrad), Sovyet tarihçisi ve arkeoloğudur. Modern Hazar tarihi çalışmalarının da kurucusu ve öncüsü bir bilim insanıdır.

Mihail Artamonov'un bilimsel hayatı Leningrad Üniversitesi'nde odaklanmıştır. Bu üniversitede 1935 yılında profesör unvanı almış, 1949 yılından beri arkeoloji bölümünün başkanlığını yapmıştır.

Don Nehri boyunca, Kuzey Kafkasya'da ve Ukrayna'da Bronz Çağı ve Demir Çağı dönemlerine ait yerleşim yerlerini incelemiştir. İskitler ve Hazarlara ait birçok arkeolojik çalışmalara (özellikle Hazarlara ait Sarkel Kalesi'nde) katılmış ve de Hazarlar hakkında 1962 yılında bir çalışma yayınlamıştır. Bu konudaki ilk çalışmaları (1937 ve 1939 yılları) Hazarların Rus kültürünü son derece önemli katkıları olduğu sonucu dönemin Sovyet yetkilileri tarafından sert bir tepki görmüş, bunun üzerine geri adım atmış; sonradan Hazarların Rus kültürü üzerine uzun süreli etkileri olmadığını iddia etmiştir.
Leo S. Klejn, Mihail İllarionoviç'in sadece paleolit döneme ait araştırmalarla ilgilenmediğini belirtir. Saha araştırma yöntemleri konusundan Hint-Avrupa halklarının kökenine ve yerleşim yerlerine kadar arkeologun önünde duran tüm sorular onun için araştırma konusu olacaktır. Ancak, Artamonov büyük bir dikkatle şu üç konuya odaklanır: İskit (Skif) Tarihi ve Sanatı; Slavların Kökeni ve Orta Çağ Göçebeleri Tarihi. Çalışmalarının (kitap, makale, bildiri, ders) çoğunluğu bu üç konu hakkındadır. {{Web kaynağı | url =  8 Mayıs 2023 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.

Mihail Artamonov 1951 yılında Hermitage Müzesi'nin müdürü olarak atanmıştır. Bu göreve atanmasından on üç yıl sonra yetkililer tarafından hoş görülmeyen bir sanat sergisi açılması nedeniyle görevden alınmıştır. Mihail Artamonov başta Lenin Nişanı olmak üzere birçok nişan ve takdirname ile ödüllendirilmiştir.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Hermitage Müzesi internet sitesinde yer alan Mihail İllarionoviç Artamonov hakkında bilgi3 Aralık 2005 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi.
# Wilhelm Barthold

| Wilhelm Barthold |
| --- |
|  |
| Doğum | 15 Kasım 1869 St. Petersburg  |
| Ölüm | 19 Ağustos 1930 (60 yaşında) |
| Milliyet | Rus |
| Diğer ad(lar)ı | Vasiliy Vladimiroviç Bartold |
| Evlilik | Maria Zhukovskaya |
|  |
| Akademik çalışmaları |
| Disiplin | Tarihçi |
| Alt disiplin | Türkoloji, Oryantalizm, Filoloji, Arşivcilik |
| Kurumu | Sankt-Peterburg Devlet Üniversitesi |
| Önemli eserleri | *Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler* *Orta Asya'da Moğol Fütühatına Kadar Hıristiyanlık* |
|  |
|  |

**Wilhelm Barthold** veya **Vasiliy Vladimiroviç Bartold** (Rusça: Василий Владимирович Бартольд) (d. 15 Kasım 1869, Sankt Petersburg - ö. 19 Ağustos 1930) bir Rus ve Sovyet doğubilimci ve tarihçidir. Barthold'un ihtisası Orta-Asya tarihi üzerindedir.

Petersburg Üniversitesi'nde öğretim üyesi ve 1918 yılından 1921 yılına kadar Petersburg Antropoloji ve Etnografya Müzesi'nde yönetmenlik yapmıştır.

Barthold, Batı Orta Asya tarihi, İran, Arap Halifeleri, İslam ve Doğubilim tarihi ile ilgili önemli araştırma ve çalışma yapmıştır. 1926 yılında Türkiyat Enstitüsü'nün çağrısı üzerine İstanbul'da Orta Asya tarihi hakkında dersler vermiş ve bu dersler kitap olarak 1927 yılında "Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler" adıyla İstanbul'da İstanbul Üniversitesi Türkiyat Enstitüsü tarafından eski Türkçe ile basılmıştır. Barthold'un İstanbul'da verdiği derslerin bu kitabı 1935'te Almancaya, 1945'te Fransızcaya, 1968'de Rusçaya çevrilerek basılmıştır. Günümüzde aynı kitap yeni harflere çevrilerek, 1975 yılında Kültür Bakanlığı tarafından yeniden bastırılmış; çeşitli eksiklikler nedeniyle Türk Tarih Kurumu tarafından ilk baskısı 2006 yılında yapılarak tekrar okuyucuyla buluşturulmuş olup, 2023 yılında 5. baskısını yapmıştır.

## Eserleri

* *Turkestan Down to the Mongol Invasion* (London: Luzac & Co) 1928 (Trans. T. Minorsky & C.E. Bosworth) (İngilizce)
* *A Short History of Turkestan* (1920) in *Four Studies on the History of Central Asia* (Leiden: E.J. Brill) 1956 (Trans. V. & T.Minorsky) (İngilizce)
* *An Historical Geography of Iran* (Princeton: Princeton University Press) 1984 (translated by Svat Soucek; edited by C.E. Bosworth) (İngilizce)
* *Собрание сочинений* (Москва: Издательство Восточной литературы) 1963-77 9 Vols.
* *Отчет о поездке в Среднюю Азию с научною целью* (С.Пб.: Тип. Имп. Академии Наук) 1897
* *История культурной жизни Туркестана* (Москва: Изд. Академии наук СССР) 1927
* *Работы по исторической географии* (Москва: Изд. фирма «Восточная литература» РАН) 2002

## Diğer isimleri

Vasilij V. Bartolʹd, Vasilij Vladimirovič Bartolʹd, Vasilij Bartolʹd, Vasilij Vladimirovič Bartolʹdu, Wilhelm Barthold, W. Berthold, Wīlhilm Bārtuld, Vasilij Vladimirovič Barthold ve Vasily Vladimirovich Barthold.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Kurzbiographien der Museumsdirektoren des Peter der Große Museums für Anthropologie und Ethnologie 24 Aralık 2008 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İngilizce)
# Omeljan Pritsak

| Omeljan Pritsak |
| --- |
|  |
| Doğum | 7 Nisan 1919 Luka, Sambir, Galiçya Krallığı |
| Ölüm | 29 Mayıs 2006 (87 yaşında) Boston, Massachusetts, ABD |
| Milliyet | Ukraynalı |
| Uğraş | dilbilimci, türkolog, öğretim üyesi |
|  |

**Omeljan Pritsak** (Ukraynaca: Омеля́н Пріца́к) (7 Nisan 1919 - 29 Mayıs 2006), Ukraynalı dilbilimci, türkolog ve Ukrayna tarihi öğretim üyesidir. Harvard Üniversitesi'nde Ukrayna tarihi kürsüsünü kurmuş ve bunun ilk yöneticisi olmuştur. Orta Çağ tarihçiliği üzerine çalışmalarıyla tanınır. Oryantalizm, özellikle Türkoloji uzmanlık alanlarındandır. Kiev Knezliğitarih, Erken- çağdaş Ukrayna tarihi ve Avrupa stepleri tarihini de kaynaklarını araştırmıştır. Eski Norveççe ve Kiev Ruslarının İskandinavya kökleri hakkında bilgi sahibidir.

Pritsak, Lviv Üniversitesi'nden mezun olduktan sonra, Ukrayna Milli Okulu'nda çalıştı ve Ukrayna Araştırmaları Enstitüsü'nü kurdu. 1950'lerin sonlarında, Sovyet baskısı nedeniyle Amerika Birleşik Devletleri'ne taşındı ve Harvard Üniversitesi'nde çalışmaya başladı. Pritsak, Ukrayna tarihi, dilbilim ve kültürü üzerine yaptığı araştırmalarla tanınır. Ayrıca, Ukrayna tarihi üzerine çeşitli kitaplar ve makaleler yazdı. Pritsak, Ukrayna tarihinin yanı sıra Orta Doğu tarihi ve İslam kültürü gibi diğer konularda da çalışmalar yaptı.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* Omelyan Pritsak'ın Ardından1 Nisan 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (İlber Ortaylı, Karadeniz Araştırmaları Dergisi)
# Kuzari

**Kuzari** ya da **Hazarlar Kitabı** (Arapça كتاب الخزري *Kitab al Khazari*, İbranice: ספר הכוזרי), M. 1140'ta tamamlanan Orta Çağ İspanyol Yahudisi filozof ve şair Haham Yehuda Halevi'nin en meşhur eserlerinden biridir. Arapça başlığı manası Hazarlar Hakkındaki Kitap, altbaşlık "En çok nefret edilen din adına tekzip ve delil kitabı" ise Orta Çağ Yahudi düşüncesindeki maksadını ve içeriğini göstermektedir. Aslı Arapça olarak yazılıp sonradan İbraniceye çevrilmiştir.

## Kaynakçca
# Kızıl Yahudiler

St. Mary kilisesindeki koro pencerelerinin detayı, Frankfurt, Almanya. Kızıl Yahudiler Sambation nehrinin kıyısında bekliyor.
İlk defa 11. yüzyıl Rus kaynaklarında Hazar Musevilerini tanımlamak için kullanılmış bir ifadedir. Bu ifadenin kullanılmasının nedeni Hazarların İbrani soyundan olmaması ve genelde saçlarının *kızıl* renge sahip olmalarından kaynaklanmıştır. Ayrıca bu ifade Orta Çağ Avrupasında biraz farklı kullanılmış olsa da genelde ortak görüşlerle tanımlanmaktadır.

Bu tanım ile 20. yüzyıl başlarında ortaya çıkan "Kızıl Devrim, Kızıl Ordu" gibi tanımlar arasında bağlantı kurulabilmektedir. Mesela Hazarların zamanında hakim olduğu topraklarda doğan Lenin ve Lev Troçki'nin Musevi bir kökenden geldikleri bilinmektedir. Ayrıca kendilerinin etnik kökeni hakkında da yine Hazarlarla ilişkilendirilmektedirler. Tabii Lenin'in vefatından sonra Kızıl Blok'ta başlayan Gürcü kökenli Stalin ile Lev Troçki arasındaki sert çekişme de ince ama çok önemli bir ayrıntıdır.

Ayrıca Orta Çağ sonrasında kimi Avrupa kaynaklarında Osmanlıları ifade eden bir tanım olarak da kullanılmıştır (Özellikle Martin Luther döneminde sık dillendirilmiştir). Bu vesileyle neredeyse tüm Türkler benzer kavramla özdeşleştirilmiştir. Tarih içerisinde İskitler, Hazarlar ve Osmanlı topraklarında Yahudilerin oldukça rahat olması yüzünden Avrupalılar tarafından kabul görmüş bir kavram olmuştur.

## Kaynakça
# İskenderunspor

İskenderunspor|  |
| Tam ad | İskenderunspor Kulübü |
| Renkler |    Turuncu - Mavi |
| Kuruluş | 1967 |
| Feshediliş | 2007 |
| Stadyum | 5 Temmuz Stadyumu, İskenderun (Kapasite: 12.390) |
| Başkan |  Ayhan Bölükbaşı |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

**İç saha forması** |

**Dış saha forması** |

 |
|  |

**İskenderunspor**, 1967 yılında İskenderun'da kurulup uzun yıllar 2. ve 3. Lig'de mücadele ettikten sonra amatör lige düşerek 2007 yılında feshedilen eski bir Türk spor kulübüdür.

## Tarihçe

İskenderunspor, 1967'de kurulmuştur. Bu tarihte üç kulüp Gençlerbirliği, Çayspor ve Yolspor kulüpleri Amatör Ligde mücadele ediyordu. Birleşerek *İskenderunspor* adı altında mücadele etmeye karar verdiler. Kulübün renkleri turuncu-mavi olarak belirlendi. Bu üç kulübün birleşmesiyle oluşan İskenderunspor'un profesyonel liglerde mücadele etmeye başlamasıyla birlikte takım maçlarını uzun yıllar boyunca İskenderun 5 Temmuz Stadı'nda oynamıştır.

1971'de ilk kez 2. Lige çıkmış ve 1978'de deplasmanda 8-1 yenildiği Altınordu'yla birlikte şike suçuyla düşürülene dek burada oynamıştır. Ertesi sezon amatöre düşen ve bir sezon oynadıktan sonra tekrar 2. Lige çıkan takım, en başarılı dönemini bu döneminde yaşamış ve 1983-84 sezonunda Malatyaspor'un ardından ikinci olarak en iyi derecesini yapmıştır.

Kulüp, 2. Ligden 1. Lige çıkma mücadelesini 90'lı yıllara kadar devam ettirdiyse de I. Körfez Savaşı'nın ardından Irak'a uygulanan ambargo sonucunda ekonomisi zayıflayan kentin İskenderunspor'a desteği kademeli olarak azaldı ve kulüp maddi imkansızlıklar sebebiyle önce 3. Lige daha sonra da amatör kümeye kadar düştü. Amatör lige düştükten sonra bir süre amatör ligde mücadele veren kulüp 2007 yılında kapandı.

## Lig mücadeleleri

* **1. Lig:** 20 Sezon

1971-1978, 1980-1990, 1991-1993, 1996-1997

* **3. Lig:** 14 Sezon

1967-1971, 1978-1979, 1990-1991, 1993-1996, 1997-2002

* **Amatör Lig:** 6 Sezon

1979-1980, 2002-2007

## Başarıları

* **3. LigŞampiyonluk (3):** 1970-71, 1991-1992, 1995-1996
## Şike suçundan küme düşürülmesi

Türkiye 2. Futbol Ligi 1977-78 sezonunda İzmir'de Altınordu ile İskenderunspor arasında oynanan ve 8-1 Altınordu'nun galibiyeti ile sonuçlanan maçtan sonra toplanan Türkiye Futbol Federasyonu, şike yapıldığı kanaatine dayanarak iki takımın küme düşürülmesine, Sivasspor'un ise ligde kalmasına karar verdi.

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* TFF.org'da İskenderunspor
# Vanspor

Vanspor|  |
| Tam ad | Vanspor Kulübü Anonim Şirketi |
| Renkler |    Mavi-Beyaz |
| Kuruluş | 1974) (1974) |
| Feshediliş | 2003 (Vanspor) 2014 (İl Özel İdaresi Vanspor) |
| Stadyum | Van Atatürk Stadyumu, Van (Kapasite: 10.500) |
|  |
|

|  |  |
| --- | --- |
|

**İç saha forması** |

**Dış saha forması** |

 |
|  |

**Vanspor**, 1974 yılında Van'da kurulan ve 2003 yılında ismi değiştirilerek feshedilen, 2014 yılında ise tamamen feshedilen eski spor kulübü.

## Tarihçe

Vanspor, 1974 yılında renkleri siyah-beyaz olan Van Gençlikspor ve sarı-lacivert renklerine sahip Şengençlerspor amatör takımlarının birleşmesiyle sarı-siyah renklerle ve Vanspor adıyla kuruldu. Kulüp renklerini 1982-1983'te sarı-siyahtan kırmızı-siyaha çevirdi.

Kırmızı-siyah renklerle terfi ligine katılan Vanspor, aynı sezon içinde 2. Lig'e yükseldi. 1982-1983 sezonu sonunda oynadığı terfi maçları sonucunda o zaman 3. Lig kaldırılmış olduğundan direkt olarak 2. Lig'e çıktı. 11 yıl 2. Lig'de mücadele eden ve 1990'lı yıllarda adının sonuna "AŞ" alarak şirketleşen kulüp, *Vanspor Anonim Şirketi* adını aldı ve 1993-94 sezonunda en üst kademe olarak kabul edilen 1. Lig'e yükseldi. 4 sezon bu ligde mücadele eden ve 1997 yılında rengini mavi-beyaz olarak değiştiren kulüp, 1997-98 sezonunda sonuncu olarak 2. Lig'e düştü. Ertesi sezon yeniden 1. Lig'e çıktı. 1999-2000 sezonunda 2. Lig'e düştü. 2000-2001 sezonundan sonra 2. Lig B Kategorisi'ne kabul edilen kulüp, 2001-2002 sezonunda 3. Lig'e, ertesi sezon da amatör lige düştü; ancak amatör lige düşen kulübe Van İl Özel İdaresi'nin sahip çıkması sonucu kulübün kapısına kilit vurulmadı ve ismi değiştirilerek *İl Özel İdaresi Vanspor* yapıldı. Bu kulüp 2014 yılında amatör ligdeyken ligden çekildi ve ardından kongre kararıyla kapatıldı.

Kulübün şirketleştip renklerini kırmızı-siyahtan mavi-beyaza dönüştürdükten sonra kullanmış olduğu logo.
## Lig mücadeleleri

* **Süper Lig: 5 Sezon**

1994-1998, 1999-2000

* **1. Lig: 13 Sezon**

1983-1994, 1998-1999, 2000-2001

* **2. Lig: 1 Sezon**

2001-2002

* **3. Lig: 1 Sezon**

2002-2003

* **Amatör Lig: 20 Sezon**

1974-1983, 2003-2014

## Başarıları

* **1. Lig:Şampiyonluk (1):** 1998-1999

## Kaynakça

## Dış bağlantılar

* TFF.org'da Vanspor
# Abdüzzâhir es-Saka

Abdüzzâhir es-Saka| Kişisel bilgileri |
| --- |
| Doğum tarihi |
30 Ocak 1974 |
| Doğum yeri |
Dekahliye, Mısır |
| Boyu |
1,84 m (6 ft 1⁄2 in) |
| Mevkii |
Defans |
| Profesyonel kariyeri\* |
| 1995-1999 |
El-Mansurah |  |  |
| 1999-2001 |
Denizlispor |
69 |
(5) |
| 2001-2005 |
Gençlerbirliği |
107 |
(7) |
| 2005-2007 |
Konyaspor |
73 |
(4) |
| 2008 |
Gençlerbirliği |
33 |
(0) |
| 2009-2010 |
Eskişehirspor |
37 |
(1) |
| 2010-2012 |
ENPPI Club |
24 |
(1) |
| Millî takım kariyeri |
| 1997-2010 |  Mısır |
112 |
(4) |
| Toplam |  | **112** | **(4)** |
|  |
|
\* Yalnızca lig maçları ve gollerini içerir.  |

**Abdüzzâhir es-Saka** (Arapça: عبد الظاهر السقا, d. 30 Ocak 1974, Dakhalia), Mısırlı eski futbolcudur. Aynı zamanda Türk vatandaşlığı bulunan oyuncunun Türk pasaportundaki adı Abdel Zaher El Saka şeklindedir.

## Kulüp kariyeri

Kariyerine Mısır'ın El-Mansurah takımında başlayan futbolcu daha sonra Türkiye'ye gelerek Denizlispor, Gençlerbirliği, Konyaspor ve Eskişehirspor takımlarında forma giymiştir. 2010 yılında tekrar ülkesine dönerek ENPPİ takımıyla sözleşme imzalamıştır.

## Millî takım kariyeri

109 kez Mısır millî takım forması giyen El Saka bu maçlarda 3 gol atmıştır.

## Dış bağlantılar

* Transfermarkt'ta Abdüzzâhir es-Saka
* Mackolik'te Abdüzzâhir es-Saka
* TFF.org'da Abdüzzâhir es-Saka
* Abdüzzâhir es-Saka – FIFA müsabaka kayıtları (arşivlendi)
* National-Football-Teams.com'da Abdüzzâhir es-Saka