Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Hanukkah ben Obadiah

**Hanukkah ben Obadiah** ya da **Hanukaben Bulan** muhtemelen 9. yüzyılın ortalarından sonlarına kadar hüküm süren bir Hazar hükümdarıydı. Hanuka, Obadiah'ın kardeşiydi ve yeğeni Hizkiya'dan sonra tahta geçen oğlu I. Manasse’nin yerine tahta geçti. Onun saltanatına ait hiçbir ayıt günümüze ulaşamamıştır fakat Hisdai ibn Shaprut ile Hazar kralı Joseph arasındaki Hazar Yazışmalarında kendisinden bahsedilmektedir. Diğer Bulan hanedanı üyelerinde olduğu gibi, Hanuka'nın kağan mı, yoksa kağan beyi mi olduğu da belli değildir. fakat çoğu tarihçi ikinci olasılığa yönelmektedir. Adının geçtiği tek belgenin tarihsel gerçekliği ve doğruluğu da sorgulanmaktadır.

Hanuka'nın yerine oğlu İshak geçmiştir.

## Kaynakça

## Kaynaklar

* Kevin Alan Brook . *Hazarya Yahudileri.* 3. baskı. Rowman ve Littlefield Publishers, Inc, 2018.978-1-5381-0342-5ISBN 978-1-5381-0342-5
* Douglas M. Dunlop, *Yahudi Hazarların Tarihi,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Onuncu Yüzyılın Hazar İbranice Belgeleri.* Ithaca, NY: Cornell University Press, 1982.
# İshak (Hazar)

**İsak ben Hanukkah,** Hazar Yazışmalarında adı geçen, Hazar hükümdarıydı. Muhtemelen MS dokuzuncu yüzyılın ortalarından sonlarına kadar hüküm sürdü. Onun saltanatı hakkında çok az şey bilinmektedir. Diğer Bulan hanedanı hükümdarlarında olduğu gibi, İshak'ın Kağan mı yoksa Kağan Beyi mi olduğu belirsizdir, ancak ikincisi daha olasıdır. Yerine oğlu Zebulun geçti. Adının geçtiği tek belgenin tarihsel gerçekliği ve doğruluğu sorgulanmaktadır.

## Kaynakça

## Kaynaklar

* Kevin Alan Brook . *Hazarya Yahudileri.* 2. baskı. Rowman ve Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop, *Yahudi Hazarların Tarihi,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Onuncu Yüzyılın Hazar İbranice Belgeleri.* Ithaca: Cornell Üniv. Basın, 1982.
# II. Menaşe

**Menasseh ben Zebulun,** Hazar Yazışmaları'nın mevcut bazı baskılarında adı geçen (ancak diğerlerinde geçmiyor) bir Hazar hükümdarıydı. Bazı versiyonlarda **Moşe** veya Musa olarak anılır, ancak bu metnin bozulmasının bir sonucu olabilir. Muhtemelen MS dokuzuncu yüzyılın sonlarında hüküm sürdü. Zebulun'un hükümdarlığı hakkında çok az şey bilinmektedir. Diğer Bulan hanedanı hükümdarlarında olduğu gibi, onun Kağan mı yoksa Kağan Beyi mi olduğu belirsizdir, ancak ikincisi daha olasıdır. Adının geçtiği tek belgenin tarihsel gerçekliği ve doğruluğu sorgulanmaktadır.

## Kaynakça

## Kaynaklar

* Kevin Alan Brook. *Hazarya Yahudileri.* 2. baskı. Rowman ve Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop, *Yahudi Hazarların Tarihi,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Onuncu Yüzyılın Hazar İbranice Belgeleri.* Ithaca: Cornell Üniv. Basın, 1982.
# Zebulun (Hazar)

**Zebulun** veya **Zevulun ben İshak,** Hazar Yazışmalarında adı geçen bir Hazar Türkü hükümdardır. Muhtemelen MS dokuzuncu yüzyılın sonlarında hüküm sürdü. Zebulun'un hükümdarlığı hakkında çok az şey bilinmektedir. Diğer Bulan hanedanı hükümdarlarında olduğu gibi, onun Kağan mı yoksa Kağan Beyi mi olduğu belirsizdir, ancak ikincisi daha olasıdır. Adının geçtiği tek belgenin tarihsel gerçekliği ve doğruluğu sorgulanmaktadır.

## Kaynakça

## Kaynaklar

* Kevin Alan Brook . *Hazarya Yahudileri.* 2. baskı. Rowman ve Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop, *Yahudi Hazarların Tarihi,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Onuncu Yüzyılın Hazar İbranice Belgeleri.* Ithaca: Cornell Üniv. Basın, 1982.
# I. Aaron

**Aaron ben Nisi,** Hazar Yazışmalarında adı geçen bir Hazar hükümdarıydı. Muhtemelen MS dokuzuncu yüzyılın sonlarında hüküm sürdü. Zebulun'un hükümdarlığı hakkında çok az şey bilinmektedir. Diğer Bulan hanedanı hükümdarlarında olduğu gibi, onun Kağan mı yoksa Kağan Beyi mi olduğu belirsizdir, ancak ikincisi daha olasıdır.

Yerine ya Menahem ya da Benjamin geçti.

## Kaynaklar

* Kevin Alan Brook . *Hazarya Yahudileri.* 2. baskı. Rowman ve Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop, *Yahudi Hazarların Tarihi,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Onuncu Yüzyılın Hazar İbranice Belgeleri.* Ithaca: Cornell Üniv. Basın, 1982.
# Nisi ben Menaşe

**Nisi ben Menaşe** veya **Nisi ben Musa,** Hazar Yazışmalarında adı geçen bir Hazar hükümdarıydı. Muhtemelen MS dokuzuncu yüzyılın sonlarında hüküm sürdü. Zebulun'un hükümdarlığı hakkında çok az şey bilinmektedir. Diğer Bulan hanedanı hükümdarlarında olduğu gibi, onun Kağan mı yoksa Kağan Beyi mi olduğu belirsizdir, ancak ikincisi daha olasıdır. Adının geçtiği tek belgenin tarihsel gerçekliği ve doğruluğu sorgulanmaktadır. Aynı kaynakta oğlu Aaron ben Nisi'nin de Hazar hükümdarı olduğu belirtiliyor.

## Kaynaklar

* Kevin Alan Brook . *Hazarya Yahudileri.* 2. baskı. Rowman ve Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop, *Yahudi Hazarların Tarihi,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Onuncu Yüzyılın Hazar İbranice Belgeleri.* Ithaca: Cornell Üniv. Basın, 1982.
# Menahem (Hazar)

**Menahem ben Aaron,** 9. yüzyılın sonlarında bir Hazar hükümdarıydı. I. Harun'un oğlu ve Benjamin'in babasıydı.

## Kaynaklar

* Kevin Alan Brook . *Hazarya Yahudileri.* 2. baskı. Rowman ve Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop, *Yahudi Hazarların Tarihi,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Onuncu Yüzyılın Hazar İbranice Belgeleri.* Ithaca: Cornell Üniv. Basın, 1982.
# Benjamin (Hazar)

| Benjamin |
| --- |
| Hazar Kağanlığı Kağanı |
| Hüküm süresi | 800'ler sonu - 900'ler başı |
| Önce gelen | Menahem Kağan |
| Sonra gelen | II. Aaron |
|  |
| Çocuk(lar)ı | II. Aaron |
| Hanedan | Bulan Hanedanı |
| Babası | Menahem Kağan |

**Benjamin** ya da **Benyamin**, 9. yüzyılın sonuyla 10. yüzyılın başlarnda hüküm süren Hazar kağanı (muhtemelen kağan bek). Menahem Kağan'ın oğludur.

Hakkındaki bilgilere "Schechter Mektubu" adlı bir belgeyle ulaşılmıştır. Aralarında Peçenekler, Burtaslar, Onogurlar ve Bulgarlar'ın da bulunduğu farklı uluslardan oluşan dörtlü bir ittifakla savaşlar yapan Benjamin'in yerine oğlu II. Aaron geçmiştir.

## Kaynakça

* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria.* 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.
* Douglas M. Dunlop, *The History of the Jewish Khazars,* Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Khazarian Hebrew Documents of the Tenth Century.* Ithaca: Cornell Univ. Press, 1982.
# Yusuf (Hazar)

| Yusuf |
| --- |
| Hazar Kağanlığı Kağanı |
| Hüküm süresi | 940'lar - 960'lar |
| Önce gelen | II. Aaron |
|  |
| Eş(ler)i | Alan kralının kızı |
|

| Tam adı |
| --- |
| Yusuf ben Aaron |

 |
| Hanedan | Bulan Hanedanı |
| Babası | II. Aaron |

M.S. 950 yılında Yusuf döneminde Hazar Kağanlığı (yeşil)
**Yusuf** (ya da *Yusuf ben Aaron*), 940'larla 960'lı yıllar boyunca görevde kalmış Hazar kağanı. Bizans İmparatorluğu'yla birçok cephede savaşıp mağlup olan Hazar kağanı II. Aaron'un oğludur. Karısı büyük ihtimalle Alan kralının kızıydı. Kiev Knezliği ve Peçenekler'le savaşlar yapan Yusuf, tahtta kalan Bulan hanedanının son hükümdarı olmuştur.

Hazarlardan günümüze kadar kalan iki belge vardır ve bunlar İbranice yazılmıştır. Bunlardan biri, Hazar kağanı Yusuf tarafından, 960 yıllarında Emevilerin Kurtuba emiri III. Abdurrahman'ın hizmetinde çalışan Hasday bin Şaprut isimli devlet adamına yazılan mektup ve diğeri de, yine aynı hakan zamanında ismi belirsiz bir Musevi Hazar tarafından yazılan mektubun Mısır'da bulunan parçalarıdır.

## Kaynakça

* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria.* 3rd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2018.
* Douglas M. Dunlop. *The History of the Jewish Khazars*. Princeton, N.J.: Princeton University Press, 1954.
* Osman Karatay, Muvaffak Duranlı. Hazar Kağanı Yusuf'un Endülüs'e Mektubu:
# II. Aaron

| II. Aaron |
| --- |
| Hazar Kağanlığı Kağanı |
| Hüküm süresi | 900'ler - 940 |
| Önce gelen | Benjamin |
| Sonra gelen | Yusuf |
|  |
| Çocuk(lar)ı | Yusuf |
|

| Tam adı |
| --- |
| Aaron ben Benjamin |

 |
| Hanedan | Bulan Hanedanı |
| Babası | Benjamin |

**II. Aaron** (*Aaron ben Benjamin*), Benjamin'in oğlu ve 10. yüzyılın başları boyunca Hazar Kağanlığı'nın kağanı.

Kiev Knezi I. İgor'un 935'lerde tekrar Tmutarakan şehrine saldırdığı bir sırada Bizans da Rusların yardımıyla Kırım'daki Hazar topraklarına saldırıp bir kısmını ele geçirmişlerdir. Hazar kağanı II. Aaron, buna 939'da bir misilleme yapmış ve Kırım'ı tahrip etmiştir.

Alan-Hazar savaşı ve II.Harun'un bu savaştaki rolü hakkındaki veriler Cambridge belgesinde sunulmaktadır. Diğer kaynaklarda 10. yüzyılın başlarında hüküm süren Hazar kralının ismi verilmese de birçok önemli olayın arkasında bizzat onun olduğu aktarılıyor. 901'de Derbent'e bir baskın düzenliyor. Kafkasya'daki Hazar faaliyetlerinde son yükselişin başlangıcını işaret ediyor. 912 yılına kadar Hazarlar, komşu Dağıstan devletleriyle ittifak halinde Arap topraklarına karşı çeşitli seferler düzenlerler. 913/914'te Hazar kralı, kıyıyı yağmalayan Rusların Hazar Denizi'ne girmesine izin verir ve geri dönen ordudan ganimetlerin yarısını alır. Ancak daha sonra Müslümanlardan oluşan Hazar muhafızları kraldan dindaşlarının ölümünün intikamını alma hakkını talep ederler ve kral buna müdahale etmez. Zayıflamış Rus ordusu neredeyse tamamen yok edilir. 922 yılında Hazar kralı, İslam ülkelerinden birinde bir sinagogun yıkılmasına tepki olarak, başkent camisinin minaresinin yıkılmasını ve müezzinlerin idam edilmesini emretmiştir.

940 civarında ölmüştür. Yerine oğlu Yusuf geçmiştir.

## Kaynakça

* Иванов С. А. *Древнеармянское житие Стефана Сурожского и хазары* // Хазары . — М. — Иерусалим, 2005. ISBN 5-93273-196-6
* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria*. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.
# Davud (Hazar)

**Davud**, MS onuncu yüzyılın sonlarında Taman bölgesindeki Hazar devletini yönettiği iddia edilen bir Hazar hükümdarıdır. Adının geçtiği tek doküman AM 4746 (MS 985/986) tarihli bir belgedir ve hakkında “Taman bölgesinde yaşayan hükümdarımız Hazar prensi Davud” şeklinde bahsedilmektedir. Söz konusu belgenin, zaman zaman sahte belgeler ve yazılar düzenleyen Abraham Firkovich'in elinden geçtiği için gerçekliği belirsizdir.

## Kaynakça
# Georgius Tzul

**Georgius Tzul**, Hazar Kağanlığı'nın son kağanı. 1016'ya kadar kağan olarak kalmıştır ve sonrasında ise, Hazar Kağanlığı yıkılmıştır. Georgius ise, bir Hristiyan adıdır.

1016-1019 yılları arasında Bizans'la iş birliği yapan Ruslar, Hazarlar'a saldırarak onların Tmutarakan'daki Hazar toprakları 1016-1019 yılları arasında Bizans imparatoru II. Basileios'un gönderdiği donanmanın yardımıyla Kiev Knezi I. Svyatopolk tarafından zaptedilmiştir. Bu savaştan Hazarların son hakanı olan Georgius Tzul esir edilmiştir. Hakan Hristiyanlığı kabul ederek *Arbon* unvanını almıştır. Çernigovlu Mstislav bundan sonra Tmutarakan'ın da knezi olmuştur.

## Kaynakça

* Иванов С. А. *Древнеармянское житие Стефана Сурожского и хазары* // Хазары . - М. - Иерусалим, 2005. ISBN 5-93273-196-6
* Kevin Alan Brook. *The Jews of Khazaria*. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2006.
# Alp Tarkan

**Alp Tarkan**, 8. yüzyılda meydana gelen Hazar-Arap Savaşları'nda etkin olarak yer almış ve Kuzey Kafkasya'ya sokulmaya çalışan İslam ordularına karşı savaşmış bir Hazar komutanıdır. Alp Tarkan ifadesinin, bu kişinin özadı ya da unvanı olduğu tartışmalıdır. *Alp* sözcüğü Eski Türkçede kahraman anlamına gelmektedir ve adlara önek olarak gelebilir. (bkz. Alparslan) Ya da zafer kazanmış bir komutan için kullanılabilir. Benzer şekilde *tarkan* sözcüğü de özad ya da askeri rütbe olarak kullanılabilir. 713-714 yıllarında Alp Tarkan komutasındaki Hazar ordusu, Mesleme bin Abdülmelik komutasındaki Arap ordusunu Derbend dolaylarında sıkıştırmış, bunun üzerine Mesleme bin Abdülmelik, bütün ordusunu ve hatta haremini dahi bırakıp kaçmak zorunda kalmıştır.

## Kaynakça
# Alp Ilteber

**Alp Ilteber,** MS 680'lerde Kuzey Kafkas Hunlarının Ilteber'i (vasal hükümdarı) idi.

Alp Ilteber'in sarayına seyahat eden Kafkas Alban Piskoposu İsrail'in kitabında ondan bahsediliyor. 681-682'de Hun topraklarında kaldığı süre boyunca İsrail, onların putperest inançlarını ve uygulamalarını kınadı ve Hıristiyanlığı vaaz etti. Mühtedileri, bizzat Alp Ilteber'in bizzat Kafkas Alban Katolikosu Eliezer'e gönderdikleri özel bir taleple, kendisine burada bir patrikhane kurmasını ve yönetmesini teklif ettiler. Ancak, İsrail'in Mets Kolmanķ'da bir cemaate zaten atanmış olması nedeniyle talep reddedildi.

*Alp*, "kahraman" anlamına gelen Eski Türkçe bir kelimedir, ancak bazen kişisel bir isim olarak da kullanılmıştır. *Ilutuer* (Ilitver)veya Elteber'in, bir vasal hükümdarın (bu durumda, Hazarların vasalı) eski Türk unvanıyla aynı kökenli olduğuna inanılmaktadır. Bu nedenle Alp İlteber'in bir özel ad mı, unvan mı yoksa ikisinin birleşimi mi olduğu açık değildir.

670'lerde Hazarlara karşı bazı akınlar düzenledi ve savaşta kahramanca öldü. Alp Ilteber, Bulgar ve Çuvaş efsanelerinde hala anılmaktadır.

Adı Eski Türkçede \* *Alp (H)elitbär* olarak yeniden yorumlanabilir.

## Ayrıca Bakınız

* Kevin Alan Brook . *Hazarya Yahudileri.* 3. baskı Rowman & Littlefield Yayıncılar, Inc, 2018.978-1-5381-0342-5
* Douglas M.Dunlop *Yahudi Hazarlarının Tarihi,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Peter B.Altın . *Hazar Çalışmaları: Hazarların Kökenlerine Dair Tarihsel-Filolojik Bir Araştırma .* Budapeşte: Akadémiai Kiadó, 1980.
* Marcel Erdal . "Helitbär ve diğer bazı eski Türk isimleri ve unvanları" *Turkic Languages* 20 (2016) 1+2.
# Balgatzin

**Balgitzin** veya **Balgatzin** (ö.704), Theophanes'in anlatımına göre, Phanagoria'daki Hazar tudunu idi. 704'te Busir Kağan, Justinianus'u öldürmek üzere Balgaztin ve Papatzys'i görevlendirilmiştir. Justinianus'un Hazar karısı Theodora, bu durumu anladıktan sonra kocasını uyardı ve bu iki suikastçiyi öldürdü. Justinianus ise bir balıkçı teknesiyle deniz yoluyla Cherson'a kaçtı.

## Kaynaklar

* Peter B.Golden. *Khazar Studies: An Historico-Philological Inquiry into the Origins of the Khazars*. Cilt 1. Budapeşte: Akadémiai Kiadó, 1980.
# Barcık

**Barcık** (d. ? - ö. 731), 8. yüzyılın başlarında yaşayan bir Hazar prensiydi. El-Taberi tarafından " Kağan'ın oğlu" olarak tanımlanır; Bey olabileceği halde tam statüsü ve konumu bilinmiyor.

Barcık, 8. yüzyılın başlarındaki Hazar-Arap savaşlarında Hazar ordularına önderlik etti. 730'da Marj Erdebil Savaşı'nda şehri yağmalayıp işgal ederek zafer kazandı. Arap general el-Jarrah el-Hakami'yi öldürdü ve ikincisinin başını bir ganimet olarak tahtına oturttu. Bu, ertesi yıl Musul dışında kendisiyle karşılaşan Emevi birliklerini öfkelendirdi ve Barcık, sonraki savaşta yenildi ve öldürüldü.

## Kaynaklar

* *The History of the Jewish Khazars*. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. 1954. OCLC 459245222.  `|ad=` ve `|soyadı=` eksik (yardım)
* "Эпизоды биографии хазарского принца Барсбека" [Biographical episodes of the Khazar prince Barsbek]. *Proceedings of the Fifteenth Annual International Conference on Jewish Studies, Part 2* (PDF) (Rusça). Moskova. 2008. ss. 282-297. 9 Ekim 2018 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 10 Haziran 2023.  `|ad=` ve `|soyadı=` eksik (yardım)
# Hazer Tarkan

**Hazer Tarkan,** MS 737'de İtil şehrinin savunulması sırasında 40.000 kişilik Hazar ordusuna komuta eden ve başarısız olan bir generaldi. Halife II. Mervan'ın teğmeni Kevser tarafından pusuya düşürüldü ve öldürüldü. Onun ölümünün ardından Hazarlar barış talebinde bulundu.

## Kaynakça

* Peter B. Golden. *Khazar Studies: An Historico-Philological Inquiry into the Origins of the Khazars*.. Cilt 1. Budapeşte: Akadémiai Kiadó, 1980.
# Gotialı John

**Gothialı John** (y. MS 791), Doros kalesinin Kırımlı Gotik metropolit piskoposu. 787'de Hazarları devirip kısa süreliğine Gothia'dan süren isyanın lideri idi. Doğu Ortodoks kilisesi tarafından aziz ilan edilmiştir.

Gothia'lı John, Got bir ailede Leon ve Fotina'nın oğlu olarak Partenit, Kırım'da dünyaya geldi ve orada büyüyüp piskopos oldu. Kudüs'e hacca gitti ve üç yıl orada kaldı. 758'de Gürcistan'da piskopos oldu. Daha sonra Gothia'ya dönüp Doros kalesinin metropolit piskoposu oldu.

787'de John, Gothia'daki Hazar hakimiyetine karşı bir isyan başlattı. Hazar garnizonu ve tudun Doros'tan kovuldu. İsyancılar ülkeye giden dağ geçitlerini de ele geçirdi. Ancak Hazarlar şehri bir yıldan kısa bir süre içinde geri almayı başardılar ve John, Phoulloi'de hapsedildi. John, buradan kaçmayı başardı ve Bizans İmparatorluğu yönetimindeki Amasra'ya sığındı. 791'de burada öldü. Cesedi, Partenit kentindeki Ayı Dağı üzerinde bulunan bir kiliseye getirildi ve burada kendisi için bir anıt inşa edildi. John, Doğu Ortodoks Kilisesi tarafından aziz olarak kabul edildi. Anma günü 26 Hazirandır.

## Kaynaklar

* Vasiliev, Aleksandr A. *Kırım'daki Gotlar*. Cambridge, MA: The Mediaeval Academy of America, 1936.
# IV. Leon

| IV. Leon Hazar Λέων Δ΄ |
| --- |
| IV. Leon ve oğlu VI. Konstantinos |
| Bizans İmparatoru |
| Hüküm süresi | 775–780 |
| Taç giymesi | 25 Mart 775 |
| Önce gelen | V. Konstantinos |
| Sonra gelen | VI. Konstantinos |
|  |
| Doğum | 25 Ocak 750 |
| Ölüm | 8 Eylül 780 (30 yaşında) |
| Eş(ler)i | Atinalı İrini |
| Çocuk(lar)ı | VI. Konstantinos |
| Hanedan | İsaurya Hanedanı |
| Babası | V. Konstantinos |
| Annesi | Çiçek (Hazarlı İrini) |

**IV. Leon Hazar** (Hazarlı Leon olarak da bilinir) (25 Ocak 750 - 8 Eylül 780)
(eski Yunanca: Λέων Δ΄, Latince *Leōn IV*) 775 ile 780 yılları arasında hüküm süren Bizans imparatoru.

Araplar karşısında Hazarlar ve Bizanslıların beraber hareket etmesi III. Leon zamanında da devam etmiş ve III. Leon, oğlu V. Konstantinos'u Hazar kağanı Bihar'ın (sonradan İrini adıyla vaftiz edilecek) kızı olan Çiçek ile evlendirmiştir. Bu evlilikten doğan IV. Leon Hazar, 25 Mart 775'te tahta çıkmıştır.

Babası V. Konstantinos'un politikalarını sürdüren Hazarlı Leon, Bulgarların hareketlerini yakından takip etmiştir. Kısa hükümdarlığı boyunca Abbasi halifesi Mehdi ile savaşan ve babası V. Konstantinos'un diğer karısı olan Evdokia'nın oğulları olan yarı kardeşi Nikeforos ve diğer yarı kardeşlerinin entrikalarıyla karşı karşıya kalan IV. Leon, ölümünden hemen önce Bulgar kralı Kardam'a yönelik bir askerî sefer hazırlıkları içinde bulunmaktaydı.

Hükümdarlığı sırasında, büyük ölçüde eşi İrini'nin etkisinde kaldı ve 8 Eylül 780 tarihinde aniden öldü. Yerine eşinden olan tek çocuğu VI. Konstantinos geçti.

IV. Leon solidosu
## Kaynakça

## Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta IV. Leon ile ilgili ortam dosyaları mevcuttur.

* Gregory, Timothy E. (2008). *Bizans Tarihi*. çev. Esra Ermert. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. ISBN 978-975-08-1507-2.
* Norwich, John Julius (1999). *Byzantium, the apogee* (İngilizce). Londra: Penguin. s. 4-7. ISBN 0-14-011448-3.
* Alexander Kazhdan, (Ed.) (1991). *The Oxford Dictionary of Byzantium* (İngilizce). Oxford ve New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-504652-8.

| Resmî unvanlar
 |
| --- |
| Önce gelen: **V. Konstantinos** |  **Bizans İmparatoru** 775–780
 | Sonra gelen: **VI. Konstantinos** |
# Papatzys

**Papatzys** (ö. 704) Theofanis'in anlatımına göre; Bizans imparatoru II. Justinianus'un Fanagoria'da ikamet ettiği sıralarda Kerç'i yöneten Hazar tudunu idi. 704 yılında Balgitzin ile birlikte Justinianus'u öldürmesi için Busir Kağan tarafından görevlendirildi. Ancak Justinianus'un Hazar karısı Theodora kocasını önceden uyardı ve Justinianus'un deniz yoluyla kaçmasını sağladı. Hem Papatzys hem de Balgitzin'i öldürüldü.

## Kaynakça
# Pesah (general)

**Pesah** veya **Pesakh** (İbranice: פסח‎ *PSH*), Schechter Mektubu'nda adı geçen Hazar Yahudi general.

Pesah, Kerç Boğazı çevresindeki bölgenin askeri komutanıydı ve Rus prensi *HLGW'nin* (büyük ihtimalle Oleg) ordularını mağlup etti.

Golb ve Pritsak, *PSḤ* teriminin "Beg" veya "Ebe-şad" olarak okunması gerektiğini savunmaktadır.

## Kaynakça

Özel
Genel
* Kevin Alan Brook . *Hazarya Yahudileri.* 3. baskı. Rowman ve Littlefield Publishers, Inc, 2018.978-1-5381-0342-5ISBN 978-1-5381-0342-5
* Golb, Norman ve Omeljan Pritsak. *Onuncu Yüzyılın Hazar İbrani Belgeleri.* Ithaca: Cornell Üniv. Basın, 1982
* Zuckerman, Konstantin. "Hazar'ın Yahudiliğe Geçiş Tarihi ve Rus Kralları Oleg ve İgor'un Kronolojisi Üzerine." *Revue des Etudes Bizans* 53 (1995): 237–270
# Ras Tarkan

Hazar İmparatorluğu'nun genişlemesini gösteren harita.
**Ras Tarkan,** 8. yüzyılın ortalarında, bazen *Tarkan* olarak anılan, Ermenistan, Kafkas Arnavutluk ve kuzeybatı İran'daki Abbasi topraklarının işgaline öncülük eden bir Hazar generaliydi. Şirvan Savaşı'nda Arapları yenerek Kafkasya'da Hazar Hanlığı'nın hakimiyetini sağlamış ve bu savaş Hazar-Arap Savaşları'nın sonu olmuştur. Akademisyenler, Ras Tarkan'ın bir isim mi yoksa unvan mı olduğu konusunda tartıştılar. Unvan *olarak kullanılan Tarkan*, " Alanların generali" anlamına gelir ve muhtemelen Alan paralı askerlerinin veya yardımcı birliklerinin komutanı rolünü belirtir. Zeki Velidi Togan ve Peter Benjamin Golden'a göre Ras Tarkhan, Katrilteber adlı bir klandan geliyordu.
# Serah (Hazar)

**Serah** veya **Serach** (İbranice: סרח) Schechter Mektubu'na göre, Hazar hükümdarı Bulan'ın karısıdır. Bir Yahudi olan Serah, kocasını ve diğer Hazarları Yahudiliğe geçmeye ve Hazarya'nın resmi dini olarak kabul etmeye teşvik etmiştir. Hazar Yazışmalarında veya Kuzari'de Serah'tan bahsedilmemektedir.

Bazı akademisyenler, Hazarların Yahudiliğe geçmesinin, Kırım ve Kafkasya'daki mevcut Yahudi topluluklarıyla, muhtemelen Kırımçaklar veya Dağ Yahudileri ile olan temasın bir sonucu olduğunu öne sürüyorlar.

## Kaynaklar

* Kevin Alan Brook. *Khazaria Yahudileri, Üçüncü Baskı* . Lanham, MD: Rowman & Littlefield Publishers, 2018
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak. *Onuncu Yüzyılın Hazar İbranice Belgeleri* . Ithaca, NY: Cornell University Press, 1982
# Sfengus

**Sfengus** veya **Sphengos**, İoannis Skilicis'e göre I. Vladimir'in kardeşiydi. Sfengus, Hazarların metinlerde adı geçen son kağanı Georgius Tzul'u tahttan indirmek için yapılan Bizans-Kiev ortak seferinin lideriydi.

## Kaynaklar

* Franklin, Simon and Jonathan Shepard. *The Emergence of Rus 750-1200*. Longman, 1996
# İshak Sangari

**İshak Sangari** veya **Yitzhak ha-Sangari**, Orta Çağ Yahudi kaynaklarında Hazar devletini Yahudiliğe geçirdiği iddia edilen hahamdır. Douglas Dunlop'un söylediğine göre; İshak Sangari, 13. yüzyıldan öncesine kadar pek bilinmiyordu, ta ki Nahmanides ondan bahsedene kadar.

*Sefer ha-Emunot* ("İnançlar Kitabı"; 15. yüzyılın başları) kitabında, Haham ''Shem Tov ibn Shem Tov'' şunları yazdı:

> Birkaç kitaptan da bilineceği üzere; benden daha önce, Turgema'daki (Türk ülkesi) Hazar kralının arkadaşı olan ve ona din değiştirten Haham *Yitzhak ha-Sangeri* vardı. Bu bilgenin Tevrat, Kabala ve diğer alanlardaki bilgeliğini gösteren [rabbinik] cevapları ve değerli ve bilge sözleri Arapça [farklı kitaplarda] bulunmaktadır. İspanya'nın şairi bilge Haham Yehuda Halevi bunları bulup kitabına koydu ve kitap bizim dilimize (İbranice) çevrildi...
>
>

Orta Çağ kaynaklarına inanılacak olursa Yitzhak, Orta Çağ'ın ünlü bir hahamıydı. Bilgili bir adamdı, Arapçanın yanı sıra İbranice ve Aramiceyi de biliyordu. Ancak Yitzhak'ın tarihsel gerçekliğini tespit etmek zordur. Akademisyenler, onun ne zaman yaşadığını, hatta yaşayıp yaşamadığını henüz kesin olarak belirleyememiştir. Hazar Yazışmalarında veya Schechter Mektubu'nda, Hazar ülkesinde yaptığı işlere dair herhangi bir ayrıntı verilmemiştir. Bazı İbranice eserlerde *Yitzhak el-Mangari* olarak anılır.

## Kaynaklar

* Douglas M. Dunlop, *The History of the Jewish Khazars,* Princeton, NJ: Princeton University Press, 1954.
* Norman Golb ve Omeljan Pritsak, *Khazarian Hebrew Documents of the Tenth Century.* Ithaca: Cornell Üniv. Basın, 1982.